Pramāṇa · Search · About · API

Nalacampu 3.33

Viṣamapadaprakāśa 3.33

Language
Sanskrit

3.33.1

cārviti || cārvī manojñā | satataṃ sādhvācāraprahvasādhuśritā sā nagarī purī garīyasyā śriyā na tyaktā | tasyāmiti || śatrukrāntāśrupūre taratpratāpa eva rājahaṃso yasya | tathā jayastambhairbhūṣitabhūmaṇḍalaḥ | tathā stambhopamadordaṇḍe nyastā śālabhañjikeva jayalakṣmīryasya | sa vīrasenasunurnala iti prasiddho nṛpa āsīt | bahudhānekaśo raṇe kṣamaḥ | pakṣe bahūnāṃ dhāraṇe kṣamaḥ | ābhogaḥ pūrṇatā | vasudhāṃ devadvijasaṃbaddhāṃ haratyevaṃśīlo na | pakṣe navayā sudhayā lepaviśeṣeṇa hārī ramyaḥ | anekadhā saptāṅgatvadbahudhā māyā lakṣmyā āśrayaḥ | pakṣe'nekasya pracurasya dhāmna āśrayaḥ | sadā nityaṃ navo ramyatayā pūrva eva | pakṣe dānavaiḥsaha viśveṣāmamitrāṇāṃ trāsakṛt | pakṣe viśvāmitro muniḥ | parīkṣito nayaḥ ṣāḍaguṇyaṃ yena | pakṣe parīkṣedrabhimanyusutasya sutaḥ | parasmintchubhe āsitaḥ | pakṣe paraśuḥ | kuṭhāraḥ | alaghuko gauravārhaḥ | tathā daṇḍasya vadhaparikleśārthaharaṇalakṣaṇasya bhaṅgena muktyā rañjitalokaḥ || pakṣe bṛhaddhanurbhaṅgaharṣitajanakākhyanṛpaḥ || yasyeti || yasya nalasya prācuryādekasminbrahmāṇḍe'mānto'nekabrahmāṇḍanirmāṇaṃ kārayiṣyanta iva svargāibhiniṃtyameva ślāghyamānatvātkarṇalagnaḥ śrutau vijñāpanāthaṃ nikaṭībhūtāḥ ||

3.33.2

yasmiṃśceti || gītādiṣveva jātisaṃkarādīni na prajāsviti parisaṃkhyayāvadhāraṇam | gīteṣu nandayantīprabhṛtayo jātayo'ṣṭādaśa | tāsu saṃkaro miśrapratītiḥ | pakṣe jātayo viprādyāḥ | saṅkaro'nucitasambandhena viplavaḥ | tālaścañcatpuṭādiḥ | layā drutamadhyavilambitalakṣaṇāḥ | pakṣe ālayo gṛhama | karaṇāni talapuṣpapaṭādīnyaṣṭottaraśatasaṃkhyāni | pakṣe viṣamātsvārthe kaḥ | raṇo yuddham | daṇḍaḥ koṇaḥ | karaḥ pāṇiḥ | pakṣe daṇḍo vadhādiḥ | karo rājñe deyo'śaḥ | prahāro ghāṃtanam | prabandhāḥ sātatyāni prakṛṣṭabandhāśca | pāśo bandho bandhanarajjuśca | sārayo hi dāyairvadhyante | akṣārthaṃstu pāśaka eva pratītaḥ | hastaḥ ketako garbhaḥ pāṇiśca | pādasya mūlasya racanā | nyagrodhapādapaḥ pādānracayati kalpayati | pakṣe pādasyānreḥ kalpanā kartanam | netraṃ vastraviśeṣo nayanaṃ ca | viśeṣeṇāṅgapramāṇene kartanaṃ vikartanaṃ vikhaṇḍanaṃ ca || yeneti || vijayatā sunetreṇa yena bhūḥ kāntā ca sā tena sukhena nirviṣṭā bhuktā | sātaṃ sukham | yadamarasiṃhaḥ—'śarmaśātasukhāni ca' iti | kāmarūpo deśaviśeṣaḥ | priyā tu kāmyata iti kāmamabhilaṣaṇīyaṃ rūpam, kāmamatiśayena rūpaṃ vā dharatītyevaṃśīlā || yasyā iti || yasyā bhuvaḥ viśeṣaka-lāṭa-kuntala-nāsikya-madhyadeśa-kāñcī ityevaṃrūpā deśāḥ | lavalī latāviśeṣaḥ | sarasāṃ mālikā śreṇī | kāmakoṭināmnī devī | priyāpakṣe viśeṣakaṃ tilakama | lalāṭamalakam | kuntalāḥ keśāḥ | nāsikāyāṃ bhavo nāsikyaḥ | madhyadeśa udaram : bahulā bahvyo valya udararekhā yatra tathā saha romapaṅktimaṇḍanena | prakaṭitānaṅgotkarṣavilāsaḥ kāñcīpradeśaḥ śroṇī ||

3.33.3

yasyā iti || aṅge'ṅgākhyadeśa eva raṅge nartanasthāne nirupamavāyau sati vanaśrīrnṛtyantīva | vātataralanameva nartanam | kṛṣṇā pippalī | agarucandanau vṛkṣaviśeṣau teṣāmāmodaḥ | bahunāṃ lakucānāmābhogo vistāraḥ | tau bhūṣaṇaṃ yasyāḥ | pakṣe carcāvaśātkālāgarucandanayorāmodena vyāptastanavistāramaṇḍanā | naveti yauvanaśrīriti ca bhinnam ||

3.33.4

kiṃ ceti || ko'pyaparicchedyamahimā | tathā navaḥ pūrvavilakṣaṇo'vatāro janma yasya sa tathābhūtaḥ | yadi vā 'ṇu stutau' ityasya navāḥ stutayo'vatāryante yasminniti stavāspadam | sarvorvīpatibhyo'nyo'sādhāraṇa eva sa nalo rājā | puruṣeṣūttamaḥ | tathā amo rogo'syāstītyamī | nāmī anamī nīrogaḥ | yadi vā namayati śatrūnavaśyamiti kṛtvā namī | pratāpākrāntaricakra ityarthaḥ | tathā na rūpe dūṣitaḥ | tathā svīkṛtadharādhuro'pi na kūrmirbhaṅguraḥ | kutsitormiḥ pīḍā yasya sa kūrmiḥ | aṅgīkṛtabhāro hi pīḍāvānbhavati | yaduktam - 'ūrmiḥ pīḍājavoskaṇṭhābhaṅgaprākāśyavīciṣu' | tathā varamāhavaṃ puṣṇatā kleśena na dharāmapi tu sukhenetyarthaḥ | nareṣu siṃhaḥ śauryāt | na ca samutpannaṃ hiraṇyaṃ dhanaṃ kaśipu bhojanācchādanādi yasmāt | tathā balināṃ rājñāṃ bandhane vidhāne vā manodainyaṃ na cākarot | rāmaḥ sundaraḥ | alamtyarthaṃ kasya brahmaṇa īśvarasya śaṃbhośca śriyaṃ nāpi na ca hatavān devasvāpahārī netyarthaḥ | brahmeśau devānāmupalakṣaṇam | buddho vidvānna pāpakulotpannaḥ | anya eva purāṇapuruṣāddaśāvatārādvisadṛśa eva navāvatāro navasaṃkhyāvatāraḥ | ko'pyayaṃ puruṣottamo viṣṇurityuktileśaḥ | tatpakṣe mīnakūrmavarāhanarasiṃhavāmanarāmabuddhakalkino'vatārāḥ | hiraṇyakaśipubalilaṅkeśvarāstatpratipakṣāḥ | samaḥ paraśurāmo'pi | tadā | alamiti bhittvā ku īṣadrīśvaraḥ keśvaraḥ sahasrārjuno jamadagnihomārjunīmātraharaṇāt | rāmaḥ kṛṣṇaḥ tathā kena vāyuneṣṭe samartho bhavati pavanāśanatvāt | yadvā kasya pānīyasya yamunāhradalakṣaṇasyeśvaraḥ svāmī keśvaraḥ kālīyasarpasya śriyamapajahāra ||

Linked texts (1)