Pramāṇa · Search · About · API

The Deeds of King Vikramāṅka 45

Vikramāṅkadevacarita 45

Language
Sanskrit

45

anvayaḥ
yat gīrvāṇasāraṅgaṭaśaḥ ratiśrameṇa nandane kalpamahīruhāṇā chāyāsu viśramya me śauryarasorjitāni yaśāṃsi gāyanti (sa tvatpādasevārajasāṃ prabhāva ityaprimeṇa śleokena sambandhaḥ)
vyākhyā
yaditi vākyārthaparāmarśakaḥ, “svāmin sa sarvopī'tyatra tacchabdenā'nveti . sāraṅgasyamṛgasya dṛgiva dṛgū netra yāsā tā gīrvāṇānā devānā sāraṅgadṛśo mṛganayanyaḥ kāntā ratiśrameṇa sambhogajanitapariśrameṇa khinnāḥ satyo nandane nandananāmakendrodyāne ‘haya uccaiḥ śravāsūto mātalirnandanaṃ vanam' ityamaraḥ . kalpamahīruhāṇāṃ kalpavṛkṣāṇāṃ chāyāsu viśramya śrama nivārya me mamendrasya śauryarasena vīrarasenojitāni pravṛddhāni yaśāṃsi stotrāṇi gāyanti bhajantītyarthaḥ .
bhāṣā
yaha jo sambhoga se thakī huī mṛganayanī deviyām̐ nandana vana meṃ kalpavṛkṣoṃ kī
anvayaḥ
vā bahūktaiḥ kim . yat eṣaḥ puruhūta anaṅkuśasya maddinnaḥ pātraṃ, svāmin, saḥ sarvaḥ śrapi śirodhṛtānāṃ tvatpādasevārajasāṃ prabhāvaḥ (asti) .
vyākhyā
vā'thavā bahūnyuktāni kathitāni tai bahukathanaiḥ kiṃ, ki prayojanam na kimapītyarthaḥ . yaditi vākyārthaparāmarśakaḥ .. eṣa sanmukhasthaḥ puruhūta indro ‘indro marutvānmaghavā biḍaujāḥ pākaśāsanaḥ .. vṛddhaśravāḥ sunāśīraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ' ityamaraḥ .. nāstyaṅakuśaḥ pratibandhako yasya tasyā'pratihatasya mahimno mahatvasya pātraṃ bhājanamastītyarthaḥ . he svāmin he nigrahānugrahasamartha brahman sa sarvo'pi śirodhūtānāṃ mastakopari dhāritānāṃ sevāyā rajāṃsi dhūlikaṇāni sevāsambandhirajāṃsyarcanīyadhūlikaṇānītyartha, tvatpādayostava caraṇayossevārajāṃsi teṣāṃ prabhāvaḥ pratāpaḥ kāryamityarthaḥ, asti .
cakalakamarthāt kalāpakam . śabdo 'rya kalāpakārtha kaśmīre rūḍhaḥ .
bhāṣā .
athavā, adhika kahane se kyā lābha . he svāmin yaha maiṃ indra jo asīma
mahimā kā pātra huā hūm̐, yaha saba sira para dhāraṇa kī huī āpakī caraṇa sevā kī dhūli kā hī pratāpa hai.
(jahāṃ cāra ślokoṃ meṃ artha kī pūrti hotī hai use kalāpaka kahate haiṃ . kaśmīra meṃ kalāpaka ko cakkalaka kahate haiṃ.)
chandobaddhapadaṃ padya tena muktena muktakam .
שיר
nātha, cārajanena samprati kṣitau tathā vipluvaḥ me niveditaḥ yathā nirjarāṇāṃ yajñavibhāgabhogaḥ smartavyatām eṣyati (iti) manye .
ṭhayākhya
he nātha he svāmin brahman ! cara eva cāraścāra eva janastena guptacareṇa sampratyadhunā kṣitau pṛthivyāṃ tathā tādṛśī viplavo ḍimbo ‘ḍimbe ḍamaraviplavī' ityamaraḥ . naraluṇṭhanādyupasargaviśeṣa ityarthaḥ .. me mahyaṃ nivedito vijñāpito yathā yena prakāreṇa nirjarāṇāṃ devānāṃ ‘amarā nirjarā devāḥ' ityamaraḥ . yajñeṣu ṛtuṣu vibhāgā devebhyo'rpaṇīyadravyavibhāgāsteṣāṃ bhogo grahaṇamupabhogaśca smartavyatāṃ smaraṇīyatāmeṣyati prāpsyatīti manye jānāmi takayāmītyarthaḥ . viplavaragre devebhyo yajñabhāgā nā'pitā bhaviṣyantīti tarkayāmītibhāvaḥ .
bhāṣā
he nātha brahmā jī ! guptacara ne pṛthvīpara honevāle aise upadravoṃ kī mujhe sūcanā dī hai jinase devatāoṃ kā, yajñoṃ meṃ milane vāle bhāgoṃ kā upabhoga, kevala smaraṇa karane kā hī viṣaya ho jāegā, aisā maiṃ anumāna karatā hūm̐ . arthāt aise upadravoṃ se bhaviṣya meṃ yajñoṃ meṃ devatāoṃ ko bhāga nahīṃ diyā jāegā aisā merā anumāna hai.
dharmadruhāmatra nivāraṇāya kāryastvayā kaścidavāryavīryaḥ . raverivāṃśuprasareṇa yasya vaṃśena susthāḥ kakubhaḥ kriyante ..45..

Linked texts (1)