Jainatarangini 8
Jainataraṅgiṇī 8
- Language
- Sanskrit
Contents
- 8.220 — 1 part
8.1
dvitīyataraṅgaḥ
vande viśvamayaṃ devaṃ sarvavādyāntranāyakam
yaddeśavarṇanastutyā tatpūjāphalabhāṅga kaḥ
8.2
pādo dakṣiṇa eṣa yacchati padaṃ yatraiva nāṭyecchayā
tatraivecchati nāma vāmacaraṇaḥ saṃcārasaṃskārataḥ
itthaṃ maṇḍalamaṇḍitāṃ samapadāṃ cārīṃ narīnarti yaḥ
saṃdhyāyāṃ sa sadā dadātu sukhitāṃ devordhanārīśvaraḥ
8.3
atha haidaraśāhākhyāṃ khyāpayanmudrikārpaṇaiḥ
hājīkhānograhīdrājyaṃ sa jyeṣṭhapratipaddine
8.4
agryārco dakṣiṇānandī tattatsukṛtasūcakaḥ
babhāvarthijanānando sa rājyagrahaṇotsavaḥ
8.5
śuddhāṃśukacitai rājavallabhaiḥ sukhaśālibhiḥ
babhau sikandarapurī pūrṇā dyauriva tārakaiḥ
8.6
rājadhānyaṅgane haimaṃ siṃhāsanamaśiśriyat
atitīkṣṇo navo rājā merostaṭamivāṃśumān
8.7
babhaturbhūpateragre sthitau tasyānujātmajau
indoḥ purastādudyantāviva śukrabṛhaspatī
8.8
rājño hasanakośeśastadrājyatilakaṃ dadau
sauvarṇaṃ puṣpapūjāḍhyaṃ yadṛcchāvihitavyayaḥ
8.9
sa hājīhaidaranṛpo ghanakālorjitaprabhaḥ
dhārādhara iva dharāṃ dadhāra dharaṇīdharaḥ
8.10
sonujaṃ svasamaṃ bhūmināyakaḥ sukṣiterasāt
banhāmakhānaṃ nāmnāmadeśe taṃ svāminaṃ vyadhāt
8.11
kramarājyekṣikādeśe svāminaṃ svasutaṃ vyadhāt
cirādvijasutaprāptyā yauvarājyasukhādapi
pitṛśokahatopyantarviśrāntimabhajannṛpaḥ
8.12
tasmādvihitamevāstu deśādhīśatvarājitāḥ
prasādamamulaṃ prāpū rāvaṇlavakādayaḥ
8.13
anye'pyuccāvacāngrāmānānūsevakā navabhūpateḥ
pūrvasevānusāreṇa prasādaṃ pratipedire
8.14
rājā rājapurīsindhupatyādīndarśanāgatān
pratyamuñcadalaṃ kṛtya pārthivocitayā śriyā
8.15
sauvarṇakartarībandhasundarā nṛpamandire
nanandurmantrisāmantasenāpatipurogamāḥ
8.16
pitṛśokārpitānarghyapaṭṭāṃśukavibhūṣaṇāḥ
viceruḥ sevakāstasya tadantikagatāḥ sadā
8.17
āsīdrājā ca satataṃ prakāmaṃ doṣaniṣkriyaḥ
svapakṣapālane saktaḥ saṃdhyākṣaṇa ivoḍupaḥ
8.18
pakṣapātokṣaṇāpatyapratipālanatatparaḥ
lobhakrodhaviraktātmā mohāndhakṣapaṇakṣamaḥ
8.19
saidanāsiraputro yaḥ sa merjāhassanābhidhaḥ
aho tatpitṛvatpūjyo bahurūpādirāṣṭrabhāk
8.20
utsavādisadācārasatkāreṣu sabhāntare
ta eva prathamaṃ mānyāstadrājye sarvadābhavan
8.21
etānpakṣāśrayānmadbhavadbhāvyaṃ balavāniti
merjāhassanaputryāḥ sa pāṇiṃ putramajigrahat
8.22
hṛtvā jyaṃsaramārgeṇaśātsa jyahāṅgiramārgepe
vāṅgilaṃ pradadau rājā tadguṇākṛṣṭamānasaḥ
8.23
cakre kṛtāpakārāṇāmapyanugrahameva saḥ
praṇamya siṃhaḥ pūrvaṃ hi hanti dantigaṇaṃ tataḥ
8.24
gūḍhabhāvo mahīpālastattacceṣṭāṃ carairvidan
tadā hasanakośeśaṃ saṃmānyādhikṛtaṃ vyadhāt
8.25
pratāpatāpitārātirucchannakopo mahīpatiḥ
bhasmāntaragato vahnirivāsītparamṛtyadaḥ
8.26
kāṃścitsannabhayānkāṃścitsaṃdhāya pratipālayan
kāṃścidunmīlayannottyā nānāvṛttirabhūnnṛpaḥ
8.27
prasādakṛtsa bhṛtyānāmabhūdvaiśravaṇopamaḥ
manāgapyaparādhena babhūvāntakasaṃnibhaḥ
8.28
yaiḥ pitṛkṛtāmātyaphiryaḍāmarakādayaḥ
vicāryāsahanaṃ kope babhūvurvṛtayantraṇāḥ
8.29
caurā jārāśca ripavo bhṛtyā durṇīyakāriṇaḥ
ahnīva jambukāścerūstadrājye bhayavihvalāḥ
8.30
śrījainanṛpatau śānte mūrdhagūḍhaśilopame
abādhanta punarlokaṃ vyālā iva niyoginaḥ
8.31
viruddhapakṣo ruciraṅgitāśaḥ
kalākalāpo vibudhopajīvyaḥ
pūrṇendunānena samostikonyaḥ
kalaṅka eko yadi nāsya doṣaḥ
8.32
śrutvāsmaddūṣaṇāḥ soyaṃ sarvānhantīti kaṅkiyā
aikyaṃ purapraveśārthaṃ mithastaddūṣakā vyadhuḥ
8.33
kukṛtyaprerakaḥ pāpaścānyāyotkocahārakaḥ
priyobhavaddivākīrtau rājño rikketarābhidhaḥ
8.34
kāmīva vyasanaṃ nityamupālabdhopi bhūbhujā
yaṃ tyaktuṃ nāśakadrājā saṃstavāddhṛdayaṃgamam
8.35
saṃcitārthaḥ prajāyāsairmudrādānādikarmabhiḥ
āsītsvakāryakuśalaḥ khyāto dhūrtaḥ sa nāpitaḥ
8.36
ruddhaṃ cittena kāṭhinyaṃ mādhuryaṃ jihvayā dhṛtam
śaṭhasya yasya satataṃ lokodvejanakārakam
8.37
yenādhikārāddeśesminprajāḥ kukarmabhiḥ kṛtāḥ
duḥkhitā rakṣitāḥ pūrvaṃ putravacchrīmahībhujā
8.38
mīrabhokhāranāmāpi buddhimānprathito bhuvi
nitarāmapakopānne rājñaḥ sācivyamādadhe
8.39
vātsalyādvihito rājñā sa cuṭṭagaṇanāpatiḥ
samastakāryasthānebhyo bhuṅkte rājopajīvikām
8.40
yo varṣaṇaikarataḥ śikhiharṣahetuḥ
saṃdarśitāṃtulaphalaḥ kṛtakarṣaṇeṣu
jātopi yaḥ pratidinaṃ hṛtasarvatāpaḥ
soyaṃ ghanastudati duḥsahavajrapātaiḥ
8.41
durmantriprerito rājā vyadhānmadavicetanaḥ
prajābhāgyaviparyāsādavivekaviguṇāḥ kriyāḥ
8.42
sikandarapurīpārśvasvanirmāṇacikīrṣayā
amṛtopavane prāṃśutarūcchedanamādiśat
8.43
chinnāṃstānpuṣpitānvṛkṣānsamīkṣyaitatsamutthitāḥ
tacchuceva vyadhustatra rolambā rodanadhvanim
8.44
tannirmāṇagrahonyeṣāṃ na keṣāṃ pratyabhādvṛdi
agre dinapaterdīpaprakāśanarasopamaḥ
8.45
tadgamaḥ kṣīva evaiṣa karotīti viniścitam
svāhitāpi kriyā hetoḥ ghūrṇitaṃ taṃ nṛpaṃ vyadhāt
8.46
bahūnāmatha lokānāṃ nāpitovayavacchidām
bhūpālavākyanirataḥ kṣīvatopi tathākarot
8.47
nāpito nirghṛṇaḥ pāpī krodhī krakacapāṭitān
paitṛkāṃṣṭhakurādīṃśca kārayāmāsa bhūpateḥ
8.48
calitānagrajabhrātuḥ svāvanāyāntikaṃ pathi
ruddhvā śūledhiropyānyānpañcaṣānapyaghātayat
8.49
jīvanto gaṇarātraṃ te svakuṭumboktavedanāḥ
pauraiḥ sāsrujalairdṛṣṭāḥ śūlapṛṣṭhe purāntare
8.50
vaiḍūryabhiṣajaṃ jñātvā dūṣakaṃ parapakṣagam
amuñcadvandhanātkṛttabhujanāsoṣṭhapallavam
8.51
tathaiva nonadevādīñśikhajājādisaṃyutān
pañcaṣānakarotkṛttajihvānāsaikahastakān
8.52
viruddhavayavacchedaśūlāropaṇakarmaṇā
sa pūrṇanāpitaḥ pāpī babhūva naraśaunikaḥ
8.53
ācāryaputro jayyākhyastathā bhīmābhidho dvijaḥ
chinnāṅgau svaṃ yathāśaktau vitastāyāṃ samaujjatām
8.54
madyalīlāvyasanatastadrājye bāhyadeśavat
āsīnmārḍḍīkavahrauḍī deśetra pracurā surā
8.55
tanmadyarasike rājñi sarvabhogaparāṅmukhe
khaṇḍādīkṣuvikārāste sulabhā na guḍobhavat
8.56
khujyāhulkādiryasyāntevāsī gītaguṇāmbudheḥ
mallāḍoḍakanāmāsīttantrīvādyagururnṛpe
8.57
kūrmavīṇādivādyānāṃ prāpyāsamdrītakauśalam
ājīvaṃ kṣaṇamapyāsīnna tantrīvādanaṃ vinā
8.58
tantrīvādaviśeṣajño rājā vyañjanadhātubhiḥ
svayaṃ vādananiṣpāto vaiṇikānapyaśikṣayat
8.59
rabābavādyaracanairbaholādyaiśca gāyanaiḥ
rājñaḥ prasādātkiṃ nāptaṃ tattatkanakavarṣiṇaḥ
8.60
śaucālayasthaiḥ suratālayasthairbhūtairivāntaśchalanapravīṇaiḥ
vaśīkṛto yaḥ piśunairnrareśo
bibheti tasmānnanu ko na martyaḥ
8.61
rahaḥ sthitaṃ nṛpaṃ jātu piśunaḥ pūrṇanāpitaḥ
apṛcchatpreritomātyaiścikīrṣī pūrvamantriṣu
8.62
bhavatpakṣavināśo yaiḥ kṛtastvatpitṛmantribhiḥ
prāptarājyena bhavatā ta eva prabalīkṛtāḥ
8.63
amī hasanakośeśamukhyāstadanujāvṛtāḥ
so'pi dhūrto dhiyā tattadvaśīkārasamudyataḥ
8.64
asamarthaśarīrastvaṃ bhrātrarpitabharaḥ sadā
tatte saputrabhṛtyasya na nāśo bhavitā cirāt
8.65
śrutvetyavocanmatputraḥ satyaṃ madanujāpriyaḥ
kiṃ tu bravīmi yenāyaṃ rakṣyate kuṭilāśayaḥ
8.66
ugro madanujastīkṣṇo matpadākrāntisūdyataḥ
anena kraṣṭumicchāmi kaṇṭakeneva kaṇṭakam
8.67
kāryāpekṣāvaśādetaṃ rakṣāmi na tu gauravāt
śrutveti dvitrānmahato vyadhājjñātacikīrṣitān
8.68
atrāntare'grajo rājño madradeśāṅgalānvitaḥ
bhrātṛrājyajihīrṣāyai parṇotsaṃ prāpa darpitaḥ
8.69
tacchrutvā nṛpatiḥ kruddhastānsammānīya paitṛkān
avocatkiṃ nu kartavyaṃ te tamatyūcurūttaram
8.70
taṭikāsetubandhaṃ taṃ chettuṃ yāmosya tiṣṭhataḥ
anyathā duḥsahaḥ prāptastadājñā dīyatāṃ vibho
8.71
śrutveti kātaraṃ vākyaṃ teṣāṃ durlakṣyaceṣṭitaḥ
tatpakṣapātino jñātvā tatheti pratyapadyata
8.72
pratimucya nṛpastānsa rātrāvityabravīnnijān
ānīya phiryaṃḍārādīnmantriṇaḥ kāryaniṣṭhurān
8.73
iyaṃ hassanakośeśacakrikā yatsamāgataḥ
etadbhadhena naṣṭaḥ syādanyathābhyantaraṃ viśet
8.74
tatprātarete hantavyā yuktyānīyeti tānnṛpaḥ
channakopaḥ sevakānsvānakarotkṛtasaṃvidaḥ
8.75
rājñā prātaḥ samāhūya visṛṣṭānucarā gṛhāt
sarve hassanakośeśamukhyāstūrṇaṃ samāyayuḥ
8.76
kampate turagastrasto jñātavṛtta ivācalaḥ
tāḍanairbahuśaḥ sāstruḥ prāpa kaṣṭānnṛpāṅganam
8.77
mahārhāstaraṇasthāṃstānnājakartavyatākulān
kośeśahassanamīrakākādīnpañcaṣānnṛpaḥ
8.78
bhṛtyaiḥ saṃjaramīrādyairājñaptairmaṇḍapāntare
chalādviśvāsamutpādya rājadhānyantarevadhīt
8.79
kiṃ droha iti yāvatsa kośeśobhyutthitobravīt
drughaṇaikaprahāreṇa tāvatprāṇairvyayujyata
8.80
śastrāghātairmumūrṣuḥ sannutthito mīrakākakaḥ
rājña evāśiṣaḥ kurvanpunaḥ paraśunā hataḥ
8.81
likhannahlādamīrākhyaḥ sa vidyāvyasanī guṇī
hato janamanaḥkānto yayau kasya na śocyatām
8.82
jīvatāṃ manasā caikyaṃ teṣāṃ nityamabhūdyathā
śastrakṛttatanūdgacchacchoṇitaikyamabhūttathā
8.83
varṇakambalapṛṣṭhasthā jīvantaste yathābhavan
nidrāṇā iva te tatra mṛtā api tathaikṣitāḥ
8.84
kṣatramātrāttathā śastraimaraṇaṃ rājaveśmani
ananyasulabhaṃ tatra teṣāṃ ślāghārhatāmagāt
8.85
na vittaṃ na ca dārāste na bhṛtyā na śavājiram
teṣāṃ tathā pramītānāṃ yayāvantopakāritām
8.86
nijaparibhavabhītyā bandhavo yānti dūraṃ
tyajati ca nijapatnī kā kathā sevakānām
pratidinamṛṇahetostāḍanaṃ bandhanaṃ vā
bhavati hi yamabhaṅgādrājabhaṅgotikaṣṭaḥ
8.87
sphuliṅgāliṅganātkruddhakṛṣṇasarpopasarpaṇāt
makarākarapātācca kaṣṭaṃ nṛpatisevanam
8.88
pradyumnagiripādānte caṇḍālairniśyanāthavat
iṣṭikābhistato nītvā bhūgarteṣu niveśitāḥ
8.89
kurvanti mausulajanāḥ svaśavājirārthe
yatnaṃ sadaiva bahukāruṣu dattacittāḥ
no cintayanti parameśvaramantareṇa
jānāti ko mama kadā maraṇaṃ kathaṃ syāt
8.90
yaḥ svāyuṣovadhimavaiti svadehaniṣṭhaṃ
yasyāntako bhavati mitratayātivaśyaḥ
yujyeta taṃ prati śavājirakarma kartuṃ
mleccheṣu durvyasanamātramidaṃ mataṃ me
8.91
te vaiśravaṇabhaṭṭādyāḥ kṛtvāpi svaśavājiram
ante yatra mṛtā grāme bhuvi tatraiva śāyitāḥ
8.92
eka eko bhuvo hastaśatamātrāvṛttau rataḥ
parāpraveśado yatnātprākṛto lajjate na kim
8.93
śrutaṃ yacchāsrataḥ sūkṣmaśilāścecchavabhūtale
sthāpyante tatsukhaṃ tasminparalokagate bhavet
8.94
aho lobhasya māhātmyaṃ jīvadvadyanmṛtāapi
śavājirāpadeśena kurvantyāvaraṇaṃ bhuvaḥ
8.95
mahānto hanta kurvantu kṛtayatnāḥ śavājiram
tannirmāṇeṇa jīvanti kiyantopi bubhukṣitāḥ
8.96
vandyontyadarśanācāro hastamātre bhuvastale
dagdhā yatkoṭiśo nityaṃ sāvakāśaṃ tathaiva tat
8.97
ityādyanucitā nindā prastāvāddhihitātra yat
kṣantavyā mausulairyasmātkavivāco nirargalāḥ
8.98
ye rājavaibhavamavāpya nipīḍya lokaṃ
kurvanti saṃcayamato na ca dānabhogau
atyutkaṭāghabharatatphalalabdhaduḥkhāste kośarakṣaṇanibhāddhitaranti rājñaḥ
8.99
dravyaṃ gṛhaturaṃgādi teṣāṃ tadrājasādagāt
tatkuṭumbairnirālambairnāptāpyekā varāṭikā
8.100
kośeśasaṃcitaṃ svarṇapūrṇe rūpakabhājanam
dṛṣṭvā dhikṛtya kṛpaṇaṃ thūtkāraṃ nṛpatirvyadhāt
8.101
tatpakṣānbahvārāgādīnhṛtasarvasvasaṃcayān
kārāyāmakṣipadrājā mutvaikaṃ saidahussanam
8.102
anye pitraparādhena tasmādbhṛgusutopamāt
kṣatriyā iva te sarve nāśaṃ prāpuḥ purātanāḥ
8.103
yāsītpituḥ sabhā yogyā tattatkāryaviśāradā
smṛtapūrvāpakāreṇa tena sarvāvasāditā
8.104
antaraṅgānnhebhevādīnpañcaṣānadhikādaraiḥ
arakṣatprāktanāṃ smṛtvā premasevā ca paitṛkīm
8.105
ādāmakhānaḥ parṇotse śrutvā kośeśanāśanam
svanāmānvarthatāṃ bibhradyayau bhīto yathāgatam
8.106
bahrāmakhāno vitrāṇastadghātācchaṅkito bhṛśam
gṛhametya nṛpeṇāśvāsitaḥ kāryāvalokinā
8.107
asminnavasare madramaṇḍale subhaṭakṣayaḥ
abhūnmāṇikyadevasya turuṣkaiḥ saha saṃyuge
8.108
mātulena samaṃ yāto yoddhuṃ tatraiva saṃgare
ādāmakhānaḥ sa prāpaccharabhinnamukhaḥ kṣayam
8.109
kepyūcuḥ sa nijaireva hatastatra bhayāśritaiḥ
kepi vraṇaśalākāgrākṛṣṭirmarmavidāraṇāt
8.110
śrutatanmaraṇo rājā dūtairatyantaduḥkhitaḥ
taddeśācchavamānīya jananīsaṃnidhau nyadhāt
8.111
jyeṣṭhopi śauryanilayopi balānvitopi
prāptopi janmabhuvamāptadhanaprapañcaḥ
naivāpa rājyamucitaṃ sa kṛtaprayatno
bhāgairvinā na hi bhavanti samīhitārthāḥ
8.112
atha vā pitṛśāpaḥ sa tasyāpi phalitobhavat
yadgātopi nijaṃ deśaṃ paradeśe kṣayaṃ gataḥ
8.113
atrāntare mahotpātā divyabhaumāntarikṣagāḥ
ahaṃpūrvikayevāpurnṛpaterjanakampadāḥ
8.114
tathā hi prathamaṃ rājñi puṣpalīlācikīrṣayā
gate maḍavarājyorvoṃ bhūmikampobhavanmahān
8.115
asmatkartṛjanaḥ kopi sukhī naivādhunā sthitaḥ
itīva deśe tatkālaṃ cakampurjanavadgṛhāḥ
8.116
udabhūtpūrvadikpucchaḥ keturnabhasi vistṛtaḥ
pūrve bahrāmakhānena dṛṣṭo riṣṭasya sūcakaḥ
8.117
sa dūravistṛtaḥ pucchaḥ kālakuntopamo dine
sphuranpratīcīṃ pratyāśāṃ tasyaiva dadṛśe janaiḥ
8.118
yugmasūrvaḍavā rājamandurāntargatābhavat
deśātkarttuṃ dadau rājā yāṃ bhiyā yavanakṣaye
8.119
siṃhādayovane cerurvanyāḥ śrīnagarāntare
viḍālapotaṃ suṣuve śunī ca prasavakṣaṇe
8.120
niṣphalaḥ saphalastūlitaruḥ sa saphalobhavat
uparājagṛhaṃ mūlāddāḍimīkusumodgamaḥ
8.121
sumanovāṭaśāṭāntarbhavaṃ śoṇitavarṣa ṇam
iti dṛṣṭvā janaḥ sarvaḥ kṣate kṣāramivānvabhūt
8.122
atrāntare vasansaidakhānagāhādipīḍanam
hindukā vidadhuḥ pūrṇanāpitoddhalitāḥ krudhā
8.123
tacchrutvā yavanāḥ sarve gatvā kruddhā nṛpāntikam
cukruśuryena rājāpi lokapīḍanamādiśat
8.124
ajarāmarayuddhādīnsvakīyānsevakānapi
tatkopenākarodrājā nikṛttabhujanāsikān
8.125
tyaktasvajātiveṣāstaddineṣu brāhmaṇādayaḥ
na bhaṭṭo'haṃ na bhaṭṭohamityūcurbhaṭṭaluṇṭhane
8.126
bahukhātakamuruyā ye pure santīṣṭadevatāḥ
krodhena teṣāṃ nagare tadotpāto mahānabhūt
8.127
dattā bhūrjainabhūpena yeṣāṃ guṇaparīkṣayā
tebhyastāṃ nirnimittenāpyaharannadhikāriṇaḥ
8.128
samāhisapharo māsaḥ prasiddho mlecchadarśane
sarvadarśanavighnāya na keṣāṃ bhayakāryabhūt
8.129
bhūpaṃ nityamadonmattaṃ svatantraṃ mantrimaṇḍalam
utkocahāriṇaḥ sarvānantaraṅgāṃstaraṅgitān
8.130
darśitābalapīḍārtipaṇḍitānavalokya ca
smṛtaśrījainabhūpālaguṇamālastadā janaḥ
8.131
deśe saruditākrandaṃ śuśocātyantaduḥkhitaḥ
sarvavṛddhiścirārūḍho grasto dṛṣṭaparābhavaḥ
8.132
sarvakāryāntarajñoyaṃ kṣayaṃ yāti kadā nṛpaḥ
iti yepyavadanduṣṭāstatsutavibhavārthinaḥ
8.133
pārasībhāṣayā kāvye yadūce dūṣaṇā viśām
sa śāpaḥ phalito deśe śrīmajjainamahīpateḥ
8.134
sevakāḥ kitavaprāyā bhuktapreṣyā niyoginaḥ
tacchāpādiva kālena prāptātyantanipīḍanāḥ
8.135
kimasmadrakṣako daivahato vṛddho mahīpatiḥ
ityādi sāstru sākrandāḥ śuśucustepi pārthivam
8.136
svalpopi rājyakālobhūnnavāyāmaiḥ suduḥsahaḥ
nidāgharātrisaṃdṛṣṭadīrghaduḥsvapnasaṃnibhaḥ
8.137
lotrarāśigṛhadravyaharaṇaiḥ parapīḍanaiḥ
tutuṣustasyabhṛtyodhāḥ kauśikāstimirairiva
8.138
śayyārūḍho madhukṣīvaḥ prajākāryaparāṅmukhaḥ
sarvaṃ dinaṃ nināyāntaḥ svapārśvaparivartanaiḥ
8.139
kulālagāyanodgītaṃ gītaṃ śṛṇvandivāniśam
guṇibhyo rājyayogyebhyo nādāddarśanamātrakam
8.140
śāhāvadīnarājye yā saṃpannātimanoharā
lakṣmīpure rājadhānī tāṃ puploṣoditaḥ śikhī
8.141
yā balāḍhyamaṭhasthāne veśmālī vipulābhavat
sāpi dagdhā samaṃ tatra tattatpaurajanaśriyā
8.142
ityādyupadravāddeśe dṛṣṭvā vāstavyānāśakān
etannāśādbhavedvighnaśāntirityavādvanaḥ
8.143
rājā pañcagṛhāvāsaṃ svaṃ jvalantaṃ samīkṣya ca
harmyamāruhya saṃtuṣṭaḥ pānalīlāṃ vyagāhata
8.144
asminnavasare neyadhiṣaṇaḥ piśuneritaḥ
yātrārthaṃ sabalaṃ putraṃ bahirdeśe vyasarjayat
8.145
yatsainyaṃ vīkṣya dainyaṃ te yayurvāhyamahībhujaḥ
pradīptaṃ raviraśmyoghaṃ divase tārakā iva
8.146
pūrve rājapurīrājo jayasiṃho nṛpātmajam
svasāraṃ ca svasāraṃ ca dattvā toṣayati sma tam
8.147
kālādhārāmasilatāmiva vīkṣya tadāśritām
kampaṃ ke nātra deśasthāḥ prāpustadbhayato janāḥ
8.148
senā dīnnārakoṭīyāḥ śiśripustāṃ bhayacchide
balibhirmaṅgalādevīmivonnatabhuvi sthitām
8.149
madragagaḍacimbheśā rājahaṃsāstamāyayuḥ
sarovaramiva prodyacchuklapakṣā vinirmalam
8.150
rājavṛttāntarodhena svapadārthopapādakaiḥ
mātulairapi tasyāgre sulhaṇaiḥ kalhaṇāyitam
8.151
kaumāroddhaṃsikaṃ vīkṣya kaṭakālaṃkṛtā api
abhūvandhairyarahitā māhilā mahilā iva
8.152
baddhapaṅktistarantī sā jyalemastanadītaṭāt
tatsenā rāmabaddhābdhisetukautukamātanot
8.153
kuṭīpāṭīśvaraprāptaṃ tatsainyaṃ dainyavarjitam
nārāyaṇodarodgacchadviśvalokabhramaṃ vyadhāt
8.154
saṃpluṣṭe bhogapālānāṃ pure madrācitānyapi
suciraṃ dhūmitānyāsangṛhāṇi hṛdayāni ca
8.155
unmādahrada saṃsaṅgatatturaṅgatarāṅgatā
bāhyeśvaragireḥ pādamūlaṃ prāpāsya vāhinī
8.156
tadīyakaṭako dīpastatturaṅgatarāṅgataḥ
taṃ tameva nataṃ cakre yena yena yathāvahat
8.157
nistṛṇaṃ bhūtalaṃ ttattu niṣpānīyā jalāśayāḥ
nirindhanānyaraṇyāni tatsainye calitebhavan
8.158
sohaṃ saṃmānya rājñāsmai dattastatsamayenvaham
kurvanbṛhatkathākhyānamabhūvaṃ dhṛtapustakaḥ
8.169
karadīkṛtabhūpālaḥ sa ṣaṇmāsakṛtasthitiḥ
abhavaccaitramāsānte kaśmīrāgamanotsukaḥ
8.160
tāvadbhrāma baharāmakhāno dāmanirgalaḥ
ākrāntamantrisāmanto jñātvā vyasaninaṃ nṛpam
8.161
atha saṃtatapānena kṣīṇadehabalacchaviḥ
sa vātaśoṇitavyādhibādhitobhūnmahīpatiḥ
8.162
prāpto hassanakhānaḥ sa pūrṇacandra ivoditaḥ
tānduṣṭamantriṇaḥ padmāniva saṃkucitānvyadhāt
8.163
kiṃ naitena samānīto baddhvā pirujagaḷakhaḍāḥ
iti roṣaṃ sute rājā piśunapreritograhīt
8.164
paścimāśāgataṃ śrutvā tamapūrvārkasaṃnibham
baharāmakhāno mandehosaṃdeha iva sobhavat
8.165
prāpte sutentikaṃ sobhūnna tadatyadhikādaraḥ
pratyāsannavināśānāṃ dhīrbhītyeva palāyate
8.166
anyotkrāntitayā mantrisāmantānāṃ mahīpatiḥ
yātrāgatāya putrāya dadau darśanamātrakam
8.167
nūnaṃ svānujabhītobhūttatkālaṃ sonyathā katham
pariyānādisatkāraṃ nyūnamevākarotsute
8.168
bahāmo bādhate nūnaṃ matputramiti śaṅkitaḥ
sa tasmiñchannakopāgniḥ śamītarurivābhavat
8.169-2
pānārthaṃ rājadhānyagraṃ tasminnavasare nṛpaḥ
āruroha samaṃ bhṛtyairmṛtyuneva pracoditaḥ
8.170
tatra puṣkarasaudhāntarlīlayā kācamaṇḍape
dhāvanpapāta nāsāgrasravadasravisaṃsthulaḥ
8.171
kakṣākṣiptabhujairbhṛtyairnītaḥ śayanamaṇḍapam
dhvastacchāya ivādarśaḥ saṃmūrcchañśayanepatat
8.183
bhiṣajosyāvamatyāptā
śrutveti bhāṣitaṃ tasya koparūkṣākṣaro'bravīt
susnigdho janakastyaktastādṛkkalpadrumopamaḥ
8.184
sadaivādamakhānaḥ sa bādhitastadupādhibhiḥ
paralokamanālocya svārthaṃ saṃtyajya dūrataḥ
8.185
asvasthaḥ sa yathā bhrātā sevitaḥ satataṃ mayā
jānātyevaṃ na ko rājyaṃ yathā tasya mayārjitam
8.186
koyaṃ madbhrātṛputrodya vad kaivāsya yogyatā
asminmatpaitṛke rājye yogyo madaparastu kaḥ
8.187
sa kanīyānahaṃ jyeṣṭho vayasā ca guṇena ca
pṛthivyāṃ vīrabhogyāyāṃ sāṅgaḥ kovasaro'dhunā
8.188
ityādyanucitaṃ yattaccoktvā taṃ pratyamocayat
yaiḥ sa grathitakanthobhūdrājyārthe kṛtabhāvanaiḥ
aprāpyaitāṃstathā matvā nirāśaḥ samapadyata
8.189
pratyāsanne nāśe
ruddhajalaughasya baddhamūlasya
kupathā prasaratyādau
dhṛtiriva setau matirjantau
8.190
yuktamayuktavākye cedagrahīṣyannayānvitaḥ
turagārdyarjitaṃ sarvamadāsyaccetsvayaṃ gataḥ
8.191
athavāsaṃ tamekaṃ cedahaniṣyaddhalonnataḥ
kośaṃ hartuṃmayāsyaccetsthitaṃ pitṛpurāntare
8.192
athavā bāhyadeśaṃ cedagamiṣyattadadhvanā
nivṛttaḥ kramarājye cedākramiṣyacchanairmahīm
8.193
kramātsakalasyāsya kimu naśyedvilambataḥ
bālabāliśabhṛtyoktā yuktavākyāviniścayāt
8.194
anabhijñatayā tenaṃ tava kiṃ kiṃ na hāritam
nāsmatkopi ciraṃ bhokṣyatyatitīkṣṇatayā dhiyā
8.195
varamaṅge sute rājño rājyaṃ dattvāsti naḥ sukham
ityekamevaṃ saṃbodhya balinaṃ nṛpavallabham
8.196
āyuktāhadamallokaḥ saṃmantrya sacivaiḥ saha
cakre saṃbhāvanāṃ rājyaniścaye rājasūnave
8.197
gatvāskandaṃ pradāsyāmi bahrāmamiti darpataḥ
abhimanyupratīhāro niścikāyābhiṣecanam
8.198
atha svacchandavārtā sa śrutvā tūrṇaṃ sutānvitaḥ
bahrāmakhāno vitrāṇo niragānnagarāntarāt
8.199
dṛṣṭvā mahārghamaṇimauktikavidrumaughānnratnākaraṃ śrayati lubdhamatiḥ sa ekaḥ
tattanmahābhayakarānmakarāṃstadīyānvīryeṇa yaḥ śamayituṃ gatabhīḥ samarthaḥ
8.200
śrutvā svabhrātṛputrasya caritaṃ citramatra saḥ
vitrāsitabalaḥ putrayuto dvārādhvanācalat
8.201
yathaivādamakhānasya niṣkāśanamayaṃ vyadhāt
tathaivāsyāmabhavadrātrau na cireṇa phalatyaghaḥ
8.202
rājyaṃ ca daśamāsābde kṛtvā māsi sa mādhave
varṣeṣṭacatvāriṃśegāddivaṃ śrīpañcamīdine
8.203
vetālovasaduddaṇḍastambhamaṇḍitamaṇḍape
tenaivoccaṇḍakopena khaṇḍitokriyayā nṛpaḥ
8.204
ityūcuḥ kepi kepyūcuryauginośastahastataḥ
nyastotkaṭauṣadhairdhvastarurucirastamagānnṛpaḥ
8.205
kecidbhātraiva duṣṭena kaivalyātsutavarjite
bhūpaterduścikitsārthe kāritā bhiṣajastvarām
8.206
divyaṃ mausuladevena kṛtvāśvastatayā tayā
bahiḥ śyauṭrāladeśādau hatvā droheṇa pārthivān
8.207
yebhyaśca rājyatilakaṃ siṃhāsanagatograhīt
pitryāṃstānsacivānhatvā pramīta iti kecana
8.208
nūnaṃ sa pitṛśāpena tattatpāpena dūṣitaḥ
himaugha iva tāpena vilayaṃ prāpadañjasā
8.209
niṣkaṇṭakaṃ puraṃ jñātvā niḥśaṅko nṛpanandanaḥ
janakaṃ śivikārūḍhaṃ sa nināya śavājiram
8.210
mañjūṣikāntarātrītvā taṃ paṭṭaikāvṛtaṃ śavam
pituḥ pādatale tatra bhūgarbhābhyantarokṣipat
8.211
sarve mṛnmuṣṭikāmātrametadeveti śaṃsinaḥ
mukhāvalokanaṃ kṛtvā tasminmṛnmuṣṭikāṃ jahuḥ
First 200 of 211 passages. Read on
Linked texts (2)
- Rājataraṅgiṇī (ed. Durgaprasada) — Sanskrit
- Jainarājataraṅgiṇī (Tṛtīyā Rājataraṅgiṇī) — Śrīvara, Sanskrit