Mayurasamdesha 3

Mayūrasaṃdeśa 3

Language: Sanskrit

3.92 — 2 parts

3.1

samāptaḥ
ślāghyāṃ lokeṣvanupamamahendropalālyorjitābhāṃ
svastrīsaṅghaiḥ saha sukṛtibhiḥ śaśvadadhyāsyamānām
āttābhogāṃ surabhisumanaḥsampadā kalpavṛkṣairāstīrṇāṃ tāṃ tridivadhiṣaṇā bhāvinī paśyataste

3.2

ārūḍhānāṃ vihṛtividhaye saudhaśṛṅgeṣu yasyāṃ
yūnāṃ rūpāmṛtamanimiṣairlocanairāpibantaḥ
ślāghaṃ ślāghaṃ jaladhimathanāyāsadāya prakāmeṃ
pīyūṣāya pratimuhurasūyanti vṛndārakaughāḥ

3.3

yasyāṃ chāyātaruniravakāśendubhānupracāreṣvārāmeṣu pracuraghaṭitāścandrasūryāśmapuñjāḥ
bālārkābhairadharamaṇibhirbālavāmekṣaṇānāmāvedyante vigalitakalaṅkendumitraiśca vaktraiḥ

3.4

yasyāṃ bimbīphalaruciviḍambīni² dantāmbarāṇi
strīṇāṃ dṛṣṭvā vighaṭitamadāḍambarā vidrumālyaḥ
moktuṃ prāṇāniva kisalayacchadmanā vallipāśānālambante nijagalataṭībandhamu dvandhyukāmāḥ

3.5

pāṭīrādreḥ parimalabharaṃ corayitvā pradhāvannākrośadbhirmadhupakaraiḥ pṛṣṭhato'nvīyamānaḥ
āste svairaṃ pavanataruṇaḥ prāpya yatpuṣpavāṭīṃ
nikṣipyāmūn kusumakuharākārakārāgṛheṣu

3.6

puñjībhūtā bhuvanavijayaśrīsamāśleṣakelīhṛṣyatpuṣpāyudhahasarucaḥ kiṃsvidityūhyamānāḥ
yasyāṃ krīḍatkamalanayanāmugdhavaktrendubimbacchāyāṅkuradviguṇitasudhānirmalā bhānti saudhāḥ

3.7

vaktrāmodaṃ kuvalayadṛśāṃ snānalīlāsu lagnaṃ
vāpīṣvāptuṃ patitanumiṣādyatra1 pīyūṣadhāmā
rātrau rātrau viśati labhate naiva tatpaṅkayogaṃ
muktvā yena prasarati kalaṅkīti lokapravādaḥ

3.8

mādhvīṃ sādhvīmadharitasudhāmādhurīmāgalāntaṃ
pāyaṃ pāyaṃ nijayuvatibhiḥ saṅgatā bhṛṅgasaṅghāḥ
mārakṣoṇīsahacarayaśaścāru gāyanti śaśvat
kuñje kuñje kusumitalate yatra kūjācchalena

3.9

śuddhacchāyāsphaṭikaśakalaśreṇiśośubhyamānairastaṃ nīte timiranikare bhāsurairbhūvibhāgaiḥ2
yasyāṃ prāyaḥ sarasijavanīkairavodbodhamātre
jāgarti sma dyumaṇiśaśabhṛddīdhitīnāṃ prayāsaḥ

3.10

kāñcīdāmakvavaṇitaraṇitairmañjuśiñjāninādairmañjīrāṇāmaghaṭitapadaiḥ kiñca vācāṃ prapañcaiḥ
prauḍhonmeṣaiḥ prahasanaravairvāsare'pi prathante
yasyāṃ saudheṣvahamahamikā mohanāḍambarāṇām

3.11

yasyāṃ māndyaṃ gatihasitayoreva mālinyamudrā
keśeṣveva sphurati kuṭilatvaṃ ca kārśyaprasaṃgaḥ
madhyeṣveva stanakalaśayoreva saṅgharṣayogo
netreṣveva śrutipathasamullaṅghitā mañjuvācām

3.12

pītasrastairnavamadhujharaiḥ paṅkilān bhūmibhāgānnātanvānāḥ stanitadhiṣaṇāṃ kūjitaiḥ kalpayantaḥ
pakṣodbhūtaprasavarajasā vidyutīṃ kiñca lakṣmīṃ
yasyāṃ bhṛṅgāstimiritadiśaḥ prāvṛṣaḥ prārabhante

tāpiñchābhāḥ kvacana taralairnetrabhāsāṃ prarohaiḥ
snigdhajyotsnādhavalimajuṣaḥ kvāpi vaktrendubimbaiḥ
dhvāntākrāntāḥ kuhacana kacasphūrtibhirmugdhavācāmaṅgipracchāyairbhṛtakisalayāḥ kvāpi yasyāṃ vibhāgāḥ

3.14

yasyāṃ viśvatritayajananasthānasaṃhāralīlaṃ
kṣvelagrāsakṣubhitagiriśāyuṣyamaṅgalyabhūṣam
helodañcaccaraṇanalinotpiṣṭadaityottamāṅgaṃ
tejaḥ kiñcittulitataruṇāmbhodadhammillamindhe

3.15

kṣetraṃ devyāḥ kṣitidharabhuvastatsakhe paścimena
prekṣyaṃ lakṣmīviharaṇapadaṃ veśma maṅgalabhāyāḥ
niśśepāśāvalayavijayāsāditoḍḍāmaraśrīrakṣuṇṇājñaḥ sa hi viharate yatra vīro manobhūḥ

3.16

taccakṣuṣmatsucarita 1latāphullamityatra mukhyāvantyau ca dvau sumatibhirupādāya varṇau nibaddham
bhāṣāmiśrottarapadamavadyotitārthaṃ kavīnāṃ
taccappillītyakhilaviditaṃ nāmadheyaṃ yadīyam

3.17

saudhavyūhairabhinavasudhānirmalaistuṅgaśṛṅgakrīḍatkāntādharākisalayacchāyaśoṇīkṛtābhraiḥ 1
nīhārādreriva nijasutāviprayogāsahiṣṇormūrtiprāyairnavamaṇighaṭābandhurairyatsamindhe

3.18

mugdhāpāṅgīghanakacabharaspardhibhiḥ snigdhaśobhairmadhye2 teṣāṃ maghavadupalairūttamairbaddhamūrtiḥ
saudhaḥ ko'pi sphurati yamunātoyasambhedaśaṅkāṃ
svargaṅgāyāmapi nijarucāmudgamairyaḥ prasūte

3.19

ānandadbhiḥ parabhṛtakulairācitaḥ snigdhaśākho
mākandadruḥ śiśiritatalaḥ śīkarairmākarandaiḥ
prājyaiḥ 1 puṣpairdhruvamupabahirdvāradeśaṃ priyāyāḥ
prāptotpattirjayati mahito manmathasyeva ketuḥ

3.20

tatparyante taralanayanātāmradantāmbaraśrīniṣpatrākṛnnavakisalayaiḥ puṣpitairbālavṛkṣaiḥ
kalpakṣoṇīruhavijayibhiḥ2 kalpitānalpaśobhaṃ
puṣpodyānaṃ kimapi sukhadaṃ darpitaiḥ ṣaṭpadaughaiḥ

3.21

tasmin dṛśyo bakulaviṭapī matpriyāvaktraśīdhusvairāsvādapramadahasitānīva yasyārtavāni
uddhūtāni bhramarapaṭalīpakṣāvātaiḥ prabhūteśchatrāṇīva tri‍bhuvanapaternakraketoḥ prathante

3.22

pārśve tasya prasavasurabhiḥ ko'pi kaṅkelirindhe
mlānaḥ saṃpratyahamiva bhavannapyaśokaḥ saśokaḥ
pādākrāntyāściravirahitaḥ pātakairmāmakīnairvelātītairvirahaśayane śāyitāyāḥ priyāyāḥ

3.23

kṛtvā khaṇḍaṃ kimapi kuśalaiḥ sphāṭike bhūvibhāge
kḷptā kācidvilasatitarāṃ dīrghikā ślāghyakāntiḥ
varṇābhedājjalataṭabhuvorvāribhūmibhramotthaṃ
dauḥsthyaṃ yā ghaṭayati nṛṇāṃ pāṇḍavīyā sabheva

3.24

haimāḥ śyāmāsvapi taṭamilanmugdhamāṇikyaratnastomārabdhadyumaṇikiraṇadhvastanīhārayogāḥ
padmāḥ prodyatparimalabhṛto yatra nityaṃ praphullāstārādhīśaṃ madhupalinadaistarjayanto jayanti

3.25

kūpastāpannuṭanapaṭubhistāpanīyālavālairbālaiḥ kūle kṛtavasatibhiḥ kerapūgaiḥ parītaḥ
ālakṣyo'syāstvanatisavidhe sā sudhāsvādatoyairasvapnānāṃ paramasubhṛtau yadbhavairabhyaṣeci

3.26

aṅke tasya prakṛtiśiśirairarkatāpānuṣaṅgaṃ
nyakkurvāṇaistaruṇatarubhirniṣkuṭo dedivīti
matkāntāyāṃ niyatamadhunā duḥkhitāyāṃ khagaughairutkūjadbhiḥ kimapi vilapannutkaṭārtiḥ kilāste

3.27

tanmadhye ca pratinavalatāvṛndasandānitāśo
nūtai ratnainibiḍaghaṭito maṇḍapo'khaṇḍitaśrīḥ
rāgapremavyatikarajuṣoryatra yūnoḥ kayościjjārgātta sma praguṇitarasā nūtanā kāpi keliḥ

3.28

tasyopānte lasati lalitā mālatī bhṛṅgamālālīlāśālā sarasijadṛśā sādaraṃ pālitā me
tatkeśālaṅkṛtisukhamanāsādyantyadya manye
khinnā mīlatkusumanayanā kiñcana dhyāyatīva

3.29

etāṃścānyānapi parilasatsanniveśān pradeśān
paśyan viśrāṇitajanadhṛtīnślathāścaryabuddhiḥ
ālokethāstadanu nikaṣā tatra mākandavīthiṃ
prītisthānaṃ kimapi latikāmandiraṃ matpriyāyāḥ

3.30

tatra snigdhairnijaparijanaiḥ sapravālaiḥ prasūnaiḥ
klṛpte talpe tuhinakaṇikāśītale komalāṅgī
śete tāpapraśamavidhaye nūnamadyāyatākṣī
cāndrī sāndhye jaladaśakale svāṃśubhinne kaleva

3.31

tāmabhyāśasthitijuṣi raṇadbhṛṅgamāle tamāle
bāle nīlopalapaṭalikābaddhamūle nilīnaḥ
svairaṃ nirvarṇaya1 suvadanāṃ meghaṣaṇḍādakāṇḍe
vidyudvallīmiva nipatitāṃ bhūtale vepamānām2

3.32

bhāsāṃ cakraiḥ parisarabhuvaṃ bhāsayantīṃ samantāccāndraiḥ pādairiva parigatāṃ kāntimadhyetukāmaiḥ
mānātīte madanadahane hanta dandahyamānāmenāṃ jānīhyalasagamanāṃ saumya matprāṇanāthām

3.33

saundaryendorudayaśikharī saukumāryaprapañcasyaikā mūlaprakṛtirudadhiḥ kāntikallolinīnām
siddhāntārthasthitiravicalā cittajanmāgamānāṃ
tatrālakṣyaṃ taralanayanaṃ jīvitaṃ3 māmakīnam

3.34

bhāgyonmeṣaḥ kimu samudito mūrtimān netrabhājāmanyā kiṃsviddbhuvanavijayaprakriyā puṣpaketoḥ
straiṇī sṛṣṭiḥ kimiyamaparā padmayoneritītthaṃ
śaṅkā manye manasi bhavitā paśyatastāṃ priyāṃ me

3.35

netrābhyāṃ tāṃ nalinanayanāṃ niścalābhyāmamībhyāṃ
sākṣātkurvannatha savayasāṃ tatra madhye sakhīnām
āścaryābdhau muhuranavadhau dūramagnaḥ paraṃ vā
svātmānaṃ vā gaṇayitumapārīṇa eva dhruvaṃ syāḥ

3.36

labdhomāyā iyamaticirādarcitāyāḥ1 prasādādityāmodī gurujana umetyeva yāmudgṛṇīte
mārasyāstraṃ munijanamanojittvaraṃ2 pauṣpamanyat
pañce+yo'sāviti kavigaṇo māracemantiketi

3.37

veṇībhāro vihasatitarāṃ vaibhavaṃ vārivāhaśreṇībhāsāṃ vadanasuṣamā sodarī śāradendoḥ
vāṇī vīṇāmadhurimadhurāmāturīkartumīṣṭe
nāṇīyāṃso nayanayugalīvibhramāḥ pakṣmalākṣyāḥ

3.38

śalyāyete karasarasije pallavāḍambarāṇāṃ
kalyāṇādrerurasijabharaḥ kalpabhāvaṃ kṣiṇoti
kodaṇḍajyā kusumadhanuṣaḥ komalā romarekhā
khedaṃ dhatte kuvalayadṛśaḥ kuñcitā madhyavallī

3.39

śroṇībimbaṃ śrayati pulinaślāghanīyāmabhikhyāmūrū mārakṣitipanagarītoraṇastambhaśobhau
pādau pāthoruhasahacarīṃ cāturīmādadhāte
mātaṅgīyāṃ dadhati gatayo mādhurīmānatāṅgyāḥ

3.40

tāṃ mugdhākṣīmanupamavapurvallarīṃ varṇayantī
tāmyatyeva dhruvamapi hi sā vaidhasī vaktrapaṅktiḥ
āsmākīnā bata punariyaṃ vāgvibhūtirvarākī
kiṃ vā kuryādvikalavilāsottaraṅge tadaṅge1

3.41

utprekṣe'haṃ lalitamadhuraṃ yāvadaṅgaṃ kṛśāṅgyā
vaktuṃ tāvat priyasakha muhustanmayībhāvalābhāt
vaktā so'haṃ tadidamuditaṃ so'pyayaṃ viprayogastvaṃ śroteti sphurati na hi me ko'pi bhedaprasaṅgaḥ

3.42

sā mugdhāṅgī jaladasamaye samprati prāgbhavīyairduḥkhodarkairduritanivahairdūritaprāṇanāthā
jātā nūnaṃ manasijaśikhijvālajālāvalīḍhā
madhye'raṇyaṃ davahutabhujā dahyamānā mṛgīva

3.43

mandaṃ mandaṃ mṛdunakhamukhaiḥ sādaraṃ saṃsayitvā
yatra nyastā muhurapi mayā pelavāḥ puṣpamālāḥ
bhūyo bhūyaḥ kṣitiviluṭhanaiḥ so'yamadyālasāṅgyāḥ
kaṣṭaṃ dhatte ghanakacabharaiḥ karkaśān bhūparāgām

3.44

bhrūkodaṇḍasphuraṇarahito'pyañjanāsaṅgahānyā
mālinyaṃ ca sphuṭamapanayan nūnamacchinnadhāraiḥ
ātanvānairmanasijamahāvaidyutāgnervivṛddhiṃ
bāṣpāsāraiḥ snapayati dharāṃ netramegho mṛgākṣyāḥ

3.45

vaktrāmbhoje vihitavihṛteratra śṛṅgāralakṣmyā
ratnādarśau rajataracite saikate kāntinadyāḥ
mlānacchāye niyatamadhunā madviyogābhitapte
kurvāte tvāṃ gurutaraśucaṃ gaṇḍalekhe kṛśāṅgyāḥ

3.46

yāte yatra smaraṇasaraṇiṃ jātu bāhyaiḥ sahākṣaiścetovṛttimama layamayīmeti kāmapyavasthām
manye sampratyaśiśiratarairdīrghaniḥśvāsavātaiḥ
śuṣyannāste madhurimadharaḥ so'dharaḥ kātarākṣyāḥ

3.47

sthālībhūṣāṃ dadhadacaramakṣmābhṛtaḥ śṛṅgaraṅgatprāleyāṃśoḥ śriyamavikalāṃ yaḥ purā svīcakāra
vakṣojo'syāḥ sa punaradhunā dhārayannaśrudhārāṃ2
dhatte khelatridaśasarito meruśailasya lakṣmīm

3.48

śroṇīkṣoṇīvalayamupariprohlasadvyoma cañcatkāñcīratnākaraparigataṃ pālitaṃ manmathena
nūnaṃ yāte mayi jaladhare daivadoṣeṇa dūraṃ
dainyaṃ3 yāyāt prabalavirahāvagrahe jṛmbhamāṇe

3.49

yatsaṃsrpaśapratinavasudhāsekasāmrājyalakṣmīdūrabhraṣṭe mama karatale klāmyato nityameva
etatsaṃvāhanasukhamanāsādayantau tu tasyāstāvapyūrrū sapadi kimapi klāmyataḥ komalāṅgyāḥ

3.50

pādau cāsyā madanadahanāṅgārabhaṅgābhiśaṅkāmātanvāte jitakisalayairātmabhāsāṃ prarohaiḥ
yatsaubhāgyaṃ kalayitumalaṃ kevalaṃ dhanyajanmā
mūrdhā so'yaṃ sucaritanidhiḥ so'pi kaṅkekṣivṛkṣaḥ

3.51

abhyarṇasthānapi bhasitayatyudbhaṭo dehadāhastantanyeran salilanidhayaḥ santatairaśrupūraiḥ
śvāsā vāsāvasathavalabhīdīvanirvāṇadakṣaṃdrāghiṣṭhatvaṃ dadhati dalitendīvarāntardalakṣyāḥ3

3.52

kvāsau tasyāḥ sarasakadalīkomalā gātravallī
kvāyaṃ mūrcchatpralayadahanaprakramo viprayogaḥ
sañjātaścedvata bata tayostādṛśaḥ sannipātaḥ
kiṃ kiṃ brūmaḥ śiva śiva vidhau jāgrati pratyanīke

3.53

viśleṣārterasahanatayā nirgataiḥ kaṇṭhadeśādāśābaddhairiva bahiravasthāsnubhiḥ prāṇaśeṣaiḥ
ālīlokairanukalamaśūnyāntikāyā natāṅgyāśceṣṭāḥ kāścicchṛṇu navaviyoge'tra sambhāvyamānāḥ

3.54

pādau1 saṃvāhaya suvadane candralekhe niṣiñceḥ
kiñcit kiñcit tuhinapayasāṃ śīkarairaṅgamaṅgam
alpālāpe navabisalatāmarpayasyāḥ stanāgre
muktājālaṃ vikira hṛdaye satvaraṃ citralekhe

3.55

dhārārūḍho virahadahanaścaiṣa2 pāṭīrapāthodhoraṇyāśu snapayata sakhīmāpadāmbhojacūḍam3
dhīrā yūyaṃ bhavata śanakairdhārayitvāṅgamenāṃ
dhārāgāraṃ nayata nacirādeva nānyo'bhyupāyaḥ

3.56

evaṃprāyaṃ bahu savayasāṃ vākyamākarṇya kāntā
sāntarhāsapraṇayakaruṇā nirbharaṃ tā nirīkṣya
āstāṃ sarvaṃ na khalu timiradhvastiranyatra bhānordṛṣṭā loke kvaciditi sakhīḥ sasmitaṃ rundhatīva

3.57

mā bhūdvrīḍā manasi madana tvayyanāgaskṛtaṃ māṃ
bālāmatthaṃ viśikhanikarairnirdayaṃ vidhyataste
cittaṃ yattu svabhavanamidaṃ dagdhumuttiṣṭhase tvaṃ
yuktaṃ tat kiṃ bhavata iti vā puṣpabāṇaṃ kṣipantī2

3.58

muktāhāraṃ priyatamamamuṃ cittatāpapraśāntyai
mugdhe dhehi stanakalaśayoritthamukte svasakhyā
kvāsau kvāsau mama dayita ityutsukā puṣpakalpāduttiṣṭhantī parijanadhṛtā sā punaḥ śāyitā vā

3.59

aśrāntotthaṃ karakisalayenāśrupūrṃ pramṛjya
prāpyaikāgryaṃ kathamapi giro vārayitvā sakhīnām
svapnāśleṣaprabhavamapi me saukhyamākāṅkṣamāṇā
bālā nidrāmabhinayati vā pakṣmasammīlanena

3.60

ādye yāme paramatigate mandamunmīlya netre
pṛcchantī vā nijaparijane śeṣabhāgaṃ rajanyāḥ
tatpratyuktiśravaṇasamaye niṣpatadbāṣpapūrā
saṃkrandantī sapadi kurarīvākulā vā mṛgākṣī

3.61

naikenaiva svaditumucitaṃ svādu yadvastu loke
svādīyassu priyatamavapuḥsaṃgamaścāgrayāyī
ekenāsau hṛdaya bhavatā sevyate hanta kasmāditthaṃ yuktyā muharapi nijaṃ śikṣayantī mano vā

3.62

kṣārakṣepaḥ kṣata iva mṛṇālopacāro na hāro
hārī hā hā kirati garalaṃ kevalaṃ śītapaṅkaḥ
mā mā sāhyaṃ kuruta madanasyeti mūrcchālatāpā
mugdhā snigdhaṃ janamanupadaṃ vyālapantī muhurvā

3.63

sundarī anupaḍhaṃ pade pade snigdhaṃ janaṃ sakhījanaṃ muhuḥ vyālapantī vā
bhavet
matvā yuktāmasubhiriha māṃ vastutastairviyuktāṃ 1
muktāśaṅkaṃ praharatu śarairalpako darpako'yam
tattvajñānaṃ na hi khalu vidhe yattvamasyā nukūlyaṃ
dhatse citraṃ taditi viyati vyāharantī 2 vidhiṃ vā

Linked texts (1)

Mayūradūta (ed. C. Kunhan Raja) — Sanskrit

Mayurasamdesha 3

Contents

Linked texts (1)