Mandaramarda 22
Mandāramarda 22
- Language
- Sanskrit
22.p1
kāvyaṃ hi yaśase'rthāya śivetaranivṛttaye
kāntāvadupadeśāya paranirvṛtaye kṣaṇāt
sālaṃkāraguṇau kāvyaṃ śabdārthau doṣavarjitau
tathā kavīnāṃ samayānurodhena nibandhitam
īdṛśaṃ dvividhaṃ kāvyaṃ śrāvyadṛśyavibhedataḥ
śrāvyaṃ tu trividhaṃ jñeyaṃ gadyapadyobhayātmanā
apādaḥ padasaṃghāto gadyaṃ padyaṃ catuṣpadam
gadyapadyātmakaṃ kāvyaṃ campūrityabhidhīyate
dṛśyaṃ tu daśadhā proktaṃ nāṭakādivibhedataḥ
sarvadhvanirguṇībhūtavyaṅgyaṃ citramiti tridhā
vācyātiśāyi vyaṅgyaṃ yatkāvyaṃ dhvaniritīryate
kāvyaṃ tu kathitaṃ vyaṅgye vācyādanatiśāyini
guṇībhūtavyaṅgyamiti syādvyaṅgyasyāpradhānataḥ
avyaṅgyamapi yaccāru tatkāvyaṃ citramiṣyate
śabdacitraṃ cārthacitramubhayaṃ ceti tantridhā
sodāhṛtaya eteṣāṃ bhedāḥ pūrvaṃ prakāśitāḥ
śarīraṃ tasya śabdārthau jīvitaṃ vyaṅgyavaibhavam
hārādivadalaṃkārāste'nuprāsopamādayaḥ
śauryādaya iva proktāḥ śleṣakāntyādayo guṇāḥ
ātmotkarṣāvahāstatra svabhāvā iva rītayaḥ
śobhāmāhāryakīṃ prāptā vṛttayo vṛttayo yathā
padānuguṇyaviśrāntiḥ śayyā śayyeva saṃmatā
rasāsvādaprabhedāḥ syuḥ pākāḥ pākā iva sthitāḥ
prakhyātā lokavadiyaṃ sāmagrī kāvyasaṃpadaḥ
lakṣyalakṣaṇasaṃyuktā ime pūrvaṃ prakīrtitāḥ
mahākāvyaṃ coPCAkāvyamiti tadvividhaṃ punaḥ
nagarārṇavaśailartucandrārkodayavarṇanaiḥ
udyānasalilakrīḍāmadhupānaratotsavaiḥ
vipralambhairvivāhaiśca kumārodayavarṇanaiḥ
mantradūtaprayāṇādināyakābhyudayairapi
etairūpanibaddhaṃ yattanmahākāvyamiṣyate
eṣāmaṣṭādaśānāṃ yaiḥ kaiścinnyūnamapīṣyate
sargabandho mahākāvyamiti kecitpracakṣate
asargabandhamapi ca mahākāvyamitīṣyate
gītatālānubaddhaṃ yadupakāvyamitīryate
upakāvyaṃ tu bahudhā vakṣye tāni ca kānicit
22.p2
ākhyāyikā—
22.p3
kavicāritrasahitaṃ narapālakathānvitam
vicitravarṇaracanāsamāsaistu manoharam
ucchvāsānte vakrayutaṃ racitāparavaktrakam
ucchvāsādau saparyāṅkamidamākhyāyikābhidham
22.p4
kathā-
22.p5
ślokaiḥ svavaṃśaṃ saṃkṣepātkaviryatra praśaṃsati
mukhyārthasyāvatārāya bhavettatra kathāntaram
paricchedo na yatra syādbhavetprālambhakaḥ kvacit
sā kathā nāma tadgarbhe nibadhnīyāccatuṣpadīm
22.p6
udāharaṇam-
22.p7
yena kenāpi tālena gadyapadyasamanvitam
jayetyupakramaṃ mālinyādiprāsavicitritam
tadudāharaṇaṃ nāmnā vibhaktyaṣṭāṅgasaṃyutam
22.p8
cakravālakam-
22.p9
saṃbodhanavibhaktyā yatpracuraṃ padyapūrvakam
vimuktapunarākṛṣṭaśabdaṃ syāccakravālakam
22.p10
bhogāvalī-
22.p11
ādyantapadyasaṃyuktā saṃskṛtaprākṛtātmikā
aṣṭabhirvā caturbhirvā vākyaiḥ skandhasamanvitā
pratiskandhaṃ bhinnavākyarītirdevanṛpocitā
sarvato devaśabdādireṣa bhogāvalī matā
22.p12
birudāvalī-
22.p13
varṇyamānāṅkavirudavarṇanapracurojjvalā
vākyāḍambarasaṃyuktā kathitā virudāvalī
22.p14
tārāvalī-
22.p15
tārāṇāṃ saṃkhyayā padyairyuktā tārāvalī matā
22.p16
viśvāvalī-
22.p17
viśveṣāṃ saṃkhyayā padyairyukto viśvodayo mataḥ !
22.p18
ratnāvalī—
22.p19
ratnānāṃ saṃkhyayā padyairyuktā ratnāvalī matā
22.p20
pañcānanāvalī—
22.p21
padyaiśca pañcabhiryuktā proktā pañcānanāvalī
ākhyāyikāyāṃ śṛṅgāre'pyuddhatā racanā matā
kathāyāṃ nāṭakādau ca na raudre'pyadhikoddhatāḥ
anyeṣu ca prabhedeṣu racanā syādyathocitam
22.p22
iti kāvyaprakaraṇam
Linked texts (4)
- Mandāramarandacampū — Kṛṣṇanātha 1600, Sanskrit
- Pratāparudrīya (Pratāparudrayaśobhūṣaṇa) — Vidyānātha, Sanskrit
- Mandāramaranda — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- Mandāramaganda — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit