Treasury of Narratives (Caturviṃśatiprabandha) 16.1

16.1

18. atha nāgārjunaprabandhaḥ
§101) ḍhaṇakaparvate surāṣṭrābhūṣaṇaśatruñjayagiriśikharaikadeśarūpe rājaputraraṇasiṃhasya bhopalanāmnīṃ
putrīṃ rūpalāvaṇyasampūrṇāṃ paśyato jātānurāgasya tāṃ sevamānasya vāsukināgasya putro nāgārjunanāmā jātaḥ| sa ca janakena putrasnehamohitena sarvāsāṃ mahauṣadhīnāṃ phalāni mūlāni dalāni ca
bhojitaḥ| tatprabhāvena sa mahāsiddhibhiralaṃkṛtaḥ, siddhapuruṣa iti vikhyātaḥ| pṛthvoṃ vicaran pṛthvīsthānapattane sātavāhanasya rājñaḥ kalāgururjātaḥ| sa ca gaganagāminividyādhyayanārthaṃ pāliptānakapure
śrīpādaliptācāryān sevate | anyadā bhojanāvasare pādapralepabalena tān gagane utpatitān
paśyati | aṣṭāpadāditīrthāni namaskṛtya svasthānamupāgatānāṃ teṣāṃ pādau prakṣālya, saptottaraśatamauṣadhīnāmāsvādena varṇagandhādibhirnāmāni niścitya, gurūpadeśaṃ vināpi pādalepaṃ kṛtvā kurkuṭapota
ivotpatannavaṭataṭe nipatitaḥ | vraṇajarjaritāṅgo gurubhiḥ pṛṣṭaḥ-kimetaditi ? | tena yathāsthite prokte
tasya kauśalyena camatkṛtacittā ācāryāstasya śirasi padmahastaṃ dattvā bhaṇanti-ṣaṣṭikatandulodakena tānyauṣadhāni varttayitvā pādapralepaṃ kṛtvā gagane garuḍa iva svairaṃ vrajeḥ | tatastāṃ siddhiṃ
prāpya 'parituṣṭo'sau nanartta | punarapi kadācid gurumukhādākarṇayati, yathā-rasasiddhiṃ vinā dānecchāsiddhirna bhavati | tato rasaṃ parikarmayituṃ pravṛttaḥ | khedana-mardana-jāraṇa-māraṇāni cakre | rasastu
sthairyaṃ na badhnāti | tatastu gurūn papraccha-kathaṃ rasaḥ sthairyamābadhnāti ? | guravaḥ prāhuryathā-duṣṭadaivatanirddalanasamarthāyāṃ śrīpārśvanāthasya dṛśi sādhyamānaḥ, sarvalakṣaṇopalakṣitayā mahāsatyā yoṣitā
ca mṛdyamāno rasaḥ sthirībhūya koṭivedhī bhavati | tacchrutvā sa pārśvanāthapratimāṃ samahimānamanveṣayitumārebhe | [ paraṃ tādṛśīṃ na kāpi paśyati | ]
§ 102) itaśca nāgārjunaina kṣapitā vāsukirdhyātvā pratyakṣīkṛtaḥ, pṛṣṭaśca-śrīpārśvanāthasya divyakalānubhāvāṃ pratimāṃ kathaya | tenāvāci-dvāravatyāṃ samudravijayadaśārheṇa śrīnemināthamukhānmahātiśayasampannā jñātvā śrīpārśvasya pratimā prāsāde sthāpayitvā pūjitā | dvāravatyā dāhānantaraṃ samudreṇa
plāvitā sā pratimā tathaiva samudramadhye sthitā | kālena kāntīvāsino dhanapatināmakasya sāṃyātrikasya yānapātraṃ devatā'tiśayāt skhalitam | atra jinabimbaṃ tiṣṭhatītyadṛṣṭavācā niścitya
nāvikāṃstatra nikṣipya saptabhirāmasūtratantubhirbaddhoddhṛtā pratimā | nijanagaryaryāṃ nītvā prāsāde
sthāpitā | cintitātiriktalābhaprahṛṣṭena pūjyate pratidinam | tataḥ sarvātiśāyi tadvimbaṃ jñātvā
nāgārjunaina rasasiddhinimittamapahṛtya seḍīnadyāstaṭe sthāpitam' | tasya purato rasasādhanārthaṃ sātavāhanasya rājñīṃ candralekhābhidhāṃ mahāsatīṃ devīṃ siddhavyantarasānnidhyenānāyya pratiniśaṃ rasamarddanaṃ kārayati | evaṃ tatra bhūyo bhūyo gatāgate tayā bāndhava iti pratipede'sau | sā teṣāmauṣadhānāṃ
marddanakāraṇaṃ pṛcchati | sa ca koṭivedhasya rasasya vṛttāntaṃ satyaṃ kathayati | anyadā dvayornijaputrayostayā niveditaṃ yathā-seḍīnadītaṭe nāgārjunasya rasasiddhirbhaviṣyati | tau rasalabdhau nijarājyaṃ
muktvā nāgārjunarāntikamāgatau | kaitavena taṃ rasaṃ jighṛkṣū pracchannaveṣau yatra nāgārjuno jemati
tasya gṛhasya parisare bhramataḥ | randhanīmālapataḥ-tvaṃ nāgārjunāya rasavatīṃ lavaṇabahulāṃ kuryāḥ
yadā tāṃ rasavatīṃ kṣārāṃ kathayati, tadā'smabhyaṃ vadeḥ | sā'pyomiti pratiśuśrāva | atha sā
tajjñānārthaṃ tadarthaṃ salavaṇāṃ rasavatīṃ sādhayati | ṣaṇmāsyāmatikrāntāyāṃ rasavatī tena kṣāreti
dūṣitā | randhanyā ca rājaputrayoragre gaditam | atha kṣāratvaṃ jajñe nāgārjunaina | tābhyāmapi tasya
rasasiddhiniścikye | atha tau tasya vadhopāyaṃ dhyāyataḥ pṛcchataśca lokaṃ tajjñam | pṛcchadbhyāṃ jñātaṃ
yathā-vāsukinā evāsya darbhāṅkurānmṛtyuḥ kathito'sti | nāgārjunaina siddhasya śuddhasya rasasya
kutapau dvau bhṛtau ḍhaṅkaparvatasya guhāyāṃ kṣiptau | pṛccharābhyāṃ tābhyāṃ jñātau | muktvā valamāno
nāgārjunastābhyāṃ saṃmukhastho darbhāṅkureṇa jaghne | mṛtaḥ sadyaḥ
206. ālekhye citrapatite mṛte ca madhusūdana ! | kṣatriye triṣu viśvāsaścaturtho nopalabhyate