Pramāṇa · Search · About · API

Dharmabhyudayamahakavya 7

Dharmābhyudayamahākāvya 7

Language
Sanskrit

7.1

iti śrīvijayasena sūriśiṣyaśrīudayaprabhasūriviracite śrīdharmābhyudayanāmni śrīsaṅghapaticarite lakṣmyaṅke mahākāvye tīrthayātrāvidhivarṇano nāma prathamaḥ sargaḥ || cha
varṣīyān pariluptadarśanapathaḥ prāptaḥ paraṃ tānavaṃ,
rohanmohatayā tayā hṛtaparispando'timandodyamaḥ
śrīmantrīśvara vastupāla ! bhavato hastāvalambaṃ cirād,
dharmaḥ prāpya mahīṃ vihartumadhunā dhatte punaḥ pāṭavam

7.1-2

cha
3graṃ0 121 || cha || cha
dvitīyaḥ sargaḥ
paropakāraḥ puṇyarddhivārddhisaṃvarddhane vidhuḥ | lokottarasphuratkīrttivallipallavane'mbudaḥ

7.2

bhavanti hi mahātmānaḥ, paropakṛtikarmaṭhāḥ | apradhānīkṛtasvārthaḥ, sārthavāho yathā dhanaḥ

7.3

tadyathā—
asti pratyagvideheṣu, janmabhūmiriva śriyaḥ | kṣitipratiṣṭhitaṃ nāma, puraṃ kṣmāmukuṭopamam

7.4

surālayacayottuṅgaśṛṅgaraṅgaddhajavrajaiḥ | dattapatramivābhāti, yadamartyapuraṃ prati

7.5

āsīdāsīmabhūmīśadāsīkaraṇakautukī | prasannacandraḥ kṣmācandrastatra kṣatraśiromaṇiḥ

7.6

kālaḥ karāḷo yasyāsīntristriṃśaḥ saṃharannarīn | etasmād duḥsaho jajñe, pratāpatapanaḥ punaḥ

7.7

pure tatrābhavallakṣmīnivāsabhavanaṃ dhanaḥ | sārthavāho yaśomiśra, vaṇigbhiśca vigāḍhadik

7.8

calācalā'pi no lakṣmīryatkarāmbhojamatyajat | vātāhatā patākeva, devāyatanaketanam

7.9

dṛṣṭe nṛṇāmapūrvorthasundare yasya mandire | babhūva śaṅke śaṅketi, kimidaṃ jagadantaram ?

7.10

kṣīrābdheriva ye tasya, dadhire dānapātratām | vāridā iva te jagmurjagato'pyupajīvyatām

7.11

sa vasantapuraṃ gantuṃ, vyavahārārthamanyadā | yātrārthinaḥ samāhvātuṃ, vādayāmāsa ḍiṇḍimam

7.12

yasya yat pūryate naiva, sa tad yācatu he janāḥ ! | ityudghoṣaṇayā pūrṇavyomā somākṛtirdhanaḥ

7.13

akṣatān śirasā bibhran, maṅgaladhvanipūrvakam | tasthau 1niveśitāvāsaḥ, purīparisarāvanau

7.14

yugmam
atrāntare samāyātaṃ, dharmaghoṣamunīśvaram | satkṛtya kṛtyavinnamraḥ, kiṃ kāryamiti so'vadat

7.15

dharmmāṃ vācamathovāca, vācaṃyamaśiromaṇiḥ | tvayā samaṃ sameṣyāmo, vasantapurapattanam

7.16

sārthavāhastathetyuktvā, prāha sūpakṛtaḥ prati | annādyamīṣāṃ sampādyaṃ, yuṣmābhirnityamityaho !

7.17

atrāntare ca kenāpi, sthāḷaṃ sārthapateḥ puraḥ | rasālaphalasambhārasambhṛtaṃ prābhṛtīkṛtam

7.18

atha sotkarṣaharṣāśrurdhanyaṃmanyamanā dhanaḥ | dharmaghoṣamuniṃ prāha, sotsāhakarakorakaḥ

7.19

bhagavannanugṛhīta, gṛhīta phalasañcayam | dhanyo'smi kṛtakṛtyo'smi, bhavatpādābjasevayā

7.20

mūrttimāniva dharmo'tha, dharmaghoṣamunirdhanam | bhāṣate sma mahābhā2 |, kalpanīyamidaṃ na naḥ

7.21

siddhamannaṃ jalaṃ prāsu, phalaṃ nirbījatāṃ gatam | bhavenmunīnāṃ kalpyaṃ yanna kṛtaṃ na ca kāritam

7.22

vacanaṃ sa munīśasya, niśamya śamitaspṛham | avocad vismayasmeranetralīlotpalo dhanaḥ

7.23

aho ! kaṣṭamaho ! dhairyamaho ! duṣkarakāritā | ete vidadhate yat tannānye śrotumapīśate

7.24

atha pratasthe sārthena, samaṃ sa rathamāsthitaḥ | uddaṇḍabhāṇḍasambhāravāhibhirvāhanormibhiḥ

7.25

samaṃ śrīdharmaghoṣo'pi, munibhiḥ parivāritaḥ | vrajannatitarāṃ reje, vikairiva mahāgarjaḥ

7.26

aśvīyairokṣakairmānuṣyakairathyābhiroṣṭrakaiḥ | dhanaścacāla vaipulyaṃ, vipulāyā vilopayan

7.27

dhane pracālite kampaṃ, meje viśvambharā bharāt | viparītamamuṃ sarvāḥ, saritaḥ paritaḥ punaḥ

7.28

kekipatrātapatreṣu, vahatsu jaladaśriyam | dadhre taḍillatālakṣmīṃ, sphurantī kuntasantatiḥ

7.29

dhanadṛṣṭyā sudhāvṛṣṭyā, grīṣme'pi grastatāpayā | na sārthaḥ prārthayāmāsa, dhārāgṛhamahotsavam

7.30

sa yāvadaṭavīṃ kāñcit, kaiścit prāpa prayāṇakaiḥ | mārga evābhavat tāvat, kālo mudirameduraḥ

7.31

bathā yathā dharāpīṭhe, dhārā dhārādharo'mucat | śarānurasi pānthānāṃ, manmatho'pi tathā tathā

7.32

vāridhārābhirāśaṅkya, śaṅke paṅkeruhakṣayam | antardadhe kila draṣṭumakṣamaḥ padmabāndhavaḥ

7.33

sācivyaṃ smarasāmrājye, kimasya mayi garjati ? | itīvābhyunnatiṃ prāpya, payodaḥ pidadhe vidhum

7.34

khedavisphārasūtkārā, durdinaśyāmalagrutataḥ | pānthāścarantaḥ paṅkāntarbhajire gūḍhapādatām

7.35

pānthānāṃ gacchatāmagre, prāṇadravyottamorṇakaiḥ | nadyo gatiniṣedhaujñārekhā iva kṛtā ghanaiḥ

7.36

cāpamāropya pāntheṣu, smarājābhrannakāriṣu | vīrāḥ payomuco'muñcan, dhārā nārācadurdinam

7.37

durgāhairvāhinīvāhaiḥ, pathibhiḥ paṅkasaṅkulaiḥ | dhārāsārairatisphāraiḥ, kramo'pyajani yojanam

7.38

kaṣṭaṃ dṛṣṭvā'tha sārthasya, tataḥ sārthapatirdhanaḥ | sausthyenāvāsitastasthau, tatroccairaṭavītaṭe

7.39

sthite sārthapatau tatra, janānāṃ sārthavāsinām | pātheyāni truṭanti sma, kiyadbhirapi vāsaraiḥ

7.40

atha sārthastapasvīva, praviṣṭaḥ kaṣṭasaṅkaṭe | kanda-mūla-phalaprāyairvṛttiṃ kartuṃ pracakrame

7.41

sārthavāhastathā spṛṣṭamāśliṣṭaścintayā tayā | īrṣyāyeva yathā tasmānnidrayā vidrutaṃ drutam

7.42

yāminyāḥ paścime yāme, śuśrāvātha śrutipriyam | asau parasparālāpaṃ, mandurā-yāmapālayoḥ

7.43

tāvat paropakāritvamasya lokasya dṛśyate | yāvad duḥsamayacchadmā, nikaṣo nikaṣā nahi

7.44

yathā yathā punaḥ kālaḥ, karālo'yaṃ vijṛmbhate | tathā tathā'yaṃ naḥ svāmī, pratipanne'tiniścalaḥ

7.45

paritaḥ prasarantyetāḥ, payodacayavīcayaḥ | pratipannārthaśūrasya, prabhorasya ca kīrtayaḥ

7.46

saṃlāpametaiyoḥ śrutvā, sarvaṃ śrutavatāṃvaraḥ | citte sañcintayāmāsa, sa cidrūpaśiromaṇiḥ

7.47

dhruvamābhyāmupālambhaṃ, lambhito'smi stuticchalāt | yadīdṛśi mayā kaṣṭasaṅkaṭe pātito janaḥ

7.48

atha sañcintayan sārthe, sārtheśaḥ sa sukhā-'sukhe | sasmāra dharmaghoṣārakhyamunervimalamānasaḥ

7.49

aprāśukīkṛtaṃ dhanyāḥ, payo'pi na pibanti ye | kathaṃ teṣāṃ munīndrāṇāṃ, prāṇayātrā bhaviṣyati ?

7.50

aho ! me mandabhāgyasya, tathā niścetanaṃ manaḥ | yathā kathā'pi sādhūnāṃ, nākāri sahacāriṇām

7.51

atrāntare papāṭhoccairbahirmaṅgalapāṭhakaḥ | udayānugataṃ bhānoḥ, prātaḥsuprabhātamaṅgalam

7.52

ruddho'pi meghaiḥ sārtheśa !, bhavāniva vibhāvivuḥ | samuñcannayamutsāhamupakārārthamudyayau

7.53

atha prābhātikaṃ kṛtyaṃ, vidhāya vidhivad dhanaḥ | māṇibhadrābhidhaṃ mitraṃ, papraccha janavatsalaḥ

7.54

dharmaghoṣaḥ prabhuḥ kutra, kathaṃ vā mitra ! vartate ? | yadaho ! subahanoḥ kālādadya me smṛtimāgataḥ

7.55

tenātha kathite teṣāmāśrame samupāgataḥ | gurūm̐śca tatpurastārcca, sa hṛṣṭo dṛṣṭavān munīn

7.56

kāyotsargasthitān kām̐ściditarān dhyānabandhurān | svādhyāyadhanyānanyām̐stu, pratyupekṣāparān parān

7.57

sa praṇamya kramādetān, dharmyakarmasu karmaṭhān| guroḥ purastādāsīnaḥ, kṛtāñjalirado'vadat

7.58

yugmam
samāyātāḥ stha sārthe'smin, vacanairmama nirmamāḥ ! | cakre mayā na cintā'pi, santāpi hṛdayaṃ tataḥ

7.59

mahāmohasya māhātmyāt, tadidaṃ skhalitaṃ mama | sarvaṃ kṣantavyamavyagramatibhirmunipuṅgavaiḥ

7.60

atho gururabhāṣiṣṭa, kaṣṭametanmṛdhaiva te | sārthādhīśa ! kimasmākaṃ, na hitaṃ vihitaṃ tvayā ?

7.61

saṃsāra iva durlaṅghye, kāntāre'smin mahāmate ! | bhavatā duṣṭakarmabhyo, dasyubhyo rakṣitā vayam

7.62

munīnāmanna-pānādi, sarvamete yathocitam | sārthavāha ! prayacchanti, sārthikāste nirantaram

7.63

dhano'pyūce guṇamayaṃ, manyante guṇino jagat | vasudhā hi sudhābhānoḥ, sudhādhauteva bhāsate

7.64

tat kalpanīyamāhāramidānīṃ ditsurasmyaham | munīn preṣayatā''vāsaṃ, prati sadyaḥ prasadya me

7.65

vartamānaṃna yogenetyukte bhagavatā'tha saḥ | prāptaḥ svāvāsamāsannabodhiḥ śodhitamānasaḥ

7.66

guroratha samādeśād, gṛhāyātaṃ munidvayam | kalpyāntarasyābhāvena, sa svabhāvena śuddhadhīḥ

7.67

śraddhayā grāhayāmāsa, sarpirutsarpivāsanaḥ | saṅkhyātītaguṇaṃ bodhibījaṃ prāpyeva nirvṛtaḥ

7.68

yugmam
dharmalābho'stviti spaṣṭamiṣṭamāśīrvaco munī | dattvā dhanāya namrāya, jagmaturgurusannidhau

7.69

athāhāyāparāhne'pi, dhano'pūrṇamanorathaḥ | gurupādāntikaṃ prāpa, nindannātmānamātmanā

7.70

athāreme munīndreṇa, deśanā kleśanāśinī | tvaṃ nātmanindayā duḥkhaṃ, mahātman ! kartumarhasi

7.71

svārthīkṛtaparārthena, caritenāmunā bhavān | lokottaraśriyāraṃ nūnaṃ, bhaviṣyati niketanam

7.72

mahātmanāṃ hyayaṃ panthāḥ, kṣuṇṇaḥ puṇyātmabhirnṛbhiḥ | yat paraprīṇanaṃ nāma, prāṇairapi dhanairapi

7.73

asminnarthe kathaṃ sārthavāha ! viśvaikapāvana ! | abhayaṅkarabhūmarturna śrutaṃ caritādbhutam ?

7.74

abhayaṅkaranṛpacaritam
yathā'paravideheṣu, vidyate bhūvibhūṣaṇam | vijaye puṣkalāvatyāṃ, nagarī puṇḍarīkiṇī

7.75

tasyāṃ viśrāṇitakṣoṇikṣemaḥ kṣemaṅkaro nṛpaḥ | tasya cā'maraseneti, babhūva prāṇavallabhā

7.76

ardharātre'nyadā devī, lagne sarvagrahekṣite | caturdaśamahāsapnasūcitādbhutavaibhavam

7.77

devapūjā-dayā-dāna-dīnoddhārādidohadaḥ | prakāśitaguṇagrāmaṃ, sutaratnamasūta sā

7.78

yugmam
pitā harṣaprakarṣeṇa, kṛtādbhutamahotsavaḥ | abhayaṅkara ityasya, samante cāmidhāṃ vyadhāt

7.79

varddhamānaḥ kramāt parvaśarvarīramaṇopamām | lebhe kumāraḥ kalayan, sakalaḥ sakalāḥ kalāḥ

7.80

nidrāvirāme bhūpālatanayo'paśyadanyadā | ātmānaṃ kānanasyāntaḥ, paścimaprahare niśaiḥ

7.81

na tat puraṃ na tad gehaṃ, na sa loko na sā rasā | adṛṣṭapūrvaḥ sarvo'yaṃ, pradeśaḥ pratibhāti me

7.82

kimindrajālaṃ ? kiṃ svapnaḥ ?, kiṃ vā'yaṃ vibhramo mama ? | ityanalpairvikalpaughaistasya dolāyitaṃ manaḥ

7.83

yugmam
atrāntare vinītātmā, divyarūpadharaḥ puraḥ | giraṃ śucismitāṃ kaścit, kumāraṃ pratyabhāṣata

7.84

vismayaṃ dhīra ! mā kārṣīstvaṃ mayā'pahṛto'si yat | jñātā'si tu svayaṃ prātarupahārasya kāraṇam

7.85

iti śrutvā kumāro'pi, yāvad vadati kiñcana | meje tāvadadṛśyatvaṃ, sa divyapuruṣaḥ kṣaṇāt

7.86

kimetaditi tasyātha, vismayasmitacetasaḥ | tathaivāvasthitasyāpa, kṣaṇena kṣaṇadā kṣayam

7.87

athotthāya kumāro'sau, kautukottānamānasaḥ | vanaṃ vilokayāmāsa, harṣasotkarṣalocanaḥ

7.88

vanaṃ sa mene sacchāyavṛkṣacchannadigantaram | bhayādiva divā bhānoḥ, piṇḍībhūya sthitaṃ tamaḥ

7.89

sthūlaisthulatulaiḥ śailaistanikārānirjharaiḥ | skandhāvāraḥ smarasyeva, jahārāsya vanaṃ manaḥ

7.90

tad vanaṃ kharvadhubhuktakuñjapuñjaṃ vilokayan | sa mānasaṃ saro'paśyadātmamānasanirmalam

7.91

kumāraḥ kanakāmbhojairbhūṣitaṃ vīkṣya tat saraḥ | digvadhūdarpaṇaṃ mene, saṅkrāntavadanāmbujam

7.92

athāsya sareṃ so nīre, samīreritavārije | ucitāṃ śucitāṃ kṛtvā, babhrāma vipine punaḥ

7.93

athāgrato gato bhūpanandano vandanocitam | darśanīyaṃ dadarśoccairmaṭhaṃ kañcana kāñcanam

7.94

uddāmavismayā-''nandadattahastāvalambanaḥ | kumāro'tha samārohat, tasya prathamabhūmikām

7.95

vilokayannayaṃ tasya, maṭhasya ramaṇīyatām | krameṇopari bhūbhāgamāpa niṣpāpamānasaḥ

7.96

atha tatra sthitaṃ kañcid, divyākṛtidharaṃ puraḥ | yogapaṭṭaparītāṅgamakṣasūtrapavitritam

7.97

paśyantamantarātmānaṃ, vinivāritamārutam | asau yogīndramadrākṣīt, sākṣād yogamivāṅginam

7.98

yugmam
praṇamyāgre niviṣṭe'smin, samādhimavadhūya saḥ | ūce madhumucaṃ vācaṃ, vācyamacamūpatiḥ

7.99

svāgataṃ bhavataḥ śrīman !, rājaputrā'bhayaṅkara ! | mayā tvamatrānīto'si, vinīta ! hitahetave

7.100

so'pyūce svāgataṃ tāta !, tvayi dṛṣṭe mamādhunā | yat puṇyaṃ janmināṃ janma, darśanena mahātmanām

7.101

itthaṃ vadata evāsya, kumārasya kṣaṇādayam | vidhivad vidadhe dhyānamānandaikapanā muniḥ

7.102

athāmbarapathenaiva, bhāsvarasvarṇabhājanā | āgānmartyeṣvasambhāvyā, bhavyā rasavatī puraḥ

7.103

jagāda yogī rājendranandanaṃ tadanantaram | atithastvaṃ mamādyāsi, kumāra ! kuru bhojanam

7.104

atha svarṇamayaṃ sthāle, svayameva puro'bhavat | yatheṣṭabhojyasampūrṇamekaikamubhayostayoḥ

7.105

kṛtabhojanayorjñe, karakaḥ purato'mbare | tena pradattācamanāvubhāvapyutthitau tataḥ

7.106

atha huṅkāramātreṇa, yogino'sya mahātmanaḥ | yathā''yātaṃ tathā yātaṃ, rasavatyā tayā punaḥ

7.107

candanā-'guru-karpūrapūrasaurabhasambhṛtam | tāmbūlamubhayoḥ pāṇau, kuto'pyupanataṃ svayam

7.108

atho yathocite sthāne, sukhaviśrāntayostayoḥ | ayatnopanataṃ veṇu-vīṇādidhvanibandhuram

7.109

sthāna-māna-yati-grāma-layatrayapavitritam | tadā tatrābhavad divyaṃ, saṅgītaṃ prīṇitaśruti

7.110

yugmam
itthaṃ vinodasandohaistasyāpahṛtacetasaḥ | yayau nidāghadīrgho'pi, nimeṣa iva vāsaraḥ

7.111

tejaśchaṭāsaṭe yāte, tadā deśāntaraṃ harau| āntairimanimairdhvāntairnabhaḥkānanamānaśe

7.112

tamaḥkañcukamācchidya, karairūjjvalayan mukham| niśākṛśāṅgyāḥ prāṇeśo, dūradeśādupāgamat

7.113

atha pṛthvīpateḥ putraḥ, pavitrastena yoginā| jagadekamahābāhurjagade muditātmanā

7.114

santi me śataśo vidyā, niravadyā nṛpātmaja !| tāsāmatha yathāpātraṃ, kvacit kāścinniyojitāḥ

7.115

paramadyāpi vidyā'sti, khaṅgasiddhinibandhanam| mamaikā sā'nurūpasya, pātrasyābhāvataḥ sthitā

7.116

etasyāḥ siddhavidyāyāḥ, smaraṇena raṇe naraḥ| bhavedapi parolakṣavipakṣavijayakṣamaḥ

7.117

yadyapi prāpya yo vidyāṃ, kayācidapi śaṅkayā| niyojayati nānyatra, sa vidyāvadhapātakī

7.118

tathāpi tasyāḥ satpātraṃ, prāpnoti na yadā naraḥ| tadā śreyastamo manye, nirāmnāyaḥ kila kṣayaḥ

7.119

yugmam
asaṅkrāmitavidyasya, mama syādadhamarṇatā| asatpātre tu vinyāso, vidyāviplavakāraṇam

7.120

āyuśca svalpamevaitadito vyāghra itastaṭī| iti kartavyatāmūḍhamānaso yāvadasmyaham

7.121

tāvad vidheyamāgatya, svayameva puro mama| cintāṃ tvaṃ vatsa ! mā kārṣīrityavocata sādaram

7.122

adya prātarguṇagrāmarāmaṇīyakamandiram| samāneṣyāmi satpātrabhūtaṃ kamapi pūruṣam

7.123

trailokyamaṇḍanaprāye, tasmin māṃ puruṣādbhūte| samyag vinyasya sannyasya, śarīraṃ tvaṃ sukhī bhava

7.124

athaitayā tvamānītaḥ, preṣitānnijaceṭakāt| pratipadyasva tad vidyāmityukte so'pyado'vadat

7.125

etāvataiva dhanyo'smi, dṛṣṭavān yat tava kramau| tad vidyayā kimadyāpi, kṛtyaṃ sadbhidha ! vidyate ?

7.126

siddhisaudhāgrasopānaṃ, śrīvaśīkārakāraṇam| kalyāṇasampadādarśo, darśanaṃ hi mahātmanām

7.127

yogīndro'pyabravīd bhadra !, jagaddradvaṅkaraśriyaḥ| bhavanti hi bhavādṛkṣāḥ, kalpavṛkṣā iva kṣitau

7.128

paraṃ tathā'pi me vidyāṃ, gṛhāṇānugṛhāṇa mām| ṛṇaṃ gurormayi cchindannupakāraparo bhava

7.129

ityuktvā khaṅgasiddhiṃ tāṃ, dattvā sattvānurañjitaḥ| yogīndraḥ prāpayāmāsa, kumāraṃ piturantike

7.130

athākasmānnṛpo dṛṣṭvā, taṃ samāyātamātmajam| nagaraṃ kārayāmāsa, mahotsavamayaṃ tadā

7.131

pṛthvīnāthena pūrveṣāmatha prasthāsnunā pathi| kumāro rājyadānārthamarthito'pyarthamabravīt

7.132

gṛhṇāmi nāhaṃ sāmrājyaṃ, tāta ! pātakapartiṃtakam| kartumabhyutsahe kintu, tvatsevāmeva kevalam

7.133

yātastātāgrataḥ padbhyāṃ, priyāḥ prasvedabindavaḥ| na tu me tvadvimuktasya, maulau muktāphalasrajaḥ

7.134

anicchato'pyathaitasya, kṣemaṅkaranareśvaraḥ| arpayāmāsa sāmrājyamabhiṣekapuraḥsaram

7.135

atha kṣemaṅkaraḥ kṣmābhṛd, dakṣo dīkṣāmupāyade| abhayaṅkarabhūpālaḥ, pālayāmāsa tu kṣitim

7.136

rājyabhāradhuraṃ bibhran, nyāyadharmadhurandharaḥ| ayamānandayāmāsa, prajā iva nijāḥ prajāḥ

7.137

tasya kalpadrumasyeva, sarvato'pyupakurvataḥ| diśo'dhivāsayāmāsa, yaśaḥkusumasaurabham

7.138

athānyadā'sya bhūbharturdharmāsanamupeyuṣaḥ| sadaḥsadanamabhyetya, pratīhāro vyajijñapat

7.139

prabho ! puṣpapurasvāmī, nṛsiṃhaḥ siṃhavikramaḥ| bahiḥ svalpaparīvāro, devapādān didṛkṣate

7.140

atha bhūbharturādeśāt, prāveśayadasau nṛpam| so'pyāsannāsanāsīnaḥ, sapraśrayamado'vadat

7.141

duḥkhagharmopataptasya, jagato jīvanaṃ dvayam | puṣkarāvartamegho vā, sajjano vā'dbhutodayaḥ

7.142

śrito'smi tvāṃ jaganmitraṃ, tajjīvitamahīta lam | vipakṣeṇa kṣayaṃ nītaḥ, śītadyutinivāraṇam

7.143

tagarānagarīśena, yato'kāraṇavairiṇā | vigṛhya jagṛhe rājyaṃ, balinā cchalinā ca me

7.144

tatkhaṅgavidyādānādvidvadavaṣṭambhavaibhavāt | yathā śriyaṃ śrayāmi svāṃ, pṛthvīnātha ! tathā kuru

7.145

iti vijñāpito rājā, pratiśrutya tathaiva tat | prāhiṇot pratihāreṇa, sahitaṃ svāgatāya tam

7.146

athoce sumatirmantrī, svaccha ! svacchandacāritā| vāritā nītiśāstreṣu, kathamādriyate tvayā ?

7.147

asmai sāhāyyakāmāya, siddhirdātuṃ na budhyate | ārāmikaḥ kimārāmaṃ, datte puṣpa-phalārthinām ?

7.148

caturaṅgacamū-deśa-kośaprabhṛtibhiḥ prabho ! | svagṛhāṅgaṇamāyātaṃ, tat kṛtārthaya pārthivam

7.149

bhūpo'bhyadhatta mantrīśa !, samīcīnamidaṃ vacaḥ | kintu vandhyāḥ kalā yāsāṃ, na paropakṛtiḥ phalam

7.150

jāyante jantavaḥ kukṣimbharayo bhūrayo na kim ? | parārthāḥ siddhayo yasya, sa jātaḥ sa ca jīvati

7.151

pātre hi yojitā vidyā, kṣetre cāropitā latā | manorathapathātītaṃ, prasūte phalamadbhutam

7.152

kāmaṃ kalāsamṛddho'stu, sagarvaḥ śarvarīvaraḥ | kṣīṇo'pi pūjyate kintu, kalābhiḥ prīṇitāmaraḥ

7.153

iti sambodhya mantrīśaṃ, muhūrte śubhaśaṃsini | khaṅgasiddhiṃ dadau tasmai, nṛsiṃhāya mahībhuje

7.154

kṛtasāhāyakaḥ sainyairadainyaiḥ siddhavaibhavaḥ | so'jaiṣīt saṅgarotsaṅge, tagarānagarīśvaram

7.155

kṣīṇaśaktintrayaḥ so'pi, nṛsiṃhahṛtavaibhavaḥ | vyabhāvayadaho ! daivaṃ, naivaṃ me hṛdaye'pyabhūt

7.156

bhraṣṭarājyadvayaḥ so'haṃ, duḥsthāvasthaḥ karomi kim ? | athavā yasya sāhāyyādanenaurjityamarjitam

7.157

abhayaṅkarabhūpālaṃ, tamanupraviśāmyaham | yena syād vahnidagdhānāṃ, vahnireva mahauṣadham

7.158

yugmam
vipaściditi niścitya, nagarīṃ puṇḍarīkiṇīm | āgatya natvā bhūmīśaṃ, samayajño vyajijñapat

7.159

deva ! tvameva nāmnā'pi, karmaṇā'pyabhayaṅkaraḥ | nāmamātreṇa kīṭo'pi, varṇyate tvindragopakaḥ

7.160

syuryasminnarthisārthasya, phalavanto manorathāḥ | tenaiva nararatnena, ratnagarbheti bhūrbhūt

7.161

tadevaṃ deva ! nāvadyaṃ, vidyate tvayi kiñcana | paraṃ tathāpi vālabhyāt, tvamupālabhyase mayā

7.162

ahaṃ hi tagaraapuryāṃ, nṛpatirdhanavāhanaḥ | hṛtarājyo nṛsiṃhena, tvatprasādonmadiṣṇunā

7.163

kumudasya śriyaṃ hatvā, nidhatte ravirambuje | indurapyudayaṃ prāpya, kurute tadviparyayam

7.164

rājyaṃ tanme tvayā''cchidya, nṛsiṃhāya prayacchatā| ātmā lokottaraḥ sampratyetayoḥ sadṛśīkṛtaḥ

7.165

yugmam
jagaducchvāsinaḥ santastulyā hi svā-'nyapakṣayoḥ | nāsāvaṃśā ivottuṅgā, vāma-dakṣiṇanetrayoḥ

7.166

kiñcopakartumārtānāmalaṅkarmīṇabuddhinā | tvādṛśānāṃ ghanānāṃ ca, vidadhe vidhinā janiḥ

7.167

rājendra ! tanmamāpi tvaṃ, mamatvaṃ hṛdaye dadhat | rājyaśrīaṃśasantāpaṃvyāpadaṃ hartumarhasi

7.168

atha pṛthvīpatiḥ prāha, lajjāvanamitānanaḥ | yanme dūrasthitasyābhūt, tat tvayā mṛṣyatāmiti

7.169

madabhyarthanayā rājyaṃ, deśa-kośa-balānvitam | māmakīnamadhaṣṭhāya, svaṃ sakhe ! sukhito bhava

7.170

uktvetyasyābhiṣekāya, yāvadādiśati sma saḥ | mantrīśaḥ sumatistāvat, sākṣepamidamabravīt

7.171

vāraṃ vāraṃ vibho ! keyamanālocitakāritā ? | prāṇairapyarjyate rājyaṃ, yat tat tyājyaṃ kvacid bhavet ?

7.172

deśaikadeśo deśo vā, pādāntikamupeyuṣe | yuktaṃ yannṛpaputrāya, premapātrāya dīyate

7.173

sakalaṃ rājyamutsṛjya, gātramātraparicchadaḥ | kathaṃ patnījanasyāpi, svānanaṃ darśayiṣyasi ?

7.174

nṛpatistāvadevāsi, yāvalakṣmīrabhaṅgurā | bhaṅgurāyāṃ punastasyāṃ, nṛpattirbhavasi kṣaṇāt

7.175

uhyate nidhanāvastho, naraḥ skandhena bandhubhiḥ | tyajyate nirdhanāvasthaḥ, sodarairapi dūrataḥ

7.176

āśritasya śriyā puṃsaḥ, syurye lokampṛṇā guṇāḥ | ta eva tadvimuktasya, jagadudvegahetavaḥ

7.177

abhyadhādatha bhūmīndustvaṃ lokocitamucivān | tattvaspṛśā dṛśā kintu, sacivoccairvi Analyze

7.178

śriyo vā svasya vā nāśe, yenāvaśyaṃ vinaśyate | śrīsambandhe budhāḥ sthairyabuddhiṃ badhnantu tatra kim ?

7.179

ahamasyāḥ patiḥ seyaṃ, mamaivetyabhimāninaḥ | bhuvā bhogārthinaḥ ke vā, veśyayeva na vañcitāḥ ?

7.180

patrapātrīva dhātrīyaṃ, bhuktvā tyaktā mahātmabhiḥ | vigṛhya gṛhyate lubdhaiḥ, kukurairiva ṭhakkuraiḥ

7.181

yaḥ śriyaṃ sukṛtakrītāṃ, supātre naiva nikṣipet | viduṣo'pyasya sotkarṣā, karṣakādapi mūrkhatā

7.182

vardhayeddhānyabījaṃ hi, kṣetre nikṣipya karṣukaḥ | nidhāya na punargṛhe, mūlanāśaṃ vināśayet

7.183

puṃsastasya vaṭasyeva, viṭasyeva ca vaibhavam | niḥśvasya gamyate yasmādakṛtārthaiḥ phalārthibhiḥ

7.184

bhāgyairāvarjitairlakṣmīstyaktā'pyabhyeti veśmani | gṛhādapi bahiryāti, tairanāvarjitaiḥ punaḥ

7.185

rājyabhūmīruho mūlaṃ, śrīvaśīkārakārmaṇam | bhāgyamāvarjayantaṃ māṃ, tanmantrin ! mā nivāraya

7.186

pratibodhyeti mantrīśaṃ, dhātrīśo̍ meghavāhanam | bhadrapīṭhe pratiṣṭhāpya, prasabhāmabhyaṣiñcata

7.187

tasmai rājyaśriyaṃ yacchan, dhanyāṃ kanyāmivātmanaḥ | deśaṃ kośaṃ ca sainyaṃ ca, sarvamūrvīpatirdadau

7.188

abhayaṅkaradevasya, lokamekāgramānasaḥ | ārādārādhayāmāsa, sutavainmeghavāhanaḥ

7.189

athā'bhayaṅkarakṣmāpastamāpṛcchadya balādapi | kṛtānugamanān paurā-'mātyādīn vinivartya ca

7.190

vihāya vāhanaśreṇimapi viśrāṇitāṃ svayam | satpātradattasarvasvamātmānamanumodayan

7.191

eko'pyadbhutamāhātmyāt , parivārairivānvṛtaḥ | pāṇau kṛpāṇaṃ bibhrāṇaḥ, pratasthe tīrthakautukī

7.192

viśeṣakam
yāminyāmanyadā dhīmānantaḥkāntāragahvaram | śuśrāva karuṇadhvānamadhvānamatilaṅghayan

7.193

dhvanestasyānusāreṇa, karuṇānicitacetanaḥ | sa viveśa viśāmīśaḥ, satvaraṃ giri gahvaram

7.194

tasmin guruguhāgarbhavyāpāritavilocanaḥ | apaśyanmaṇḍalaṃ kuṇḍaprajvalajvalanojjvalam

7.195

tadantikaniṣaṇṇāṃ ca, vanitāṃ navayauvanām | śāpādiva divaḥ strastāṃ, purandarapuraśriyam

7.196

jānuyugmāntaranyastavyastālakamukhāmbujām | bhaya-śokātirekeṇa, tanukṛtatanudyutim

7.197

yoginodyatakhaḍgena, vīkṣitāṃ krūracakṣuṣā | tanūmiva niśāmartuḥ, saiṃhikeyakaṭākṣitām

7.198

karavīrasrajā raktacandanena ca carcitām | asau vilokayāmāsa, vilapantīmidaṃ muhuḥ

7.199

kalāpakam
dūrātmano mukhādasya, niṣādasya haṭhādapi | yo'pakarṣati māṃ tena, kimu śūnyā jagattrayī ?

First 200 of 451 passages. Read on

Linked texts (2)