The Deeds of King Vikramāṅka 116_9
Vikramāṅkadevacarita 116_9
- Language
- Sanskrit
116_9
anvayaḥ
asau pṛthivīpurandaraḥ kramāt kalyāṇam iti parādhya puraṃ cakāra yaduccahamyavalidīpasaṃpadāṃ kajjalasanibha nabhaḥ vibhāvyateṃ .
vyākhyā
asāvāhavamalladevanāmā pṛthivyāḥ pṛthvyāḥ purandara indraḥ kramāt kiyatā kālena kalyāṇamiti kalyāṇanāmaka parādhyaṃ śreṣṭhaṃ 'parādhyagraprāgraharaprāyyāgrūśyāgrīyamagriyam' ityamaraḥ . puraṃ nagaraṃ cakāra nirmāpayāmāsa yasya purasya hamyāṇi prāsādāsteṣāmāvaliḥ paṃktiḥ ‘vīthyālirāvaliḥ paṃktiḥ śreṇītyamaraḥ' . tasya dīpasaṃpadāṃ dīpajālānāṃ kajjalasaṃnibhaṃ kajjalasadṛśa na bho'ntarikṣa 'nabhontarikṣagaganamanantaṃ suravatrma kham' ityamaraḥ . vibhāvyate jñāyatesma . utprekṣālaṅkāraḥ . sarge'sminvaṃśasthacchandaḥ ‘jatautu vaṃśasthamudīritaṃ jarau' .
:
yatra natabhruvāṃ ‘candanalepapāṇḍubhiḥ stanaiḥ nivartitā mukhānilāḥ eva māne kadarthanakṣamāḥ malayādrivāyavaḥ bhavanti .
ṭhayākhyā
yatra pure nate vakre dhruvau dṛgbhyāmūdhrvabhāgī 'ūdhrve dṛgbhyāṃ dhruvau striyī' ityamaraḥ . yāsāṃ tāstāsāmaṅganānāṃ candanasya lepena pāṇḍubhiḥ śuklavarṇeḥ samunnataistuṅgaḥ stanaiḥ payodharainavatitā mukhānnisṛttha stanaissaṃghaṭaya punaḥ parāvṛttā mukhānilā eva māne mānāvasthāyāṃ kadarthane vyathotpādane mānabhaḍrakaraṇe ca kṣamāḥ samarthā malayādrevayavo dakṣiṇānilā bhavanti . malayādrivāyuvadvirahavyathāsaṃdīpanakṣamā bhavantīti bhāvaḥ . atra rūpakālaṅkāraḥ ..
bhāṣā
jisa nagara kī nāriyoṃ ke mukha se nikalane vāle vāyu hī candana ke lepa se śveta varṇa ucca kucoṃ se ṭakarā kara phailate hue, mānāvasthā meṃ viraha vyathā ko utpanna karane meṃ samartha malayānila hī ho jāte haiṃ . malayānila jisa prakāra candana vṛkṣoṃ ke samparka se sugandhita hokara pahār̤oṃ se ṭakarā kara phailate hue apanī sugandha aura śaitya se viraha vyathā kāraka hote haiṃ vaise hī nāriyoṃ ke mukhānila stana para ke candana lepa se suvāsita va śīta hokara ūm̐ce kaṭhora stanoṃ se ṭakarā kara mandagati se phailate hue mānāvasthā meṃ unake patiyoṃ ko viraha vyathā kāraka hokara unakā māna bhaṅga karane meṃ samartha hote the .
kṣapākaraḥ kātūraśmimuṇḍalaḥ purandhigaṇḍasthalakāntisampadā
- - - - ------------ سحس----حکی۔ محکمہ حکیمیسoryبھی یہ N-نہ یہ شبکهیح
vyākhya
yasminnagare puran śrīṇāṃ pativratāstrīṇāṃ 'purandhrī sucaritrā tu satī sādhvī pativratā' ityamaraḥ . gaṇḍasthalasya kapolasthalasya kāntīnāṃ rucīnāṃ saṃpadā samūhena kātaraṃ hataprabha raśmimaṇḍalaṃ kiraṇajāla yasya saḥ ‘kiraṇapragrahī raśmītyamaraḥ .. kṣapākaraścandraḥ ‘nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ' ityamaraḥ . vikīrṇaḥ patitaḥ saṃmārjanasya gṛhasaṃmārjanasya bhasmareṇudhūliryasminsa tena mukureṇa darpaṇena 'darpaṇe mukurādarśī' ityamaraḥ . saha tulyatāṃ samānatāṃ bibhartiṃ dhārayati . upamālaṅkāraḥ .
bhāṣā
jisa nagara meṃ satī striyoṃ ke kapolasthala kī kānti ke ādhikya se hataprabha kiraṇa samūha vālā candramā, jhāḍū dene meṃ ur̤ī hūī dhūlī ke kaṇoṃ se ācchādita aine ke samāna dikhāī detā thā .
vilāsadolāyitadantapatrayoḥ kṣapāsu yatrenduralakṣyamaṇḍalaḥ . praviśya saṃkrāntimiṣeṇa yoṣitāṃ kapolayoḥ kāntijalaṃ vilumpati ..4..
Linked texts (4)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit