Pramāṇa · Search · About · API

Dharmabhyudayamahakavya 16

Dharmābhyudayamahākāvya 16

Language
Sanskrit

16.1

pīyūṣādapi peśalāḥ śaśadharajyotsnākalāpādapi,
svacchā nūtanacūtamañjaribharādapyullasatsaurabhāḥ
vāgdevīmukhasāmasūktaviśadodgārāda ca prāñjalāḥ,
keṣāṃ na prathayanti cetasi mudaṃ śrīvastupāloktayaḥ ? |' 1
granthāgram 352 | ubhayam 3145
itaśca mathurāpuryāṃ, yadunāmā nṛpo'bhavat | bṛhadrathāṅgajyo bhūribhūpānte harivaṃśabhūḥ

16.2

śūro jātastataḥ śauri-suvīrau tasya cā''tmajau | śūraḥ śauriṃ nṛpaṃ kṛtvā, vrate pravavṛte kṛtī

16.3

suvīraṃ svapade nyasya, śauriḥ sodaravatsalaḥ | svayaṃ kuśārtadeśeṣu, cakre śauripuraṃ puram

16.4

śaurerandhakavṛṣṇyādyā, babhūvuḥ kila sūnavaḥ | suvīrasya mahāvīrā, bhojavṛṣṇyādayaḥ punaḥ

16.5

bhūpamandhakavṛṣṇiṃ tat, kṛtvā śauridharādhipaḥ | supratiṣṭhānmuneḥ prāpya, vrataṃ nirvṛtimāsadat

16.6

suvīrastanujaṃ rājye, bhojavṛṣṇiṃ vidhāya ca | vidadhe sindhuṣu svasmai, sauvīraṃ nāma pattanam

16.7

mathurāmbhojasūryasya, bhojavṛṣṇormahībhujaḥ | jāgradugraguṇagrāma, ugrasenaḥ suto'bhavat

16.8

āsannandhakavṛṣṇestu, subhadrāyāṃ sutā daśa | samudravijayo jiṣṇu rakṣobhyaḥ kṣobhitadviṣan

16.9

stimitaḥ śamitārātiḥ, sāgaraḥ sāgaropamaḥ | himavān himavatkīrtiracalo'calaniśthayaḥ

16.10

dharaṇo dharaṇībhūṣā, pūraṇaḥ śatrucūraṇaḥ | abhicandro vitandrātmā, vasudevaśca viśvajit

16.11

viśeṣakam
samudravijayaṃ nyasya, svapade'ndhakavṛṣṇinā | supratiṣṭhānmunereva, pravrajya prāpi nirvṛtiḥ

16.12

rājye nyasyograsenaṃ ca, bhojavṛṣṇirmahābhujaḥ | supratiṣṭhasya pādānte, dāntātmā vratamagrahīt

16.13

kaṃsena tu subhadrākhya rasaviṃkraiyisūnunā | paṭhato vasudevasya, maitrī śauripure'bhavat

16.14

tataścikrīḍatuḥ kaṃsa-vasudevau sadaiva tau | mithaścaitanyavatkāyapraticchāyānibhāvubhau

16.15

samudravijayasyorvībhṛto'nyedyuḥ sabhājuṣaḥ | arddhacakrijarāsandharājādeśaḥ samāgayau

16.16

asmadvaṃśyo'sti vaitāḍhyataṭe siṃhastho nṛpaḥ | enaṃ baddhoddhatakrodhaṃ, yaḥ kaścana samānayet

16.17

iṣṭo dīyeta deśo'smai, tathā jīvayaśāḥ sutā | rājādiṣṭaṃ tadityetanmene mānavapuṅgavaḥ

16.18

samudravijayād rājādeśārthai kasamarthadhīḥ | yayāce svayamādeśaṃ, vasudevaḥ pratijñayā

16.19

narendrādeśataḥ kaṃsasārathiḥ sārasainikaḥ | vīro jagāma vaitāḍhyamadvaitālpaparākramaḥ

16.20

akṣo siṃhastho yuddhaduḥsahaḥ sahasā'bhyagāt | vasudevaṃ prati javāt, kiriḥ kesariṇaṃ yathā

16.21

atha yuddhaprabandhena, bhagne sainyasamuccaye | vasudevaḥ samaṃ siṃhasthena yuyudhe svayam

16.22

tataḥ parighamudyamya, kaṃsastaṃ sahasā dviṣam | āhatya vasudevasya, puro baddhamaḍhokayat

16.23

athaitya daityavikrāntaḥ, krāntasiṃhastho rayāt | samudravijayasyāṃhrī, vasudevo'namanmudā

16.24

vasudevamathāvādīnnṛpastubhyaṃ pradāsyati | rājā tuṣṭo jarāsandhastāṃ jīvayaśasaṃ sutām

16.25

pati-tātakulocchittyai, sā tu jñātamidaṃ mayā | kroṣṭukijñānivacasā, tait tattayāge matiṃ kuru

16.26

dhyātvā'tha vasudevo'pi, jagāda nṛpatiṃ prati | yuddhe kaṃsena baddho'yaṃ, tad yaśo'syaiva dīyatām

16.27

tadagadyata bhūpena, jarāsandhabhṛpaḥ katham | sutāmapi baliṣṭhāya, vaṇikaputrāya dāsyati ?

16.28

avādi vasudevena, manye nāsau vaṇiksutaḥ | jānāmi vikrameṇeti, tatpitā''kārya pṛcchayate

16.29

athā''hūya subhadro'yaṃ, kaṃsottaṃsitasannidhiḥ | rājñā saśapathaṃ pṛṣṭaḥ, suto'yaṃ te kimīrasaḥ ?

16.30

ityukte bhūbhṛtā'vocat, subhadro'pi yathātatham | gato'hamekadā śaucahetave yamunāmanu

16.31

adarśi kāṃsyamañjūṣā, tat tarantī rayānamayā | ākṛṣyodghāṭitā tasyāṃ, dṛṣṭo'yaṃ mahasāṃnidhiḥ

16.32

mudrikāyugmabhājo'sya, gṛhītasya śirastale | labdheyamiti bhūpāṅghripuraḥ patrīṃ mumoca saḥ

16.33

ugrasenasute'muṣmin, dhāriṇyāḥ kukṣivartini | pūritaśchadmanā'mātyaiḥ, patyantrasvādadohadaḥ

16.34

pitṛvairīti sañcintya, putraḥ prāṇapriyo'pyasau
mātrā'tinindyaḥ kālinyāḥ, pravāle'smin pravāhitaḥ

16.35

yugmam
patrikāṃ vācayitveti, mumude medinīśvaraḥ | nijagotrāvataṃsaṃ taṃ, kaṃsaṃ vijñāya tatkṣaṇāt

16.36

jarāsandhamupasthāya, samudravijayastataḥ | kaṃsasya śauryamākhyāya, taṃ siṃhasthamarpayat

16.37

dattvā sutāṃ nṛpo'pṛcchad, deśamiṣṭamanena tat | pitṛdviṣā yayāce sā, kaṃsena mathurāpurī

16.38

tajjarāsandhadattograbalo'yaṃ mathurāṃ gataḥ | ugrasenanṛpaṃ kaṃsaḥ, kāṣṭhapañjarake'kṣipat

16.39

mayā tyakto'si no vetti, vārtāmapi pitā tava| evamukto'pi dhāriṇyā, nograsenaṃ mumoca saḥ

16.40

kaṃsānujo'timuktāravyaḥ, pitṛduḥkhākulastataḥ | kṛtī vrataṃ sa jagrāha, muktimārgaikapallavam

16.41

samudravijayaḥ so'pi, svāminā satkṛtastataḥ | yayau śauripure śūrasamuccayaśiromaṇiḥ

16.42

vasudevāṅgasaubhāgyākṛṣṭastrīviplavākulaiḥ | nṛpaḥ kadā'pi vijñapto, nāgarairnayasāgaraiḥ

16.43

samudravijayenātha, tādṛgviplavabhīruṇā | abhāṣi vasudevo'yamutsaṅgāropapūrvakam

16.44

aharniśaṃ bahirbhrāntyā, durbalo'si tatastvayā | stheyaṃ sadā madāvāse, kalābhyāsavinodinā

16.45

gurorgiraṃ śirasyeṣa, śeṣāmiva nidhāya tām | saudha eva sthitaścakre, kalābhyāsamaharniśam

16.46

sa kadā'pi śivādevyā, preṣitaṃ bhūpatiṃ prati | candanodvartanaṃ ceṭīhastājjagrāha narmaṇā

16.47

uktaśceṭikayā so'pi, vasudevaḥ sahāsyā | rājñā svīnarmadoṣeṇa, tvamanenāsi yantritaḥ

16.48

ityasau paramārthena, nijaṃ matvā niyantraṇam | deśāntaravilokāya, niḥsasāra purānniśi

16.49

racayitvā citāmeṣa, śmaśānabhuvi bhūridhīḥ | nikṣipya mṛtakaṃ kiñcidantarajvālyanmudā

16.50

stambhaṃ nyasya taṭe tasya, patrikāyāṃ lilekha saḥ | gurubhirddhīṣitaguṇo, vasudevo'nale'viśat

16.51

iti kṛtvā vrajan dṛṣṭaḥ, kayā'pi pathi kāntayā | āropito rathe khinna, iti brāhmaṇaveṣabhṛt

16.52

taddhāme tadgṛhe snāta-bhukto yakṣālayasthitaḥ | śuśrāvāgrau mṛto'śoci, vasudevaḥ svakairiti

16.53

athā''tmajñānanirbhīkaḥ, pracalanabhramo balī | kayā'pi kila kāminyā, rathamāropito nijam

16.54

pure vijayakheṭāravye, sugrīvakṣmāpateḥ sute | śyāmā-vijayaseneārūye paryaṇaiṣīt kalājite

16.55

tato vijayasenāyāmutpādyā'krūramaṅgajam | aṭannaṭavyāṃ tasthau sa, jalāvatīravyapallavale

16.56

dvipaṃ mattamihāyātaṃ, vaśīkurvannasau vaśī | khagā'rcimāli-pavanañjayābhyāṃ sahasā hataḥ

16.57

udyāne kuñjarāvarte, nītasyāsya mudā dadau | khecaro'śanivegākhyaḥ, śyāmāṃ nāma nijātmajām

16.58

ayaṃ tayā pravīṇātmā, vīṇāvādyena toṣitaḥ | dadau varaṃ tayā'yāci, sadā'pyavirahastataḥ

16.59

aviyogastvayā'yāci, kutaḥ sutanu ! kathyatām ? | ityukte vasudevena, sā babhāṣe mṛgekṣaṇā

16.60

pure kinnaragītākhye, vaitāḍhyagiribhūṣaṇe | rājā jvalanavego'bhūdarcimālinṛpātmajaḥ

16.61

nāmnā cā'śanivego'sti, khagastadanujo balī | āste jvalanavegasya, sūnuraṅgārakaḥ punaḥ

16.62

etasyāśanivargasya, sutā'hamabhavaṃ vibho ! | vratī jvalanavego'bhūt, kṛtvā matpitaraṃ nṛpam

16.63

tadaṅgārakavīreṇa, vidyā-balavilobhinā | jitvā matpitaraṃ rājyamidamadbhutamādade

16.64

aṣṭāpade'nyadā''khyātaṃ, matpituścāraṇarṣiṇā | jalāvarte gajaṃ jetā, rājyadaste bhaviṣyati

16.65

tadādi tatra muktābhyāṃ, khagābhyāṃ tvaṃ jitadvipaḥ | hṛto'si rājyalobhena, dattā tubhyamahaṃ punaḥ

16.66

strīyutaṃ yaḥ khagaṃ hanti, sa vidyābhirvimucyate | ityācāraḥ sadaivāsti, samaye vyomacāriṇām

16.67

tat krūro'ṅgārakastubhyaṃ, mā kārṣīt priya ! vipriyam | aviyogastadetena, kāraṇena mayā vṛtaḥ

16.68

pratipadya giraṃ sadyastadīyāmiti vṛṣṇibhūḥ | tatrāvatasthe sausthyena, samaṃ dayitayā tayā

16.69

suptaḥ sa cānyadā rātrau, vīro vanitayā samam | aṅgārakeṇāpahṛto, vasudevaḥ prabuddhavān

16.70

ko me harteti vimṛśan, dadarśa nijavallabhām | śyāmāmaṅgārakeṇaiva, khaṅgākhaṅgi vitanvatīm

16.71

aṅgārakeṇa sā śyāmā, khaṅgenā''śu dvikhaṇḍitā
dve śyāme yudhyamāne tad, vasudevo vyalokayat

16.72

atha māyāmimāṃ matvā, vārṣṇeyo'ṅgārakaṃ ruṣā | jaghāna muṣṭinā mūrdhni, keśarīva karīśvaram

16.73

udghātapātarugṇena, vimukto'ṅgārakeṇa saḥ | cyutaścampāpurīpārśve, sarovarapayo'ntarā

16.74

tat tīrtvā''śu sarastīre, vāsupūjyālayaṃ gataḥ | jinaṃ natvā sahaikena, dvijena puri jagmivān

16.75

yūno vīṇājuṣaḥ prekṣya, hetuṃ papraccha sa dvijāt | atho kathayituṃ tasmai, prārebhe dvijakuñjaraḥ

16.76

iha gandharvasenā'sti, cārudattavaṇiksutā | sā prāha sa patiḥ syānme, yo māṃ jayati vīṇayā

16.77

vīṇācāryau yaśogrīva-sugrīvāviha tiṣṭhataḥ | vīṇābhyāsaṃ tadabhyāse, tanvantyete tadicchayā

16.78

māse māse parīkṣā syānna ko'pi ca jayatyamūm | vasudevo niśamyeti, vidyāvikṛtarūpakṛt

16.79

vipraveṣadharo gatvā, sugrīvaṃ pratyado'vadat | vīṇāyāṃ tava śiṣyo'smi, cārudattasutākṛte

16.80

sopahāsamupādhyāyaḥ, sthāpayāmāsa taṃ tataḥ | ahāsayajjanān so'pi, mūrkhatvamiva darśayan

16.81

athā''jagāma māsānte, cārudattasya nandanī | vīṇābhyāsakṛtāṃ yūnāṃ, parīkṣāṃ kartumātmanā

16.82

upādhyāyena śiṣyaiśca, cārucīradharastadā | vasudevaḥ prahāsāya, sthāpitaḥ prauḍhaviṣṭare

16.83

te yuvāno'tha sarve'pi, vīṇayā vijitāstayā | vādāya vasudevo'tha, tailūce parihāsibhiḥ

16.84

athā''dhāya nijaṃ rūpaṃ, camatkārakaraṃ nṛṇām | vīṇāḥ prardūṣya yūnāṃ ca, tasyā vīṇāṃ kare'grahīt

16.85

geyo viṣṇukumārasya, trivikramaparākramaḥ | gandharvasenayetyukte, sa cakre sarvamapyadaḥ

16.86

hṛṣṭena cārudattena, sa gṛhe jagṛhe mudā | tato vivāhadīkṣāyāṃ, pṛṣṭe gotrādike'hasat

16.87

vaṇikputrīyamiti mā, hāsīḥ pṛṣṭe kule sati | caritaṃ śravyamastyasyāstamityūce tadā vaṇik

16.88

atha tāṃ pariṇīyāsau, śyāmārūya-vijayāhvaye | paryaṇaiṣīd yaśogrīva-sugrīvatanaye api

16.89

atha gandharvasenāyā, vṛttaṃ kathituṃ vaṇik | aparedyuḥ samārebhe, vasudevaṃ prati smitaḥ

16.90

purā'haṃ jīvatoḥ pitroḥ, subhadrā-bhānusañjayoḥ| agāṃ suhṛjjanaiḥ sākaṃ, helayā sindhurodhasi

16.91

tatra strī-puṃsayoḥ pādapratibimbānusārataḥ | sañcarannahamadrākṣaṃ, satalpaṃ kadalīgṛham

16.92

taruṇaṃ taruṇā sākaṃ, kīlitaṃ tatra dṛṣṭavān | oṣadhīmūlikāstisrastathā tatsaṅgakośagāḥ

16.93

tābhirapyuparinyastapatrījñānaprabhāvataḥ | niṣkīla mavraṇaṃ muktamūrcchaṃ ca tamahaṃ vyadhām

16.94

athonmīlitanetrābjaḥ, prāptasañjño'vadat sa mām
kiṃ niṣkāraṇabandhoste, vidadhāmi kila priyam ?

16.95

ahaṃ vaitāḍhyakoṭīre, nagare śivamandire | mahendravikramakṣmāpasuto'mitagatiḥ śrutaḥ

16.96

sutāṃ hiraṇ‍yaromārūyamātulasya tapasyataḥ | yathārthanāmānamahaṃ, vyavahaṃ sukumārikām

16.97

abhilāṣī mayā tasyāṃ, sakhā dhūmraśikhābhidhaḥ| jñātaḥ sa tu na dākṣiṇyānmukto mitraṃ hi dustyajam

16.98

sahā''yātena tat tena, cchalād viśvāsaghātinā
kīlito'smi drume'muṣmin, hṛtvā ca dayitāṃ gataḥ

16.99

tat tavāhaṃ jīvitavyadātṛrmāturivādhunā | anṛṇaḥ karuṇāsāra !, bhaviṣyāmi bhave katham ?

16.100

atha tvaddarśanenaiva, kṛtakṛtyo'smi sarvathā | ityukte sa mayā maitryaṃ, pratipadya khamudyayau

16.101

mātulasyātha savārthanāmno mitravatīṃ sutām | aṃtucchenotsavenāhaṃ, pitṛbhyāṃ pariṇāyitaḥ

16.102

kalāsaktamatho muktabhogaṃ matvā pitaiva mām | līlālalitagoṣṭhīṣu, pramodanidhiṣu nyadhāt

16.103

ahaṃ kaliṅgasenāyāstanayāmabhajaṃ tataḥ | veśyāṃ vasantasenākhyāṃ, pramodamadhupadminīm

16.104

varṣaidvādaśabhiḥ svarṇakoṭīḥ ṣoḍaśa tadgṛhe | bhuktavān nirdhanībhūtastat tayā'haṃ bahiṣkṛtaḥ

16.105

gato gṛhaṃ mṛtau matvā, pitarau duḥkhitaściram | tat kāntābhūṣaṇānyeva, nīvīṃ racitavānaham

16.106

mātulena sahosīravatai'haṃ nagare gataḥ | krītaḥ karpāsarāśiśca, dagdhaḥ so'pi kṛśānunā

16.107

mātulenāpi nirbhāgya, iti mukto'parāṃ diśam | gacchan pathi nṛta gahe, padātiścalito'smyaham

16.108

tat priyaṅgupure kaṣṭād, gatastatra sthirīkṛtaḥ| nāmnā surendradattena, pitṛmitreṇa sammadāt

16.109

dravyalakṣaṃ gṛhītvā'haṃ, vaṇigbhyastat kalāntarāt | abdhau gatāgatairaiṣṭa, svarṇakoṭīrupārjayam

16.110

svadeśe calito bhagne, pote'tha phalakagrahāt | udumbarāvatīvelātīre'gāṃ saptame'hani

16.111

atha rājapuropāntavane dinakarābhidham | tridaṇḍinaṃ praṇamyāhaṃ, puraḥ śrānto niviṣṭavān

16.112

uktastridaṇḍinā bhadra !, dravyārthīva vibhāvyase | darśayiṣyāmi tat te'haṃ, rasakūpaṃ kṛpārasāt

16.113

ityuktvā'smin pracālite, pṛṣṭhe lagno'hamunmadaḥ | vyālavyākulitopāntāṃ, gatastatra girestaṭīma

16.114

krāntaṃ bahuśilāyantrairdvāramudghāṭya mantrataḥ | tatrāviśad bile so'tha, durgapātālanāmani

16.115

anvagāmahamapyenaṃ, lobhapāśairniyantritaḥ | bhrāntastamasi kaṣṭena, rasakūpaṃ vyalokayam

16.116

tasminnātalābuhasto'haṃ, kṣiptaḥ kūpe rasecchayā | yoginā sahasā rajjubaddhamañcikayā kramāt

16.117

taccutuḥpuruṣaprānte, mekhalopari susthitaḥ | dṛṣṭvā rasaṃ namo'rhadbhya, iti yāvadahaṃ bruve

16.118

tāvat kenāpi tatrāhaṃ, vyaktamukto mahātmanā | sādharmika ! mahābhāga !, rasaṃ māsma svayaṃ grahīḥ

16.119

rasārthamahamapyatra, vaṇik kṣiptastridaṇḍinā | kāṅkṣan dhanamadhonābhaṃ, bhakṣito'smi rasena ca

16.120

tanmā viśa rasaṃ dāsye, tubhyaṃ me tumbamarpaya | tadarpitaṃ mayā so'pi, bhṛtvā mama samarpayat

16.121

tadrajjucalanāt kruṣṭvā, tridaṇḍī mañcikāṃ tadā | tattumbaṃ yācate dvārāsannaṃ māṃ na tu karṣati

16.122

ayaṃ drohīti matvā tat, kṣiptaḥ kūpe mayā rasaḥ
muktastenāpyahaṃ kopānmekhalāyāṃ tato'patam

16.123

taduktaṃ vaṇijā sādhu, rasāntaḥ patito na yat | mā ca śocīryadāyāti, godhā rasapipāsayā

16.124

kūpe'smin rasamāpīya, vrajantyāḥ pucchamādarāt | sarvathaivāvalambethāḥ, samyag dharmamivāturaḥ

16.125

yugmam
namaskāraṃ ca me dehi, paralokādhvaśambalam | kṛte mayā'tha tatprokte, paralokaṃ jagāma saḥ

16.126

tadrasagrasanaprāptagodhāpucchagrahādaham | niḥsṛto mūrcchitaḥ prāptasañjo'raṇye tato'bhramam

16.127

aṭavīmahiṣeṇā''srastadā''rūḍho mahāśilām | tatrājagarasaṃruddhastato'haṃ drutamatrasam

16.128

tat prayāto'ṭavīprāntagrāme rogeṇa pīḍitaḥ | ahaṃ mātulamitreṇa, rudradattena pālitaḥ

16.129

gṛhītvā'laktakaṃ svarṇabhūmau tena sahā'calam | iṣuvegavatīṃ tīrtvā, girikūṭaṃ vilaṅghya ca

16.131

kramād vetravanaṃ gatvā, deśaṃ ṭaṅkaṇamāgatau | tataḥ krītacchagārūḍhāvuttīrṇau vajramedinīm ||130||yugmam
rudradatto'vadat panthā, naivātaḥ pādacāriṇām | bhastre kurvañchagau hatvā, bahirantarviparyayāt

16.132

tadantarasthitāvāvāṃ, bhāruṇḍairāmiṣabhramāt | utpāṭyāmbhronidhau svarṇamahīṃ nepyāvahe javāt

16.133

śrutvetyathāvadaṃ durgapathasambandhavāndhavau | chāgāvimau tataḥ kārpīḥ, pāpaṃ mātula! mātulam

16.134

naitau tvadīyāvityuktvā, svaṃ sa cchāgaṃ kudhā'vadhīt | madaṅgo manmukhaṃ dīnamugvastena vyalokayat

16.135

tanmayoktaṃ tava trāṇe, nāhamīśastathāpi te | dharmo'stu madrirā jainaḥ, paralokaviśuddhaye

16.136

mayā diṣṭaṃ tato dharmaṃ, manasā pratipadya saḥ | matpradattaṃ namaskāraṃ, mudā śṛṇvan hato'munā

16.137

tadddvāntāntarragatāvāvāṃ, bhāruṇḍābhyāṃ churījuṣau | hṛtau tato'nyabhāruṇḍayuddhe'haṃ sarasi cyutaḥ

16.138

śastrīdīrṇājinastīrṇasarāstatrāṭavīmaṭan | ārūḍhaḥ śailamanamaṃ, kāyotsargasthitaṃ munim

16.139

dharmalābhaṃ tato dattvā, munirevamuvāca mām | cārudatta ! kathaṃ prāptaḥ, pathi tvaṃ khecarocite ?

16.140

mahātman! khecaraḥ so'haṃ, yaḥ purā mocitastvayā
tvāmāpṛcchadya gato'nveṣṭuṃ, tadā dārāpahāriṇam

16.141

gaitaścāṣṭāpade dṛṣṭo'paśyamekākinīṃ priyām | tataḥ śrutaṃ mayā vairī, yad bhītaḥ prapalāyitaḥ

16.142

dayitāṃ tāmupādāya, tato yātaḥ puraṃ nijam | nītaḥ pitrā tato rājyabhāroddhāre dhurīṇatām

16.143

vidyādharaśramaṇayorhiraṇya-svarṇakumbhayoḥ | sakāśe svayamagrāhi, tātena vratamadbhutam

16.144

jajñe manoramākukṣau, sutaḥ siṃhayaśā mama | varāhagrīvanāmā'nyo, mānyo darpavatāmapi

16.145

sutā gandharvaseneti, jātā vijayasenayā | sarvagāndharvasarvasvasaṅketaniketanam

16.146

dattvā ca sutayo rājyaṃ, yauvarājyaṃ ca tanmayā
vidyāḥ sampādya ca prāpi, pitṛgurvantike vratam

16.147

dvīpo'yaṃ kumbhakaṇṭhākhyaḥ, kṣāravāridhimadhyagaḥ | giriḥ karkoṭakaścāyaṃ, kathamatrā''gato bhavān ?

16.148

ityasmin pṛcchati khyātaṃ, sarvaṃ svacaritaṃ mayā | athāsya nandanau prāptau, khecarau taṃ ca nematuḥ

16.149

namyatāṃ cārudatto'yamityuktau tena tau natau | tadaitya ca suraiḥ ko'pi, māṃ natvā'tha muniṃ nataḥ

16.150

khecarābhyāṃ tadā pṛṣṭastaṃ vandanaviparyayam | ayaṃ vaimānikaḥ prāha, pramodabharapūritaḥ

16.151

pūrvajanmanyahaṃ chāgaṣṭaṅgoṇe rudrairmāritaḥ | etasmāt prāptasarvajñadharmaḥ saudharmamāsadam

16.152

dharmācāryastato'yaṃ me, tenā''dau vandito mayā | cārudattaḥ kṛpārāśiriti nollaṅghitaḥ kramaḥ

16.153

tau khagau pratibodhyeti, sa devaḥ prāha māṃ prati | vad pratyupakāraṃ te, kīdṛśaṃ karavāṇyaham ?

16.154

mayoktaṃ samaye tūrṇametavyamatha so'gamat | agṛhye khecarābhyāṃ ca, tābhyāṃ nijapuraṃ pratiṃ

16.155

tacciraṃ satkṛtastābhyāṃ, tajjananyā ca tasthivān | svasā gandharvaseneyamanyedyurdarśitā ca me

16.156

niveditaṃ ca yat tātaḥ, pravrajannidamabravīt | cārudatto'sti me mitraṃ, bhūcaro jīvitapradaḥ

16.157

utkīlito'smi tenāhaṃ, yadakāraṇabandhunā | tasya gandharvaseneyamarpaṇīyā kathañcana

16.158

pariṇeṣyatyamūṃ martyo, vasudevaḥ kalājitām | ityuktaṃ jñāninā'smabhyaṃ, tataḥ kāryaṃ tathaiva tat

16.159

svaputrīṃ tadgṛhāṇaitāṃ, śrutvā'hamapi tadvacaḥ | enāmādāya sadyo'pi, gṛhāyotkaṇṭhito'bhavam

16.160

ihāntare samāyāsīd, devo'sāvajajīvajaḥ | tena tābhyāṃ khagābhyāṃ ca, saha so'hamihā''gamam

16.161

sa devo bhūri dattvā me, hema-ratnādikaṃ tataḥ | jagāma traidivaṃ dhāma, vaitāḍhyaṃ khecarau ca tau

16.162

sarvārtho mātulaḥ śīla Perc gṛhaṃ mitravatī ca sā | veśyā vasantasenā ca, baddhaveṇirmayekṣitā

16.163

utpattiriyametasyā, nāsau vīra ! vaṇiksutā | śrutveti vasudevastāmupayeme ramāsamām

16.164

raktyā cātha viraktyā ca, cchalena ca balena ca
kalājayena cānekadeśoddeśān paribhraman

16.166

bhūpānāṃ khecarāṇāṃ ca, dvijānāṃ vaṇijāmapi | kanyāḥ saundarya-saubhāgya-lāvaṇyādiguṇāspadam !' 165
sa kadāpyuparodhena, kadāpi haṭhataḥ punaḥ | kadāpi kautukenaiva, paritaḥ pariṇītavān

16.167

viśeṣakam
sukośalābhidhāṃ putrīṃ, kośalasya khageśituḥ | kośalāyāṃ puri prāptaḥ, sa kadācidudūḍhavān

16.168

suptaḥ śrānto ratānte'sau, kenāpyaṅguṣṭhacālanāt | utthāpito bahirgatvā, ko'yamevamacintayat

16.169

atho patan padopānte, kumāreṇopalakṣitaḥ | khecaro'nucaro'sau me, candrahāsa iti svayam

16.170

tataḥ sagauravaṃ gauravavacasā tamuvāca saḥ| kumāra ! pramadāmodasadyovidyotimānasaḥ

16.171

kena prayojanena tvaṃ, kutaḥ sthānādihāgataḥ ? | etāvatyāṃ tamasvinyāṃ, tathyamitthaṃ nivedaya

16.172

athāvadadayaṃ vidyādharaḥ pramadadurdharaḥ | śṛṇu deva ! kathāmekāṃ, kautūhalaniketanam

16.173

peḍhālapuramastyasti, puraṃ bhūkhaṇḍabhūṣaṇam| smarasya khuralīvābhūd, yallolākṣīkaṭākṣitaiḥ

16.174

hariścandro'suhṛdantihariścandrojjvalāśayaḥ | tatrāsti bhūvibhuḥ kīrtikusumārāmamālikaḥ

16.175

lakṣmīvatīti tasyāsti, rūpalakṣmīvatī priyā| nīre yadāsyadāsyāya, tat tapastapyate'mbujaiḥ

16.176

satī sutāmasūtā'sau, sarasīva sarojinīm | janalocanalolālilehyamānamukhāmbujām

16.177

tasyā janmadine svarṇavarṣamutkarṣakṛd babhau | merorupāgataṃ sevākṛte jitamiva tviṣā

16.178

pitṛbhyāṃ kautuka-prītipūritābhyāṃ sunirbharam | satyaṃ kanakavatyeṣā, nāmato'pi tataḥ kṛtā

16.179

tat prapede krameṇāsau, kalābhyāsasamayaṃ vayaḥ| ratiprāṇapriyo'pyāsīd, yasmin vāsaya saspṛhaḥ

16.180

candramūrtiriva svacchā, raveriva guroriyam| prāpya kañcit kaloddeśaṃ, prapede sakalāḥ kalāḥ

16.181

tadrūpastanayārūpānurūpamanirūpayan | pravaraṃ sa varaṃ kañcit, samārebhe svayaṃvaram

16.182

svayaṃvaradine māsamātrāsanne ca sā svayam| gavākṣe'kṣṇīva gehasya, tasthau tāreva kanyakā

16.183

atrāntare purastasyā, gatiśikṣāmatiḥ kila| hāreṇa hasyamāno'pi, haṃsaḥ ko'pi divo'patat

16.184

kalyāṇakiṅkiṇīkāntabhūṣaṇānujñātkṛtiḥ| sa tayā''ropitaḥ pāṇau, marālaḥ kamalatviṣi

16.185

athāsau śaśvadambhojamarandasvādahṛdyayā | camatkṛtikṛtā martyabhāṣayā tāmabhāṣata

16.186

yadi te kutukaṃ kiñciccitte tanvi ! tadadbhutā| saṃvadantī sudhāsyandaiḥ, kiṃvadantī niśamyatām

16.187

athāvadadiyaṃ tāvat, tvaṃ vaktetyadbhutaṃ mahat | sā kathā'pyadbhutā haṃsa !, bhaviṣyatyāśu tad vada

16.188

haṃso'pyāha mude vārttā, mudhākṛtasudhārasā | praviśantī śrutau devi !, śrūyatāṃ sāvadhānayā

16.189

ekadā'smi gato devi !, kośalāyāṃ puri bhraman| dūrādadarśi tat tejo, mayā jitaravicchavi

16.190

kimetaditi sambhrānto, yāvad draṣṭumadho'patam | tāvadagre naraḥ kāntipūritāmbaragahvaraḥ

16.191

sutā ca khecarasyaikṣi, kośalasya sukośalā | atirūpayutā'pyeṣā, dīnaśrīstasya sannidhau

16.192

yugmam
tanmayā'cinti satyasminnanaṅgo na manobhavaḥ| anaṅgā tu ratirhṛśyā, yadasya na samīpagā

16.193

dhanyeyaṃ medinī yasyāṃ, vīro'yaṃ mukuṭāyate | asāvapūrṇapuṇyastu, strīratnaṃ yatra nāhitam

16.194

anurūpapriyāhīnamenamālokayan muhuḥ | śocan nirmāṇametasya, gaganāṅgaṇamabhyagām

16.195

dhyāyantastadidānīṃ me, hṛdi tajjanma niṣphalam | sadyaḥ saphalatāṃ nītaṃ, devi ! tvaddarśanāmṛtaiḥ

16.196

jāne yadi samīpe'sya, paśyāmi bhavatīmaham | mandārapādapasyānte, kalpavallīmivodgatām

16.197

ityākarṇya marālaṃ sā, jagāda madanāturā | daśanadyutidugdhena, snapayantī muhurmuhuḥ

16.198

amārgeṇaiva karṇena, manaḥsadmani me'viśat | dṛśā ghaṇṭāpathenaiva, kadā'sau sañcariṣyate ?

16.199

vārttāyāmasamāptāyāmityuḍḍīya sitacchadaḥ | sahasaivonmukhastasyā, dṛśā saha khamudyayau

16.200

adṛśye'tha marāle'smin, vilalāpa kumārikā
āstāṃ taddarśanaṃ tāvat, tatkathākathako'pyagāt

16.201

hā ! dhātardarśito'sau me, kutaḥ sitavihaṅgamaḥ ? | darśito vā tato'kasmāt, kasmādapahṛtastvayā ?

16.202

vilapantyāmidaṃ tasyāṃ, citraścitrapaṭo'grataḥ | papāta ca nabhodeśāduccacāra ca bhāratī

First 200 of 788 passages. Read on

Linked texts (4)