Dharmabhyudayamahakavya 16
Dharmābhyudayamahākāvya 16
- Language
- Sanskrit
16.1
pīyūṣādapi peśalāḥ śaśadharajyotsnākalāpādapi,
svacchā nūtanacūtamañjaribharādapyullasatsaurabhāḥ
vāgdevīmukhasāmasūktaviśadodgārāda ca prāñjalāḥ,
keṣāṃ na prathayanti cetasi mudaṃ śrīvastupāloktayaḥ ? |' 1
granthāgram 352 | ubhayam 3145
itaśca mathurāpuryāṃ, yadunāmā nṛpo'bhavat | bṛhadrathāṅgajyo bhūribhūpānte harivaṃśabhūḥ
16.2
śūro jātastataḥ śauri-suvīrau tasya cā''tmajau | śūraḥ śauriṃ nṛpaṃ kṛtvā, vrate pravavṛte kṛtī
16.3
suvīraṃ svapade nyasya, śauriḥ sodaravatsalaḥ | svayaṃ kuśārtadeśeṣu, cakre śauripuraṃ puram
16.4
śaurerandhakavṛṣṇyādyā, babhūvuḥ kila sūnavaḥ | suvīrasya mahāvīrā, bhojavṛṣṇyādayaḥ punaḥ
16.5
bhūpamandhakavṛṣṇiṃ tat, kṛtvā śauridharādhipaḥ | supratiṣṭhānmuneḥ prāpya, vrataṃ nirvṛtimāsadat
16.6
suvīrastanujaṃ rājye, bhojavṛṣṇiṃ vidhāya ca | vidadhe sindhuṣu svasmai, sauvīraṃ nāma pattanam
16.7
mathurāmbhojasūryasya, bhojavṛṣṇormahībhujaḥ | jāgradugraguṇagrāma, ugrasenaḥ suto'bhavat
16.8
āsannandhakavṛṣṇestu, subhadrāyāṃ sutā daśa | samudravijayo jiṣṇu rakṣobhyaḥ kṣobhitadviṣan
16.9
stimitaḥ śamitārātiḥ, sāgaraḥ sāgaropamaḥ | himavān himavatkīrtiracalo'calaniśthayaḥ
16.10
dharaṇo dharaṇībhūṣā, pūraṇaḥ śatrucūraṇaḥ | abhicandro vitandrātmā, vasudevaśca viśvajit
16.11
viśeṣakam
samudravijayaṃ nyasya, svapade'ndhakavṛṣṇinā | supratiṣṭhānmunereva, pravrajya prāpi nirvṛtiḥ
16.12
rājye nyasyograsenaṃ ca, bhojavṛṣṇirmahābhujaḥ | supratiṣṭhasya pādānte, dāntātmā vratamagrahīt
16.13
kaṃsena tu subhadrākhya rasaviṃkraiyisūnunā | paṭhato vasudevasya, maitrī śauripure'bhavat
16.14
tataścikrīḍatuḥ kaṃsa-vasudevau sadaiva tau | mithaścaitanyavatkāyapraticchāyānibhāvubhau
16.15
samudravijayasyorvībhṛto'nyedyuḥ sabhājuṣaḥ | arddhacakrijarāsandharājādeśaḥ samāgayau
16.16
asmadvaṃśyo'sti vaitāḍhyataṭe siṃhastho nṛpaḥ | enaṃ baddhoddhatakrodhaṃ, yaḥ kaścana samānayet
16.17
iṣṭo dīyeta deśo'smai, tathā jīvayaśāḥ sutā | rājādiṣṭaṃ tadityetanmene mānavapuṅgavaḥ
16.18
samudravijayād rājādeśārthai kasamarthadhīḥ | yayāce svayamādeśaṃ, vasudevaḥ pratijñayā
16.19
narendrādeśataḥ kaṃsasārathiḥ sārasainikaḥ | vīro jagāma vaitāḍhyamadvaitālpaparākramaḥ
16.20
akṣo siṃhastho yuddhaduḥsahaḥ sahasā'bhyagāt | vasudevaṃ prati javāt, kiriḥ kesariṇaṃ yathā
16.21
atha yuddhaprabandhena, bhagne sainyasamuccaye | vasudevaḥ samaṃ siṃhasthena yuyudhe svayam
16.22
tataḥ parighamudyamya, kaṃsastaṃ sahasā dviṣam | āhatya vasudevasya, puro baddhamaḍhokayat
16.23
athaitya daityavikrāntaḥ, krāntasiṃhastho rayāt | samudravijayasyāṃhrī, vasudevo'namanmudā
16.24
vasudevamathāvādīnnṛpastubhyaṃ pradāsyati | rājā tuṣṭo jarāsandhastāṃ jīvayaśasaṃ sutām
16.25
pati-tātakulocchittyai, sā tu jñātamidaṃ mayā | kroṣṭukijñānivacasā, tait tattayāge matiṃ kuru
16.26
dhyātvā'tha vasudevo'pi, jagāda nṛpatiṃ prati | yuddhe kaṃsena baddho'yaṃ, tad yaśo'syaiva dīyatām
16.27
tadagadyata bhūpena, jarāsandhabhṛpaḥ katham | sutāmapi baliṣṭhāya, vaṇikaputrāya dāsyati ?
16.28
avādi vasudevena, manye nāsau vaṇiksutaḥ | jānāmi vikrameṇeti, tatpitā''kārya pṛcchayate
16.29
athā''hūya subhadro'yaṃ, kaṃsottaṃsitasannidhiḥ | rājñā saśapathaṃ pṛṣṭaḥ, suto'yaṃ te kimīrasaḥ ?
16.30
ityukte bhūbhṛtā'vocat, subhadro'pi yathātatham | gato'hamekadā śaucahetave yamunāmanu
16.31
adarśi kāṃsyamañjūṣā, tat tarantī rayānamayā | ākṛṣyodghāṭitā tasyāṃ, dṛṣṭo'yaṃ mahasāṃnidhiḥ
16.32
mudrikāyugmabhājo'sya, gṛhītasya śirastale | labdheyamiti bhūpāṅghripuraḥ patrīṃ mumoca saḥ
16.33
ugrasenasute'muṣmin, dhāriṇyāḥ kukṣivartini | pūritaśchadmanā'mātyaiḥ, patyantrasvādadohadaḥ
16.34
pitṛvairīti sañcintya, putraḥ prāṇapriyo'pyasau
mātrā'tinindyaḥ kālinyāḥ, pravāle'smin pravāhitaḥ
16.35
yugmam
patrikāṃ vācayitveti, mumude medinīśvaraḥ | nijagotrāvataṃsaṃ taṃ, kaṃsaṃ vijñāya tatkṣaṇāt
16.36
jarāsandhamupasthāya, samudravijayastataḥ | kaṃsasya śauryamākhyāya, taṃ siṃhasthamarpayat
16.37
dattvā sutāṃ nṛpo'pṛcchad, deśamiṣṭamanena tat | pitṛdviṣā yayāce sā, kaṃsena mathurāpurī
16.38
tajjarāsandhadattograbalo'yaṃ mathurāṃ gataḥ | ugrasenanṛpaṃ kaṃsaḥ, kāṣṭhapañjarake'kṣipat
16.39
mayā tyakto'si no vetti, vārtāmapi pitā tava| evamukto'pi dhāriṇyā, nograsenaṃ mumoca saḥ
16.40
kaṃsānujo'timuktāravyaḥ, pitṛduḥkhākulastataḥ | kṛtī vrataṃ sa jagrāha, muktimārgaikapallavam
16.41
samudravijayaḥ so'pi, svāminā satkṛtastataḥ | yayau śauripure śūrasamuccayaśiromaṇiḥ
16.42
vasudevāṅgasaubhāgyākṛṣṭastrīviplavākulaiḥ | nṛpaḥ kadā'pi vijñapto, nāgarairnayasāgaraiḥ
16.43
samudravijayenātha, tādṛgviplavabhīruṇā | abhāṣi vasudevo'yamutsaṅgāropapūrvakam
16.44
aharniśaṃ bahirbhrāntyā, durbalo'si tatastvayā | stheyaṃ sadā madāvāse, kalābhyāsavinodinā
16.45
gurorgiraṃ śirasyeṣa, śeṣāmiva nidhāya tām | saudha eva sthitaścakre, kalābhyāsamaharniśam
16.46
sa kadā'pi śivādevyā, preṣitaṃ bhūpatiṃ prati | candanodvartanaṃ ceṭīhastājjagrāha narmaṇā
16.47
uktaśceṭikayā so'pi, vasudevaḥ sahāsyā | rājñā svīnarmadoṣeṇa, tvamanenāsi yantritaḥ
16.48
ityasau paramārthena, nijaṃ matvā niyantraṇam | deśāntaravilokāya, niḥsasāra purānniśi
16.49
racayitvā citāmeṣa, śmaśānabhuvi bhūridhīḥ | nikṣipya mṛtakaṃ kiñcidantarajvālyanmudā
16.50
stambhaṃ nyasya taṭe tasya, patrikāyāṃ lilekha saḥ | gurubhirddhīṣitaguṇo, vasudevo'nale'viśat
16.51
iti kṛtvā vrajan dṛṣṭaḥ, kayā'pi pathi kāntayā | āropito rathe khinna, iti brāhmaṇaveṣabhṛt
16.52
taddhāme tadgṛhe snāta-bhukto yakṣālayasthitaḥ | śuśrāvāgrau mṛto'śoci, vasudevaḥ svakairiti
16.53
athā''tmajñānanirbhīkaḥ, pracalanabhramo balī | kayā'pi kila kāminyā, rathamāropito nijam
16.54
pure vijayakheṭāravye, sugrīvakṣmāpateḥ sute | śyāmā-vijayaseneārūye paryaṇaiṣīt kalājite
16.55
tato vijayasenāyāmutpādyā'krūramaṅgajam | aṭannaṭavyāṃ tasthau sa, jalāvatīravyapallavale
16.56
dvipaṃ mattamihāyātaṃ, vaśīkurvannasau vaśī | khagā'rcimāli-pavanañjayābhyāṃ sahasā hataḥ
16.57
udyāne kuñjarāvarte, nītasyāsya mudā dadau | khecaro'śanivegākhyaḥ, śyāmāṃ nāma nijātmajām
16.58
ayaṃ tayā pravīṇātmā, vīṇāvādyena toṣitaḥ | dadau varaṃ tayā'yāci, sadā'pyavirahastataḥ
16.59
aviyogastvayā'yāci, kutaḥ sutanu ! kathyatām ? | ityukte vasudevena, sā babhāṣe mṛgekṣaṇā
16.60
pure kinnaragītākhye, vaitāḍhyagiribhūṣaṇe | rājā jvalanavego'bhūdarcimālinṛpātmajaḥ
16.61
nāmnā cā'śanivego'sti, khagastadanujo balī | āste jvalanavegasya, sūnuraṅgārakaḥ punaḥ
16.62
etasyāśanivargasya, sutā'hamabhavaṃ vibho ! | vratī jvalanavego'bhūt, kṛtvā matpitaraṃ nṛpam
16.63
tadaṅgārakavīreṇa, vidyā-balavilobhinā | jitvā matpitaraṃ rājyamidamadbhutamādade
16.64
aṣṭāpade'nyadā''khyātaṃ, matpituścāraṇarṣiṇā | jalāvarte gajaṃ jetā, rājyadaste bhaviṣyati
16.65
tadādi tatra muktābhyāṃ, khagābhyāṃ tvaṃ jitadvipaḥ | hṛto'si rājyalobhena, dattā tubhyamahaṃ punaḥ
16.66
strīyutaṃ yaḥ khagaṃ hanti, sa vidyābhirvimucyate | ityācāraḥ sadaivāsti, samaye vyomacāriṇām
16.67
tat krūro'ṅgārakastubhyaṃ, mā kārṣīt priya ! vipriyam | aviyogastadetena, kāraṇena mayā vṛtaḥ
16.68
pratipadya giraṃ sadyastadīyāmiti vṛṣṇibhūḥ | tatrāvatasthe sausthyena, samaṃ dayitayā tayā
16.69
suptaḥ sa cānyadā rātrau, vīro vanitayā samam | aṅgārakeṇāpahṛto, vasudevaḥ prabuddhavān
16.70
ko me harteti vimṛśan, dadarśa nijavallabhām | śyāmāmaṅgārakeṇaiva, khaṅgākhaṅgi vitanvatīm
16.71
aṅgārakeṇa sā śyāmā, khaṅgenā''śu dvikhaṇḍitā
dve śyāme yudhyamāne tad, vasudevo vyalokayat
16.72
atha māyāmimāṃ matvā, vārṣṇeyo'ṅgārakaṃ ruṣā | jaghāna muṣṭinā mūrdhni, keśarīva karīśvaram
16.73
udghātapātarugṇena, vimukto'ṅgārakeṇa saḥ | cyutaścampāpurīpārśve, sarovarapayo'ntarā
16.74
tat tīrtvā''śu sarastīre, vāsupūjyālayaṃ gataḥ | jinaṃ natvā sahaikena, dvijena puri jagmivān
16.75
yūno vīṇājuṣaḥ prekṣya, hetuṃ papraccha sa dvijāt | atho kathayituṃ tasmai, prārebhe dvijakuñjaraḥ
16.76
iha gandharvasenā'sti, cārudattavaṇiksutā | sā prāha sa patiḥ syānme, yo māṃ jayati vīṇayā
16.77
vīṇācāryau yaśogrīva-sugrīvāviha tiṣṭhataḥ | vīṇābhyāsaṃ tadabhyāse, tanvantyete tadicchayā
16.78
māse māse parīkṣā syānna ko'pi ca jayatyamūm | vasudevo niśamyeti, vidyāvikṛtarūpakṛt
16.79
vipraveṣadharo gatvā, sugrīvaṃ pratyado'vadat | vīṇāyāṃ tava śiṣyo'smi, cārudattasutākṛte
16.80
sopahāsamupādhyāyaḥ, sthāpayāmāsa taṃ tataḥ | ahāsayajjanān so'pi, mūrkhatvamiva darśayan
16.81
athā''jagāma māsānte, cārudattasya nandanī | vīṇābhyāsakṛtāṃ yūnāṃ, parīkṣāṃ kartumātmanā
16.82
upādhyāyena śiṣyaiśca, cārucīradharastadā | vasudevaḥ prahāsāya, sthāpitaḥ prauḍhaviṣṭare
16.83
te yuvāno'tha sarve'pi, vīṇayā vijitāstayā | vādāya vasudevo'tha, tailūce parihāsibhiḥ
16.84
athā''dhāya nijaṃ rūpaṃ, camatkārakaraṃ nṛṇām | vīṇāḥ prardūṣya yūnāṃ ca, tasyā vīṇāṃ kare'grahīt
16.85
geyo viṣṇukumārasya, trivikramaparākramaḥ | gandharvasenayetyukte, sa cakre sarvamapyadaḥ
16.86
hṛṣṭena cārudattena, sa gṛhe jagṛhe mudā | tato vivāhadīkṣāyāṃ, pṛṣṭe gotrādike'hasat
16.87
vaṇikputrīyamiti mā, hāsīḥ pṛṣṭe kule sati | caritaṃ śravyamastyasyāstamityūce tadā vaṇik
16.88
atha tāṃ pariṇīyāsau, śyāmārūya-vijayāhvaye | paryaṇaiṣīd yaśogrīva-sugrīvatanaye api
16.89
atha gandharvasenāyā, vṛttaṃ kathituṃ vaṇik | aparedyuḥ samārebhe, vasudevaṃ prati smitaḥ
16.90
purā'haṃ jīvatoḥ pitroḥ, subhadrā-bhānusañjayoḥ| agāṃ suhṛjjanaiḥ sākaṃ, helayā sindhurodhasi
16.91
tatra strī-puṃsayoḥ pādapratibimbānusārataḥ | sañcarannahamadrākṣaṃ, satalpaṃ kadalīgṛham
16.92
taruṇaṃ taruṇā sākaṃ, kīlitaṃ tatra dṛṣṭavān | oṣadhīmūlikāstisrastathā tatsaṅgakośagāḥ
16.93
tābhirapyuparinyastapatrījñānaprabhāvataḥ | niṣkīla mavraṇaṃ muktamūrcchaṃ ca tamahaṃ vyadhām
16.94
athonmīlitanetrābjaḥ, prāptasañjño'vadat sa mām
kiṃ niṣkāraṇabandhoste, vidadhāmi kila priyam ?
16.95
ahaṃ vaitāḍhyakoṭīre, nagare śivamandire | mahendravikramakṣmāpasuto'mitagatiḥ śrutaḥ
16.96
sutāṃ hiraṇyaromārūyamātulasya tapasyataḥ | yathārthanāmānamahaṃ, vyavahaṃ sukumārikām
16.97
abhilāṣī mayā tasyāṃ, sakhā dhūmraśikhābhidhaḥ| jñātaḥ sa tu na dākṣiṇyānmukto mitraṃ hi dustyajam
16.98
sahā''yātena tat tena, cchalād viśvāsaghātinā
kīlito'smi drume'muṣmin, hṛtvā ca dayitāṃ gataḥ
16.99
tat tavāhaṃ jīvitavyadātṛrmāturivādhunā | anṛṇaḥ karuṇāsāra !, bhaviṣyāmi bhave katham ?
16.100
atha tvaddarśanenaiva, kṛtakṛtyo'smi sarvathā | ityukte sa mayā maitryaṃ, pratipadya khamudyayau
16.101
mātulasyātha savārthanāmno mitravatīṃ sutām | aṃtucchenotsavenāhaṃ, pitṛbhyāṃ pariṇāyitaḥ
16.102
kalāsaktamatho muktabhogaṃ matvā pitaiva mām | līlālalitagoṣṭhīṣu, pramodanidhiṣu nyadhāt
16.103
ahaṃ kaliṅgasenāyāstanayāmabhajaṃ tataḥ | veśyāṃ vasantasenākhyāṃ, pramodamadhupadminīm
16.104
varṣaidvādaśabhiḥ svarṇakoṭīḥ ṣoḍaśa tadgṛhe | bhuktavān nirdhanībhūtastat tayā'haṃ bahiṣkṛtaḥ
16.105
gato gṛhaṃ mṛtau matvā, pitarau duḥkhitaściram | tat kāntābhūṣaṇānyeva, nīvīṃ racitavānaham
16.106
mātulena sahosīravatai'haṃ nagare gataḥ | krītaḥ karpāsarāśiśca, dagdhaḥ so'pi kṛśānunā
16.107
mātulenāpi nirbhāgya, iti mukto'parāṃ diśam | gacchan pathi nṛta gahe, padātiścalito'smyaham
16.108
tat priyaṅgupure kaṣṭād, gatastatra sthirīkṛtaḥ| nāmnā surendradattena, pitṛmitreṇa sammadāt
16.109
dravyalakṣaṃ gṛhītvā'haṃ, vaṇigbhyastat kalāntarāt | abdhau gatāgatairaiṣṭa, svarṇakoṭīrupārjayam
16.110
svadeśe calito bhagne, pote'tha phalakagrahāt | udumbarāvatīvelātīre'gāṃ saptame'hani
16.111
atha rājapuropāntavane dinakarābhidham | tridaṇḍinaṃ praṇamyāhaṃ, puraḥ śrānto niviṣṭavān
16.112
uktastridaṇḍinā bhadra !, dravyārthīva vibhāvyase | darśayiṣyāmi tat te'haṃ, rasakūpaṃ kṛpārasāt
16.113
ityuktvā'smin pracālite, pṛṣṭhe lagno'hamunmadaḥ | vyālavyākulitopāntāṃ, gatastatra girestaṭīma
16.114
krāntaṃ bahuśilāyantrairdvāramudghāṭya mantrataḥ | tatrāviśad bile so'tha, durgapātālanāmani
16.115
anvagāmahamapyenaṃ, lobhapāśairniyantritaḥ | bhrāntastamasi kaṣṭena, rasakūpaṃ vyalokayam
16.116
tasminnātalābuhasto'haṃ, kṣiptaḥ kūpe rasecchayā | yoginā sahasā rajjubaddhamañcikayā kramāt
16.117
taccutuḥpuruṣaprānte, mekhalopari susthitaḥ | dṛṣṭvā rasaṃ namo'rhadbhya, iti yāvadahaṃ bruve
16.118
tāvat kenāpi tatrāhaṃ, vyaktamukto mahātmanā | sādharmika ! mahābhāga !, rasaṃ māsma svayaṃ grahīḥ
16.119
rasārthamahamapyatra, vaṇik kṣiptastridaṇḍinā | kāṅkṣan dhanamadhonābhaṃ, bhakṣito'smi rasena ca
16.120
tanmā viśa rasaṃ dāsye, tubhyaṃ me tumbamarpaya | tadarpitaṃ mayā so'pi, bhṛtvā mama samarpayat
16.121
tadrajjucalanāt kruṣṭvā, tridaṇḍī mañcikāṃ tadā | tattumbaṃ yācate dvārāsannaṃ māṃ na tu karṣati
16.122
ayaṃ drohīti matvā tat, kṣiptaḥ kūpe mayā rasaḥ
muktastenāpyahaṃ kopānmekhalāyāṃ tato'patam
16.123
taduktaṃ vaṇijā sādhu, rasāntaḥ patito na yat | mā ca śocīryadāyāti, godhā rasapipāsayā
16.124
kūpe'smin rasamāpīya, vrajantyāḥ pucchamādarāt | sarvathaivāvalambethāḥ, samyag dharmamivāturaḥ
16.125
yugmam
namaskāraṃ ca me dehi, paralokādhvaśambalam | kṛte mayā'tha tatprokte, paralokaṃ jagāma saḥ
16.126
tadrasagrasanaprāptagodhāpucchagrahādaham | niḥsṛto mūrcchitaḥ prāptasañjo'raṇye tato'bhramam
16.127
aṭavīmahiṣeṇā''srastadā''rūḍho mahāśilām | tatrājagarasaṃruddhastato'haṃ drutamatrasam
16.128
tat prayāto'ṭavīprāntagrāme rogeṇa pīḍitaḥ | ahaṃ mātulamitreṇa, rudradattena pālitaḥ
16.129
gṛhītvā'laktakaṃ svarṇabhūmau tena sahā'calam | iṣuvegavatīṃ tīrtvā, girikūṭaṃ vilaṅghya ca
16.131
kramād vetravanaṃ gatvā, deśaṃ ṭaṅkaṇamāgatau | tataḥ krītacchagārūḍhāvuttīrṇau vajramedinīm ||130||yugmam
rudradatto'vadat panthā, naivātaḥ pādacāriṇām | bhastre kurvañchagau hatvā, bahirantarviparyayāt
16.132
tadantarasthitāvāvāṃ, bhāruṇḍairāmiṣabhramāt | utpāṭyāmbhronidhau svarṇamahīṃ nepyāvahe javāt
16.133
śrutvetyathāvadaṃ durgapathasambandhavāndhavau | chāgāvimau tataḥ kārpīḥ, pāpaṃ mātula! mātulam
16.134
naitau tvadīyāvityuktvā, svaṃ sa cchāgaṃ kudhā'vadhīt | madaṅgo manmukhaṃ dīnamugvastena vyalokayat
16.135
tanmayoktaṃ tava trāṇe, nāhamīśastathāpi te | dharmo'stu madrirā jainaḥ, paralokaviśuddhaye
16.136
mayā diṣṭaṃ tato dharmaṃ, manasā pratipadya saḥ | matpradattaṃ namaskāraṃ, mudā śṛṇvan hato'munā
16.137
tadddvāntāntarragatāvāvāṃ, bhāruṇḍābhyāṃ churījuṣau | hṛtau tato'nyabhāruṇḍayuddhe'haṃ sarasi cyutaḥ
16.138
śastrīdīrṇājinastīrṇasarāstatrāṭavīmaṭan | ārūḍhaḥ śailamanamaṃ, kāyotsargasthitaṃ munim
16.139
dharmalābhaṃ tato dattvā, munirevamuvāca mām | cārudatta ! kathaṃ prāptaḥ, pathi tvaṃ khecarocite ?
16.140
mahātman! khecaraḥ so'haṃ, yaḥ purā mocitastvayā
tvāmāpṛcchadya gato'nveṣṭuṃ, tadā dārāpahāriṇam
16.141
gaitaścāṣṭāpade dṛṣṭo'paśyamekākinīṃ priyām | tataḥ śrutaṃ mayā vairī, yad bhītaḥ prapalāyitaḥ
16.142
dayitāṃ tāmupādāya, tato yātaḥ puraṃ nijam | nītaḥ pitrā tato rājyabhāroddhāre dhurīṇatām
16.143
vidyādharaśramaṇayorhiraṇya-svarṇakumbhayoḥ | sakāśe svayamagrāhi, tātena vratamadbhutam
16.144
jajñe manoramākukṣau, sutaḥ siṃhayaśā mama | varāhagrīvanāmā'nyo, mānyo darpavatāmapi
16.145
sutā gandharvaseneti, jātā vijayasenayā | sarvagāndharvasarvasvasaṅketaniketanam
16.146
dattvā ca sutayo rājyaṃ, yauvarājyaṃ ca tanmayā
vidyāḥ sampādya ca prāpi, pitṛgurvantike vratam
16.147
dvīpo'yaṃ kumbhakaṇṭhākhyaḥ, kṣāravāridhimadhyagaḥ | giriḥ karkoṭakaścāyaṃ, kathamatrā''gato bhavān ?
16.148
ityasmin pṛcchati khyātaṃ, sarvaṃ svacaritaṃ mayā | athāsya nandanau prāptau, khecarau taṃ ca nematuḥ
16.149
namyatāṃ cārudatto'yamityuktau tena tau natau | tadaitya ca suraiḥ ko'pi, māṃ natvā'tha muniṃ nataḥ
16.150
khecarābhyāṃ tadā pṛṣṭastaṃ vandanaviparyayam | ayaṃ vaimānikaḥ prāha, pramodabharapūritaḥ
16.151
pūrvajanmanyahaṃ chāgaṣṭaṅgoṇe rudrairmāritaḥ | etasmāt prāptasarvajñadharmaḥ saudharmamāsadam
16.152
dharmācāryastato'yaṃ me, tenā''dau vandito mayā | cārudattaḥ kṛpārāśiriti nollaṅghitaḥ kramaḥ
16.153
tau khagau pratibodhyeti, sa devaḥ prāha māṃ prati | vad pratyupakāraṃ te, kīdṛśaṃ karavāṇyaham ?
16.154
mayoktaṃ samaye tūrṇametavyamatha so'gamat | agṛhye khecarābhyāṃ ca, tābhyāṃ nijapuraṃ pratiṃ
16.155
tacciraṃ satkṛtastābhyāṃ, tajjananyā ca tasthivān | svasā gandharvaseneyamanyedyurdarśitā ca me
16.156
niveditaṃ ca yat tātaḥ, pravrajannidamabravīt | cārudatto'sti me mitraṃ, bhūcaro jīvitapradaḥ
16.157
utkīlito'smi tenāhaṃ, yadakāraṇabandhunā | tasya gandharvaseneyamarpaṇīyā kathañcana
16.158
pariṇeṣyatyamūṃ martyo, vasudevaḥ kalājitām | ityuktaṃ jñāninā'smabhyaṃ, tataḥ kāryaṃ tathaiva tat
16.159
svaputrīṃ tadgṛhāṇaitāṃ, śrutvā'hamapi tadvacaḥ | enāmādāya sadyo'pi, gṛhāyotkaṇṭhito'bhavam
16.160
ihāntare samāyāsīd, devo'sāvajajīvajaḥ | tena tābhyāṃ khagābhyāṃ ca, saha so'hamihā''gamam
16.161
sa devo bhūri dattvā me, hema-ratnādikaṃ tataḥ | jagāma traidivaṃ dhāma, vaitāḍhyaṃ khecarau ca tau
16.162
sarvārtho mātulaḥ śīla Perc gṛhaṃ mitravatī ca sā | veśyā vasantasenā ca, baddhaveṇirmayekṣitā
16.163
utpattiriyametasyā, nāsau vīra ! vaṇiksutā | śrutveti vasudevastāmupayeme ramāsamām
16.164
raktyā cātha viraktyā ca, cchalena ca balena ca
kalājayena cānekadeśoddeśān paribhraman
16.166
bhūpānāṃ khecarāṇāṃ ca, dvijānāṃ vaṇijāmapi | kanyāḥ saundarya-saubhāgya-lāvaṇyādiguṇāspadam !' 165
sa kadāpyuparodhena, kadāpi haṭhataḥ punaḥ | kadāpi kautukenaiva, paritaḥ pariṇītavān
16.167
viśeṣakam
sukośalābhidhāṃ putrīṃ, kośalasya khageśituḥ | kośalāyāṃ puri prāptaḥ, sa kadācidudūḍhavān
16.168
suptaḥ śrānto ratānte'sau, kenāpyaṅguṣṭhacālanāt | utthāpito bahirgatvā, ko'yamevamacintayat
16.169
atho patan padopānte, kumāreṇopalakṣitaḥ | khecaro'nucaro'sau me, candrahāsa iti svayam
16.170
tataḥ sagauravaṃ gauravavacasā tamuvāca saḥ| kumāra ! pramadāmodasadyovidyotimānasaḥ
16.171
kena prayojanena tvaṃ, kutaḥ sthānādihāgataḥ ? | etāvatyāṃ tamasvinyāṃ, tathyamitthaṃ nivedaya
16.172
athāvadadayaṃ vidyādharaḥ pramadadurdharaḥ | śṛṇu deva ! kathāmekāṃ, kautūhalaniketanam
16.173
peḍhālapuramastyasti, puraṃ bhūkhaṇḍabhūṣaṇam| smarasya khuralīvābhūd, yallolākṣīkaṭākṣitaiḥ
16.174
hariścandro'suhṛdantihariścandrojjvalāśayaḥ | tatrāsti bhūvibhuḥ kīrtikusumārāmamālikaḥ
16.175
lakṣmīvatīti tasyāsti, rūpalakṣmīvatī priyā| nīre yadāsyadāsyāya, tat tapastapyate'mbujaiḥ
16.176
satī sutāmasūtā'sau, sarasīva sarojinīm | janalocanalolālilehyamānamukhāmbujām
16.177
tasyā janmadine svarṇavarṣamutkarṣakṛd babhau | merorupāgataṃ sevākṛte jitamiva tviṣā
16.178
pitṛbhyāṃ kautuka-prītipūritābhyāṃ sunirbharam | satyaṃ kanakavatyeṣā, nāmato'pi tataḥ kṛtā
16.179
tat prapede krameṇāsau, kalābhyāsasamayaṃ vayaḥ| ratiprāṇapriyo'pyāsīd, yasmin vāsaya saspṛhaḥ
16.180
candramūrtiriva svacchā, raveriva guroriyam| prāpya kañcit kaloddeśaṃ, prapede sakalāḥ kalāḥ
16.181
tadrūpastanayārūpānurūpamanirūpayan | pravaraṃ sa varaṃ kañcit, samārebhe svayaṃvaram
16.182
svayaṃvaradine māsamātrāsanne ca sā svayam| gavākṣe'kṣṇīva gehasya, tasthau tāreva kanyakā
16.183
atrāntare purastasyā, gatiśikṣāmatiḥ kila| hāreṇa hasyamāno'pi, haṃsaḥ ko'pi divo'patat
16.184
kalyāṇakiṅkiṇīkāntabhūṣaṇānujñātkṛtiḥ| sa tayā''ropitaḥ pāṇau, marālaḥ kamalatviṣi
16.185
athāsau śaśvadambhojamarandasvādahṛdyayā | camatkṛtikṛtā martyabhāṣayā tāmabhāṣata
16.186
yadi te kutukaṃ kiñciccitte tanvi ! tadadbhutā| saṃvadantī sudhāsyandaiḥ, kiṃvadantī niśamyatām
16.187
athāvadadiyaṃ tāvat, tvaṃ vaktetyadbhutaṃ mahat | sā kathā'pyadbhutā haṃsa !, bhaviṣyatyāśu tad vada
16.188
haṃso'pyāha mude vārttā, mudhākṛtasudhārasā | praviśantī śrutau devi !, śrūyatāṃ sāvadhānayā
16.189
ekadā'smi gato devi !, kośalāyāṃ puri bhraman| dūrādadarśi tat tejo, mayā jitaravicchavi
16.190
kimetaditi sambhrānto, yāvad draṣṭumadho'patam | tāvadagre naraḥ kāntipūritāmbaragahvaraḥ
16.191
sutā ca khecarasyaikṣi, kośalasya sukośalā | atirūpayutā'pyeṣā, dīnaśrīstasya sannidhau
16.192
yugmam
tanmayā'cinti satyasminnanaṅgo na manobhavaḥ| anaṅgā tu ratirhṛśyā, yadasya na samīpagā
16.193
dhanyeyaṃ medinī yasyāṃ, vīro'yaṃ mukuṭāyate | asāvapūrṇapuṇyastu, strīratnaṃ yatra nāhitam
16.194
anurūpapriyāhīnamenamālokayan muhuḥ | śocan nirmāṇametasya, gaganāṅgaṇamabhyagām
16.195
dhyāyantastadidānīṃ me, hṛdi tajjanma niṣphalam | sadyaḥ saphalatāṃ nītaṃ, devi ! tvaddarśanāmṛtaiḥ
16.196
jāne yadi samīpe'sya, paśyāmi bhavatīmaham | mandārapādapasyānte, kalpavallīmivodgatām
16.197
ityākarṇya marālaṃ sā, jagāda madanāturā | daśanadyutidugdhena, snapayantī muhurmuhuḥ
16.198
amārgeṇaiva karṇena, manaḥsadmani me'viśat | dṛśā ghaṇṭāpathenaiva, kadā'sau sañcariṣyate ?
16.199
vārttāyāmasamāptāyāmityuḍḍīya sitacchadaḥ | sahasaivonmukhastasyā, dṛśā saha khamudyayau
16.200
adṛśye'tha marāle'smin, vilalāpa kumārikā
āstāṃ taddarśanaṃ tāvat, tatkathākathako'pyagāt
16.201
hā ! dhātardarśito'sau me, kutaḥ sitavihaṅgamaḥ ? | darśito vā tato'kasmāt, kasmādapahṛtastvayā ?
16.202
vilapantyāmidaṃ tasyāṃ, citraścitrapaṭo'grataḥ | papāta ca nabhodeśāduccacāra ca bhāratī
First 200 of 788 passages. Read on
Linked texts (4)
- Dharmābhyudaya — Udayaprabhā Sūri, Sanskrit
- Vidhimārgaprapā (ed. Muni Jinavijaya) — Sanskrit
- Vivekamañjarī (Āṣāda) — Āṣāda, Sanskrit
- Vasantavilāsa — Bālacandrasūri, Sanskrit