Pramāṇa · Search · About · API

Dharmabhyudayamahakavya 18

Dharmābhyudayamahākāvya 18

Language
Sanskrit

18.1

iti śrīvijayasenasūriśiṣyaśrīmadudayaprabhasūriviracite śrīdharmābhyudayanāmni
śrīsaṅghapaticarite lakṣmyaṅke mahākāvye kṛṣṇarājyavarṇano
nāma dvādaśaḥ sargaḥ
śaśvaccalā'pi kila kṛṣṇamukhaṃ kṛpāṇe,
pāṇau sarojamukhamindusukhaṃ mukhe ca
bhadrebhakumbhasukhamasayuge ca labdhvā,
lakṣmīḥ sthirā'jani cirādiha vastupāle

18.1-2

granthāgram 231 | ubhayam 4174
trayodaśaḥ sargaḥ
pradyumnakumāracaritam
dadanmudaṃ daśārhāṇāṃ, tasyāṃ haliyuto hariḥ| ciraṃ cikrīḍa sahito, yādavairdviṅlatādavaiḥ

18.2

tadantarneminātho'pi, bālyaṃ sāphalyamānayat| trijjñānavānapi krīḍārasairyaidumadapradaḥ

18.3

ājanma manmathajayī, nirvikāramanāḥ kramāt| śrīnemiryauvanaṃ prāpa, daśacāponnatākṛtiḥ

18.4

pitṛ-bhrātṛ-suhṛdvargeḥ, prārthyamāno'pyaharniśam| na mene nemināthastu, pāṇigrahamahotsavam

18.5

anyedyuḥ kelivalīnāṃ, nīrado nārado muniḥ| paryaṭanetya govindārcito bhāmāgṛhaṃ yayau

18.6

tatrānabhyutthitāyāṃ tu, darpaṇālokakautukāt| kruddho dadhyau dadāmyasyāḥ, sāpatnyamiti nāradaḥ

18.7

atha bhīṣmakabhūpālasutāyai kuṇḍine pure
rukmiṇyai rukmisodarye, vyākhyāt kṛṣṇaguṇān muniḥ

18.8

tasyāḥ kṛṣṇānuraktāyā, rūpaṃ citrapaṭasthitam| kṛṣṇāya darśayāmāsa, netrapātrāmṛtaṃ muniḥ

18.9

kṛṣṇastadanurakto'thai, satkṛtya munipuṅgavam| rukmiṇe rukmiṇīyācñā-hetordūtaṃ niyuktavān

18.10

dūtena rukmiṇīṃ rukmī, prārthito'bhidadhau hasan| śiśupālāya deyā'sau, na tu gokularakṣiṇe

18.11

ityuktvā'smin gate dūte, rukmiṇī kṛṣṇarāgiṇī
pitṛṣvastrā sahā''locya, nyayuṅka haraye caram

18.12

maiṣe māsi sitāṣṭamyāṃ, vane nāgārcanacchalāt| māmabhyupeyuṣīṃ hartumāgantavyaṃ tvayā rayāt

18.13

vacaḥ śrutveti rukmiṇyāḥ, dūtāt prīto janārdanaḥ
āhūtaḥ śiśupālastu, rukmiṇā rukmiṇīkṛte

18.14

rāmeṇa saha saṅketadine garuḍaketanaḥ| āyayau kuṇḍinodyāne, tatrātha rathinā rathī

18.15

ito'pi rukmiṇī nāgapūjāvyājaina niḥsṛtā| pitṛṣvasrā'pyanumatā, raṃthaṃ kṛṣṇasya śiśriye

18.16

atha svadoṣamoṣāya, sapūtkāraṃ pitṛṣvasā| rukmiṇe'kathayajjahre, rukmiṇī hariṇā haṭhāt

18.17

pāñcajanya-sughoṣākhyau, śaṅkhāvāpūrya nirbharam| ham̐tvā ca rukmiṇīṃ kṛṣṇa-rāmāvacalatāṃ tataḥ

18.18

apahāraṃ svasuḥ śrutvā, rukmī roṣāruṇekṣaṇaḥ| śiśupālānvito'cāleta, kṛṣṇasyānupadaṃ tam̐dā

18.19

tasthau rāmo'tha yuddhāya, yayau tūrṇa tu keśavaḥ| rathena rukmiṇīnetrasparddhātāralavājinā

18.20

rāmastadanu saṅgrāmakuśalo muśaloddhataḥ| mamanthā'rivalaṃ śuṇḍācaṇḍo hṛdamiva dvipaḥ

18.21

saha senāsahasreṇa, śiśupālaḥ palāyata | rāmamālokya rukmī tu, yuddhaikaśraddhayā sthitaḥ

18.22

kṛtvā'tha virathaṃ rāmo, rukmiṇaṃ raṇamūrdhani | kṣipraṃ kṣurapranirlūna-keśaṃ tamidamabhyadhāt

18.23

tvaṃ matkaniṣṭhakāntāyā, rukmiṇyāḥ sodaro yataḥ
jīvan mukto'si tat keśacchedaicchuṭitamastakaḥ

18.24

rukmī kṛtaśirastuṇḍamuṇḍanaḥ kuṇḍine pure | na jagāma hriyā cakre, tatra bhojakaṭaṃ puram

18.25

itaśca darśayāmāsa, rukmiṇyai dvārakāṃ hariḥ | nyavedayacca pūreṣā, kṛtā śrīdena matkṛte

18.26

saphalīkuru helābhirihopāntāvanīvanīḥ | līlāhaila-saro-vāpī-sindhubandhuritāḥ sadā

18.27

athā''ha rukmiṇī svāminnahamekākinī hṛtā | parivāraṃ tato dehi, satyabhāmādivanmama

18.28

kāryā tadadhikā'sīti, pratipadya janārdanaḥ | rukmiṇīmamucad bhāmādhāmāntikaniketane

18.29

pariṇīyātha gāndharvavivāhena balānujaḥ | kṣaṇavat kṣaṇadāṃ kṛtsnāmimāmaramayanmudā

18.30

atimuktamuniḥ prāpadanyadā rukmiṇīgṛham | tanmatvā satyabhāmā'pi, rabhasā samupāgamat

18.31

bhāvī mama suto no vā ?, rukmiṇyetyudito muniḥ
janārdanasamo bhāvītyuktvā tāṃ sa yayau tadā

18.32

athā''ha rukmiṇīṃ bhāmā, kathito me suto'munā | tena vādena te yāte, harimanyonyakopane

18.33

atha tatrā''gato dhairyadhuryo duryodhano nṛpaḥ | bhāmā tamāha jāto me, sūnurvoḍhā sutāṃ tava

18.34

rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ ca, prāha duryodhano nṛpaḥ | prāg bhāvī tanayo yasyāstasyai deyā sutā mayā

18.35

athā''ha bhāmā prathamaṃ, yatputraḥ pariṇeṣyate
tasyai cchittvā śiraḥkeśān, dvitīyā svān pradāsyati

18.36

niścityedaṃ tadā satyā, rukmiṇī ca samāntare
tat sākṣīcakratuḥ kṛṣṇa-rāma-duryodhanādikān

18.37

dṛṣṭaḥ svapne'tha rukmiṇyā, viśannāsye sito vṛṣaḥ
tadvicāraṃ harivryyākhyad, yad bhāvī te'dbhutaḥ sutaḥ

18.38

dāsīmukhāditi śrutvā, satyā'pyāgatya kalpitam
ācakhyau haraye svapnaṃ, yanmamā''sye gajo'viśat

18.39

taṃ matvā'pi hariḥ svapnaṃ, kalpitaṃ jalpiteṅgitaiḥ | mā bhūdasyā viṣādastad, vyākhyad varasutodbhavam

18.40

atho maharddhikaḥ ko'pi, mahāśukrācyutaḥ suraḥ | udare rukmiṇīdevyāstejoraviravātarat

18.41

atha satyā'pyadhād garbhamudaraṃ vavṛdhe ca tat | yathāvasthodaraivāsthāt , puṇyagarbhā tu rukmiṇī

18.42

kṛṣṇametyā'nyadā satyā, prāha satyā na rukmiṇī | udaraṃ meduraṃ nāsyāḥ, paśya garbhaṃ punarmama

18.43

vadantyāmidamevāsyāṃ, dāsī kṛṣṇamavardhayat | putro'bhūd deva ! rukmiṇyā, rukmatulyatanudyutiḥ

18.44

vacastasyāstadā''karṇya, karṇapīyūṣamacyutaḥ | utthāya rukmiṇīsaudhaṃ, prati pracalito mudā

18.45

gacchantī sadane khinnā, tayā satyā'pi vārtayā | vartmanyeva bhayasyūtā'sūta sā bhānukaṃ sutam

18.46

itaśca rukmiṇīsaudhe, hariḥ siṃhāsane sthitaḥ| apaśyat putramānāyya, vibhājitavibhākaram

18.47

ānandāmbudhinirmagno, nijagāda janārdanaḥ| pradyumna iti taṃnāmnā, dhāmnāṃ sīmā suto hi saḥ

18.48

jyotiṣkaḥ pūrvavaireṇa, dhūmaketustadā sutam| taṃ kṛṣṇād rukmiṇīveṣo, htvā vaitāḍhyamabhyagāt

18.49

taṃ cūtasmaṇodyāne, bālaṃ ṭaṅkaśilopāra | eṣa kṣudhāturatvena, mriyatāmityamuñcata

18.50

asāvanapamṛtyustaccaramāṅgatayā śiśuḥ | abādhito'patad bhūriparṇākīrṇamahītale

18.51

gacchataḥ svapuraṃ kālasaṃvarasya purāntarāt | vimānamaskhalat prātastatraiva vyomacāriṇaḥ

18.52

athādhodattadṛṣṭistaṃ, dṛṣṭvā bālaṃ ravicchavim | patnyai kanakamālāyai, putra ityārpayat khagaḥ

18.53

athā''khyānmeghakūṭākhye, khecaraḥ svapure gataḥ | gūḍhagarbhā'dhunaivāmuṃ, matpatnī suṣuve sutam

18.54

putrajanmotsavāddhū, saṃvaraḥ sudine vyadhāt | tasya pradyumna ityākhyāṃ, dikpradyotanatejasaḥ

18.55

athaitāprācchi rukmiṇyā, śrīgovindaḥ kva nandanaḥ ?| adhunaivāgrahīḥ putraṃ, harirityuttaraṃ dadau

18.56

kenāpi cchalito'sīti, bhāṣamāṇā'tha rukmiṇī| papāta mūrcchitā bhūmau, labdhasaṃjñā ruroda ca

18.57

yadubhiḥ padmavanmlānaṃ, bhāsvatyasmin gate sute | kumudvatīva bhāmā tu, muditā saparicchadā

18.58

āsāya nāradāyātha, kimetaditi pṛcchate| ākhyat sarvaṃ harirduḥkhvī, śuddhiṃ vetsīti cāvadat

18.59

athā''ha nārado jñānī, purā''sīdatimuktakaḥ
adhunā sa gato muktiṃ, na jñānaṃ bhārate'sti tat

18.60

tadahaṃ prāgvideheṣu, pṛṣṭvā sīmandharaṃ jinam | kathayiṣyāmi te sarvamityuktvā nārado yayau

18.61

gatvā'tha jñāniniḥsīmaṃ, sīmandharajineśvaram | praṇamya nārado'pṛcchat, kṛṣṇasūnugatiprathām

18.62

athā''khyat tīrthakṛd dhūmaketoḥ prāgvairaceṣṭitam | vidyādharagṛhe varddhamānaṃ ca harinandanam

18.63

pṛcchate nāradāyātha, tasya prāgvairakāraṇam | svāmī sīmandharastatraṃ, sarvamitthamacīkathat

18.64

asti hastipuraṃ jambūdvīpe dharaṇibhūṣaṇam
viṣvakseno'tra bhūpo'bhūd, viṣvaksenoddhṛtāhitaḥ

18.65

madhukaiṭabhanāmānau, tasyābhūtāmubhau sutau | bheje rājā vrataṃ rāja-yuvarājau vidhāya tau

18.66

chalāt pallīpatirbhīmastayordeśamupādavat | taṃ hantumatha bhūpālaścālācalavikramaḥ

18.67

mārge vaṭapurendreṇa, kanakaprabhabhūbhujā | madhurbhojana-vastrādidānaiḥ sānandamarcitaḥ

18.68

tatrāsau vīkṣya candrābhāṃ, kanakaprabhavallabhām | cetastatraiva muktvā'gād, bhīmaṃ pallīpatiṃ prati

18.69

madhuḥ pallīpatiṃ hatvā, kaṇṭhīrava iva dvipam | calitaḥ punarāmantrya, kanakaprabhabhūbhujā

18.70

athā'yacchati candrābhāṃ, yācyayā kanakaprabhe | balātkāreṇa tāṃ ninye, madhūrmadhusakhāturaḥ

18.71

candrābhāvirahād bheje, vaikalyaṃ kanakaprabhaḥ | madhustu hāstinapuraṃ, prāpya reme samaṃ tayā

18.72

utsūrāgatamanyedyuḥ, pṛṣṭaścandrābhayā madhuḥ | pāradārikavādena, sthito'smīdamavocata

18.73

candrābhā prāha ko vādo ?, yat pūjyāḥ pāradārikāḥ ? | śrutvetyuktaṃ narendreṇa, vadhyā me pāradārikāḥ

18.74

candrābhā'pyavadat pūjyo, niścitaṃ pāradārikaḥ | atrārthe spaṣṭadṛṣṭāntaḥ, kṣoṇīnāthastvameva me

18.75

ākarṇyati mahīpālastṛpālo'bhūdadhomukhaḥ | prāpto rājapathe nṛtyannitaśca kanakaprabhaḥ

18.76

duḥkhārtaṃ vīkṣya candrābhā, svaviyogavisaṃsthulam | adīdṛśad daśā bāṣparuddhyā madhave dhavam

18.77

tāṃ pratyarpya vidhāyā'tha, madhurbandhusutaṃ nṛpam | sakaiṭabho vrataṃ meje, munervimalavāhanāt

18.78

tīvraṃ taptvā tapaḥ sādhurvaiyāvṛttyakarāvabhau | jātāvanaśanād devau, mahāśukre maharddhikau

18.79

jyotiṣko dhūmaketvākhyo, mṛtvā'bhūt kanakaprabhaḥ
cyutvā'bhūt tāpaso mṛtvā, dhūmaketurabhūt punaḥ

18.80

mahāśuqānmadhuścyutvā, rukmiṇyāṃ so'pyajāyata | prāgvairaṃ strīkṛte dhūmaketu-pradyumnayoridam

18.81

sūnuḥ ṣoḍaśavarṣānte, rukmiṇyāḥ sa miliṣyati | vidyā vidyādharendrāṇāṃ, hṛdyā hṛdi vinodayan

18.82

kiṃ putravirahaḥ svāmin !, rukmiṇyāḥ ṣoḍaśābdikaḥ ?
nāradeneti pṛṣṭaḥ śrījineśaḥ punarādiśat

18.83

maṇḍale magadhābhikhye, jambūdvīpasya bhārate | lakṣmīgrāmābhidhe grāme, somadevo'jani dvijaḥ

18.84

lakṣmīvatīti tadbhāryā, kuṅkumārdreṇa pāṇinā | kadā'pyupavane spṛṣṭvā, mayūrāṇḍamaśoṣayat

18.85

tamaujaddandyavanmātā, yāvat ṣoḍaśa nāḍikāḥ | meghavṛṣṭyā tato dhautaṃ, svīcakāra svaimaṇḍakam

18.86

bhūyo lakṣmīvatī yātā, vane bālaṃ kalāpinam | taṃ nināya gṛhe śokāturāyāmapi mātari

18.87

dhṛtvā ṣoḍaśa māsān sā, sakṛpā svajanoktibhiḥ | nītvā tatra vane māturāturāyāḥ puro'mucat

18.88

brāhmaṇyā tatpramādena, baddhaṃ ṣoḍaśavārṣikam | karmedaṃ putravirahavyathāprathitavedanam

18.89

muniṃ samādhiguptaṃ sā'nyadā bhikṣārthamāgatam | gṛhāt pūtkṛtya niṣkāśya, kapāṭau pidadhe drutam

18.90

saptame'hni galatkuṣṭhībhūya vratijugupsayā
sā viṣaṇṇā'gninā mṛtvā, bhavān bhūrīn kilā'bhramat

18.91

bhṛgukacchataṭe revātīre'bhūddhīvarātmajā | tyaktā pitṛbhyāṃ daurgandhyāt, kāṇā'sau durbhagābhidhā

18.92

udyauvanā'nyadā'paśyat, kāyotsargasthitaṃ munim | seyaṃ samādhiguptākhyaṃ, śītataum̐ nirbhare niśi

18.93

asau sphītena śītena, niśāyāṃ māsma bādhyata | iti sārdramanāḥ sādhuṃ, tṛṇaiḥ prāvṛṇute sma tam

18.94

nanāma sā muniṃ prātardharmamākhyānmunistataḥ | dṛṣṭo'si kvacidityuktaḥ, prāgbhavānapyacīkathat

18.95

sā'tha durgandhatāṃ matvā, svasmin munijugupsayā | jātajātismṛtiḥ prītā, kṣamayāmāsa taṃ munim

18.96

dharmaśrīnāmikāryāyāḥ, śrāvikā sā'rpi sādhunā
śrāddhaḥ sādharmikatvenānvagrahīd gāṅgilo'tha tām

18.97

ekāntaropavāsān sā, dvādaśābdīṃ vidhāya tat | vipadyānaśanādeva, devādhipamahiṣyabhūt

18.98

cyutvā'sau rukmiṇī jātā, ṣoḍaśābdānyasau punaḥ | mayūracaritāt putravirahārttā bhaviṣyati

18.99

śrutvetyutpatya vaitāḍhye, bālaṃ taṃ vīkṣya nāradaḥ | etya sarvaṃ tadāvedya, rukmiṇī-kṛṣṇayoryayau

18.100

ante ṣoḍaśavarṣāṇāṃ, sūnusaṅgamaśaṃsinā | jineśavacasā susthāvasthātāmatha dampatī

18.101

samudrasya sabhābhājo'nyedyuḥ kuntī sahodarā | savadhūkaiḥ sutaiḥ sārddhaṃ, pañcabhiḥ samupāgatā

18.102

athārcitvā narendrāya, kimetaditi pṛcchate | kuntī yathātathaṃ prāha, kima Florian sahodare ?

18.103

rājyaṃ yudhiṣṭhire nyasya, pāṇḍubhūṣo vyapadyata | nakulaṃ sahadevaṃ ca, muktvā mādrī tamanvagāt

18.104

priyo yudhiṣṭhirād bhīmādarjunādapi tanmayā | imau saṃvarddhitau mādrīputrāvindu-ravicchavī

18.105

dhārtarāṣṭrana duṣṭena, dyūte duryodhanena tat | hārayitvā vayaṃ rājyaṃ, vane prāsthāpayiṣmahi

18.106

api drupadaputrīyaṃ, jitā dyūte vadhūṭikā | duryodhanena muktā drāk, bhīmabhrūbhaṅgabhīruṇā

18.107

kālaṃ kālamiva kṣiptvā, śrutvā vaḥ kila jīvataḥ | dṛṣṭā'hamāgatā kiñca, draṣṭuṃ tau rāma-keśavau

18.108

iti śrutvā samudro'pi, sahā'kṣobhyādisodaraiḥ | sutaiśca rāma-kṛṣṇādyaistāṃ saputrāmapūjayat

18.109

daduryadvahvaḥ kuntīsutebhyaḥ svasutāḥ kramāt | lakṣmīvatīṃ vegavatīṃ, subhadrāṃ vijayāṃ ratim

18.110

itaḥ pradyumnamālokya, kalāvantaṃ suyauvanam | ūce kanakamālā sā, madanajvarajarjarā

18.111

śaṃvareṇa pathi bhraṣṭaḥ, prāptastvaṃ nāsi me sutaḥ | tanmāṃ bhaja smaraprāya !, mā'nyathā madvacaḥ kṛthāḥ

18.112

vidye prajñapti-gauryau ca, gṛhāṇa mama sannidhau | yathā madīyaputraistvaṃ, jātucinnahi jīyase

18.113

śrutveti so'pi nākṛtyaṃ, kariṣyāmīti niścayau | matvā tadvākyamādāya, vidye dhīmānasādhayat

18.114

mātā'si poṣaṇād vidyādānācca niyataṃ mama | ītthaṃ niṣedhayāmāsa, vṛṣsyantīmimāmasau

18.115

tat pradyumnaḥ puropānte, gato vāpīṃ kalambukām
svanakhaiḥ svaṃ vidāryāṅgaṃ, sā'pi kolāhalaṃ vyadhāt

18.116

pradyumnena kṛtaṃ sarvamityācaruyau suteṣu sā | te'pi kruddhā gatā yoddhuṃ, pradyumnena vinirjitāḥ

18.117

dhāvaṃstatpīḍayā jitvā, śaṃvaro'pi nabhaścaraḥ | pradyumnena nivedyā'tha, tatkathāṃ paritāpitaḥ

18.118

prāpto'tha nāradamuniḥ, pradyumnāya nyavedayat
āditaḥ sakalāṃ janma-viyogādikathāprathām

18.119

sūnuḥ samprati bhāmāyā, bhānukaḥ pariṇeṣyati | tatastvajjananīkeśān, sā sapatnī grahīṣyati

18.120

śrutveti dvārikāmāgāt, kṛṣṇasūnuḥ sanāradaḥ | tūrṇaṃ vimānamāruhya, kṛtaṃ prajñaptividyayā

18.121

vimāne nāradaṃ muktvā, svayamuttīrya kṛṣṇabhūḥ | tatraiva bhānukodvāhyāṃ, hṛtvā cikṣepa kanyakām

18.122

nistṛṇā-'mbuṃ hayībhūya, markaṭībhūya niṣphalām | sa satyāvāṭikāṃ kṛtvā, jātasturagavikrayī

18.123

mūlyenāhaṃ grahīṣyāmi, paśyāmyāruhya vājinam | jalpate bhānukāyeti, sa turaṅgamamarpayat

18.124

ārūḍho'tha hayenāyamanāyi bhuvi bhānukaḥ | vipakvaphalavad vātāvadhūtadrumaśākhayā

18.125

sai dvijībhūya bhāmāyāḥ, kubjāṃ dāsīmṛjuṃ vyadhāt
prītayā'pi tayā'darśi, bhāmāyai kapaṭadvijaḥ

18.126

tamāha bhāmā kuru māṃ, rukmiṇīto'pi rūpiṇīm
so'pyūce muṇḍitā bhūtvā, tvaṃ maṣīmaṇḍitā bhava

18.127

tat kṛtvā tadgirā bhāmā, rūpāya praguṇā'bhavat | kṣudhitasya na me vidyā, sphuratītyāha tu dvijaḥ

18.128

bhoktuṃ niveśitaḥ sarvamannamāhṛtya ghasmaraḥ | atṛpta iva niryātaḥ, kupitaḥ kapaṭadvijaḥ

18.129

tad bālasādhuveṣeṇa, rukmiṇyāḥ sadanaṃ yayau | rukmiṇyāṃ pīṭhahastāyāṃ, niviṣṭaḥ kṛṣṇaviṣṭare

18.130

eṣa ko'pi na sāmānyo, mānyo'yaṃ daivatairapi | yadasyāvinayaṃ sehe, pīṭhādhiṣṭhātṛdevatā

18.131

dhyātveti rukmiṇī prāha, vātsatyotphullayā girā| bālarṣe brūhi kāryeṇa, kenedānīṃ tvamāgataḥ ?

18.132

muniḥ prāha kṣudhārtto'haṃ, ṣoḍaśābdānyupoṣitaḥ | pītaṃ māturapi stanyaṃ, na mayā janmato'pi yat

18.133

idānīṃ tvāmupāyātaṃ, tanmāṃ kāraya pāraṇam | athoce rukmiṇī harṣa-viṣādākulamānasā

18.134

dhanyaṃ manye'hamātmānaṃ, mune ! tvaddarśanāñcitam | dhikkaromi tu satpātradānapuṇyena vañcitam

18.135

brūṣe viṣaṇṇā kiṃ nāma, tvamityukte'tha sādhunā| rukmiṇyuvāca nodvegādadya kiñcidupaskṛtam

18.136

viṣādahetumetena, pṛṣṭā provāca sā punaḥ | jātamātro'pi putro me, hṛtaḥ kenāpi pāpinā

18.137

tatsamāgamārthamāruddhā, suciraṃ kuladevatā | tathāpi vyarthayatnatvādupakrāntaḥ śirobaliḥ

18.138

gotradevyapi tuṣṭā'tha, sahasādāha sā svayam
vatse ! dhatse matiṃ kasmāt, karma nirmātumīdṛśam ?

18.139

ayaṃ te rucirākāraḥ, sahakāraḥ kariṣyati | akāle darśitoddāmaprasūnaḥ sūnusaṅgamam

18.140

ityāśātantusantānabandhasaṃruddhajīvitā | ṣoḍaśāgamayaṃ vatsavatsalā'pi hi vatsarān

18.141

tadayaṃ madayannuccaiḥ, kokilāṃścūtapādapaḥ | puṣpito mandabhāgyāyā, na punarme manorathaḥ

18.142

kurve'haṃ sarvathā tāsāṃ, gavāmapyanvahaṃ spṛhām | dhayantyakuṇṭhitotkaṇṭhaṃ, yāsāṃ stanyaṃ stanandhayāḥ

18.143

kiṃ candanena ? pīyūṣavindunā kiṃ ? kimindunā ? | aṅgajāṅgapariṣvaṅgapātraṃ gātraṃ bhaved yadi

18.144

aśanaṃ vyasanaṃ veṣo, viṣamābharaṇaṃ raṇam | bhavanaṃ ca vanaṃ jātaṃ, vinā vatsena me'dhunā

18.145

mune ! prasīda tad brūhi, kadā bhāvī sa vāsaraḥ | yatra putro mamotsaṅgasaṅgamaṅgīkariṣyati ?

18.146

munirūce kṣudhārto'haṃ, tat kiñcid dehi bhojanam
kathayāmi yathā sukhastvatputrāgamavāsaram

18.147

athā''ha rukmiṇī kṛṣṇamodakāḥ santi nāparam
te tu nānyasya jīryante, tanmune ! kiṃ dadāmi te ?

18.148

kiñcinme durjaraṃ neti, jalpate sādhave'tha sā| ekaikaṃ modakaṃ prādā̍dāda kṛtsnān kramādasau

18.149

ito'pi satyabhāmānayuktāḥ paṭalikābhṛtaḥ
rukmiṇīmetya vijitān, dāsyaḥ keśān yayācire

18.150

bhṛtvā paṭalikāstāsāmeva keśaiḥ sa kṛṣṇabhūḥ | smitastāḥ preṣayāmāsa, muṇḍitasvāminīsamāḥ

18.151

tāḥ prekṣya kupitā satyā, praiṣījjhagiti nāpitān
ku̍ṭṭitāste kumāreṇa, rukmiṇīkuntalārthinaḥ

18.152

atha bhāmā sabhāmetya, kopanā prāha keśavam | prayaccha rukmiṇīkeśān, yadabhūḥ pratibhūriha

18.153

rāmo dāmodareṇātha, keśārthaṃ preṣito yayau | kṛṣṇībhūya tadā cāsthāt, kumāro māturantike

18.154

balo'valokya tat sarvaṃ, valito hṛdi lajjitaḥ | māṃ preṣya tvamagāstatra, kṛṣṇamityāha kopataḥ

18.155

śrutveti halino vācaṃ, satyabhāmā'tikopanā | sarve kapaṭino yūyamityuktvā''tmagṛhaṃ gatā

18.156

pradyumno nāradenāsau, rukmiṇyai kathitastataḥ | tadā svaṃ rūpamāsthāya, svajananyai namo'karot

18.157

stanayorujjvalaṃ prītyā, sāñjanaṃ netrayoḥ payaḥ | mene mūrdhni patadgaṅgā, yamī snānaṃ namannasau

18.158

na jñāpyo'haṃ pituryāvaccitraṃ kiñcana darśaye | ityuktvā mātaraṃ māyī, rathe nyasya cacāla saḥ

18.159

hare'haṃ jīvataḥ kāntāṃ, harerdaṃṣṭrāṃ hareriva | sa ityākhyān jane śaṅkhaṃ, dadhmau durdharavikramaḥ

18.160

mumūrṣuḥ ko'tra mūrkho'yaṃ ?, vadanniti balānvitaḥ | kopī gopīdhavo dhanva, vidhunvannabhyadhāvata

18.161

kaiśavaḥ śaiśave tiṣṭhan, bhaṃktvā kṛṣṇacamūram | cirānnirrāyudhaṃ cakre, vaikuṇṭhaṃ kuṇṭhitodyamam

18.162

tadā''gataṃ hariṃ prītibhārado nārado'vadat | mā viṣādīrasau yuddhaṃ, vidhatte rukmiṇīsutaḥ

18.163

śrutveti sapramodasya, govindasya padābjayoḥ | pram̐dyumno nyapatat kurvannaśrumuktāphalārcanam

18.164

praviveśa gatāveśaḥ, keśavaḥ sabalaḥ purīm | pradyumna-rukmiṇīrocamāno mānadhanāgraṇīḥ

18.165

pradyumnahṛtamuktāṃ tāṃ, duryodhananṛpātmajām | paryaṇaiṣīt tataḥ satyātanubhūrbhānukābhidhaḥ

18.166

raukmiṇeyavibhūtyā'tha, bhāmāṃ durmanasaṃ hariḥ
apṛcchat kiṃ viṣaṇṇā'si, pūraye kiṃ tavehitam ?

18.167

bhāmā prāha mayi prīto, yadi deva ! prayaccha tat | pradyumnamiva sadyumnaṃ, nandanaṃ cittanandanam

18.168

pratyakṣīkṛtya tapasā, gīrvāṇaṃ naigameṣiṇam | hariyayāce bhāmāyāṃ, pradyumnapratimaṃ sutam

18.169

daṃttvā hāramamuṃ yāṃ tvaṃ, ramayiṣyasi tatsutaḥ | adbhutò bhavitetyuktvā, dattvā hāraṃ yayau suraḥ

18.170

prajñaptyā tadatha jñātvā, pradyumnaḥ prāha rukmiṇīm
ātmatulyaṃ sutaṃ mātastava yacchāmyahaṃ punaḥ

18.171

rukmiṇī prāha tuṣṭā'smi, tvayaikena kṣamo'si cet
jāmbavatyāḥ sapatnyā me, tad yacchātmasamaṃ sutam

18.172

kṛtabhāmākṛtiṃ jāmbavatīṃ tad rukmiṇīsutaḥ | janārdanaṃ prati praiṣīd, bhāmāvāsakaivāsare

18.173

asatyasatyayā'krīḍad, dattvā hāraṃ haristayā | mahāśukrāccyutaṃ sā'pi, kaiṭabhaṃ garbhaṃgaṃ dadhau

18.174

tasyāmatha prayātāyāṃ, satyabhāmā samāyayau
kayā'pi cchalito'smīti, sahākrīḍat tayā hariḥ

18.175

kiñcidbhītò'tha tanmatvā, viṣṇuḥ pradyumnaceṣṭitam
bhīrurasyāḥ suto bhāvī, niścikāyeti cetasi

18.176

atha pūrṇairdinairjāṃmbavatyāḥ sāmbaḥ suto'bhavat | pradyumnasya priyaḥ pūrvajanmatò'pi hi bāndhavaḥ

18.177

bhāmāyā bhīruko nāma, sūnurjātaḥ sadāmayaḥ | jam̐jñire haripatnīnāmanyāsāmapi sūnavaḥ

18.178

rukmiṇyā preṣito'nyedyuścaro bhojarkaṃṭe pure | vaidarbhīṃ rukmiṇaḥ putrīṃ, pradyumnārthamayācata

18.179

rukmī vairaṃ smaran prācyamūce taṃ kopanaścaram | varaṃ mlecchāya yacchāmi, sutāṃ na tu hareḥ kule

18.180

athāsmin rukmiṇīdūte, rukmiṇeti nirākṛte | pradyumna-sāmbau caṇḍālarūpau bhojarkaṃṭaṃ gatau

18.181

tatra rukmiṇasutsaṅge, vaidarbhīṃ dadhataṃ sutām | paryaprīṇayatāmetau, madhurasvaragītibhiḥ

18.182

tam̐tra ca stambhamunmūlya, kopāt ko'pi dvipo bhraman | balī viloḍayāmāsa, vāsavebhanibhaḥ prajāḥ

18.183

vīkṣya dvipaṃ nṛpaḥ prāha, ya enaṃ kurute vaśe | mude hṛdīpsitaṃ tasmai, yacchāmyahamasaṃśayam

18.184

gītena dantini prīte, caṇḍālābhyāṃ vaśīkṛte
hṛṣṭastadā''ha rukmī tau, yācyatāṃ hṛdayepsitam

18.185

athānnasiddhaye bhūpāt, vaidarbhīṃ tau yayācatuḥ | tadimau rukmiṇā kopāt, purādapi bahiṣkṛtau

18.186

pradyumno'tha yayau vyomnā, niśi rukmisutāntike
caṇḍālādicaritraṃ ca, svametam̐syai nyavedayat

18.187

pradyumno'yamiti jñātvā, tāṃ hṛṣṭāmanurāgiṇīm | pòṇau jagrāha gāndharvavivāhena hareḥ sutaḥ

18.188

raimayitvā niśi svairaṃ, pradyumnendau gate sati | prātaḥ sā mīlayāmāsa, nidrayā netrakairavam

18.189

vivāhitāmivālokya, tāmapṛcchat prage nṛpaḥ| na kiñcidapyuvācāsau, rukmī prakupitastataḥ

18.190

tāvevāhūya caṇḍālau, dattvā tāmanvatapyata | matvā pradyumna-sāmbau tau, tadavāpa mudaṃ punaḥ

18.191

ūḍhavān suhiraṇyākhyāṃ, sāmbo hemāṅgadātmajām
nityaṃ hanti sma helāsu, bhāmāputraṃ ca bhīrukam

18.192

athā''khyat keśavo jāmbavatyai sāmbakuceṣṭitam
sā prāha putraḥ saumyo 'me, darśayatāṃ ko'sya durṇayaḥ ?

18.193

tasyāḥ pratyāyanāyātha, jāmbavatyā samaṃ hariḥ| ābhīrībhūya vikretuṃ, takraṃ dvāri puraḥ sthitaḥ

18.194

takravikrayiṇau sāmbo, nagaradvāri vīkṣya tau | samākārayadāmbhīrīṃ, takrakrayaṇakaitavāt

18.195

sahā''bhīreṇa sāmbaṃ sā'nvagād devālayāntike
antarapraviśantīṃ tāṃ, sāmbo'karṣat karagrahāt

18.196

re! kimetaditi krudhyannābhīraḥ sāmbamākṣipat | dṛṣṭvā sa mātā-pitarau, tau sākṣāt tūrṇamatrasat

18.197

dṛṣṭeyaṃ somratā sūnorāha jāmbavatīṃ hariḥ | kīlikāṃ ghaṭayan sāmbaḥ, prātaḥ prātaḥ sabhāntare

18.198

kṣepyā'sau hyastanakathākarturāsye vadannidam | antaḥ kopaṃ ca hāsaṃ ca, gopībharturavardhayat

18.199

durṇaya iti kṛṣṇena, sāmbo niṣkāsitaḥ purāt
tasmai prajñaptividyāṃ tat, pradyumno gacchate dadau

First 200 of 424 passages. Read on

Linked texts (3)