Mayurasamdesha (Mayūrasaṃdeśa)
मयूरसंदेश
- Language
- Sanskrit
- Date
- 1500–1599 CE
- Author
- Udaya
- Extent
- 200 passages, 2,674 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Mayurasandesa; ed. C. Kunhan Raja; Poona Oriental Series; Oriental Book Agency; 1944 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
2.3
svargārāmadrumanavalatāsūnasaurabhyalobhebhrāmyatpuṣpandhayakalakaladhvānavācālitāśe
saudhe sādhīyasi parilasaccandrapādābhirāme
reme vyomaspṛśi dayitayā lālitaḥ ko'pi kāmī
2.4
kurvantricchāvihṛtimamayā saṅgataḥ sphāṭikādrāvāste cillocalanakaṇikāklṛptaviśvavyavasthaiḥ
śrīkaṇṭho'yaṃ svayamiti dhṛtabhrāntiretaṃ kadācit
prakrāntosapraṇutimukharaiḥ khecaraughaiḥ siṣeve
2.5
hā hantāsau hatavidhiviparyāsitātmā tadīyaṃ
dṛṣṭvā jāḍyaṃ muhurapi miladdhastatālaṃ jahāsā
so'yaṃ dūrībhavadasusamo māsamāsveti tasmai
śāpaṃ prādānmahadavamatiḥ kasya nārttiṃ prasūte
2.6
tenāvāso mama madhujitaḥ sannidhau kvāpi puṇye
kṣetre syādityatha savinayaṃ prārthyamānastatheti
procyai prāyādayamapi samaikṣiṣṭa sadyassudūre
syānāndūre vigatadayitaṃ dūnamātmānameva̍
2.7
daityārātiṃ dalitaśatamasyūipalodāraśobhaṃ
paśyannenaṃ bhujagaśayane kalpitasvāpasaukhyam
tāpodrekaṃ dadhadapi muhuḥ preyasīviprayogāddīrghaśvāsaḥ kṣaṇamive śanaireṣa saṃjātasaṃjñaḥ
2.8
so'yaṃ kāntāvirahajaladhau vītapāre nimagnaḥ
svaṃ vṛttāntaṃ sarasijadṛśe 1 hanta sandeṣṭukāmaḥ
vidyudvallīkavacitanavāmbhodanīrandhritāśe
kāle kāntaṃ kamapi śikhinaṃ saṃpatantaṃ dadarśa
2.9
patrīndraṃ taṃ pravarapuruhūtopalaspardhiśobhairambhojākṣīghanakacasakhairañcitaṃ barhabhāraiḥ
ālokyārādvirahavidhurāṃ saṃsmarannātmakāntāṃ
kāmākrāntaḥ kathamapi śanaiḥ prāpa tasyopaśalyam
2.10
santyajyānyāniha sahacarān matsamānapyakasmāt
kasmādasmatsavidhamadhunā so'yamākrāmatīti
yāvannāśaṅkata khagapatistāvadabhyāśametya
smitvā mandaṃ tadanu kuśalapraśnapūrvaṃ jagāda
2.11
bhāgyāmbhoghe yadiha sa bhavān prārthanīyānubhāvaḥ
prāptastvaddarśanekutukinornetrayordya mārgam
prāñcastanme niyatamanavadyākṛte yaugapadyātpamphulyante kimapi subhagāṃbhāvukāḥ puṇyapuñjāḥ
2.12
ānandāmbhonidhimupanayantyāśu vardhiṣṇubhāvaṃ
klāntāṃ cetaḥkuvalayavanīṃ svairamunmīlayantī
śokadhvāntaṃ muhurapi nirākurvatī sarvato me
mūrtiḥ seyaṃ tava khagapate bhāti cāndrī kaleva
2.13
prītisthānaṃ nanu bhagavataḥ puṇḍarīkekṣaṇasya
bhrātastāyaḥ sa khalu patagādhīśvarastvatprasūtiḥ
khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ bhuvanabhayadaṃ bhogiṣaṇḍaṃ pracaṇḍaistuṇḍāghātaistulitakuliśairdehinastvaṃ dhinoṣi
2.14
senānīrapyamarasadasāmaupavāhyaṃ svayogyaṃ
labdhvā madhyeraṇamarigaṇairdurnirīkṣyaṃ bhavantam
darpodriktān dalayati suradrohiṇastādṛśaste
tuṣṭūṣāyāṃ kathamiva nṛṇāṃ prahvatāṃ yāti jihvā
2.15
vṛṣṭyā tuṣṭiṃ bhajati bhuvane hṛṣyasi tvaṃ hi nṛtyan
manye tasmādvipulahṛdaya glāyati glāyasīti
so'haṃ yātaḥ śaraṇamadhunā tvāṃ vipannaikamitraṃ
mitraṃ padmākara iva patatrīndravaṃśāvataṃsa
2.16
jānīhi tvaṃ janitajanatānanda jāyāviyuktaṃ
madhyeduḥkhāmbudhi4 viśaraṇaṃ vartamānaṃ sakhe mām
āpannānāṃ prathamagaṇanāpātratāṃ gātrabhājāmāpannānāguṇagaṇanidhe vāmabhāvādvidhātuḥ
2.17
ātanvānāt kṣaṇamapi dṛśormīlanādviprayogaṃ
gāḍhāśleṣādapi sumahatīṃ bhītimantarbibharmi
kāle nīlāmbudacayanicolāvṛtāśāntarāle
so'haṃ jātaḥ sapadi sudṛśo hanta dūrāddavīyān1
2.18
bhrātaḥ śaṅke2 śaśadharamukhī sāpi madbhāgyadoṣairābibhrāṇā smaraśaraśaravyīyamāṇaṃ śarīram
velātīte balavadabalā hanta santāpasindhau
bālā vītāvadhi vitanute majjanonmajjanāni
2.19
pratyagro'yaṃ parimalabharaḥ pronmiṣatketakīnāṃ
pratyāśāntaṃ prasarati paribhrāntalolambamālaḥ
tvajjātīyāstaruṣu vidadhatyuddhatāṃ nṛttalīlāṃ
śakyaḥ soḍhuṃ kathaya sa kathaṃ proṣitaireṣa kālaḥ
2.20
kandarpo nirdahati na yathā kamrarūpaṃ kṛśāṅgyā
dhatte prāṇān kathamapi yathā saṅgamāśānubandhaḥ1
sādho saṃcintaya laghu tathā cetasā nītibhājā
soḍhā naiṣa kṣaṇamapi sakhe gāḍhavairo manobhūḥ
2.21
sandeśaṃ taṃ navavirahiṇaḥ sāmprataṃ me pratītaḥ
sandeśaṃ taṃ naya nayanidhe yatra sā pakṣmalākṣī
mandīkuryā madanadahanaploṣameṇekṣaṇāyāḥ
khindānāyā1 navanavasudhāsyandibhiḥ sāntvavākyaiḥ
2.22
yācñāvādaḥ kila tanubhṛtāṃ mānahānernidānaṃ
satyaṃ nīcocita iti muhurnindito dūtabhāvaḥ2
naiṣā yācñā mama na bhavato dautyamapyatra kṛtyai
kintvanyonyapraṇayasubhagaḥ ko'pi maitrīvipākaḥ
2.23
āścaryāṇāmatiśayavatāṃ janmabhūmikhilokyāṃ
khyātaḥ śvetacchadataṭagirā saumya te gamyadeśaḥ
kāmasyātmābhimataghaṭanāsāhasatyaktamūrteḥ
prītyā nityaṃ nivasati pure yatra śailendrakanyā
2.24
santāpānāmasahanatayevāśu nirgantukāmān
prāṇānāśāguṇavigalitān 1 dhārayantīṃ kathaṃcit
maccittendūpalaśaśikalāmujjhitāśeṣabhūṣāṃ
tatra drakṣyasyalasagamanāmaṅgajabrahmavidyām
2.25
panthānaste paricitacarāḥ 2 prāyaśaḥ patrivarya
kṣoṇyāmasyāmavihatagaterbhrāmyataḥ 3 sarva eva
yātā yena tvamapi sudṛśaḥ saṅgya taṃ vartmabhedaṃ
yāthātathyagrahaṇavidhaye bodhayāmastathāpi
2.26
ādau tāvat praṇama patagādhīśa pāthodhikanyācetovṛttimramadalikalākelipāthojavīthīm 1
śeṣāhīśa vihitakapaṭasvāpamudrāṃ kṛpārdrāṃ
syānandūre sakalasukhadāṃ kāmapi svātmavidyām
2.27
"prāgātmānaṃ nigamaśirasāmantaratyantagūḍhaṃ
buddhau kartuṃ nijapadajuṣāmabdhimadhye'śayiṣṭhāḥ
bhūyovātsīriha2 satamasāṃ mādṛśāṃ prākṛtānāmarthe sa tvaṃ bhujagaśayana śrīśa mahyaṃ prasīda"
2.28
itthaṃ mūrdhnā muhurapi namaskṛtya bhaktyā mahatyā
labdhānujñastadanu karuṇāśītalaistatkaṭākṣaiḥ
gāhethāstvaṃ gaganasaraṇiṃ cātra gārutmatāśmacchāyākeśagrahilavilasatpiñchatāpiñchitāntām
2.29
māṇikyaśrībalimahavidhistāvadyānavadyaśrībhiḥ strībhirnayanasubhagaiḥ kāmibhiścābhirāmaḥ
saṃsevyainaṃ ghaṭaya suciraṃ janmasāphalyamakṣṇoḥ
prītaḥ pārśvaṃ vrajasi ca tataḥ śvaḥ prabhāte priyāyāḥ
2.30
kāle tasmin balimahaniṣevārthamāḍhaukamānān
nānādigbhyo manujanivahān bhrātaradhyakṣayethāḥ
kalpāntoddāmaraśikhiśikhādīryamāṇeṣviva drāg
brahmāṇḍeṣu prabalavisṛtān kāraṇāmbupravāhān
2.31
arkacchāyāpratibhaṭa1bhṛśodgacchadacchāccharociścakracchannān2 pathi kuru dṛśorutsaworksvārthān padārthān3
tatracchatravyajanasicayacchadmanā padmanābhaṃ
prāptānāsevitumiva mahāmeruśailādviśālāt
2.32
veṇībhāraistimiritadiśo vaktrapadmairdadānāścandrādvaitaṃ mṛduhasarucā jyotsnakāmādadhānāḥ
vyomno bhūmnaḥ kucabharanataiḥ kuñcitairmadhyadeśairātanvānāḥ puramṛgadṛśo netrayoḥ pātrayethāḥ
2.33
vaktrairacchaśramajalakaṇai rāgibhiścādharoṣṭhairnetrairnīlāmbujadalanabhaiḥ sphītabimbairnitambaiḥ
gātraiḥ pīnastanavinamitaiścārutāmbūlagarbhairgaṇḍābhogaistara litajanāstatra dṛśyāstaruṇyaḥ
2.34
tāsāṃ bhrātastaraṇikiraṇasparśataḥ karśitāṃnāṃ
muktāsthūlaśramajalakaṇān gaṇḍalekhāvalambān
pakṣotthena sphuṭamapanayan komalenānilena
prāpnoṣi tvaṃ praṇayapiśunānāīpātānapāṅgān
2.35
hṛdyairvidyādharamṛgadṛśāmudyaduttālatālairgītaiścetoharaṇacaturairnistuṣairbrahmaghoṣaiḥ
vādyaiścodvejitaghanaghaṭāḍambarairambujākṣīcañcatkāñcīguṇajhaṇajhaṇaiḥ kṣvelitaiḥ sphoṭitaiśca
2.36
lakṣmījāne jaya jaya jagatpālane jāgarūka
svāmin nārāyaṇa jaya jayetyevamābaddhabhāvaiḥ
juṣṭaḥ śiṣṭairapi munijanairukairutsavāgryaḥ
so'yaṃ sādho bhavati bhavataḥ prītaye bhūtaye ca
2.37
śete lakṣmīsucaritaphalaṃ dhāma śeṣāhitalpe
yāvat prauḍho harimaṇiriva sthūlamuktākalāpe
bhrātastāvattvamapi śirasā tat1 praṇamyātra puṇye
kṣetre yatrakvacana nivasan yāpayemāṃ triyāmām
2.38
śayyābhogīśvara2kavalanaprāptadāridryamudrā
lakṣmīveṇīparimalabharottejitasphītimānaḥ
vaikuṇṭhāṅghrisnapanasalilāsaṅgasaṃjātaśaityāḥ
prābhātikyaḥ pavanakalikāstvāṃ sakhe bodhayeyuḥ
2.39
pratyālīḍhadyutibhirabhitastārakāṇāṃ nikāyairindau mandībhavati tamasi kṣīyamāṇe krameṇa
prācyakṣmābhṛtparivṛḍhataṭīkarṇapūrāyamāṇe
pātaṅgīye mahasi patagādhīśa yātuṃ yatethāḥ
2.40
klāntāṃ kāntapravigamarujā hanta nīrandhrapātairnīhārāsrairūditaruditāṃ ṣaṭpadālīpraṇādaiḥ
kṣāmacchāyāṃ kuvalayavanīṃ tatkṣaṇaṃ vīkṣamāṇaḥ
saṃsmartāsi priyasakha viyogārditāyāḥ priyāyāḥ
2.41
ākṛṣyārāttimi ravasanaṃ dūramudriktarāge
prācīkāntākucagiritaṭāśleṣiṇi prāṇanāthe
pakṣodañcanmadhukaramayaṃ pātayantyāḥ kaṭākṣaṃ
rūkṣaṃ roṣādvadanamaruṇaṃ paśya paṅkeruhiṇyāḥ
2.42
dhatte yāvadvaruṇanagarīmugdhavāmālakānāṃ
ratnādarśaśriyamatitarāmastarocirmṛgāṅkaḥ
prācīpīnonnatakucataṭīhāṭakākalpakalpaṃ
tāvaddrakṣyasyaruṇakiraṇaṃ bimbamambhojabandhoḥ
2.43
ardhonmīlatsarasijavanīsaurabhāsāracoro
mugdhāpāṅgīkucagiritaṭīkhelanonnidrakhedaḥ
nirdhunvānaḥ śramajalakaṇānuddhate mārayuddhe
labdhonmeṣān1 puramṛgadṛśāṃ mantharo vāti vāyuḥ
2.44
tasminneva tvamayi samaye dakṣiṇo'pyuttarāśāmāśābandhāddṛḍhayitumasūneṇaśāvekṣaṇāyāḥ
yāyāśchāyāvijitajaladastomanistandrakāntiḥ
śāntaśrāntiḥ surabhikusumodgandhibhirgandhavāhaiḥ
2.45
sāndracchāyāḥ sakalajagatāṃ sammadaṃ saṃdadānairāmraprāyairadharitasurakṣmāruhairbhūruhaughaiḥ
puṣpodgacchatparimalabharaiḥ pūritān digvibhāgān
lakṣīkurvan muhurupanayerakṣatāṃ prītimakṣṇoḥ
2.46
dūrādeva śravaṇapadavīmāviśedyāsyataste
nādo rodovivaramakhilaṃ pūrayan vārirāśeḥ
ākarṇyanaṃ navajaladharavyūhanidhvānabuddhyā̍
kartuṃ mā bhūvyavasitamanā nṛttalīlāṃ sakhe tvam
2.47
ālokethāstadanu dalitendropalacchāyakāyaṃ
sattvādhāraṃ satatavilasacchaṅkhacakrābhirāmam
svīkurvāṇaṃ sakalabhuvanaṃ svodare durvigāhaṃ
jyotiḥ kiṃciddadhatamudadhiṃ mūrtimanvāṃ murāreḥ
2.48
yadyapyenaṃ kraśayitumanāḥ pratyahaṃ vāripūraṃ
vāraṃ vāraṃ girati balavān vāḍavo jātavedāḥ
dhatte nāsau tadapi laghutāṃ pratyuta dhvastasāmyaṃ
vardhiṣṇutvaṃ prathayati paraṃ paśya gāmbhīryamabdheḥ
2.49
phenaśreṇīhasitasubhagaḥ saṃplavannullasadbhirhaṃsīnādairmaṇigaṇarucā kalpitodāraveṣaḥ
vīcīdorbhirjalanidhirayaṃ kāmivṛttyānuvelaṃ
velāmālokaya rasabharādgāḍhamāliṅkatīva
2.50
tasya bhrātastribhuvanamahāścaryasarvasvadhāmnastīraṃ nīrandhritataruśatāvītamālambamānaḥ
madhyemārgaṃ jaladhivalayaṃ dhāma somārdhacūḍaṃ
natvā sthānaṃ vraja murariporviśrutaṃ valkalākhyam
2.51
snātvā tīrthe bhuvanamahite tatra lakṣmīsahāyaṃ
dhāma śyāmaṃ kimapi śirasā bhaktipūrvaṃ praṇamya
kolambākhyāṃ praviśa nagarīṃ kūpakakṣmāpatīnāṃ
nyakkurvāṇāṃ nijasamudayaiḥ svargasaubhāgyalakṣmīm
2.52
ko'laṃ vaktuṃ kaviranupamāmṛddhimityarthaśaṃsaḥ
kolambeti dhruvamavikalo yatra jāgarti śabdaḥ
cakṣuṣmatsu prathamagaṇanāṃ¹ prāpsyasi prekṣaṇīyāṃ
lakṣmīmasyāściramanubhavan dikṣu viśrāntakīrteḥ
2.53
draṣṭuṃ pṛthvīvibhavamavatīrṇā kimu svargalakṣmīrālokotkaiḥ kimu nijapadādudgato nāgalokaḥ⁴
āste mūrtā kimu janadṛśāṃ bhāgyasīmeti manye
sandehaste manasi bhavitā paśyato'syā vibhūtim
2.54
ratnaśreṇīkiraṇanikaradhvastasāndrāndhakāre
yatrādarśaśriyamatitarāṃ puṣyataḥ puṣpavantau
sampatprauḍhiṃ paridṛḍhatamāṃ saṃprapaśyan yadīyāṃ
kampaṃ dhatte kamapi nitarāṃ kimpacānaḥ kuberaḥ
2.55
saṃbhūtāyā jaladhimathane pūrvamasyā nimitte
baddhaspardhān vibudhaditijān vīkṣya devastridhāmā3
nyāsīcakre kila narapatau tāmimāṃ ratnayogye
bhrātṛpremṇā vihitavasatirnityamatraiva lakṣmīḥ
2.56
niṣkramyāsyāḥ katharmāpa jagallocanānandacandreprācīnādreḥ pracuravibhavān prekṣamāṇaḥ pradeśān
kacche kacche kṛtavihṛtibhiḥ patribhistatra tatra
pratyudgamya sphuṭamabhihitasvāgataḥ saumya yāyāḥ
2.57
sthūlasthūlapracuraphalasaṃbhārabhagnottamāṅgaistvadbhakterakṣitajanikarāvaddhasāndrāndhakārāḥ
pṛthvīkāntātilakaracanāsphītimānaṃ dadhānāḥ
prītiṃ dadyustava nayanayoriṅgudībhūvibhāgāḥ
2.58
puṇyaiḥ puṃsāṃ bhuvi pariṇataiḥ ko'pi khaṇḍo divo'sāvityarthoktyā jagati viditaṃ kaṇṭiyūrākhyayā yat
lokālokaprathitamatha tat pattanaṃ dattanānālokālokotsavamanupamaṃ prekṣaṇīyaṃ puraste
2.59
tatratyāścet kuvalayadṛśo darśanīyākṛteste
sandarśāya prabalavilasatkautukāḥ saṃghaṭeran
tannetraśrītimiritapathenāntarikṣeṇa gantuṃ
pārīṇaḥ syā na khalu kathamapyāśu tasmāt prayāyāḥ
2.60
natvā madhyasaraṇi śirasā tan pracaṇḍāmarāriśreṇīmuṇḍāvalikṛtamahākanduke krīḍamojaḥ
lakṣmījāneḥ prathitamavanau vallabhākhyaṃ pavitraṃ
kṣetraṃ dūrakṣapitaduritavrātamadhyakṣayethāḥ
2.61
karṇāyuṣyaṃ kvacana kamalākāntapādābjabhājāṃ
śṛṇvan gītāmṛtamatimanohāri vidyādharīṇām
paśyan kvāpi śrutimṛgadṛśā lālitān vipramukhyān
bhrātastiṣṭhan kṣaṇamiha bhaveragraṇīrjanmabhājām
2.62
tasmai kṛtvā bhuvanagurave bhaktipūrvaṃ namasyāṃ
tasmādbhūyaḥ pracala parihāyaiva kālātipātam
tvāryaḥ kiṃ vā priyasakha bhavān prāyaśastvādṛśānāṃ
bhrātṛprītyai vyavasitadhiyāṃ ko vilambaprasaṅgaḥ
2.63
gacchanneva tvamatha madhuvidhvaṃsinaḥ kautukānāṃ
pātraṃ kṣetraṃ kimapi maṇikaṇṭhābhidhānaṃ bhajethāḥ
yatra prītiprahasitamukhī pārvatī śailakanyo
jāgarti sma dvijapariṣadāmannaviśrāṇanaśrīḥ
2.64
āttābhogāmadhikamabhitaḥ kūlamullāsivallīsārthonmīlannavakisalayacchāyaśoṇīkṛtormim
svarṇāmbhojaiḥ śubhaparimalairañcitāṃ vañjulākhyāmarṇorāśipriyasahacarīmanvagullaṅghya yāyāḥ
2.65
nityaṃ mādhvīpṛṣataṃ¹pulakālaṅkṛtāṅgā viloladṛṣṭaṅgāpāṅgāścalakisalayasnigdhatāmrādharoṣṭhāḥ
abhyarṇasthān viṭapiramaṇān gāḍhamāliṅgamānāḥ
puṣyantyakṣaṇormudamanupathaṃ bālavallītaruṇyaḥ
2.66
tvatpakṣodyatpavanevicalagrālavṛkṣaprasūnabhrāmyanmattabhramarapaṭalībaddhakolāhalānām
udyānānāṃ śriyamatithayan netrayormitrakṛtyaṃ2
kartuṃ kṣipraṃ pata punarapi bhrātarāśāmudīcīm
2.67
kārtāntastrīnayanasalilāsārakālāmbuvāhaṃ
gātrasphūrtiprahasitaśaraccandrasaubhāgyasāram
mārtāṇḍendujvalananayanaṃ kīrtimadgrāmadhāma
prītyā dhāma praṇama kimapi prārthitārthaprasiddhayai
2.68
bandhusnehaprabalapavanapreryamāṇaḥ prayāsyan
sindhudvīpaṃ dvijavara punaḥ prāpsyasi prājyaśobham
mandradhvānairmadakarivarairmandarakṣmādharābhaiḥ
sandhatte yajjaladharaghaṭādanturavyomaśaṅkām
2.69
vyācakṣāṇā vadanaśaśinaḥ paurṇamīndoramandaṃ1
vailakṣyaṇyaṃ manasijakalākeliraṅgairapāṅgaiḥ
keśacchāyājitajalamucaḥ kleśayantyo'valagnān
bhūbhṛtkalpairusasijabharaistatra lakṣyā mṛgākṣyaḥ
2.70
udgacchadbhistamasi visṛte tvadrukpraśmi3jālairdhavyustāścedabhisṛtividhāvudyamaṃ mugdhavadhvaḥ4
anvagthāyāḥ priyasakha tathaivāpriyopāntamāsāmānandārdrā bhavatu sa janastvayyapetābhravarṣe5
2.71
tīrodañcattaruparilasatsūnanīrandhraniryanmādhvīpūradviguṇitamaṇicchedasacchāyatayām
mūrcchadvīcīnivahaviharanmallikākṣābhirāmāṃ
phullāmphullāmburuhasubhagāṃ bhrātaradhyakṣayethāḥ
2.72
dhūmairbhūmīsuramakhaśikhiprodgatairdūradhūmraṃ1
ghrāṇakṣemaṃkaramapi paraṃ bibhradāmodabhāram
yattīradrumaprasavapuṭagaṃ madhvaśaktā vimoktuṃ
bhoktuṃ vāpi pracalitadhiyaḥ ṣaṭpadaughā valante
2.73
tāmuttīrya tvaritagatimānuttarāśāvalambī
lolambālīlulitalatikālobhanīyopaśalyān
paśyan prauḍhairdvijaparivṛḍhaiḥ śaśvadadhyāsyamānān
madhye madhye pata paricitabrahmaghoṣān pradeśān
2.74
śāstrārthālocanacaturatāśālibhiḥ śrotriyāgyairāttasthemā ravipuragirā bhāṣito bhāsuraśrīḥ
grāmaḥ ko'pi sphurati purataḥ pannagādhīśapīṭhaṃ
sāmisphūrjatkamalanayanaṃ yatra jāgarti tejaḥ
2.75
madhyeyuddhaṃ suraripugaṇān durjayāṃstarjayattat
kīlākalpakṣitimaha upasthāyaṃ bhūyo'pi yāsyan
drakṣyasyārādacalatanayācittacandropalendordikṣu khyātaṃ sakalasumanaḥsevitaṃ dhāma śambhoḥ
2.76
mṛṣṭānnāptipramuditamahīnirjarasvastivāṇīlabdhotkarṣakramasamudayadhvastavittādhipaśrīḥ
sevyaḥ kāvyasvaradhipagurūpajñanītijñamukhyo1
vikhyātom̐jā vinayakamalāraṅgabhūḥ śaṅkarāryaḥ
2.77
gamyā samyagyadapi bhavataḥ saumya saumyā digasmādasmatprāṇān kathamapi dhṛtān kartumicchostathāpi2
netrotpatteḥ phalamaviklaṃ prāptumaprāptapūrvaṃ
gotrārātipraṇayini padaṃ dhehi kiñciddigante
2.78
agre lakṣyā lalitalalanākrīḍasaudhāgraśṛṅgatvaṅgattuṅgadhvajapaṭaparāmṛṣṭatārādhipāṅkā
nānānārīnaraniviḍitā sampadā nirdhunānā
dhānādhīśīṃ puramapi dharāmaṇḍalīmaulibhūṣā
2.79
pāthorāśipratimaparikhāmaṇḍalīduṣpradharṣā
varṣāmbhodabhramakaramahāsālajālābhirāmā
balyakṣoṇīpatikulabhuvāṃ bhūbhujāṃ bhūtivāhinyāḍhyā1 sākṣāt surapatipurīsodarī rājadhānī
2.80
gāhasvaināṃ gaganasaraṇerasmadīyatvabuddhayā
paśyan viśvādhikasubhagatāśālinīṃ tadvibhūtim
vittādhikyādvijitaśaśabhṛnmaulibhirvidvadagryairvyāptopāntāṃ kavalitakuberābhimānairjanaiśca
2.81
mādhvīmādyadbhaṇitilaharībhartsitasvaḥsaridbhiḥ
svacchandādhyāsitamaṇitalaṃ kutracit satkavīndraiḥ
kvāpyanyatra śrutisukhakarodāragītābhirāmaṃ
kvāpi prodyatsubhaṭanivahaprastutaprauḍhavādam
2.82
mūrcchadvandvivrajanutivacomāṃsalāśāntarālaṃ
kvāpi kvāpi praṇamadavanīpāvalīpūritāśam
uddaṇḍājñāpiśunavacanodriktavetriprapañcaṃ
madhye tasyā maghavata ivāsthānamadhyakṣayethāḥ
2.83
uddaṇḍākhyaḥ surabhikavitāsāgarenduḥ kavīndrastuṇḍīrakṣmāvalayatilakastatra cet sannidhatte
śrāvyāmuṣya tridaśataṭinīvegavailakṣyadogdhrī
vāgghāṭī sā vijitadarasaṃphullamallīmadhūlī
2.84
sthānaṃ caṇḍīpatiniṭiladṛkkuṇḍacaṇḍāgnirocirmūrteḥ sphūrterabhinavakuurumbākhyemālakṣyamagne
gatvā tatra dvijapariṣaddāmannradānotsavānte
pādāmbhojaṃ vinama vipadāṃ khaṇḍanaṃ caṇḍikāyāḥ
2.85
gacchannālokaya janadṛśāṃ vallabhaṃ balyapṛthvīkhaṇḍaṃ khaṇḍaprakṛtitalatikāmaṇḍitāśāvakāśam
mādhuryaśrīradhivasati yaṃ viśvalokopabhogyaṃ
nityaṃ tyaktatridaśaniyatāsvādapīyūṣavṛttiḥ
2.86
cūrṇīṃ paśyestadanu1 taṭinīṃ tūrṇameva prayāsyan2
pūrṇāṃ svarṇāmburuharajasā ghūrṇamānaiḥ pravāhaiḥ
mārjālībhirmalinitaśaraccandrabhābhiḥ prabhābhiḥ
kīrṇābhiryā ghaṭayati muhuḥ svardhunīsaṅgaśaṅkām
2.87
kallolālītaralakuralāmullasatphenahāsāṃ
phullāmbhojasphuritavadanāmullasadbhaṅganetrām
sallāpāḍhyāṃ vihagavirutaiḥ saṃgatāṃ svopaśalye3
kalyāṇīṃ tāṃ kathamiva4 bhavān kāmamullaṅghya yātā
2.88
muktājālaṃ salilajaṭhare bibhratīṃ kvāpi tāmrāṃ
svacchaṃ muktāmayamiva jalaṃ yā vahantī hasantī
cūrṇīcarkartyakhilataṭinīgarvasarvasvameṣetyāryāścūrṇītyakhilaviditaṃ nāma yasyā gṛṇanti
2.89
pātālāntaḥspṛśi navamaṇicchedanairmalyaśālinyasyāstoye viśati bhavati svapraticchāyayuktyā
tārthyaḥ sākṣādayamiti samutpannaśaṅkā bhujaṅgāḥ
śaṅke trāsādiha tata ito vepamānā valeran
2.90
uttīryenāmatha viśa purīṃ keralādhīśvarāṇāṃ
khyātāṃ1 mahodayapuragirā kṣiptavasvaukasārāṃ
yasyāḥ sthemne lalitagirijākomalāpāṅgabhaṅgībhṛṅgīpaṅkeruhamadhivasatyañjanākṣetramojaḥ
2.91
ācchidyāsmaccikurasuṣamāmāśu dhāvanna tāvan
moktavyo'sāviti dhṛtaruṣāṃ tatra mugdhekṣaṇānām
yāvannākṣṇorviśasi viṣayaṃ tāvadeva tvarāvānasmāt patripravara purataḥ kṣiprameva prayāyāḥ
2.92
agre kṣetraṃ kimapi jagatāmekamāśrcaryapātraṃ
gacchannakṣṇoḥ pathi kuru kurumbābhidhānaṃ 1 bhavānyāḥ
nityaprahrāḥ phalabharamiṣādbhaktibhāraṃ vahanto
yasmin vṛkṣā api paricitadhyānamudrāḥ prathante
2.93
ārādālokaya ca guṇakāṃ tāṃ purīvārakāntānetracchāyairnavakuvalayādvaitamāmreḍayantīm
yasyāṃ bhasmīkṛtamanasijaṃ dhāma vāmārthakheladgaurīkeśabhramadalivadhūsaṅkulaṃ sannidhatte
2.94
śṛṅgārādrrāḥ śrutisukhakarodāravakroktibhaṅgīvaidagdhyānanditajanadhiyo vītadoṣānuṣaṅgāḥ
sālaṅkārāḥ sulalitapadāḥ saṅgatāḥ sadguṇaughaiḥ
prauḍhaślāghyāḥ kaviśukagiro yāṃ sadaiva śrayante
2.95
kīrṇaḥ ślāghyaiḥ śrutijalanidheḥ karṇadhārairdvijendrairgrāmaḥ ko'pi dvijavara puraḥ saṅgamākhyo vibhāti
aśrāntodyanmakhaśikhisamudgatvarairyatra dhūmairgāḍhodañcajjaladharadhiyo rājahaṃsāḥ saśaṅkāḥ
2.96
tasmin dṛśyā duritapaṭalīlopinī sā kulīpinyākhyā vāpī kusumitatarau kūladeśe yadīye
hastāmbhojairdadhadarigade śaṅkhamapyakṣamālāmāste vāstoṣpatimaṇisahādhyāsitaṃ2 dhāma kiñcit
2.97
paśyannenaṃ sajalajaladāśaṅkayā śārṅgapāṇiṃ
tasyopānte yadi sumadhuraṃ tāṇḍavaṃ prārabhethāḥ
ānandāśrusnapitakamalāpāṅgaśṛṅgāritānāṃ
pātraṃ bhūyāḥ sucaritanidhe tatsmitāṅkūrabhāsām
2.98
mūrdhnā mūrdhnā nigamavacasāṃ vedyabhūmne tridhāmne1
kṛtvā tasmai praṇamanavidhiṃ bhaktiviśvāsahṛdyam
paśyan paśyan pata gṛhaśukābhyastasāṅgataStandardtrivedīmūrcchatkolāhalavadhiritāśāni deśāntarāṇi
2.99
śṛṇvan śambhorvṛṣapurajuṣaḥ 1 sāndhyanṛttapravṛttaṃ
sāndraṃ nandiprahatamurajadhvānamudbhūtakhedam
paśyerviśvatritayaviditaṃ śvetakheyākhyamagryaṃ
grāmaṃ śrīmaddhariharamayaṃ yatra jāgarti tejaḥ
2.100
uḍḍīyoccaiḥ kimapi nayane diśyudīcyāṃ dadāno
drakṣyasyudyaddhvajavarapatākollasadgovṛṣāṅkam 2
kailāsādrerapi bhagavataḥ premapātraṃ pavitraṃ
brahmakṣetraṃ bhuvanaviditaṃ kṣetramardhendumauleḥ
2.101
īśānāṅghrismaraṇataraṇidhvastamohāndhakārāḥ
kaiśore'pi śrutijalanidheḥ pāramāsedivāṃsaḥ
āśānārīkacabharapariṣkārakīrtiprasūnāḥ
sauśīlyenduprathamagirayo yanniketā dvijendrāḥ
2.102
niṣkrāntā kiṃ nijapatijaṭākānanāt premakope
svardhurnyeṣā svayamiti janaiḥ śaśvadutprekṣyamāṇaḥ
agre śambhoramṛtamadhurasvacchatoyaḥ samindhe
kūlodañcatkusumitatururyatrai divyastaṭākaḥ
2.103
vāstoṣpatyālayajayini tatrābhigamyātiramyan
tāṃstān bhāgān1 dṛgatithayataḥ syāddhi kālātipātaḥ
atrasthena priyasakha tataḥ sa tvayā bhaktipūrvaṃ
tatra sthāne vihitavasatirvandyatāmindumauliḥ
2.104
gaurītuṅgastanabharaparīrambhasaṃrambhaśumbhadromāñcotkañcukitatanave kiñca pañceṣuhantre
prācīnoktipratinavalatāpuṣpapuṣpandhayāya
brahmakṣetre vihitarataye viśvamūrte namaste
2.105
itthaṃ natvā haramatha javādbhāvato vāmataste
grāmaḥ śrīmānabhinavalatānāmadheyaḥ prathet
viśvavyāptiṃ prathayitumiva svāṃ nṛṇāṃ viśvavandyā
gaurī yatra sphurati vapuṣānukṣaṇaṃ vardhamānā
2.106
śītacchāyaiḥ sarasakadalīṣaṇḍapūrṇāntarālaiḥ
kīrṇaḥ1 kerakramukanikarairagrato lakṣyate yaḥ
sphīto deśo bhuvi sitagaruttīranāmnā pratītaḥ
prāguktā sā priyasakha tava prāpyabhūḥ prājyabhūtiḥ
2.107
āśvāsyārādalikalaravairabjinīmātmakāntāṃ
yāsyatyastaṃ savitari jagadveśmaratnapradīpe
prodyatsaudhadhvajapaṭaśiraścumbyamānāmbarāntāṃ
prāpsyasyenāṃ puramanupamāḍambarāṃ śambarāreḥ
2.107.p1
iti mayūrasandeśe pūrvabhāgaḥ
3.1
samāptaḥ
ślāghyāṃ lokeṣvanupamamahendropalālyorjitābhāṃ
svastrīsaṅghaiḥ saha sukṛtibhiḥ śaśvadadhyāsyamānām
āttābhogāṃ surabhisumanaḥsampadā kalpavṛkṣairāstīrṇāṃ tāṃ tridivadhiṣaṇā bhāvinī paśyataste
3.2
ārūḍhānāṃ vihṛtividhaye saudhaśṛṅgeṣu yasyāṃ
yūnāṃ rūpāmṛtamanimiṣairlocanairāpibantaḥ
ślāghaṃ ślāghaṃ jaladhimathanāyāsadāya prakāmeṃ
pīyūṣāya pratimuhurasūyanti vṛndārakaughāḥ
3.3
yasyāṃ chāyātaruniravakāśendubhānupracāreṣvārāmeṣu pracuraghaṭitāścandrasūryāśmapuñjāḥ
bālārkābhairadharamaṇibhirbālavāmekṣaṇānāmāvedyante vigalitakalaṅkendumitraiśca vaktraiḥ
3.4
yasyāṃ bimbīphalaruciviḍambīni² dantāmbarāṇi
strīṇāṃ dṛṣṭvā vighaṭitamadāḍambarā vidrumālyaḥ
moktuṃ prāṇāniva kisalayacchadmanā vallipāśānālambante nijagalataṭībandhamu dvandhyukāmāḥ
3.5
pāṭīrādreḥ parimalabharaṃ corayitvā pradhāvannākrośadbhirmadhupakaraiḥ pṛṣṭhato'nvīyamānaḥ
āste svairaṃ pavanataruṇaḥ prāpya yatpuṣpavāṭīṃ
nikṣipyāmūn kusumakuharākārakārāgṛheṣu
3.6
puñjībhūtā bhuvanavijayaśrīsamāśleṣakelīhṛṣyatpuṣpāyudhahasarucaḥ kiṃsvidityūhyamānāḥ
yasyāṃ krīḍatkamalanayanāmugdhavaktrendubimbacchāyāṅkuradviguṇitasudhānirmalā bhānti saudhāḥ
3.7
vaktrāmodaṃ kuvalayadṛśāṃ snānalīlāsu lagnaṃ
vāpīṣvāptuṃ patitanumiṣādyatra1 pīyūṣadhāmā
rātrau rātrau viśati labhate naiva tatpaṅkayogaṃ
muktvā yena prasarati kalaṅkīti lokapravādaḥ
3.8
mādhvīṃ sādhvīmadharitasudhāmādhurīmāgalāntaṃ
pāyaṃ pāyaṃ nijayuvatibhiḥ saṅgatā bhṛṅgasaṅghāḥ
mārakṣoṇīsahacarayaśaścāru gāyanti śaśvat
kuñje kuñje kusumitalate yatra kūjācchalena
3.9
śuddhacchāyāsphaṭikaśakalaśreṇiśośubhyamānairastaṃ nīte timiranikare bhāsurairbhūvibhāgaiḥ2
yasyāṃ prāyaḥ sarasijavanīkairavodbodhamātre
jāgarti sma dyumaṇiśaśabhṛddīdhitīnāṃ prayāsaḥ
3.10
kāñcīdāmakvavaṇitaraṇitairmañjuśiñjāninādairmañjīrāṇāmaghaṭitapadaiḥ kiñca vācāṃ prapañcaiḥ
prauḍhonmeṣaiḥ prahasanaravairvāsare'pi prathante
yasyāṃ saudheṣvahamahamikā mohanāḍambarāṇām
3.11
yasyāṃ māndyaṃ gatihasitayoreva mālinyamudrā
keśeṣveva sphurati kuṭilatvaṃ ca kārśyaprasaṃgaḥ
madhyeṣveva stanakalaśayoreva saṅgharṣayogo
netreṣveva śrutipathasamullaṅghitā mañjuvācām
3.12
pītasrastairnavamadhujharaiḥ paṅkilān bhūmibhāgānnātanvānāḥ stanitadhiṣaṇāṃ kūjitaiḥ kalpayantaḥ
pakṣodbhūtaprasavarajasā vidyutīṃ kiñca lakṣmīṃ
yasyāṃ bhṛṅgāstimiritadiśaḥ prāvṛṣaḥ prārabhante
3.13
tāpiñchābhāḥ kvacana taralairnetrabhāsāṃ prarohaiḥ
snigdhajyotsnādhavalimajuṣaḥ kvāpi vaktrendubimbaiḥ
dhvāntākrāntāḥ kuhacana kacasphūrtibhirmugdhavācāmaṅgipracchāyairbhṛtakisalayāḥ kvāpi yasyāṃ vibhāgāḥ
3.14
yasyāṃ viśvatritayajananasthānasaṃhāralīlaṃ
kṣvelagrāsakṣubhitagiriśāyuṣyamaṅgalyabhūṣam
helodañcaccaraṇanalinotpiṣṭadaityottamāṅgaṃ
tejaḥ kiñcittulitataruṇāmbhodadhammillamindhe
3.15
kṣetraṃ devyāḥ kṣitidharabhuvastatsakhe paścimena
prekṣyaṃ lakṣmīviharaṇapadaṃ veśma maṅgalabhāyāḥ
niśśepāśāvalayavijayāsāditoḍḍāmaraśrīrakṣuṇṇājñaḥ sa hi viharate yatra vīro manobhūḥ
3.16
taccakṣuṣmatsucarita 1latāphullamityatra mukhyāvantyau ca dvau sumatibhirupādāya varṇau nibaddham
bhāṣāmiśrottarapadamavadyotitārthaṃ kavīnāṃ
taccappillītyakhilaviditaṃ nāmadheyaṃ yadīyam
3.17
saudhavyūhairabhinavasudhānirmalaistuṅgaśṛṅgakrīḍatkāntādharākisalayacchāyaśoṇīkṛtābhraiḥ 1
nīhārādreriva nijasutāviprayogāsahiṣṇormūrtiprāyairnavamaṇighaṭābandhurairyatsamindhe
3.18
mugdhāpāṅgīghanakacabharaspardhibhiḥ snigdhaśobhairmadhye2 teṣāṃ maghavadupalairūttamairbaddhamūrtiḥ
saudhaḥ ko'pi sphurati yamunātoyasambhedaśaṅkāṃ
svargaṅgāyāmapi nijarucāmudgamairyaḥ prasūte
3.19
ānandadbhiḥ parabhṛtakulairācitaḥ snigdhaśākho
mākandadruḥ śiśiritatalaḥ śīkarairmākarandaiḥ
prājyaiḥ 1 puṣpairdhruvamupabahirdvāradeśaṃ priyāyāḥ
prāptotpattirjayati mahito manmathasyeva ketuḥ
3.20
tatparyante taralanayanātāmradantāmbaraśrīniṣpatrākṛnnavakisalayaiḥ puṣpitairbālavṛkṣaiḥ
kalpakṣoṇīruhavijayibhiḥ2 kalpitānalpaśobhaṃ
puṣpodyānaṃ kimapi sukhadaṃ darpitaiḥ ṣaṭpadaughaiḥ
3.21
tasmin dṛśyo bakulaviṭapī matpriyāvaktraśīdhusvairāsvādapramadahasitānīva yasyārtavāni
uddhūtāni bhramarapaṭalīpakṣāvātaiḥ prabhūteśchatrāṇīva tribhuvanapaternakraketoḥ prathante
3.22
pārśve tasya prasavasurabhiḥ ko'pi kaṅkelirindhe
mlānaḥ saṃpratyahamiva bhavannapyaśokaḥ saśokaḥ
pādākrāntyāściravirahitaḥ pātakairmāmakīnairvelātītairvirahaśayane śāyitāyāḥ priyāyāḥ
3.23
kṛtvā khaṇḍaṃ kimapi kuśalaiḥ sphāṭike bhūvibhāge
kḷptā kācidvilasatitarāṃ dīrghikā ślāghyakāntiḥ
varṇābhedājjalataṭabhuvorvāribhūmibhramotthaṃ
dauḥsthyaṃ yā ghaṭayati nṛṇāṃ pāṇḍavīyā sabheva
3.24
haimāḥ śyāmāsvapi taṭamilanmugdhamāṇikyaratnastomārabdhadyumaṇikiraṇadhvastanīhārayogāḥ
padmāḥ prodyatparimalabhṛto yatra nityaṃ praphullāstārādhīśaṃ madhupalinadaistarjayanto jayanti
3.25
kūpastāpannuṭanapaṭubhistāpanīyālavālairbālaiḥ kūle kṛtavasatibhiḥ kerapūgaiḥ parītaḥ
ālakṣyo'syāstvanatisavidhe sā sudhāsvādatoyairasvapnānāṃ paramasubhṛtau yadbhavairabhyaṣeci
3.26
aṅke tasya prakṛtiśiśirairarkatāpānuṣaṅgaṃ
nyakkurvāṇaistaruṇatarubhirniṣkuṭo dedivīti
matkāntāyāṃ niyatamadhunā duḥkhitāyāṃ khagaughairutkūjadbhiḥ kimapi vilapannutkaṭārtiḥ kilāste
3.27
tanmadhye ca pratinavalatāvṛndasandānitāśo
nūtai ratnainibiḍaghaṭito maṇḍapo'khaṇḍitaśrīḥ
rāgapremavyatikarajuṣoryatra yūnoḥ kayościjjārgātta sma praguṇitarasā nūtanā kāpi keliḥ
3.28
tasyopānte lasati lalitā mālatī bhṛṅgamālālīlāśālā sarasijadṛśā sādaraṃ pālitā me
tatkeśālaṅkṛtisukhamanāsādyantyadya manye
khinnā mīlatkusumanayanā kiñcana dhyāyatīva
3.29
etāṃścānyānapi parilasatsanniveśān pradeśān
paśyan viśrāṇitajanadhṛtīnślathāścaryabuddhiḥ
ālokethāstadanu nikaṣā tatra mākandavīthiṃ
prītisthānaṃ kimapi latikāmandiraṃ matpriyāyāḥ
3.30
tatra snigdhairnijaparijanaiḥ sapravālaiḥ prasūnaiḥ
klṛpte talpe tuhinakaṇikāśītale komalāṅgī
śete tāpapraśamavidhaye nūnamadyāyatākṣī
cāndrī sāndhye jaladaśakale svāṃśubhinne kaleva
3.31
tāmabhyāśasthitijuṣi raṇadbhṛṅgamāle tamāle
bāle nīlopalapaṭalikābaddhamūle nilīnaḥ
svairaṃ nirvarṇaya1 suvadanāṃ meghaṣaṇḍādakāṇḍe
vidyudvallīmiva nipatitāṃ bhūtale vepamānām2
3.32
bhāsāṃ cakraiḥ parisarabhuvaṃ bhāsayantīṃ samantāccāndraiḥ pādairiva parigatāṃ kāntimadhyetukāmaiḥ
mānātīte madanadahane hanta dandahyamānāmenāṃ jānīhyalasagamanāṃ saumya matprāṇanāthām
3.33
saundaryendorudayaśikharī saukumāryaprapañcasyaikā mūlaprakṛtirudadhiḥ kāntikallolinīnām
siddhāntārthasthitiravicalā cittajanmāgamānāṃ
tatrālakṣyaṃ taralanayanaṃ jīvitaṃ3 māmakīnam
3.34
bhāgyonmeṣaḥ kimu samudito mūrtimān netrabhājāmanyā kiṃsviddbhuvanavijayaprakriyā puṣpaketoḥ
straiṇī sṛṣṭiḥ kimiyamaparā padmayoneritītthaṃ
śaṅkā manye manasi bhavitā paśyatastāṃ priyāṃ me
3.35
netrābhyāṃ tāṃ nalinanayanāṃ niścalābhyāmamībhyāṃ
sākṣātkurvannatha savayasāṃ tatra madhye sakhīnām
āścaryābdhau muhuranavadhau dūramagnaḥ paraṃ vā
svātmānaṃ vā gaṇayitumapārīṇa eva dhruvaṃ syāḥ
3.36
labdhomāyā iyamaticirādarcitāyāḥ1 prasādādityāmodī gurujana umetyeva yāmudgṛṇīte
mārasyāstraṃ munijanamanojittvaraṃ2 pauṣpamanyat
pañce+yo'sāviti kavigaṇo māracemantiketi
3.37
veṇībhāro vihasatitarāṃ vaibhavaṃ vārivāhaśreṇībhāsāṃ vadanasuṣamā sodarī śāradendoḥ
vāṇī vīṇāmadhurimadhurāmāturīkartumīṣṭe
nāṇīyāṃso nayanayugalīvibhramāḥ pakṣmalākṣyāḥ
3.38
śalyāyete karasarasije pallavāḍambarāṇāṃ
kalyāṇādrerurasijabharaḥ kalpabhāvaṃ kṣiṇoti
kodaṇḍajyā kusumadhanuṣaḥ komalā romarekhā
khedaṃ dhatte kuvalayadṛśaḥ kuñcitā madhyavallī
3.39
śroṇībimbaṃ śrayati pulinaślāghanīyāmabhikhyāmūrū mārakṣitipanagarītoraṇastambhaśobhau
pādau pāthoruhasahacarīṃ cāturīmādadhāte
mātaṅgīyāṃ dadhati gatayo mādhurīmānatāṅgyāḥ
3.40
tāṃ mugdhākṣīmanupamavapurvallarīṃ varṇayantī
tāmyatyeva dhruvamapi hi sā vaidhasī vaktrapaṅktiḥ
āsmākīnā bata punariyaṃ vāgvibhūtirvarākī
kiṃ vā kuryādvikalavilāsottaraṅge tadaṅge1
3.41
utprekṣe'haṃ lalitamadhuraṃ yāvadaṅgaṃ kṛśāṅgyā
vaktuṃ tāvat priyasakha muhustanmayībhāvalābhāt
vaktā so'haṃ tadidamuditaṃ so'pyayaṃ viprayogastvaṃ śroteti sphurati na hi me ko'pi bhedaprasaṅgaḥ
3.42
sā mugdhāṅgī jaladasamaye samprati prāgbhavīyairduḥkhodarkairduritanivahairdūritaprāṇanāthā
jātā nūnaṃ manasijaśikhijvālajālāvalīḍhā
madhye'raṇyaṃ davahutabhujā dahyamānā mṛgīva
3.43
mandaṃ mandaṃ mṛdunakhamukhaiḥ sādaraṃ saṃsayitvā
yatra nyastā muhurapi mayā pelavāḥ puṣpamālāḥ
bhūyo bhūyaḥ kṣitiviluṭhanaiḥ so'yamadyālasāṅgyāḥ
kaṣṭaṃ dhatte ghanakacabharaiḥ karkaśān bhūparāgām
3.44
bhrūkodaṇḍasphuraṇarahito'pyañjanāsaṅgahānyā
mālinyaṃ ca sphuṭamapanayan nūnamacchinnadhāraiḥ
ātanvānairmanasijamahāvaidyutāgnervivṛddhiṃ
bāṣpāsāraiḥ snapayati dharāṃ netramegho mṛgākṣyāḥ
3.45
vaktrāmbhoje vihitavihṛteratra śṛṅgāralakṣmyā
ratnādarśau rajataracite saikate kāntinadyāḥ
mlānacchāye niyatamadhunā madviyogābhitapte
kurvāte tvāṃ gurutaraśucaṃ gaṇḍalekhe kṛśāṅgyāḥ
3.46
yāte yatra smaraṇasaraṇiṃ jātu bāhyaiḥ sahākṣaiścetovṛttimama layamayīmeti kāmapyavasthām
manye sampratyaśiśiratarairdīrghaniḥśvāsavātaiḥ
śuṣyannāste madhurimadharaḥ so'dharaḥ kātarākṣyāḥ
3.47
sthālībhūṣāṃ dadhadacaramakṣmābhṛtaḥ śṛṅgaraṅgatprāleyāṃśoḥ śriyamavikalāṃ yaḥ purā svīcakāra
vakṣojo'syāḥ sa punaradhunā dhārayannaśrudhārāṃ2
dhatte khelatridaśasarito meruśailasya lakṣmīm
3.48
śroṇīkṣoṇīvalayamupariprohlasadvyoma cañcatkāñcīratnākaraparigataṃ pālitaṃ manmathena
nūnaṃ yāte mayi jaladhare daivadoṣeṇa dūraṃ
dainyaṃ3 yāyāt prabalavirahāvagrahe jṛmbhamāṇe
3.49
yatsaṃsrpaśapratinavasudhāsekasāmrājyalakṣmīdūrabhraṣṭe mama karatale klāmyato nityameva
etatsaṃvāhanasukhamanāsādayantau tu tasyāstāvapyūrrū sapadi kimapi klāmyataḥ komalāṅgyāḥ
3.50
pādau cāsyā madanadahanāṅgārabhaṅgābhiśaṅkāmātanvāte jitakisalayairātmabhāsāṃ prarohaiḥ
yatsaubhāgyaṃ kalayitumalaṃ kevalaṃ dhanyajanmā
mūrdhā so'yaṃ sucaritanidhiḥ so'pi kaṅkekṣivṛkṣaḥ
3.51
abhyarṇasthānapi bhasitayatyudbhaṭo dehadāhastantanyeran salilanidhayaḥ santatairaśrupūraiḥ
śvāsā vāsāvasathavalabhīdīvanirvāṇadakṣaṃdrāghiṣṭhatvaṃ dadhati dalitendīvarāntardalakṣyāḥ3
3.52
kvāsau tasyāḥ sarasakadalīkomalā gātravallī
kvāyaṃ mūrcchatpralayadahanaprakramo viprayogaḥ
sañjātaścedvata bata tayostādṛśaḥ sannipātaḥ
kiṃ kiṃ brūmaḥ śiva śiva vidhau jāgrati pratyanīke
3.53
viśleṣārterasahanatayā nirgataiḥ kaṇṭhadeśādāśābaddhairiva bahiravasthāsnubhiḥ prāṇaśeṣaiḥ
ālīlokairanukalamaśūnyāntikāyā natāṅgyāśceṣṭāḥ kāścicchṛṇu navaviyoge'tra sambhāvyamānāḥ
3.54
pādau1 saṃvāhaya suvadane candralekhe niṣiñceḥ
kiñcit kiñcit tuhinapayasāṃ śīkarairaṅgamaṅgam
alpālāpe navabisalatāmarpayasyāḥ stanāgre
muktājālaṃ vikira hṛdaye satvaraṃ citralekhe
3.55
dhārārūḍho virahadahanaścaiṣa2 pāṭīrapāthodhoraṇyāśu snapayata sakhīmāpadāmbhojacūḍam3
dhīrā yūyaṃ bhavata śanakairdhārayitvāṅgamenāṃ
dhārāgāraṃ nayata nacirādeva nānyo'bhyupāyaḥ
3.56
evaṃprāyaṃ bahu savayasāṃ vākyamākarṇya kāntā
sāntarhāsapraṇayakaruṇā nirbharaṃ tā nirīkṣya
āstāṃ sarvaṃ na khalu timiradhvastiranyatra bhānordṛṣṭā loke kvaciditi sakhīḥ sasmitaṃ rundhatīva
3.57
mā bhūdvrīḍā manasi madana tvayyanāgaskṛtaṃ māṃ
bālāmatthaṃ viśikhanikarairnirdayaṃ vidhyataste
cittaṃ yattu svabhavanamidaṃ dagdhumuttiṣṭhase tvaṃ
yuktaṃ tat kiṃ bhavata iti vā puṣpabāṇaṃ kṣipantī2
3.58
muktāhāraṃ priyatamamamuṃ cittatāpapraśāntyai
mugdhe dhehi stanakalaśayoritthamukte svasakhyā
kvāsau kvāsau mama dayita ityutsukā puṣpakalpāduttiṣṭhantī parijanadhṛtā sā punaḥ śāyitā vā
3.59
aśrāntotthaṃ karakisalayenāśrupūrṃ pramṛjya
prāpyaikāgryaṃ kathamapi giro vārayitvā sakhīnām
svapnāśleṣaprabhavamapi me saukhyamākāṅkṣamāṇā
bālā nidrāmabhinayati vā pakṣmasammīlanena
3.60
ādye yāme paramatigate mandamunmīlya netre
pṛcchantī vā nijaparijane śeṣabhāgaṃ rajanyāḥ
tatpratyuktiśravaṇasamaye niṣpatadbāṣpapūrā
saṃkrandantī sapadi kurarīvākulā vā mṛgākṣī
3.61
naikenaiva svaditumucitaṃ svādu yadvastu loke
svādīyassu priyatamavapuḥsaṃgamaścāgrayāyī
ekenāsau hṛdaya bhavatā sevyate hanta kasmāditthaṃ yuktyā muharapi nijaṃ śikṣayantī mano vā
3.62
kṣārakṣepaḥ kṣata iva mṛṇālopacāro na hāro
hārī hā hā kirati garalaṃ kevalaṃ śītapaṅkaḥ
mā mā sāhyaṃ kuruta madanasyeti mūrcchālatāpā
mugdhā snigdhaṃ janamanupadaṃ vyālapantī muhurvā
3.63
sundarī anupaḍhaṃ pade pade snigdhaṃ janaṃ sakhījanaṃ muhuḥ vyālapantī vā
bhavet
matvā yuktāmasubhiriha māṃ vastutastairviyuktāṃ 1
muktāśaṅkaṃ praharatu śarairalpako darpako'yam
tattvajñānaṃ na hi khalu vidhe yattvamasyā nukūlyaṃ
dhatse citraṃ taditi viyati vyāharantī 2 vidhiṃ vā
3.64
dhīrāsmi tvaṃ priya nanu gato dṛkpathānmatparīkṣāhetoścetobhavaśaragaṇā mayyamī kuṇṭhitāgrāḥ
garvonnaddhāṃ giramiti nijāmārtimāsūtrayantīṃ 3
sandeṣṭuṃ matkavidhamathavā mānasaṃ preṣayantī
3.65
āste śete bhramati bhajate mūkatāṃ bahvabaddhaṃ
brūte rodatyuditakaruṇaṃ dhairyamālambate ca
mūrcchāṃ prāpnotyapi ca labhate cetanāmityaśakto
vaktuṃ vedhā api virahajānyaṅganāceṣṭitāni
3.66
tasyāstrasyadvipinahariṇīśāvamugdhekṣaṇāyā
mandoddhūtapavanavicalatpadmapatrābhirāmam
śreyaḥśaṃsi sphurati nayanaṃ vāmamūruśca vakṣyatyasmadvārtāṃ bhavati patatāmīśvare pārśvasaṃsthe
3.67
vakti hyetanmama suśakunaṃ vāñchitārthopalambhaṃ
preyovārtāniśamanamṛte prepsitaṃ vā kimanyat
jānātīborder: kila sakalamityutsukā nūnamāste
mugdhā yuktyā kimapi kutukodarkamātarkayantī
3.68
tasmin kāle taralimajuṣāṃ vismayodañcitānāṃ
lakṣyībhūto muhuranucarastrīṇanetrāñcalānām
matkāntāyā madanadahanapluṣṭasarvāṅgayaṣṭeragre tiṣṭhan nigaditumanā madgiraṃ prārabhethāḥ
3.69
māṅgalyaṃ te bhavatu madirāpāṅgi mārārtibhājā
tvadbhartrāhaṃ tava parisaraṃ preṣitaḥ proṣitena
ākāro me kathayati kulaṃ kevalaṃ yadguvānāṃ
bālakrīḍā jagadaghakṛtāṃ bhogināṃ bhañjanāni
3.70
ākarṇyaināmamṛtalaharīmudgirantīṃ giraṃ tāmānandābdhermanasi calato vīcibhaṅgāyamānaiḥ
saṃchannāṅgī1 pulakanikarairmaddaśākarṇanecchāṃ
bālā saṃsūcayati kutukottānitairnetrapātaiḥ
3.71
tāṃ brūyāḥ punariti nanu tvatpriyo viprayogakliṣṭo dṛṣṭaḥ sumukhi sa mayā hanta pūrvedyureva
syātandūre3 puri murabhidaḥ sādhvi tatsūktimādhvī-4
dhārāmasvādyatu madhurāmeṣa te cittabhṛṅgaḥ
3.72
tvadviśleṣaprabhṛti taralāpāṅgi vidhvastadhairye
yaḥ kaścinme śiva śiva manovāgatītaprakāraḥ
mūrcchāvidyāvitaraṇagururdurনিবারo 1 vikāro
jāgarti sma pravihatasamastendriyārthapravṛttiḥ
3.73
svavyāpāre'pyapaṭu bata me cittamuddāmatāpagrastaṃ dhatte kathamiva kuraṅgākṣi bāhyākṣasāhyam
kaṣṭaṃ kaṣṭaṃ kalayati paraṃ ghorakāntāravahnipluṣyedbhūmīruhabilavalatkīrapotopamānam
3.74
māro vairī malinitadiśācakravālaḥ karālaḥ
kālaḥ so'yaṃ madhupapaṭalī kevalaṃ kālapāśaḥ
kṣvelodgārī parimalabharaḥ ketakījālakānāṃ
prāṇān voḍhuṃ praṇayini kathaṃ prābhavaṃ dhārayāmi
3.75
tanvānasya smaraśaramahānakranīrandhrite'smin
viśleṣākhye mahati jaladhau majjanonmajjanāni
mūrcchālāttermama bata daśā yādṛśī tādṛśo'syā
vettā so'yaṃ na punaraparaḥ so'pyayaṃ pañcabāṇaḥ
3.76
satyaṃ loko vadati satataṃ mohanānyaṅganānāmaṅgānīti tvayi suvadane yat purā saṅgatāyām
mohaṃ prāpaṃ muhurahamahorātramānandabhūmnā
mūrcchālrena tvaniśamadhunā manmathārtiprathimnā
3.77
niḥśvāsairme dahanalaharīmudgiradbhiḥ samantānniḥsarpadbhiḥ parisarajuṣo dīrghikā dīrghanetre
śaośuṣyante nayanagalitaiḥ santatairambupūraiścitraṃ citraṃ punarapi daśāṃ prāktanīṃ prāpnuvanti
3.78
dūraṃ yāte nijasahacare dīrghaniḥśvāsavīcīmunmuñcantīṃ madhupanikaracchadmanā padminīṃ tām
ālokyārādaharapagame tvāmanudhyāyato me
dvaiguṇyena jvalati dayite dāruṇastāpavahniḥ
3.79
kopāveśāt kusumadhanuṣā krūrakākoladigdhaṃ
vegonmuktaṃ vijitajagatā bālacūtāṅkurāstram
tvatto vāṇīmadhurimaguṇādhyāyināṃ kokilānāṃ
prītisthānaṃ paramiti na me karṣati prāṇaśeṣam
3.80
prekṣyopānte pṛthukucanatāṃ pakvabimbādharoṣṭhīṃ
varṣārātrau jhaṭiti taḍitā darśitāṃ preyasi tvām
premṇā bāḍhaṃ mayi bata parīrabdhumārepsamāne
daivādvallī bhavasi mukulaiḥ pallavaiścollasantī
3.81
nṛttārambhagrahilahṛdayairuddhataiḥ kekivṛndairbaddhābhogāḥ prativanamatisnigdhaśākhādrumaughāḥ
vyoma śyāmāmbudakavalitaṃ vyāptamāśāntarālaṃ
kādambodyatkusumarajasā kutra netre kṣipāmi
3.82
svapne dṛṣṭvā kalahakaluṣāṃ svāmini tvāṃ purastādākāśāṅghripraṇatijanitāghātajātaprabodhaḥ
krandan kopāt kvacana dayitā hanta yātā mameti
sthāpye mitraiḥ kathamapi kṛtasvapravṛttāntabodhaḥ
3.83
āpratyūṣaṃ priyasahacarīviprayomārtimagryāṃ
dhṛtvā citte kathamapi sarastīrabhājaṃ rathāṅgam
prātaḥ premṇā nijadayitayāliṅgitaṃ paśyato me
sthairyaṃ yāti praṇayini punaḥ saṅgamāśānubandhaḥ
3.84
viśleṣākhyaprabalapavanakṣobhaviśliṣṭamūlā
māragrīṣmagrahapatimahottāpasaṃjātaśoṣā
saṃkalporvīrūhaviracitopaghnadaṇḍā na cet syāt
pātaṃ prāyāt kathamiva na me preyasi prāṇavallī
3.85
ambhodāmbhoruhaśaśisudhāśailaśaivālavallīvyomaśrīmatpulinakadalīkāṇḍabālapravālaiḥ
tvadgātraśrīgrahaṇasubhagaṃbhāvukaiścittaramyaistaistairbhāvaiḥ kathamapi kuraṅgākṣi kālaṃ kṣipāmi
3.86
tvadviśleṣāditi samuditāmasmadīyāmavasthāṃ
vijñāyāśu praśamaya śucaṃ śāradāmbhojanetre
mugdhe saṃsthāpaya ca sutarāmātmanātmānamāsva
svairaṃ yāvanmadabhigamanaṃ jātaviśvāsayogā
3.87
kānte tat kiṃ smarasi nanu yat sārdhamālījanena
svairaṃ sāyaṃ kusumavicaye prastute puṣpavāṭyām
āśleṣotke mayi savidhage bhītabhīteva hā hā
bādhye bhṛṅgai rahamiti saromāñcamāliṅgathā mām
3.88
tvadvaktrālokanarasabhṛśasvinnagātraṃ muhurmāṃ
paśyantī tvaṃ gurusavidhagā śaṅkamānā'nyasaṅgam
āsīḥ kopāt kaluṣanayanā tāvadevātmabāṇo
hantyātmānaṃ paramiti sakhībodhitāgāḥ prasādam
3.89
muktvā sāyaṃ prahasitamukhīṃ padminīṃ ṣaṭpado'sau
bhoktuṃ bhūyaḥ kuvalayavanīṃ paśya yāti pradoṣe
itthaṃ sāyaṃsamayavibhavaṃ varṇayantaṃ priye māṃ
niryadbāṣpairnibhṛtamabhinaḥ koparūkṣaiḥ kaṭākṣaiḥ
3.90
vijñāyetthaṃ kuśalinamabhijñānavācānayā māṃ
kātaryaṃ mā kathamapi mudhā kātarāpāṅgi yāyāḥ
niścinvānā nirupamarasāṃ bhāvinīṃ saṅgamāśāṃ
paścātkuryā manasijarujāṃ duścikitsāmadhīraiḥ
3.91
sampādyaitanmadabhilaṣitaṃ saṃśritaikāntabandho
bhūyāḥ patripravara bhuvane puṇyabhājāṃ purogaḥ
viśleṣārtā mayi sati jagatyāptamitre yuvānaḥ
ke kā vā syuḥ striya iti yathārtho hi kekāravaste
3.92
viśleṣārtāṃ mama sahacarīmitthamāśvāsya yuktyā
paścādṛcchāśaya paripata bhrātarāśāmabhīṣṭām
smarttavyo'haṃ priyasakha punastatra tatrāntare te
mā bhūtkāntāvirahaghaṭanā kiṃ ca janmāntare'pi
3.92.p1
iti mayūrasaṃdeśe uttarabhāgaḥ samāptaḥ
3.92.p2
mayūrasandeśaḥ samāptaḥ
Contains
Part of
See also: more in Kerala messenger poems
- Mayuraduta (Mayūradūta) — Sanskrit; 1500–1599 CE
- Kokila Sandeśa (Kokilasandeśa) — Sanskrit; 1450 CE
- Bhringasandesha (Bhṛṅgasandeśa) — Sanskrit; partly digitised
- Nilakanthasandesha (Nīlakaṇṭhasandeśa) — Sanskrit; 1774–1830 CE; partly digitised