Dharmabhyudayamahakavya 9
Dharmābhyudayamahākāvya 9
- Language
- Sanskrit
9.1
iti śrīvijayasenasūriśiṣyaśrīmadudayaprabhasūriviracite śrīdharmābhyudayanāmni
śrīsaṅghapaticarite lakṣmyaṅke mahākāvye śrīṛṣabhasvāmijanma-vrata-jñānavarṇano nāma tṛtīyaḥ sargaḥ
yā^3 śrīḥ svayaṃ jinapateḥ padapadmasaktā, bhālasthale sapadi saṅgamite sametā
śrīvastupāla ! tava bhālanibhālanena, sā sevakeṣu sukhamunmukhatāmupaiti
gram̐nthāgram 368 | ubhayam 945
caturthaḥ sargaḥ
itaśca bharataścakrī, śastrāgāragataḥ svayam | bhaktyā cakraṃ namaścakre, kṣatrapratyakṣadaivatam
9.2
pūjāṃ nityaṃ vitanvāno, navanaivedyamedurām | aṣṭāhikotsavaṃ cakre, tatraiva nivasanrasau
9.3
atha prasthānike lagne, kṛtaprasthānamaṅgalaḥ | anucakraṃ diśi prācyāṃ, kariratnena so'calat
9.4
chatra-carmā-'śva-senānī-khaṅga-daṇḍa-purodhasaḥ | kuṭumbī maṇi-kākiṇyau, vardhakiśca nṛpānugaḥ
9.5
cacāla ratnastomo'yaṃ, devatākṛtasannidhiḥ | digantabhūpatīnāṃ tu, cakampe hṛdayāvaniḥ
9.6
yugmam
cele samaṃ tatastena, sāmantaiśca samantataḥ | sitāṃśuneva nakṣatraiḥ, sphurattejomayātmabhiḥ
9.7
taraṅgairiva pāthodhesturaṅgairvāyucañcalaiḥ | calitaṃ kalitotsāhaiḥ, pratikūle'pyabhaṅguraiḥ
9.8
atha pratasthe vegena, hāstikaṃ garjitorjitam | pratyarthikṣitibhṛttejodāvavāridamaṇḍalam
9.9
nijānākārayanto'tha, kārayanto'ritarjanam | dhvajāñcalaiścalailrlaiḥ, sameneva pathā rathāḥ
9.10
anucakraṃ vrajantīva, dvigavyūtiprayāṇakaiḥ | tīre nīreśituḥ prāpa, patiprītyeva vāhinī
9.11
tatra vardhakiratnena, nirmitānamitaśriyaḥ | āvāsānāāvasanti sma, sainikāḥ smeravismayāḥ
9.12
cakre pauṣadhaśālāṃ ca, viśālāṃ ratnaśālinīm | vardhakirvardhitānandaścakriṇaḥ puṇyapuñjavat
9.13
tasyāmuttīrya sadgīryaḥ, kuñjarād rājakuñjaraḥ | praviveśa namodeśamivārkaḥ pūrvaparvatāt
9.14
darbhasandabhairniṣpannasrastare sastapātakaḥ | upavāsatrayaṃ cakre, tatra vakretarāśayaḥ
9.15
atha prathitacāturyasturye'hani mahāmahāḥ | sugandhibhirjalaiḥ snāto, balī balividhiṃ vyadhāt
9.16
sarvāṇyastrāṇyupādāya, śakradāyādavikramaḥ | athārūḍho rathaṃ cakrī, garutmantamivācyutaḥ
9.17
nābheyabhū rathaṃ nābhidvayase payasi sthiram | viracayya samudrāntaḥ, samunmudritakārmukaḥ
9.18
sauvarṇaṃ visphuradvarṇaṃ, nāmāṅkitamatho śaram | puṅkhamadhyamukhādhīśasuparṇabhujagāsuram
9.19
diśi māgadhatīrthasya, patyuruttujjvalākṛtim | kṣamāpaśvikṣepa sākṣepaṃ, vidyuddaṇḍamivāmbudaḥ
9.20
viśeṣakam
sabhāyāṃ māgadheśasya, pakṣasūtkāradāruṇaḥ | sa ceṣurvegasampannaḥ pannagāririvāpatat
9.21
atha bhrukuṭibhīmāsyaḥ, salāsyādharapallavaḥ | bālārkaśoṇadṛkkoṇaḥ, prāha māgadhatīrthapaḥ
9.22
jighṛkṣuḥ ko harerdaṃṣṭrāṃ ?, kaḥ kṣeptā jvalane padam ? | bhrāntāraghaṭṭacakrāramadhye kaḥ kurute karam ?
9.23
ka eṣa mayi niḥśeṣaśastravistṛtakauśale | akṣiptanmārgaṇaṃ mṛtyumārgamāgarṇadūtavat ?
9.24
ityutsrasthau samaṃ vīrairdhīraiḥ kopātipāṭalaiḥ | sa nistriṃśaiḥ sphuraddhūmairjyālāvattairivānalaḥ
9.25
atha vyālokayāmāsa, tanmantrī tasya patriṇaḥ | akṣarāṇi phale dūtajihvāyāmiva śuddhadhīḥ
9.26
vṛṣabhasyādidevasya, sūnurbharatacakrabhṛt | ityādiśati vo daṇḍaṃ, datta rājye spṛhā yadi
9.27
varṇānimānamātyendraḥ, prabalo'pyavalokya saḥ | mumoca madamuddāmaḥ, prekṣya mantramivoragaḥ
9.28
patiṃ prati pratijñātatyāgahetorado'vadat | svāmin ! vimuñca saṃrambhamambhaḥpatiriva prage
9.29
asāvasamaśauryyaśrīrbhūrathacakrabhūṣaṇam | bharato bharatakṣetrapatiścikṣepa sāyakam
9.30
etasya bhāgadheyāni, māgadheśa ! virejire | prativāsaravarddhīni, sparddhīni prathamendunā
9.31
analpo'pi hi kalpānte, kṣīyate kṣīranīradhiḥ | suparvaparvataḥ so'pi, kampate'rhapatiḥ patet
9.32
potrī dhātrītalaṃ muñcet , pavimchavimatha tyajet | aṅgabhaṅgamasau kiṃtu, bhajennahi mahābhujaḥ
9.33
asmai ṣaṇmedinīkhaṇḍamaṇḍanāya mahībhuje | daṇḍamuddaṇḍakodaṇḍadordaṇḍāya prayaccha tat
9.34
niśamya samyagittheṣa, vacanaṃ saciveśituḥ | samaṃ bhujābhṛtāṃ tatyā, tatyāja paruṣāṃ ruṣam
9.35
tatkāṇḍadaṇḍaṃ daṇḍaṃ ca, samādāya saṃmāgataḥ | natvā śrībharataṃ vācamityuvāca sa māgadhaḥ
9.36
mamaiva puṇyanaipuṇyaṃ, mamaiva praguṇā guṇāḥ | taijasvī yasya nāthastvamambhojasyeva bhāskaraḥ
9.37
ataḥ paraṃ gataḥ pāraṃ, sindhorapyasmi te vaśaḥ | jānīhi māṃ himāṃśuśrīśvakoramiva sevakam
9.38
taṃ visṛjya prasannena, ratho'tha pṛthivībhujā | javādavālyatāmbhodheḥ, saṃrambhācca manorathaḥ
9.39
prāpto'tha kṣmāpakoṭīraḥ, kaṭakaṃ jitakaṇṭakaḥ | māgadhādhīśamuddiśya, spaṣṭāmaṣṭāhikāṃ vyadhāt
9.40
athānucakraṃ calitā, cakravartticamastadā | taṭaṃ jagāma saṅgāmadakṣiṇā dakṣiṇodadheḥ
9.41
varadāmādhinātho'pi, tatra māgadhanāthavat | vigṛhya jagṛhe daṇḍamakhaṇḍaṃ cakravartinā
9.42
vihitāṣṭāhikastatra, cakramārgānugaḥ kramāt | vipaścit paścimaṃ prāpait , tīraṃ nīranidherayam
9.43
prabhāsāndraḥ prabhāsendraṃ, jitvā tatrāpi pūrvavat | cintāratna-śiroratna-suvarṇādīnyadaṇḍayat
9.44
tatkṛtāṣṭauhikaḥ śrīmānanucakraṃ caladdhūlaḥ | yayau cakrī mahāsindhusindhordakṣiṇarodhasi
9.45
pūrvavat pauṣadhāgāre, viracayyāṣṭamaṃ tapaḥ | asāvasādhayad vegādeva tāṃ sindhudevatām
9.46
atha sā nabhasā'bhyetya, rabhasā bharateśvaram | ūce tavāhaṃ rājendo !, kiṅkareva karomi kim ?
9.47
atho yathāvadādhāya, prābhṛtaṃ sā bhṛtaṃ śriyā | jagāma cāmarībhūtamṛktātāḍaṅkadīdhitiḥ
9.48
tatrāpi tāpitārātirvihitāṣṭāhikaḥ kramāt | prācīṃ prati cacālāyaṃ, cakrānucarasainikaḥ
9.49
taṭīrbibhrāṇamadvaitāḥ, vaitāḍhyamagamannagam | bharatārdhadvayīsīmārūpaṃ bharatabhūpatiḥ
9.50
dakṣiṇe'tha nitambe'sya, stamberamamanoramām | camūmamūmucadamūmūḍhakramavikramaḥ
9.51
rājā'ṣṭamaṃ tapastene, tenātha calitāsanaḥ | āyayau maṅgu vaitāḍhyakumāro'vadhibodhitaḥ
9.52
prauḍhāni ḍhaukayitvā'tha, ḍhaukanānyeṣa cakriṇe | adyādi tava dāso'hamityuditvā jagāma ca
9.53
prakalpitāṣṭamatapaḥpāraṇenātha bhūbhujā | aṣṭāhikotsavādūrddhamādiśyata camūpatiḥ
9.54
suṣeṇa ! gaccha vaitāḍhya-sindhudakṣiṇaniṣkūṭam | śādhi nirbādhamuttīrya, nimnagāṃ carmaratnataḥ
9.55
ityādeśamathāsādya, mādyatkarikulākulaiḥ | sārdhamardhīkṛtaiḥ sainyaiḥ, suṣeṇo nimnagāmagāt
9.56
nadīmadīnasatkarmā, carmānaddhena vartmanā | athottāra senānī, rasenānītasammaṃdaḥ
9.57
siṃhalān siṃhatulyaujā, barbarān garvaparvataḥ | yavanān yavanādhvaśrīḥ, kālaḥ kālamukhān raṇe
9.58
aparānapi rājaśrījanako yonakādikān | parājigye sukhenaiva, suṣeṇadhvajinīpatiḥ
9.59
yugmam
jitveti sindhumuttīrya, kīryamāṇayaśā janaiḥ | cakriṇo ḍhaukayāñcakre, taddaṇḍān daṇḍanāyakaḥ
9.60
tattanmiśrāguhādvāra kapāṭodghāṭanāya saḥ | ādiṣṭaścakriṇā cakre, gatvā tatrāṣṭamaṃ tapaḥ
9.61
kṛtamālābhidhaṃ devamathoddiśya camūpatiḥ | tamiśrākandaradvāri, vitene'ṣṭāhikāmahaṃ
9.62
hayārūḍhaḥ praṇamyātha, kapāṭe kandarāmukhe | jaghāna daṇḍaratnena, kareṇeva tamoṃ'śumān
9.63
kapāṭe api te sadyo, daṇḍaghātena raṃhasā | paścādabhūtāṃ vīrasya, pakṣadvayabale iva
9.64
vājilaṃ vinivartyātha, pratilomaṃ camūpatiḥ | rājñe vijñapayāmāsa, kapāṭodghāṭanakriyām
9.65
sindhuraskandhamārūḍhaḥ, purato bharateśvaraḥ | maṇiratnaṃ samāropya, tamaḥśamanahetave
9.66
praviveśa guhāgarbhaṃ, samaṃ nijacamūcaraiḥ | tārakānikaraiḥ sākamabhrāntariva candramāḥ
9.67
yugmam
mārge caikonapañcāśanamaṇḍalāni cakāra saḥ | lokālokāya kākiṇyā, vāma-dakṣiṇapakṣayoḥ
9.68
unmagnāṃ ca nimagnāṃ ca, nadyau vīkṣitavānatha | taratyaśmā'pi pūrvasyāṃ, nānyasyāṃ tūlamapyaho !
9.69
baddhyā vardhakerbuddhyā, padyayā so'navadyayā | samuttatāra te nadyau, yamabhrūmaṅgabhaṅguure
9.70
athottaraguhādvāra kapāṭapraṭanirgamaḥ | sacakraḥ sa vrajan reje, sabhānuriva vāsaraḥ
9.71
sa tāṃ guhāmatikramya, bharatārdhamathottaram | viveśa jetuṃ kāntāramiva siṃho'tisaṃhasā
9.72
tatra cāpātamātre'pi, janatātrāsahetavaḥ | mānino dhaninaḥ śūrāḥ, krūrākāra-parākramāḥ
9.73
kālāḥ kālāyaseneva, kṛtāṅgā bhillabhūbhujaḥ | adṛṣṭapūrvābhimavā, vasantyāpātasaṃjñakāḥ
9.74
yugmam
kirātairatha yuddhāya, sannaddhāyatapattibhiḥ | cakriṇaḥ kṛpaṇīcakre, camūcakraṃ raṇāṅgaṇe
9.75
tataḥ suṣeṇasenānīḥ, senānīranidhervidhuḥ | turaṅgaratnamārūḍhaḥ, khaḍgaratnakaro'calat
9.76
taṃ samāyāntamālokya, bhillāḥ sammukhagāminaḥ | pataṅgā iva raṅgantaḥ, pradīpasya virejire
9.77
sauvarṇaṃ phalakaṃ bibhrat, kālakrūrāsibhāsuram | suṣeṇo'bhājjitaṃ dīptyā, dineśamiva sābjajam
9.78
soḍhuṃ pratāpametasya, kṣamāyāmakṣamā amī | sindhostīragatā gotradevatārādhanaṃ vyadhuḥ
9.79
teṣāmārādhanenātha, surā meghamukhābhidhāḥ | etya prāhuraho vatsāḥ !, kimārabdhamidaṃ sudhā ?
9.80
dūre vayamayaṃ jetuṃ, śakreṇāpi na śakyate | alaṅghyaśāsanaścakrī, pṛthivīpākaśāsanaḥ
9.81
tathāpi vayametasya, yuṣmākamanurodhataḥ | upasargaṃ kariṣyāma, 2tyuktvā te tiro'bhavan
9.82
atha meghamukhairdevairghanaḍambaramambare | vicakra cakisainyorddha, digantataṅkakāraṇam
9.83
rasanto virasaṃ meghā, bhuktaṃ vārdherjalaiḥ samam | udgamanto vyalokyanta, vāḍavāgniṃ taḍicchalāt
9.84
dhārāmuśalapātena, khaṇḍayanta iva kṣitim | rākṣasā iva te'bhūvan, ghanā bhīṣaṇamūrtayaḥ
9.85
carmaratnamatho cakrī, yāvadvādaśayojanīm | pāṇisparśana vistāryarohat saha camūcaraiḥ
9.86
chatraratnamathāpyuccaistāvanmātraṃ nabho'ṅgaṇe | carmaratnasthalokānāmupariṣṭād vyajṛmbhata
9.87
chatradaṇḍoparinyastamaṇiratnaprabhāvataḥ | śamamantastamaḥ prāpa, sampuṭe cchatra-carmaṇoḥ
9.88
prātaruptāni dhānyāni, gṛharatnena carmaṇi | niṣpattimāpuḥ sandhyāyāṃ, tathā śāka-phalādyapi
9.89
annaiḥ śākaiḥ phalādyaiśca, gṛharatnaprabhāvataḥ | sadyaḥ pratigṛhaṃ prāptairlokaḥ svargova so'bhavat
9.90
taradaṇḍamivālokya, tallokaiḥ sampuṭaṃ jale | bhuvaneṣu kṛtā śaṅke, brahmāṇḍamiti kalpanā
9.91
saptame'hni vyatikrānte, cakrī cintāmiti vyadhāt
pratyanīkaṃ mamāpyuccaiḥ, pratyanīko nu ko'mbudaḥ ?
9.92
atha tasya prabhościttānuvartanaparāḥ surāḥ | sahasāḥ ṣoḍaśāpyudyadbhukuṭībhaṅgabhīṣaṇāḥ
9.93
gatvā meghamukhān devān, netrāruṇavibhānibhāt | udgiranta iva krodhamidaṃ vacanamūcire
9.94
are re ! kena vo dattā, durdaivenedṛśī matiḥ ?
cakrī na yadi dṛṣṭo'yaṃ, tat kiṃ nāmnā'pi na śrutaḥ ?
9.95
yāta tad dūrataḥ krūrāḥ !, naiva yāvadayaṃ prabhuḥ | dambholineva cakreṇābhihanti bhavatāṃ śiraḥ
9.96
iti yakṣavacaḥ śrutvā, tairdrutaṃ vidrutaṃ tataḥ | dugdhadhautamiva vyoma, vaimalyamabhajat tadā
9.97
ḍhaukane svarṇa-māṇikya-gaja-vājiprajānatha | ādāya mlecchapāḥ sarve, bharataṃ śaraṇaṃ yayuḥ
9.98
bharato'pi prasadyaitān, visasarja mahāśayaḥ | nateṣu pakṣapātitvamuttamānāṃ hi lakṣaṇam
9.99
sindhorathottaraṃ vārdhigirisīmāntaniṣkūṭam | jitvā suṣeṇataścakrī, yayau kṣudrahimālayam
9.100
dakṣiṇe'tha nitambe'sya, nyasya sainyaṃ nareśvaraḥ | vyadhāduddiśya himavatkumāraṃ sa tapo'ṣṭamam
9.101
rathārūḍho'ṣṭamānte'tha, rathāgreṇa himācalam | tristāḍayitvā himavatkumārasyeṣumakṣipat
9.102
dvāsaptatimatho gatvā, yojanānyambarāt patan | himācalakumāreṇa, vīkṣitaḥ sa śaraḥ puraḥ
9.103
vidyāmivātha kopāgneḥ, stambhanīṃ sa kumārakaḥ
vīkṣya nāmākṣaraśreṇiṃ, kāṇḍadaṇḍe'tibhaktimān
9.104
sumanaḥsumanomālāṃ, tathā gośīrṣamauṣadhīḥ | hṛdāmbhaḥ kaṭakān bāhurakṣān divyāṃśukānyapi
9.105
gatvā bharatapādānte, prābhṛtīkṛtavānayam
mahātmanāṃ hi puṇyāni, kiṃ na yacchanti vāñchitam ?
9.106
viśeṣakam
ārṣamistaṃ visṛjyātha, calitaḥ kalitaḥ śriyā | jaghānarṣabhakūṭādriṃ, triḥ śīrṣeṇa rathasya saḥ
9.107
tatpūrvakaṭake cakrī, kākiṇīratnato'likhat | cakravartyavasarpiṇyāṃ, bharataḥ prathamo'smyaham
9.108
vyāvṛttyātha gataḥ sainye, pāraṇaṃ vairidāraṇaḥ | vidhāyāṣṭāhikāṃ cakre, tatra kṛtyavicakṣaṇaḥ
9.109
atha nirdainyasainyo'yaṃ, cakrī cakramanuvrajan | udabhitambe vaitāḍhyagireḥ sainyaṃ nyavīviśat
9.110
tasmin nami-vinamyyākhyo, jetuṃ vidyādhareśvarau | akṣipat kṣitipaḥ kṣipramabhraprasaraṃ śaram
9.111
atha tau kupitau vīkṣya, cakranāyakasāyakam | prāptau sākaṃ nijāmīkairyuddhaśruddhāṃggasudurdharau
9.112
samaṃ vidyādharabalairyonjhi vidyādhareśvarau | vilokya samaraṃ ghoramārebhe bharateśvaraḥ
9.113
dordaṇḍayoḥ samāropya, kodaṇḍaṃ vidadhe tadā | jayaśriyaḥ praveśāya, bharato raṇatoraṇam
9.114
atha dvādaśavarṣānte, varṣānta iva bhāskaraḥ | karairiva śaraiścakrī, vipakṣānakṣipad ghanān
9.115
praṇaṣṭe'tha bale prahvau, vidyādharanareśvarau | bharateśaṃ namaskṛtya, bhaktito vācamūcatuḥ
9.116
tvaṃ kṣamasva kṣamāsvāminnetad durvṛttamāvayoḥ | praṇipātāvadhiḥ krodhaḥ, satāṃ hi parikīrtitaḥ
9.117
sa ciratnāni ratnāni, namirnamitamastakaḥ | ḍhaukane ḍhaukayāmāsa, kṣamāśakrāya cakriṇe
9.118
strīratnenātha kandarpajagajjayapatākayā | sthāpatyena bhuvaḥ patye, prābhṛtaṃ vinamirvyadhāt
9.119
etau ca sutayornyasya, vidyādharadhurīṇatām | gṛhītadīkṣau tīrtheśasevāmevātha cakratuḥ
9.120
atha tripathagātīre, sainyaṃ nyasya nareśvaraḥ | asādhayat suṣeṇena, gāṅgottaraniṣkuṭam
9.121
taṃ cāṣṭamatapaḥsampallampaṭīkṛtamānasā | upatasthe svayaṃ gaṅgādevī vividhaḍhaukanaiḥ
9.122
tadā'sau nṛpamālokya, tasminnevānurāgiṇī | īrṣyāyaivepubhirjaghne, viṣamarviṣameṣuṇā
9.123
asau tatraiva tatpremavārivāraṇatāṃ gataḥ | nināya nāyako bhūmeḥ, sahasrābdīṃ ghaṭīmitra
9.124
atha khaṇḍaprapātākhyāṃ, guhāmabhyetya bhūpatiḥ | nāṭyamālaṃ suraṃ tatra, sādhayāmāsa pūrvavat
9.125
guhāṃ tāmapyatikramya, tamisrāvannareśvaraḥ | sainyaṃ niveśayāmāsa, saikate saurasainyave
9.126
tatrāṣṭamena tapasā'sādhayad vasudhādhavaḥ | nidhīn yakṣasahasreṇa, pratyekaṃ kṛtasannidhīn
9.127
sādhayitvā suṣeṇena, gaṅgādakṣiṇaniṣkuṭam | nṛpo'cālīdathāyodhyāṃ, prati siṃho guhāmiva
9.128
sukhaṃ sainyarajaḥkīrṇā, turaṅgairudatārī yā | kaṣṭaṃ madāmbhogambhīrā, saiva śaivalinī dvipaiḥ
9.129
rathāścelurjavād bhūmerabhramayanto dhvajāṃśukam | pattayo'pyanukurvāṇāḥ, kṛpāṇāvartanerimān
9.130
gorasaprābhṛtabhṛto, grāmavṛddhān pade pade | bhūpaḥ svayamabhāṣiṣṭa, tadbhāṣā-maugdhyakautukī
9.131
iti kṣamāpakṣmareṇupūraiḥ pihitabhānubhiḥ | ekacchatrāmiva bhuvaṃ, nirmāya svapurīṃ yayau
9.132
bimbitān ratnavaprāgre, tadā pauraiścamūrathān | ārohata ivārūḍhairdṛṣṭā hṛṣṭaiḥ karārpitaḥ
9.133
abhyudyātastataḥ prātargauravāt paura-mantribhiḥ | sainyairanugataḥ puṇye, muhūrte kṛtamaṅgalaḥ
9.134
sphuratkapāṭapakṣmauvyapratolīnetravartmanā | athāviśat purastasyā, hṛdi saubhāgyabhūrnṛpaḥ
9.135
yugmam
bandibṛndamukhāmbhojasphuratṣaṭpadaśanditaiḥ | bhāsurābhyudayo bhāmirdivākara ivāparaḥ
9.136
paśyantīnāṃ puro hārayaṣṭiyugme'pi bimbitaḥ | hṛdi sphuṭībhavatkāmadvitīya iva yoṣitām
9.137
vyālolāniva kallolānānandakṣīranīradheḥ | paśyan vāteritān ketupaṭānanu niketanam
9.138
bhāsuraṃ rabhasā''rabdhavādva-nṛttādikautukaiḥ | kṛtamāñjalikaṃ lokaṃ, mañce mañce kṛtārthayan
9.139
bālāḥ putrīriva tadā, suprauḍhā bhaginīriva | jananīriva vṛddhāstu, nirvikāraṃ vilokayan
9.140
samāsasāda sadanaṃ, sadanantaguṇo nṛpaḥ | amandānandasandohakando hariparākramaḥ
9.141
ṣaḍbhiḥ kulakam
abhyetyābhyetya bhūpālaiḥ, kramaśaḥ parikalpitam | sa bheje cakravartitvābhiṣekaṃ dvādaśābdikam
9.142
sa paśyan svajanān sarvān, sundarīṃ mandirodare | dadarśa karśitākārāṃ, kalāmiva kalāvataḥ
9.143
kṛśatvakāraṇaṃ tasyāḥ, sākṣepamatha bhūbhujā | ūcurniyoginaḥ pṛṣṭā, nāsmākaṃ deva ! dūṣaṇam
9.144
prabhoḥ ṣaṣṭisahasrābdīṃ, digvrajyādidinādiyam | ācāmlāni cakāroccairvratagrahaṇasāmagrahā
9.145
cakriṇā'tha vratāyāsau, visṛṣṭā'ṣṭāpade girau| dakṣā dīkṣāṃ prabhoḥ pārśve, jagṛhe gṛhanispṛhā
9.146
cakrirājyābhiṣeke'tha, tasmin dvādaśavārṣike| āgatā-'nāgatān lokān, prabhutvādavalokayan
9.147
nijānujānanāyātān, vijñāya nyāyavittamaḥ| tān prati preṣayāmāsa, dūtān bhūtatavāsavaḥ
9.148
yugmam
yadi rājyārthinastadbhoḥ !, bharataṃ kuruta prabhum | dūtoktimiti te śrutvā, jagadurbheratānujāḥ
9.149
vibhajya rājyamasmākametasyāpi bhavatprabhoḥ| tātena dattamasmataḥ, sa kimācchettumicchati ?
9.150
adhikena na naḥ kāryaṃ, rakṣituṃ svaṃ svayaṃ kṣamāḥ| ayoga-kṣemakṛt tasmānnāthaḥ kathamayaṃ bhavet ?
9.151
balīyānatha yadyeṣa, niḥśeṣadveṣiśātanaḥ| tadetu vayamapyete, pitustasyaiva sūnavaḥ
9.152
kintu tātamanāpṛcchadya, vayaṃ svacchandakāriṇaḥ| agrejena samaṃ krodhād, yoddhumīhāmahe nahi
9.153
ityuktvā'ṣṭāpade gatvā, natvā nirvṛtinaṃ jinam
tat te bharatasandiṣṭaṃ, sarvamūrvībhujo'bhyadhuḥ
9.154
siñcanniva sudhāvṛṣṭyā, vasudhāmṛṣabhaprabhuḥ| tānuvāca jvalatkrodhavaherahāya śāntaye
9.155
capalā capaleva śrīrbhātyasau bhuvanāntare| kalyāṇavāñchayā vatsāstat tāṃ gṛhīta kiṃ mudhā ?
9.156
kiñca svaḥsambhavairbhogairyā tṛptirbhavanna vaḥ| sā martyabhogairaṅgārakārakasyeva kiṃ bhavet ?
9.157
tathāhyambhodatiṃ kaścid, gṛhītvā'ṅgārakārakaḥ| rīṇavāriṇyaraṇye'gādaṅgārakaraṇodyataḥ
9.158
bhīṣmagrīṣmārkakārkaśyakṛśānukratayā tṛṣā| sa tṛptiṃ nāsavān sarvaṃ, pāyaṃ pāyaṃ payo dṛteḥ
9.159
kvacit tarutale suptaḥ, svagme sadanamāgataḥ| pareta iva pānīyaṃ, samagramapi so'pibat
9.160
tathā'pyacchinnatṛṣṇo'yaṃ, āmraṃ āmraṃ jalāśayān| vahirraiva ivāpūrvaḥ, sarvānūrvyāmaśoṣayat
9.161
athaikaṃ kaśmalakṣāradurāpasalilaṃ marau | kūpaṃ prāpya bhraman mene, pratyakṣaṃ kṣīranīradhim
9.162
tatrāpi sa tṛṣā''krāntaḥ, payase kuśapūlakam | saṃyojya rajjubhiḥ kṣiptvā, sarasaṃ tarasā'kṛṣat
9.163
atinimnatayā kūpaḥ, kubhūpa iva sevakāt | yātaḥ svadattamādatta, sarvasvaṃ tṛṇapūlakāt
9.164
pūlakādatha niścotya, pāścātyāstoyavipruṣaḥ| sa cātaka ivāmbhodādunmukhastṛṣitaḥ papau
9.165
tat tṛṣṇā yā'sya na cchinnā, vāridherapi vāribhiḥ| kiṃ sā niraṅkuśā pūlakuśāgrapayasā truṭet ?
9.166
‘ yuṣmākamapi tad vatsāḥ !, yā divyairapi nātruṭat| martyalokabhavairbhogaiḥ, kiṃ sā tṛṣṇā truṭiṣyati ?
9.167
śrutveti deśanāṃ bharturlakṣmīmukhaparāṅmukhāḥ| athāṣṭanavatirbhejuste vrataṃ bharatānujāḥ
9.168
dūtāstato nivṛttyātha, svāmine vismayasmitāḥ| sodarāṇāṃ yathāvṛttaṃ, vṛttāntaṃ te vyajijñapan
9.169
atha prājyāni rājyāni, teṣāṃ bharatabhūpatiḥ| jagrase sakalānyeṣa, sarvānnānīva bhasmakī
9.170
aparedyurnṛpaśreṇīveṇīsammārjitakramam | vyajijñapannṛpaṃ natvā, suṣeṇo garvaparvataḥ
9.171
kṛtvā'pi digvayaṃ svāmiścakramāyudhamandire | etad viśati nādyāpi, yathā śiṣyaḥ śaṭho maṭhe
9.172
atha sarvopadhāśuddhabuddhiḥ sacivapuṅgavaḥ | uvāca vācamācārya, iva kṣmāvāsavāgrataḥ
9.173
svāmin ! ko nāma digyātrākartari tvayi bhartari | tiṣṭhetādyāpi ? caṇḍāṃśau, tamaskāṇḍaṃkiyacciram ?
9.174
āḥ ! jñātamathavā svāminnavaśyaṃ na vaṃśavadaḥ | sa bāhubalibhūpālastavaivāvarajo balī
9.175
api viśvaṃ sa sāmarṣaḥ, savāyuriva pāvakaḥ | viśvaṃ dagdhumalaṃ khaḍgadhūmāndhīkṛtaśātravaḥ
9.176
ṣaṭkhaṇḍaṃ bharatakṣetraṃ, jitvā'pi jagatīpate ! | ajitvā taṃ jagadvīraṃ, vāstavastava kaḥ stavaḥ ?
9.177
etasyāvijaye deva !, digvijayavyājatastvayā| asmin ṣaṭkhaṇḍabhūkhaṇḍe, kṛtaṃ deśāntarekṣaṇam
9.178
tadeṣa deva ! bhavato, yujyate prājyatejasaḥ | nopekṣituṃ kṣitikhāmin !, namitāmitaśātravaḥ
9.179
atha prathamatona tvaṃ, bāndhavaṃ bandhuvatsala ! | yoddhumutsahase drutaṃ, tat kaścit preṣayādhunā
9.180
vīraṃmanyo na manyeta, tavājñāṃ yadi cānujaḥ | tadā yadāyudhīyānāṃ, budhyate tad vidhīyatām
9.181
ityātmyodite dūtaṃ, dakṣastakṣaśilāṃ prati | sa vegena suvegākhyaṃ, nisṛṣṭārthaṃ visṛṣṭavān
9.182
athāskhaladgatirvāyurivāyaṃ vegato'gamat | nivārito'pi śakunaiḥ, suvego dṛtyadakṣiṇaḥ
9.183
nimnagā-nagara-grāma-kāntāra-giri-gahvarān | suvegaḥ sa laṅghalaṅghya, bahalīdeśamāsadat
9.184
śrīmadvāhubalisvāmiyaśaḥsurabhitānanaiḥ | kāntaṃ vanāntaviśrāntaiḥ, krīḍadropāṅganāgaṇaiḥ
9.185
gāyantībhiścaritrāṇi, śrīyugādijineśituḥ | nandanādetya daityārikhībhiḥ sāndrīkṛtadrumam
9.186
alaṅkāraprabhābhinnatamisrāsu dineṣviva | tamisrāsvapi pānthastrīpāṇindhamabhavatpatham
9.187
upetya svargiṇāṃ svargādadbhutaśrīdidṛkṣayā | dṛṣṭānāmadbhutairbhogairdustyajībhūtabhūtalam
9.188
pañcabhiḥ kulakam
asāvāsādya taṃ deśamapūrvādbhutavaibhavam | janmāntaramiva prāptaḥ, kṛtyaṃ vismṛtavāniva
9.189
atha takṣaśilāṃ bāhubalibāhubalorjitām | nagarīṃ sa garīyasyāḥ, sampadaḥ padamāsadat
9.190
paśyannasyāmasau puryāṃ, vaibhavaṃ bhuvanādbhutam | unmukho dadṛśe lokairviṃkītebhya ivoddhṛtaḥ
9.191
kṣaṇaṃ prāpya nṛsiṃhasya, siṃhadvāraṃ mahībhujaḥ | tasthau rathādadhotīrya, smaranniva sa vācikam
9.192
gacchannathāgrataścakripratāpa iva mūrtimān | tasthau rājakuladvāri, vārito vetribhiḥ kṣaṇam
9.193
atha bāhubalerājñāṃ, dvāḥsthenāsādya sādaram | prāveśyata suvego'yaṃ, saharṣaḥ parṣadantare
9.194
sa sabhāntaḥ sabhāsadbhiḥ, kacinnīlāśmakuṭṭime | jalabhītyoddharan vāsaḥ, sahāsamavalokitaḥ
9.195
ākāśasphaṭikastambhaskhalitāṅgatayā kacit | anyatrāpi cacārāsau, hastainyastaiḥ puraḥ puraḥ
9.196
ratnastambhasamālambipratibimbamavekṣya saḥ | kṛcchreṇa jajñe vijño'pi, tattvataḥ pṛthivīpatim
9.197
namaskṛtya nṛpaṃ puñjībhūtahāraḥ sa bhūtale | viśiṣṭe viṣṭare vetrinirdiṣṭe sa niviṣṭavān
9.198
mukhābjavilasadvāṇī, raṇannūpurahāriṇīm | ujjagāra gi• rṇasudhāṃ sa vasudhādhavaḥ
9.199
kaścit kuśalamāryasya ?, kaccit kuśalinī prajā ? | kuśalī kaccidāryasya, senānyādiparicchadaḥ ?
9.200
sa ṣaṭkhaṇḍaṃ kṣmākhaṇḍamākhaṇḍalaparākramaḥ | sādhayanna kacit kaccidāryaḥ prāpa parābhavam ?
First 200 of 400 passages. Read on
Linked texts (3)
- Dharmābhyudaya — Udayaprabhā Sūri, Sanskrit
- Bhānucandragaṇicarita — Siddhicandragaṇi, Sanskrit
- Vivekamañjarī (Āṣāda) — Āṣāda, Sanskrit