Pramāṇa · Search · About · API

Sarvadevavilasa 2

Sarvadevavilāsa 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

(ati0)—
'aho vanamidaṃ purassakalaśākhisāndraṃ navaṃ
mamāpi ca mano balāddharati paśya vaśyātmanaḥ
tvaduktamidamityalaṃ mama tu bhāti pūrvaṃ tvayā
sakhe khalu niveditaṃ sakalalakṣaṇaṃ dṛśyate

2.2

'
vi0—'kiṃ tvayā pūrvamajñātametat ?'
ati0—'kiṃ tvadrutpiśācaḥ sarvatrāṭitu, yena tajjñānaṃ syāt?'
vi0—'ativivekīti nāma kathaṃ prāptaṃ, kena vā dattam ?'
ati0—'āstāmetadaprastutam |'
vi0—'tadeva |'
ati0—'tathā cet kiṃciducyate, śrotavyam |'
vi0—'avahito'smi|'
ati0—
'svanandanajayodbhūtaṃ1 bhavati cedamasmād2 vanaṃ
praviśya nivasāmyahaṃ 3hariritīha buddhayetyalam
kaliṅgapatirūpabhāgbhajati vedmi sarvottamaṃ
vanaṃ bhuvi ghanaṃ bhavatyayamapīha yasmāttataḥ

2.3

'
vi0—'kiṃ vakṣyāmi te ativivekitvam ?'
ati0—'taddarśanamarthātsraiva bhavet | kimāṃvayoryogaṃ4 vakṣyāmi?'
vi0—'kimāvayoriti māmapi saṃgṛhṇāsi? mahāpaṇḍitasya ativivekinaḥ sarvamapi tavaiva yogaḥ |'
iti parasparaṃ parihāsaṃ kurvantau tadeva vanaṃ praviviśatuḥ
ati0—'paśya vivekin ! vanasya rāmaṇīyakam—
yathā ca pakṣiprakarairnikāmaṃ tathaiva vṛkṣaprakaraiḥ supūrṇam
evaṃ mṛgādiprakaraiśca juṣṭaṃ puṣṭaṃ taṭākaprakarairidaṃ tat

2.4

'
vi0—'aho ativivekin ! pūrvamevoktaṃ khalu bhavatā nandanamapyasadṛśametasyeti |'
ati0—'kimaho vivekin ! mahānudghoṣaḥ śrūyate?
bṛṃhitaṃ heṣitaṃ caiva paṭahadhvanireva ca
kāhalyādininādaśca śabdabhedaśca lakṣyate

2.6

jñāyate cāto mahārājo'dyāgacchatīti | saṃnaddhau bhavāvaḥ taddarśanāya |'
vi0—'kiṃ rathādyāharaṇena bhāvyam ? ki vā bheryāditāḍanena ? tvamapi
mahārāja iva sarvaṃ vadasi |'
ati0—'kiṃ re dhūrta, sarvatra parihāsaḥ kriyate ?'
vi0—'māstu kopaḥ, tathaiva kurvaḥ |'
iti saṃnaddhau sthitau | mahārājo'pi prāviśattadbhavanam | anantaramimau ca mahārājaṃ
dṛṣṭvā tuṣṭuvatuḥ—
'viṣṇurvātha śivaḥ samastajanakaḥ śrīpadmabhūrvā bhavānindro vātha ca yakṣarāja iti ca jñānaṃ bhavatyutkaṭam
kāliṅgādhipa ko bhavān vada na vā vaktavyam, āsīt pramā1
devaiḥ pūrvaniveditaistvamiti saṃsṛṣṭo'si naijairguṇaiḥ || 5||' iti
mahārājo'pi
stutiprasannahṛdayaḥ kāliṅgādhipatirmahān
etābhyāṃ varṇalakṣāṇi2 prāyacchad bhojavat3 svayam

2.9

imau ca gṛhītvā tāni saṃtuṣṭahṛdayau tadanujñāpūrvakameva tadudyāne viśrāntimātmānamanayatām
evaṃ katipayadineśeṣu gateṣu satsu vivekī ativivekinaṃ pratyāha—
"aho ativivekan! etadārāmāpekṣayādhiko'pyasti; sa na jñāyate hi bhavatā?'
ati0— 'ko vā saḥ? vaktavyaḥ|'
vi0— 'sarvajagadrakṣaṇāya mānavaveṣadhārī śrīraṅgarāja evātrāgatya vartata
iti bhavatābhihitaṃ khalu, tadīyaḥ|'
ati0—'tarhi pūrvameva kuto noktam | astu tāvata, idānī vā tatra
gacchāvaḥ|'
ityubhāvapi yayatuḥ
ati0—
'aho vanaṃ bhāti mahātmano vacovidūramānandakaraṃ mahāmate
tvaduktametat khalu paśya paśya tanmahīpamukhyasya samānamasti ca ||7||'
vi0—'aho ativivekan! kiṃ vakṣyāmi te buddhiviśeṣam ? tadeva|'
ati0—'mahārājo'pi tatraiva vartata iti bhāti
aśvāṃśca nāgāṃśca rathāṃśca paśya bahūṃśca yodhan 'naḷikāmirāmān
2śāṭīgṛhāṃścaiva vivekirāja kiṃ puṇyamatyadbhutamāvayodhva || 8||'
iti parasparamānandataśca saṃlāpaṃ kurvantau gatvā tamārāsamalaṃcakratuḥ
ati0—
'etaccaitrarathaṃ balāt paribhavatya(tya) dbhutaṃ nandanaṃ
hyānyaccaivamaśokakānanasukhaṃ devāsureśaiḥ kṛtam
udyānaṃ tadahīndramukhyamatimaddrūṣyaṃ ca na syāt sakhe
satyevaṃ manujo'sya varṇanavidhau ko vā bhavet paṇḍitaḥ

2.10

tadetadvarṇanavidhau āvayorvirāma eva śreyān |'
vi0—'satyamuktam | prabhuṃ[vā]paśyāvo vā, mā vā1 | vanavarṇane'śaktiriva,
tatrāpyaśaktiścet kiṃ karomi ?'
ati0—'na hi vāci aśaktimato dṛṣṭyaśaktiḥ |'
vi0—'nāyaṃ viśeṣo jñāyate'nativivekitvānmama |'
ati0—'aho vivekin ! sarvadā parihāsa eva dṛṣṭiḥ ! ko'yaṃ
svabhāvaste ? itaḥ paraṃ prabhu vā tvarayā paśyāvaḥ | prayāṇonmukha iva bhāti |'
vi0—'ativivekin ! kriyatāṃ tathaiva |'
ityubhāvapi gatvā mahārājamavālokayatām | ālokya prabhumāhatuḥ—
'annaṃ ca vidyāṃ ca dhanaṃ ca yadyat
sarvaṃ ca vāñchāviṣayaṃ janānām
dadāsi raṅgeśa mahāprabho tvaṃ
tvadvacca dātuṃ bhuvi ko'sti dakṣaḥ

2.11

kiṃca—
māhātmyaṃ tava nāradādimunayo brahmādayo vā surāḥ
vaktuṃ śaktiyutā na martyapaśavastat kiṃ vademāvayoḥ
śrīmadraṅgamahāprabho praṇamatoḥ kiṃcijjñajantvordayāṃ
tūṣṇīmeva kuru prapannakaruṇā nirhetukā sā hi te

2.12

'
iti tayorvacanamākarṇya mahārājaḥ śrīraṅgarājo'pi varṇalakṣāṇyadāt| tadanu
tāvapi tad gṛhītvā mudamapārāṃ bhejāte| tadanantaraṃ śrīraṅganāyakamahārājaḥ
samutpannajigamiṣaḥ tāvāha—' aho vidvāṃsau! punaścaikavāraṃ yuṣmaddarśanamākāṅkṣate
me manaḥ|' ityuktvā puraṃ prati gato mahārājaḥ
etāvapi tatropavane nivāsaṃ cakratuḥ| tatrāntare—
ati0—' aho vivekin! upavanametat paśyāvaḥ pratyavayavasaṃsthānam|'
iti vanadarśanāyodyatāvabhūtām
ati0—' aho vivekin—
vāpī kāpi sphurati vimalairambubhiḥ pūrṇagarbhā
tāpaṃ pāpa bata pariharāmīva vācāhvayantī
ityāsaktyā bhajata tadimāṃ pānthalokāḥ paraṃ māṃ
gatvātrātyāmalajalavasatpakṣivṛāgjṛmbhaṇānām

2.13

kiṃca—
manuṣyavīkṣākṣaṇato babhūvurye'mī mṛgā dhāvanaśīlabhājaḥ
ta eva saṃpratyaniśaṃ manuṣyān † saṃkrīḍayanto †'tra hi saṃcaranti

2.13.p1

paśya paśya ! atyadbhutamidamasti vanam| atraiva sthitiścedāvayoḥ, āvāmeva devendrau; na saṃdehaḥ|'
vi0—' he, ativivekin ! nāmamātra te bṛhat ! tatkāryaṃ kimapi na
dṛśyate !'
ati0—'kimaho ! punaścārabdhaṃ vā dhaurtyam ! pade pade bodhitamapi
tvāṃ na muñcati tat | kiṃ kartavyam ?'
vi0—'kṣantavyo me'parādho'tivivekinā tvayā | varṣākālaḥ saṃprāptaḥ
saṃsārastu katha vābhūditi cintāleśo'pi nāsti | tūṣṇīṃ vanaṃ varṇayan tiṣṭhasi
khalu | tadarthamuktam | kopaṃ mā kṛthāḥ |'
ati0—'tvadupari kopo'pi vā ? etaddarśanajānandena paravaśīkṛto'smi | tasmāt kālo'pyayamiti na buddhaḥ | tarhi atīva jhaṭityeva gacchāvaḥ
purīmimām |'
iti satvarameva gatāvāstām
(iti) dvitīya āśvāsaḥ

2.13.p2

[atha tṛtīyāśvāsaḥ]