Sarvadevavilasa 1
Sarvadevavilāsa 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.11 — 2 parts
1.p4
[prathamāśvāsaḥ]
1.1
(hera)mbaṃ kalayāmi sarvajanatāsevyaṃ subhāvyaṃ sadā
vighnadhvaṃsavidhānapūrvakamano'bhīṣṭapradānāya tam
yaṃ sarvairvidhiṣṇumukhyavibudhaissaṃpūjayadbhiḥ phalam
samyagvighnavighātapūrvakatayā saṃprāpyate kāmitam1
1.2
yo vai vedamahāṭavītaṭanaṭadbarhrīśvaraḥ śobhate
yaścāśeṣajagajjanisthitilayādhānena saṃrājate
yo'pi śrīpatibhāratīpatimukhāmartyaulimṛgyāṅghrikaḥ
so'yaṃ māmakamiṣṭamāśu ghaṭayecchrīcandracūḍāmaṇiḥ
1.3
śrīmacchaṅkarasūripautrapadabhākchrīrāmasūryātmajaḥ
so'haṃ cennapurīndratoṣaṇadhiyā2 kurve prabandhaṃ javāt
etaṃ satpuruṣāḥ kavīndramaṇayaḥ saṃvīkṣya nandantu te
kāruṇyānmayi nīrasaṃ ca sarasaṃ kurvantvimaṃ3 prārthaye (?)
1.4
'nāma prabandhasya ca sarvadevavilāsa ityadbhutamātanomi
yato'tra puryāṃ nikhilāmarāṇāṃ narātmanā kathyata eva sattā
1.5
jayati sā sakalajanānandakarī girīndranibhakarīndradhurīṇaparivāritā,
2sarīsṛparipurayādha(:)ku(rved)harīśvaraparītasumandurā, alakeva 3dhanapatirājitā,
amarāvatīva 4vibudhāvalīśobhitā, ayodhveva rāmābhirāmā, kāñcīva kanakakāmākṣyāśritā5, madhureva 6sundareśvaradhiṣṭhitā, kāśīva 6viśvanāthavirājitā,
7māyeva vimuktikāmaviprabhūṣitā, avantikeva surājabhāsurā, dvārakeva 8rathāṅgabhṛtsavṛtā, kavikulapūritāpyakavikulapūritā9, 10śvetamukhapālitāpyaśvetamukhapālitā1, mitrakarasaṃpūrṇāpyamitrakarasampūrṇā2, hariśivānandadāpyahariśivānandadā3,
marakatendranīlapadmarāgahīramukhacārutaramaṇisārakhacitadedīpyamānanarmaharmyatalavilasa -
ddhāṭakamayapīṭhikoparisthitiratnakavipūjāratarājādhikabhojādhika4 [ta] śrīkāliṅgarāja - śrīraṅgarāja - vedācalamahīpāla - devanāyaka - mukhavibhumaṇḍalamaṇḍitā5,
laṅkāpurādihasanapaṇḍitā śrīmaccennapurābhidhānā rājadhānī
yadrājadvanitāsyavīkṣaṇabhavadbrībhāradhārī vidhurduḥkhādātmamahākṣyastata ito gacchāmi netyāha kam6
kupyadbrahmapadāmighātajanitaṃ randhraṃ darīdṛśyate
garbhe tasya tadadya mūḍhamanujaiḥ saṃkathyate hyanyathā
1.6
yatkāminīcikuraninditabarhabhārā
lajjābharādvipinamāpurimaṃ vihāya
sarvottamaṃ puravaraṃ bhuvi nīlakaṇṭhāḥ
ke vādhikāḥ7 paribhave na tirobhaveyuḥ
1.7
yadyoṣitkucasāmyamātmasu na vetyāśaṅkya boḍhuṃ mahāśaiailaistvaṃ tu bahutvametya rajatakṣmābhṛd vrajemāṃ purīm
gatvā tatra parīkṣaṇaṃ sakapaṭaḥ kurvityalaṃ prārthito
bhūtvā so'pi susodharājikapaṭāt tiṣṭhatyanekātmakaḥ
1.8
yatsaudharāśi(ji)rahimāṃśugatervirodhinyāste tato bhavati tasya gatervilambaḥ
no ceddinasya ghaṭikādhikatā nidāghe
kasmād bhavet tadayamasti gatervilambaḥ
1.9
parasparakathāsaktau vivekyativivekinau
puruṣau sarvaśāstrajñau vartete puri viśrutau
1.10
atha kadācit tayoḥ parasparakathāvādakelyāṃ vivekī ativivekinaṃ
pratyāha—' aho ativivekin ! kathamatra puryāṃ jīvanaṃ calati viduṣām ?' iti
ativivekī—' are vivekin ! kiṃ tanna jñāyate bhavatā ? tarhi
vadāmi śṛṇu | paraśurāmāruyaḥ sudhīḥ bhavatā jñāto'sti hi ?'
vivekī—' jñātatara eva saḥ | kiṃ tajjñānena ?'
ati0—' sa kadācinmannikaṭametyābravīt— “kathamaho ativivekin !
jīvanaṃ na calati ! kiṃ karomi” iti | anantaramahamavadam— “pūrvikāṇāṃ1
bhavatāmevaivaṃ cet, kimutānyeṣām” iti | punaścāha māṃ sa eva sudhīḥ—
“asyāmeva velāyāmadhikāryupadravaḥ kaścidāsīt, piśācikāgrastasya vṛścikasaṃdaṣṭateva” iti | tadanantaraṃ “ko'yamadhikāryupadravaḥ, na jñāyate, ucyatām”
ityapṛccham | taduparyavocat— “kāñcyām asmadgurunirmitaṃ sadanamekamāsīt ;
tadadhunā atīva śithilamasti ; ato vadatyadhikārī— “tat samyakkartuṃ śaktirasti
cet kriyatām ; no ced anyamukhena kārayāmi; rājavīthyāmevaṃ sthitaṃ cet
vikāradaṃ syāt ” iti” | anantaramahamavocam—“adhikāribalād anyastat
samyak kuryāccet karotu; tadvyathedānī kutaste ?” iti | anantaramavādīt—
“kathaṃ sahe ? prāṇatyāgādapi balavān khalu bhūtyāga † ” iti | anantaramahamavocam—“atikaṣṭaṃ te saṃjātam” iti | tadanantaraṃ kiṃciduktaṃ mayā—
“kati santi vidvāṃsaḥ ? kati vā jīvanti cennapuryām ? tava tu kudina kaṣṭamidam
no ced, bhāgyaṃ kiyattaveti manye” iti | anantaraṃ kṣaṇamātraṃ tūṣṇīṃ sthitvā
punaśca kiṃcidārabdhaṃ tadupari dayāvaśena—“aho paraśurāmaśāstrin ! yadyapi
samartho'si, tathāpi idaṃ na jñāyate hi bhavatā” iti | paraśurāmaḥ—“kiṃ
tat ?” ati0—“śrotavyamucyate | kāliṅgamahārāja-śrīraṅganāyaka-devanāyaka-vedācaleśvaraprabhṛtayo devāḥ svīkṛtamanuṣyarūpāḥ puryāmasyāṃ sarvasaṃrakṣaṇārthaṃ
tiṣṭhanti | tataḥ kiṃ bhayaṃ tava ? mā bhaiṣīḥ ” iti | aho vivekin ! punaśca pṛṣṭaṃ paraśurāmaśāstriṇā “kiṃ te rasikāḥ ?” iti | tatrottaritaṃ mayā—“te sarve'pi devāḥ
mānuṣyarūpamāpannāḥ sarvajñāḥ | tatrāpi śrīraṅganāyakaḥ saṃskṛti(ta?)jñābhimānī,
tasya ativyutpannatvād” iti | paraśurāmaḥ—“tarhi mayā kiṃ kartavyam” ityāha
vivekin ! tatropāyaḥ kaścittasya pradarśitaḥ—
“kāñcyāṃ sadya madīyamadya śithilaṃ tajjñātamāsīttatastatsamyakkaraṇāya buddhirabhavattatprārthayāmīśvarāḥ
tattacchaktyanusāriṇī hyupakṛtiḥ kāryeti sarvottamāḥ
sapannairhi daridralokaviṣaye kāryā hi sā sattamaiḥ
1.11
iti tān devāṃśān prabhūn prārthaya
tatsamyakkaraṇāya niṣkaśatakādūrdhvaṃ hyapekṣāspadaṃ
taccānekamukhena labdhumucitaṃ yatnaḥ kṛto nityaśaḥ
nirvighnaṃ sahasā yathā punaridaṃ kāryaṃ bhavedīśvarāḥ
śrīmantaḥ prabhavo dayāṃ kuruta mayyatyantadīnottame
1.11.p1
”
iti | “tadarthamapekṣitadravyābhidhānapūrvakaprārthanāṃ ca kuru ” iti |'
vi0—' anantaraṃ kimakarot ' ityāha
ati0—“tathaiva karomi ” iti
tataśca vivekī—' aho ativivekin ! sārthakameva te nāma
anyathā kathamīdṛśopāyo jñāyate | '
ati0—' kiṃ parihasasi ? '
vi0—' na na ; satyamuktam | pūjye tvayi parihāsakathā kutaḥ ? '
ati0—' vivekin ! grīṣmastvatīva bādhate khalu | '
vi0—' kimetat ? buddhirapi vā tava ? '
ati0—' kiṃ tvaddhanmahiṣa iti manyase ? '
vi0—' ata(eva) . . . asi ativivekī ! kartavyaṃ kim ? vada | '
ati0—' kālaḥ kaṣṭataro'sti | tathā hi—
nidāghakālo'yamudārabhāvaṃ sadā bhajeccejjanadāhameva
vadāmi kuryāditi dāsavākyaṃ mudā śṛṇu brahmavidātape'smin ||12||'
vi0—' tathaivāste kālaḥ, satyam | kṛtasya praśnasya uttaraṃ na
dattametāvatā | '
ati0—'yatra kutracit prākārāt bahistapavanapradeśe kālayāpanaṃ
kartavyamiti bhāti |'
vi0—'ativivekan ! tat samyag bhātam | tarhi kāliṅgamahārājasya upavanaṃ sarvottamamasti, tatra gacchāvaḥ |'
ati0—'atha kim |'
anantaramubhāvapi tatra jagmatuḥ
(iti) prathamāśvāsaḥ
1.11.p2
[atha dvitīyāśvāsaḥ]