Mandaramarda 8
Mandāramarda 8
- Language
- Sanskrit
8.1
evamasau kalagītastayā saha sakaladharaṇīmaṇḍalamālokya taṃ gopikākāmukaṃ praṇamya tadāgativṛttāntaṃ kāntāyai nivedya tenānugṛhītaḥ svanagaramupagamya līlāgṛhamadhyesta sma
jalajanijanijāyāpremapākena gopījanamanasijakelīlampaṭe lampaṭena
guhapuranilayena proddhṛtaḥ sārabinduḥ surakusumamarande cārucampū prabandhe
śliṣṭabinduḥ
athādhunā śliṣṭabindau śleṣabhedānpradarśaye
anekārthasphūrtiyogaḥ śleṣaḥ sa dvividho mataḥ
sabhaṅgābhaṅgabhedena tau dvau ca trividhau punaḥ
nāmago dhātugāvetaddvayagāviti bhedataḥ
śabdabhedādarthavodhe sabhaṅgaśleṣa iṣyate
śabdābhede'pyanekārthabodhe cābhaṅga iṣyate
nāmagatasabhaṅgaśleṣo yathā—
tataḥ kila kalagītapreyasī kalājyāyasī gītaśreyasīnāmnī prasādasīmni
priyākhyānaprastāvanāyāṃ narmasakhīridamavādīt—
‘varatālasadṛkṣeṇa dyolokasuhṛdāvṛtam
śiraḥphalasamūhena mayāloki mahītalam’
8.1-2
yatra ca kṛtaviṭapānamanā udyānataravo na sundarījanaḥ | vipadākrāntaḥ
kulāyo na dhanikalokaḥ | vartate navandhanaṃ viduṣāṃ na corāṇām | yatra
ca vainateya iva nāgamādhikṣepakārī sumanaḥsamūhaḥ | kiṃ cārāma iva vilasadrucayo vimatsarāḥ | vākpracāra ivāparuṣo viprāḥ
dhātugatasabhaṅgaśleṣo yathākvacana kauciddampatī 'madīyeṣṭaprāptiścenmurāre, tava pādāravindaṃ sadā pūjayeva' ityavadatām | sādhuvṛndamapi vadati sma | kvacidāpannaputro janaḥ
'śatena seveya vipannivṛttiśceddharim' ityuktvā 'ahaṃ tvamapi putra, tameva
mādhavaṃ śaraṇam' iti bodhayati sma
nāmadhātūmayagatasabhaṅgaśleṣo yathāyatra ca suvarṇayati kāmilokaḥ kāminījanam, chandaḥśāstramapi | stananati bhaṭānāṃ śvelitam, vṛddhavārāṅganāvṛndaṃ ca | vihitadaśanati kundakadambam, munikadambaṃ ca | api vāsavanti dhanavanto dhānyāni ca
nāmagatābhaṅgaśleṣo yathākiṃ ca nakṣatrapadavya iva ramaṇīyahastaśravaṇāḥ, satkavikāvyaracanā iva
sālaṃkārāḥ kāminyaḥ, parvata iva madanādhiṣṭhite, samudra iva saṃjātalāvaṇye,
yauvane vasantaṃ kāntamupāsate
dhātugatābhaṅgaśleṣo yathāyatra ca dīvyati kāntābhiryuvajano maṇimayabhittibhiḥ prāsādo vāramṛgākṣījano'pyakṣairmunijano'pi vedavacobhirharim | api ca jñapayati śatruvargaṃ mitravargaṃ ca rājakam
nāmadhātūmayagatābhaṅgaśleṣo yathāvāñchitārthānbhaktajanebhyo yasminyajati sati punaḥ punastameva mādhavaṃ
bhaktajano'pi | kiṃ bahunā | hāsā api śāradākāśataṭānīva bhavanti
evaṃ sundarataravacovilāsasamasyā gītaśreyasyāḥ samyagākarṇya sānandaṃ narmasakhījanāḥ sarve tāṃ saṃmānayāṃcakruḥ
itthaṃ mayā śleṣabhedā diṅmātramiha kīrtitāḥ
granthagauravaśaṅkāta unneyā vibudhairatha
jalajanijanijāyāpremapākena gopījanamanasijakelīlampaṭe lampaṭena
guhapuranilayena prodbhūtaḥ śliṣṭavinduḥ surakusumamarande cārucampūprabandhe
citrabinduḥ
atrādhunā citrabindau kramādyamakacitrayoḥ
vakṣyate lakṣaṇaṃ bhūyaḥ sodāharaṇagumphanam
svaravyañjanasaṃbaddhavarṇādyāvartane sati
yamakaṃ tacca pādādyādisthityā bahudhā matam
pādau yathā—
kamalāpatipadayugalaṃ kamalābhedopapādakaṃ rucibhiḥ
kamalākarakelau sā kamalākṣī rādhikā jagṛhe
8.2
madhye yathā—
vidhumukhī davadhūdadhiviplutāvadadamandavadhūjanakāṅkṣitam
ssarabha yādava dhūtaguṇetara ssaraśarādava dhūtahṛdaṃ janam
8.3
ante yathā—
mādhavamasaddāmadhuraṃdhara mavanitalasthadaityadāmadhuram
bhaja hṛdi mudā madhurañjitabhaṇitaṃ harantamambudāmadhuram
8.4
antādyoryathā—
na hariṃ kamalākalitaṃ kamalākalitaṃ vanaṃ ca paśyantyāḥ
nayanaṃ kamalākalitaṃ kamalākalitaṃ babhūva ca saro'pi
8.5
evamādīrītyā dvitryekapādyamakeṣu bhedā ūhyāḥ
pādadvaye yathā—
śaravṛnde prapatāmi ca śaravṛnde patati tāpamasya na sahe'ham
śambararipuvidvāyāḥ śaṃbarasamāśrayaṇamiha tava yuktam
8.6
idamādau | ante yathā—
saṃrakṣito'smi virahānalato bhavatyā
sadratnahāravilasatkucakumbhavatyā
tvāmeva mitramahamamburuhākṣi manye
kiṃ tairbharanti suhṛdaḥ khalu kukṣimanye
8.7
pādatraye yathā—
nasyaṃ nayanavināśaṃ tanute bhuktyātmanāpi na vinā śam
kiṃsvajñānavināśaṃ tasmādetadbudho'pi gṛhṇāti
8.8
ekapāde yathā—
prathamasaṃgamagehaniviṣṭayā sudṛḍhanīvinibaddhakarāmbujam
suśayitaṃ dhuri bharturavāṅmukhaṃ madanakādanakātarayā rayāt
8.9
sāmastyena yathā—
vidalitakīcakavapuṣaṃ kīcakavapuṣaḥ sutaṃ ca vallabhaveṣam
vallavaveṣāpriyakaraveṣāpriyakaramadya kalayāmi
8.10
trirāvartanaṃ yathā—
kamalayāmalayā malayānalapracalayācalayācalayā tayā
kalitakuñjagṛhe'mṛtavīrudhā samudapādi manojamahotsavaḥ
8.11
evameva catuḥpañcāvartanādaya unneyā iti dik
citraṃ syādyadi varṇānāṃ padmādyākārahetutā
taccitraṃ bahudhātrāsya diṅmātraṃ darśayāmahe
vinā vargeṣvādyavarṇadvitayaṃ śaṣasā nacaḥ
halādīnāṃ kṛdantānāṃ padānāṃ pṛṣṭhato yadi
ādantottaravāntānāṃ padānāṃ viniyojane
tatra citraṃ bhavedasya svaujasantapadānvayāt
dhātorloṭo madhyamasya parasmaipadinaḥ sakṛt
uktasyaiva padocchedātsvaujasanteṣu cānvayāt
yathā—
viśadamahitakīrtiśrībhāvānimagnaṃ
kalitagahanapāpe dīrghasaṃsārakūpe
kurutamuditamenaṃ mārute candrasūryau
vidhihariśitakaṇṭhāstvaṃ yuvā yūyamadya
8.12
pṛṣṭhato nyupasargādeḥ rājyādyantasuyojane
citraṃ bhavedbhinnaliṅgasvāvādyantasamanvayāt
yathā—
dhvastāghālīnivaddhoruguṇālīnihate bhave
gātāṃ harestanuḥ pādau caritrāṇi sadā hṛdi
8.13
yathā vā—
yaśorājī nitāntorusaṃpatpālīniyogataḥ
apatyāni hareḥ pādau lakṣmīśca kurutāṃ mama
8.14
inīdantapadairyoge rephādipadapṛṣṭhataḥ
bhaveccitraṃ bhinnaliṅgasvauśasantasamanvayāt
yathā—
sudānaśālinī rājatsujanapreyasī ramā
keśavasya ca pādābje saṃpadastanutāṃ mayi
8.15
ādantottarato'jvādeḥ saṃdhyā śabdasya gumphane
bhaveccitraṃ liṅgabhedādekadvivacanānvayāt
vibhāsitāvibhaughena candralekhā vibhāsitā
kurupāṇḍavayoḥ senāsaṃniveśāmivāsakṛt
8.16
kaśyapārkāviva mudā seviṇāvaruṇena yā
tāṃ pratīcīṃ cucumbāsau gobhiḥ saṃmānya candramāḥ
8.17
rāmāvalivilāsena hariṇā ramate ramā
karaṭāviva gopyo vā punaḥ padmacchadāviva
8.18
ajantānāṃ halantānāṃ yathāyogaṃ niyojane
vibhaktibhedāccitraṃ syātsvāvamṛṭādipadānvayāt
prakīrṇakacamarīcayaḥ surataśrāntāṅganā ivābhāti
api bahukarkārucayo ghoṭakaśālā ivācalādhipatiḥ
8.19
lohakāraniṣadyāśca rājante puri sarvataḥ
anekakṛṣṇasūcyaśca nandasūnuriva vraje
8.20
tamovidhvaṃsinī rājatkamalānandadāyinī
harinetre tulayati bhānoḥ kiraṇasaṃtatiḥ
8.21
sadyaḥ karavālānāṃ vṛndamanvakaronnṛpaḥ
viśālakīrti grīṣmīyasaro'pi viduṣāṃ kulam
8.22
utphullamallikājālamālikābaddhakeśavān
kelīkupitagopastrījanānanukarotyayam
8.23
pallavalāḷitasuvayo veśyāvṛndaṃ bhajanti cārrāmāḥ
ullasitaśrīkavayastulayantyudyānamāḥ sabhādeśāḥ
8.24
prathamātṛtīyayoryathāsatatālambitahariṇā bhaktajanenābhavadvanī sadṛśī
vimalataravāribhṛtyā śaradi sarasyā ca vāhinī sadṛśī
8.25
pracaladdundubhinārgalokadeśaiḥ samīkṛtaḥ
vāhinīsaṃniveśo'yaṃ bhāti kṛṣṇamahībhujaḥ
8.26
prathamācaturthyoryathāatimañjulaśayanābhirgopavadhūbhiḥ samīkṛtaḥ kṛṣṇaḥ
nijasārūpyaṃ pradadau bhaktajanebhyaḥ prasannarāmebhyaḥ
8.27
prathamāpañcamyoryathā—
lasadvipādaḥ pañcāsyādaviśeṣavidhāyakaḥ
namadvijāya pāhīti namaścakre sa bhātvate
Linked texts (3)
- Mandāramarandacampū — Kṛṣṇanātha 1600, Sanskrit
- Mandāramaranda — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- Mandāramaganda — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit