Sarvadevavilasa 3
Sarvadevavilāsa 3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.14 — 2 parts
3.1
gacchatostu tayorekaḥ kālavarṇanatatparaḥ
buddhimānāha taṃ cānyamatibuddhiyutaṃ naram
3.2
vivekī—'he ativivekin ! paśya,
garjanto'mī jaladanivahāḥ pūrvadigdeśabhāgādujjṛmbhante virahijanatāgarbha (rva) nirbhedadakṣāḥ
saudāmanyaḥ kanakakanikāścārurūpāḥ samantādyutyante tridaśalalanābuddhidāḥ paśya dhīman
3.3
saṃpannānāṃ hi kālo'yaṃ sukhado netarātmanām
bhikṣukāṇāṃ śramaṃ vaktuṃ brahyeha na bhavedalam
3.4
'
ativivekī—'he vivekin ! śrīraṅgarāṭkāliṅgarājābhyāmāvāṃ
devendrīkṛtau; ato na tadbhayamāvayoḥ |'
vi0—'bhayakathāyā vā kā prasaktiḥ ? tathāpīdamucyate śrotavyam—
bhikṣukāścājñātaśramā yathā bhaveyustathā kartavyamiti |'
ati0—'aho vivekin ! bhikṣukaśramavārtā vā kvāsti ? śrīmattā
raṅgarājena tasya dhvastatvāt | santu vā kecit bhikṣukāḥ śramiṇaḥ
tacchramaparihāraḥ kṛtaścedapyāvābhyāṃ tajjanyaphalaṃ tameva vrajed, āvayostaddattadhanatvāt | astu; tathaiva kurvaḥ |'
vi0—' yadyapi annābhāvaprayuktaśramaparihāraḥ kṛtaḥ śrīmatā raṅgarājā', tathāpi vastrābhāvaprayuktaśramo vartata eva teṣām | tathāhi—
annamātra dadātyeṣāṃ bhikṣukāṇāṃ hi raṅgarāṭ
vastrahainyajamastyeva teṣāṃ duḥkhaṃ suduḥsaham
3.5
taddvā pariharāva āvām ; no cedārjitānāṃ dhanānāṃ kiṃ prayojanam ?'
ati0—'tatparihāraśca kṛta eva mahārājena kāliṅgādhipatinā |'
vi0—'māstu taddharmadvayamapyāvayoḥ ; śivālayādidharmo vā kartavyaḥ |'
ati0—'so'pi dharmaḥ vedācalamahīpālaprabhṛtibhirākrāntaḥ | na
ko'pi vartate dharma āvābhyāṃ kartavyaḥ |'
vi0—'kimahò ativivekin ! sarvasyāpyucyate kuṇṭhanam ? ato
bhāti lobho mahānasti te iti |'
ati0—‘ kiṃ tava dhūrtasvabhāvo naiva gacchati ? kiṃ bahunā ? rahasyārtha ucyate, śrotavyam |’
vi0—‘ko vā saḥ ?’
ati0—
‘kāverītaṭamaṇḍapāntaratale1 tūṣṇīṃ sukhāsīnatāṃ
svīkṛtya sthitameva cenna janatārakṣā bhavedityayam
matvā mānuṣabhāvametya sakalatrāṇāya raṅgeśvaraḥ
sarveṣāmapi cānnamukhyanikhilābhīṣṭārthadātāsti hi
3.6
raṅgeśaḥ paramekako'tra sakalatrāṇāya tiṣṭhatyato
mitrasyāsya sahāya eva sahasā bhūyāsamityādarāt
śrīmadvedagirīśvaro'pi naratāmabhyetya lokāvanaṃ
kartu sarvasureśvaro jayati sa śrīcandracūḍāmaṇiḥ
3.7
viṣṇvīśau bhavato mamātisuhṛdau tāvadya lokāvanaṃ
kartu mānuṣabhāvametya vasataḥ śrīcennapuryāṃ tataḥ
brahmāhaṃ ca tatheti tatra vasatiṃ prāpnomi kāliṃgabhūbhṛttvaṃ samyagupetya sarvajagatāṃ jāgarti rakṣāvidhau
3.10
evaṃ sarve'pi devāḥ kaṃcit kaṃcit bhāvamālambya purīmimāmadhitiṣṭhanti | tat
kasya ko vā dharmo vartate kartum ? sarve'pi tadadhīnā jātāḥ|’
vi0—‘tathā cedāvāṃ kiṃ kurvaḥ ? tiṣṭhatu tāvadidam | kiṃcit
pṛcchāmi | samyak vaktavyaṃ bhavatā niṣkapaṭam |’
ati0—‘bhavadviṣaye'pi vā tat ?’
vi0—‘tarhyucyate—
rahasyametad bhavatā kathaṃ vā buddhaṃ surāṇāṃ (ma)ha(tāṃ) nareṇa
devo'si kiṃ teṣu ca madhya ekaḥ sarvajña ityeva ca nāma yuktam ||8||'
ati0—'tvaṃ śaiśavaṃ na muñcasi | sahiṣṇunā mayā evaṃ sahyate
anyaścet praharet khalu | kiṃ kuryāstadānīm ?'
vi0—'asti khalu bhavān sahāyaḥ ; anyo'pi vā kathaṃ praharet ?'
ati0—'samyaganuṣṭhīyatāṃ śaiśavakṛtyam |'
vi0—'astu tāvadvṛddhatā vā śiśutā vā; madīyapraśnottaraṃ dīyatāmativṛddhairbhavadbhiḥ | ubhayorapi samavayaskatvāt parihāsaḥ kṛtaścet ko doṣaḥ ?'
ati0—'tarhi tadeva kāryamastu; sarvadā te praśnottaraṃ dadāmi
śṛṇu—purā kadācit kiṃcidvyasanākrāntacetasā mayā iṣṭadevatā prārthitā—
"mama saukhyaṃ kadā dāsyasi, tamarthaṃ svapne vā aśarīravācā vā vaktavyamiti |"
tadānīmeva aśarīravācā uttaritaṃ—"śrīraṅganāyaka-kāliṅgamahārāja-vedācalamahīpālaprabhṛtirūpāḥ sarve devā bhaviṣyanti | tadā te saukhyaṃ mahat
bhaviṣyati" iti| tadadhunā jñātamasti |'
vi0—'tarhi yuktamevaitat yaḥ svādhīnadevatākaḥ so'pi deva eva; na
saṃdehaḥ | tasmātsarvajña eva bhavāniti manye |'
ati0—'sarvaṃ te dayā |'
vi0—
'asmiśca kāle na hi sāvakāśo¹ gṛhādgṛhaṃ gantumapi prajānām
²saṃpādanāyādya matiḥ kutaḥ syāt sukhānubhūterayameva kālaḥ ||9||'
ati0—'aho vivekin ! bhavānevātivivekī ; yatastattatkālasvabhāvamavetya vadasi |'
vi0—'tvadanuṣaṅgabalādeva sarvamityavehi |'
ati0---' vivekin ! tvamapi sukhamanubhavitumarhasi | ahamapi tathaiva
karomi | '
ityubhāvapi gṛhe eva sukhamatiṣṭhatām
tadanu kadācit ,
dasyavaḥ pāpakarmāṇo niśīthe'tivivekinaḥ
gṛhaṃ praviśya yatnena sarvaṃ jahurnarādhamāḥ
3.11
tadanu nidrotthitau satyāṃ purata eva bhittikāyāṃ corakṛtadvāramaharnirīkṣya 'aho
vivekin ! daivena hatau svaḥ; sarvamapahṛtaṃ dasyubhiḥ' iti sodghoṣaṃ vāktāḍanaṃ1
kṛtamativivekinā | antikagṛhasthāḥ sarve'pi sasabhramamevāgatāḥ | anantaraṃ sāścaryaṃ
paśyantaḥ sthitāḥ sarve 'aho daivameva balavat; kimanyaiḥ puruṣakārādibhiḥ ?'
ityādivākyairvivekyativivekinau samyagāśvāsya gatāḥ
vi0—
' daivaṃ pradhānaṃ yatra syānmataṃ tat sādhu netarat
atra yuktiśca vṛttāntaḥ prākṛtaḥ syānmahāmate
3.12
'
ati0—' idānīṃ śāstraprasaṅgo'pi vā ? kiṃ vadāmi te buddhim ? '
vi0—śrutvā saroṣam—' ativivekīti nāma kena rāṇḍeyena
kṛtamatimūḍhasya ?
ārjitasya dhanasyāsya dharma eva prayojanam
anyathā vyarthameva syādityuktaṃ hi mayādhama
3.13
tatsmṛtirapi te nāsti khalu | evaṃbhūtasya tavātivivekīti nāma kathamāgatam ?
tatprayuktapūjyatvaṃ vā kathamidam ? atyāścaryaṃ vartate ! tvatsahavāsaḥ tvatsamānāmevocitaḥ, na mādṛśām |'
ityuktvā sasaṃbhramamevotthāya śirasyuttarīyaṃ baddhvā1 gantumārebhe
ati0—' aho vivekin ! adya prabhṛtyativivekitvaṃ sakalapūjyataratvaṃ
ca sarvamapi bhavata evāstu | buddhimatāṃ kopaprasaktiḥ kā ?'
ityādivākyaiḥ gamyamānaṃ2 taṃ samādhāya saṃsthāpayāmāsa | evaṃ sthāpitaṃ taṃ vivekinaṃ
pratyāha—
'aho vivekin ! daivena hatau svaḥ khalu | itaḥ paraṃ kiṃ
kariṣyāvaḥ ? kuṭumbabharaṇe'pyaśaktirāgatā hi | yatra kutracit gantumapi kālaḥ
pratibandhakaḥ |'
ityuktvā kṣaṇamātraṃ tūṣṇīṃ sthitvā socchvāsam—' aho kālagatiṃ kiṃ vakṣyāmi ?
kālaḥ sādhurayaṃ bhavedyadi tadā sādhyaṃ tvasādhyaṃ dhruvaṃ
yaścedevamasādhureṣa bhuvane sādhyaṃ tvasādhyaṃ tadā
yaḥ sarvādhipatiṃ maheśamapi vā muñcatyaho kiṃ sadā
tasmai kālamahātmane munitarāmeṣā namaḥsantatiḥ
3.14
'
iti bahudhā duḥkhamanubhavati tasminnativivekini,
vi0—‘ aho ativivekin ! kālaḥ samīcīna evāgataḥ saṃpratyāvayoḥ | ’
ati0—‘ tatkatham ? ’
vi0—‘ āgatā madiṣṭadevateva śarat bhagavatī | tathāhi—
itaśca kāśapuṣpāṇi nadyaścemā itaḥ sakhe
vikasantyadya saṃtāryā vartante nirmalodakāḥ
3.14.p1
tasmādyatra kutracidgatvā saṃpādayāvaḥ¹ | ’
ati0—‘ yatra kutraciditi kutaḥ ? atraiva vartante khalu devā manuṣyabhāvāpannāḥ prabhavaḥ | tāneva drakṣyāvaḥ, na cānyān | ’
iti taddarśanāya saṃnaddhau babhūvatuḥ
(iti) tṛtīyāśvāsaḥ
3.14.p2
[atha caturthāśvāsaḥ]