Sarvadevavilasa 4
Sarvadevavilāsa 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.20 — 2 parts
4.1
(ativivekī)—
‘ teṣu madhye mahāneṣa vedācalamahīpatiḥ
tameva pūrvaṃ paśyāvo vivekinnadbhutaprabhum
4.2
’
vivekī—‘ aho ativivekin ! kāliṅgaraṅgamahīpālyoḥ sarvottamayoḥ
pūrvameva darśanamabhūt khalu | nedānīmetaddarśanaprāthamyaṃ doṣāya | ’
ati0—‘ tātparyajñeṣvagragaṇyo bhavān | ’
vi0—'tiṣṭhatu nāma vyarthakālakṣepaḥ | prakṛtamanusarāvaḥ |'
tameva mahārājaṃ draṣṭumagacchatām
vi0—'aho, mahārājasañcaranaṃ kvāste ?'
ati0—'na jñāyate vā bhavatā ? tarhyatyāścaryametat | rājyādhipatyaṃ
kurvatāṃ gṛhamevaivaṃ cet, kimutānyeṣām ? “ayaṃ mārjāro'pīdaṃ kṣīraṃ pibedvā”1
iti nyāyena tiṣṭhasi | tiṣṭha tathaiva | tvayā yadyat pṛcchyate tasya tasyottaraṃ
dātuṃ hasta baddhvā2 pratīkṣyate mayā |'
vi0—'kimanyat kāryam ? mūkaścet tūṣṇīṃ sthātuṃ śakyate |'
ati0—'mūkatvamapi vā mama !'
vi0—'evaṃ vyarthavākkolāhale tava śramaleśo'pi na dṛśyate | matpraśnottaradānasamaya eva sakalaśramo bhavati | astu tāvanmayi viśvāsaḥ |'
ati0—'astu tarhyayamevodyogaḥ sarvadā mama | 3kṣepaṇaskandavighneśvaravīthīmalaṅkurvadāste tadgṛhaṃ trilokaprasiddham |'
vi0—'tarhi samīpa eva |'
ati0—'atisamīpa eveti vaktavyam | āstāmidam; tvarayā
gacchāvaḥ | sa mahārājaḥ kalaśārūśyāṃ4 svapurīṃ prati jigamiṣurbhavatīti śrutam |'
vi0—'tarhi tathaiva kurvaḥ |'
iti tvarayā gacchadbhayāṃ tābhyāṃ mahārājasya dhvajagajo dṛṣṭaḥ
vi0—‘aho ativivekin ! bhavaduktaṃ yathārthamevābhūt | tathāhi—
agre paśya girīndrasaṃnibhamamuṃ kumbhīndramatyuccaladrājaketanapāṇiyantra(ntṛ)vilasatpṛṣṭhaṃ baliṣṭhāhvayam
sindūrojjvalagaṇḍamaṇḍalagaladdānāmbupūrodgaladbhṛṅgetuṅganināranāditadiśārjālaṃ sulīlālayam
4.3
'
ati0—‘aho mahārājasya sākṣādvijayalakṣmīriva vartate'yaṃ gajarājaḥ
tasmāt prasthita eva mahārājaḥ; na saṃdehaḥ | ato nedānīmetaddarśanāvakāśaḥ
bhavatvetaddarśanaṃ kālāntare | anyamidānīṃ drakṣyāvaḥ |’
vi0—‘etaddarśanamapi māstu; anyadarśanamapi māstu; saṃsāravyāsaṅgo'pyāstām2| idānī yatra kutracidvedikā(yā)mupari sthitvā mahārājasya prayāṇārabhaṭī paśyāvaḥ |’
ati0---‘annapānādikaṃ vā vihāya etaddikṣā kasya na syāt ?’
ityubhāvapi kasyāṃcidvedikāyāmupari sthitvā draṣṭumārebhāte
vi0---‘kimetasya sāmrājyam ! indrādīnāmapi na syād iti pratibhāti |’
ati0---‘yaducyate bhavatā, tatkimapi na śrūyate badhirasyeva mama
tathāhi-bherībhāṅkṛtikāhalīkalakaladhvānātipīnātmaka1bhrājatsūryahimāṃśuvādyasutatārāvābhibhūtā diśaḥ
lokāḥ svasvaniyogakāryakaraṇāśaktā vimuktā iva
bhrāntā niścalatāmupetya badhirāstiṣṭhanti tasmādamī
4.4
tasmāt bheryādimahāvādyadūragamanaparyantaṃ tūṣṇīṃ paśyantau sthāsyāvaḥ |'
iti karṇasamīpe 2sodghoṣamabhidhāya tūṣṇīṃ paśyannevātiṣṭhat | so'pi tathaiva
akarot | bheryādimahāvādyeṣu kiṃcid dūraṃ gateṣu satsuṃ parasparālāpakeleḥ kiṃcidavakāśe labdhe vivekī vaktumārebhe
vi0—'paśya, ativivekin ! imān—
khaḍgodbhāsitapāṇayo harihayoddāmārvadārohaṇāḥ3
saṃnaddhāḥ khalu bhṛtyakūṭaghaṭakāstiṣṭhanti kecidbhaṭāḥ
keciccāpi sukuntatomaramukhānyatyantatīkṣṇāyudhānyādāyākhilapādacāriṇa ime śūrāśca rājonmukhāḥ4
4.5
kimetasyaiśvaryam ! īśvarasyāpi durlabhamiva bhāti |'
ati0—'tathaiva | mahārājo'pyāgacchati mahendra iva
'rājacchrī jayaśīlanāmakakarīṭpṛṣṭhopariprolasa2dvaudāmadhyatalasthitipravilasadvedācalendraṃ sakhe
paścādbhāganiṣaṇṇarāghavamahāmātyapriyālāpinā
saktaśrotrapuṭadvayātividitaṃ paśyāmyirāmākṛtim
4.6
'
vi0- 'mahendro'pi naitasyopamānaṃ syāt | prajāḥ paśya ; samudra eva†
velollaṅghanamācaranniva bhāti |'
ati0-'etaddarśanotsāhastādṛśaḥ |'
vi0'rājñastasya gajopari pravilasatsiṃhāsanasthau sakhe
bhrājantau narapuṃgavau vilasataḥ śreyasvinau pārśvayoḥ
kau tau brūhi mahābalau vibudharāḍābhau mahābhūpaterjijñāsā mama bhūyasī bhavati saṃkāśau samastairguṇaiḥ
4.7
'
ati0-'samyak pṛṣṭaṃ bhavatā |'
ityuktvā sotsāham,
'prabhorasya mahātmānau sodarau bhāsurāṅgakau
etau sarvakalāsāravedinau viddhi buddhiman
4.8
kṛṣṇasvāmimahīpālastayorekaḥ parastathā
subrahmaṇyamahīpāla ityavehi mahāmate
4.9
'
vi0—' samyag gṛhītam | etaddarśanajānando'pyapāro bhavati | punaśca
pṛcchāmi, vaktavyaṃ dayayā—
aśvadvandvayute rathe lasati kaḥ śrīmān naro vājirāṭkaṣṭākṛṣṭarathe paraśca puruṣaḥ saṃdṛśyate, kāvimau |'
ati0—
'ekastatra ca vaidiliṅgannṛpatiḥ senādhirājaḥ, paro
dhīmānityaruṇācalaprabhumaṇirjānīhi koṣādhipaḥ
4.10
'
vi0—'tatprabhudvayamavagatam | punaścāyamekaḥ prabhurāgacchati | tajjñānaṃ
cāpekṣate hyātmā | tathāhi—
prabhoḥ samīpe gaja (rāja?) pṛṣṭhe
vibhāti ko'sau caturaḥ surūpaḥ |'
ati0—
'jānāsi nainaṃ kimare vivekin
gānātidakṣo dorasāmināmā
4.11
'
vi0—'ayaṃ tu jñātaḥ prasiddhaśca | amī caike mahāścaryakarā dṛśyante
paśya paśya,
asaṃkhyātāśca dṛśyante gorathāsteṣu ke vada |'
ati0—sakopam—
'te tu ke vā na jānāmi 'vāgupādhirna kiṃ sakhe
4.12
etasya vibhavaḥ kena vaktavyaḥ syānmahītale
samudrapāraṃ yo vetti kadācidvaktumarhati
4.13
'tūṣṇī kiṃ bādhase dhīman paśya cakṣuḥpriyaṃ prabhum
tathaiva sodarau tasya paśyadānandadāyinau
4.14
'
tatrāntaresarve caiva surā mahendrasahitā vedācalendraṃ mahādharmiṣṭhaṃ sabalaṃ prayāntamadhunā drakṣyāma ityādarāt
saṅghībhūya sametya puṣpanikarānādāya kalpadrumādrājñastasya balasya copari sadānandādvavarṣuḥ2 param
4.15
vivekī kupitamapi savinayameva pṛcchati'vastrācchādanabhāsurāḥ suśibikā gacchantyasaṃkhyāḥ sakhe
tatrāntaḥsthitiśālinaḥ sukṛtinaste ke vademān param
pṛcchāmyanyamahaṃ bhavantamadhunā saṃtyajya kaṃ vādhamaṃ3
kopaṃ mā kuru bādhate bubhudhiṣā caiṣā balādeva mām
4.16
'
ativivekī 'ayaṃ śaniriva na muñcati iti4' manasi kṛtvā punaśca
praśnottaraṃ dātumārebhe'imāḥ striyo niśāntasthā rājño rambhādhikāḥ sakhe
kapaṭaṃ te hi jānāmi jānannapi ca pṛcchasi
4.17
sakhe vivekin ! idamapyāścaryakaraṃ paśya-uṣṭrāṇāmayutaṃ caiva vāmīnāmayutaṃ tathā
paṭasannādibha[I]rabhṛd gacchati priya buddhiman
4.19
’
vivekī punaśca praṣṭumārebhe-‘ayaṃ ca ko vā nṛpateḥ samīpe gajoparisthaḥ pravibhāti kāmam |’
ati0-‘ayaṃ hi vedāntagururmahātmā sākṣācca lakṣmīpatirityavehi ||18||’
vivekī punaśca kaṃcitpuruṣamuddiśya pṛcchati-‘eṣa śrīgajarājapṛṣṭhavilasatsiṃhāsanasthaḥ sudhīragre paśya samāpatatyamitabhāḥ sarvajñatiʼ brūhi me |’
ati0-‘eṣastasya (eṣo'pyasya) mahātmano narapaterācāryabhāvojjvalo
- - †rāmavidvityavehi2 śitadhīratyantavikhyātimān
4.20
’
vi0-‘sa mahātmāyameva ! idānīmetaddarśanena janma sārthakamabhūt | ko
vāyaṃ mahārājevāste ’ iti manasi matvā, anantaraṃ praṣṭumārebhe-' atyantonnatavājirājavilasan rājeva cāste mahān
ko'sau chatrasucāmarādikalitodāropacārairyutaḥ | '
ati0—
' eṣo'pyasya mahātmano narapateḥ śrīśrīnivāsābhidho
gāyī gānakalāviśāradamatiḥ khyātaśca kiṃ pṛcchasi
4.20.p1
'
vi0—'etatsāmrājyaṃ brahmāpi vaktuṃ na śaknotītyuktaṃ khalu, satyameva tat |'
evaṃ rītyā sa mahārājaḥ samastavibhavaiḥ saha prasthito'bhavat
ati0—' etasya mahārājasyodyānavanaṃ sarvotkṛṣṭamāste | prākārād bahiḥ
taduddeśena gacchati vā ? āhosvit kalaśākhyamahāpurī vartate, tāṃ prati vā ?
ayamarthaḥ samyaṅ na jñāyate | sakhe bhavatā jñātaśced vada |'
vi0—'mayāpi samyaṅ na jñāyate | kadācidetatkūṭe kaścit kaṃcit
pṛṣṭavān | tadānīṃ kenaciduttaritam—"akhilāṇḍakoṭibrahmāṇḍanāyakasya sarvajagatsṛṣṭisthitisaṃhārakāraṇasya devadevasya cidamba reśasyāsmin māsyutsavo bhaviṣyati | tadarthaṃ kalaśābhidhānāṃ rājadhānīṃ prati gacchati" iti | tacchrutaṃ mayā |'
ati0—' tarhi satyamevaitat, asminmāsyutsavavārtāyā yathārthatvāt
itaḥ paramāvābhyāṃ ki kartavyam ? samyagālocya vada |'
vi0—' vaktavyaṃ kiṃ vartate ? āvābhyāmapi tatraiva gantavyam | mahotsavakāle jagadīśvaradarśanaṃ kṛtaṃ cet janmasāphalyamapi bhavati | mahārājadarśanamapi
bhavati tatraiva ; na saṃdehaḥ |'
ati0—' bhavato yadrocate, tadeva mamāpi1|'
vi0—' tarhi tathaiva kurvaḥ|'
iti tāṃ kalaśākhyamahāpurīṃ pratyeva jagmatuḥ
iti caturthāśvāsaḥ
4.20.p2
[atha pañcamāśvāsaḥ]