Meghadautya 19
Meghadautya 19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 19.64 — 2 parts
19.2
1
yatpānīya vimalasalilaṃ cārupuṣpāsavovā
drākṣāriṣṭaṃ himayutasudhā bhūtapurā somajātā
miṣṭāsvādaṃ karakajasamaṃ śarkarāmiśratoyaṃ
satkāryyārthaṃ pivati sa jalaṃ cāttimūlaṃ phalaṃ vā ||63
19.64
kulakam
satkāryyārthaṃ tyajati ghana yo vajracittaḥ svaharṣaṃ
matsantāpāt dravati sa kṛpā-toyacitto vareṇyaḥ
tvadvad vajrāt kaṭhinamiva vā komala megha toyāt
durvijñeyaṃ sarasahṛdayaṃ sajjanānāṃ bhaveddhi
19.64.p1
meghadautyam
19.64.p2
[ meghadūta-pariśiṣṭam | ]
19.65
uttara meghaḥ
vidyudvantaṃ taruṇavanitaḥ sendracāpaṃ sacāpaḥ
saṅgītāya prahatamurajaḥ snigdhagambhīraghoṣam
antastoyaṃ sarasahṛdaya śṛṅgadṛśyaṃ mahātmā
matsvāmītvāṃ tulayitu mala megha taistairviśeṣaiḥ
19.66
prāpyātastvāṃ samaguṇinijaṃ megha me jīviteśaḥ
tvāccāvaśyaṃ praṇaya-vacanaṃ śrotrapeyaṃ babhāpe
prāpte mitre bhavati sujano muktakaṇṭho dharaṇyāṃ
tasmāt hiṃsyāt laghu nijamanaḥ kleśabhāro hi na syāt
19.67
tat sandeśaṃ rahasyakathitaṃ vaktumarhasyathomāṃ
durbhāgyāha ntadapi jalada preyaso te hi vandhoḥ
kaḥ sandeho mama paricaye yannanodbhrāntakānteḥ
pūrvaṃ śaśvat vahuparicitā kāyyaito'hantavāsam
19.68
lājairdadhyā dibhirathayadā mantranāpūrvvamantraiḥ
pūrvyantāvat tvayi ghana mayā rādhite sāñjalīha
kṣetre kṣetre viṣamanirāsa karpite khantadātu
dhīraṃ nīraṃ daditha vimalaṃ tatsamastaṃ smara tvam
19.66-2
pūrventāvat jalavitaraṇāt vālamandāra-mūle
māṃ dṛṣṭvātha śramavigalitāṃ dhenusevāvratācca
ambhovṛṣṭyā navataruvarān tān bhavān me siṣeca
lakṣmīdevī parigaṇanayā pūpujat mandravādyaiḥ
19.70
nāthādeśā dahamiha yadā divya-gāthāṃ papāṭha
jhaṅkāraiste rahasiha purā tāḍyantāntu vīṇām
vāṇībuddhyā sthitamihatadā kintvayā nā calatvaṃ
śikṣā hi syāt tridasa-sadasā-prāpti-sopānagaṇatrā
19.71
hastepāde vapuṣi śirasi sthāpayitvā sudṛśyān
svābhaṅkārān prakharamukharān svāminā sārddhamasmin
nṛtyaistālai rahamiha yadā nīnṛtantān mayūrān
cittepāyo mayi kila bhavān vidyudunmeṣadṛṣṭim
19.72
pūrvaṃ kānta-prahṛtamuraje meghamallārarāgeḥ
madgītaistaiḥ svaracitapadai rgeyagāne bhavān kim
snigdhaśrāvya-stanitanivahākāratāla-pradātā
harṣāccābhūt khalu vigalito viṣṇuvat śambhugītaiḥ
19.73
krīḍāśaile kisalayacayā laṅkṛte cārukuñje
kundādyaistaiḥ surabhikusume rjālakai rmālatīnām
sañjātāyāṃ mayi ghanapate vanyadevīnibhāyāṃ
stotrai ramyaṃ kimatha na purā rādhitāstu tvayāham
19.74
ramye'smadgo vasanasupaṭe citrite te sucitre
gāḍhairnīlai stimira-kiraṇa-prītisaṃyogaramyaiḥ
nānāvarṇaiḥ ravikaragate stembhiyā vā bhavān kiṃ
taddṛṣṭvā tvat-mukuragagane - naiva harmyaṃ pra viveśa
19.75
klāntaṃ kāntaṃ pratimadhukara-śreṇidīrghānkaṭākṣān
sambhrūkṣepān nayanatar̤itu hūtasārān sahāsyan
dṛṣṭvā me tān tvamapica purā bhūvvimugdho isitvā
jātañcābhūt kimatha nahi taddarśanātvatkavitvam
19.76
saudāminyā matha sakapaṭaṃ megha lukkāyitāyāṃ
meghākārā vayavagucira-vyomayāna-prayātām
vidyudbhāntyā tvamanusṛtavān māṃ vayasthāṃ sanāthāṃ
vidyutkalpā lalitavanitā prekṣaṇīyā hi sarvaiḥ
19.77
aśvārūḍhāṃ prakaṭitakaṭī-lambamānāsibhūṣāṃ
valgāhastāṃ svapatisahitāṃ prekṣya māṃ kṣipravegām
pūrvaṃ hitvā ruciravadano vīrabhāvānvito'bhū
rāvirbhūtaṃ bhavati hi balaṃ śaktisandarśanena
19.78
hastisthāṃ māṃ vitaritabahu-khīyaśilpārjitārthā
labdhollāṣāṃ svapatimilitāṃ prāptapuṣpopahārām
dṛṣṭvā hṛṣṭa svamapi dadithā mbhaḥpayoda prabhūtaṃ
yācyādarśa-grahaṇaviṣaye devavattvaṃ prayāsī
19.79
atyāścaryyaṃ ghana gaganagaṃ meghanirmānayantraṃ
buddhyā patyā mama hi guṇinā navyamāviskṛtaṃ yat
tasmin yantre kathamapi mayā cālite kiṃ purā na
cākṛṣṭaḥ san daditha salilaṃ kānanaṃ prāṅgane naḥ
19.80
miṣṭotkṛṣṭaṃ sarasa-surasaṃ pāyasānnaṃ palānnaṃ
pūpaṃ sūpaṃ patraja-phalajaṃ vyañjanaṃ laḍḍukādyam
patyustṛptyai jaladhara yadā sarvvathāhaṃ rarandha
pūrvvañcābhū rupacitavapuḥ kinna matpākadhūmaiḥ
19.81
tanvīśyāmā śikharidaśanāpakvabimbādharoṣṭhī
kṣāmāṅge'haṃ cakita-hariṇī-prekṣaṇānimna-nābhiḥ
śroṇībhārā dalamagamanā stokanamrā stanābhyāṃ
kaḥ sandeho mama paricaye yā hi nirvvāsitaṅgā
19.82
eṣā dhanyā dhanapatipurī śrīviśālā'lakā hi
ratnastūpai vimalakiraṇai divyaśailasthitāyām
asyāndṛṣṭe vipaṇi-racite cāruratnākarāste
maṃlakṣyante vigatavibhavā stoyamātrāvaśeṣāḥ
19.82-2
1
eṣā pūrṇā bṛhadavayave mnaiṃdurābhraṃlihāgraiḥ
rasyodyāna-sthitataruvarai rvaijayantī-prayuktaiḥ
prasādestai rmaṇimayatalodgītarājādhvabhiśca
dīpānlokā narapatipathe saṃkhyevātiriktāḥ
19.82-3
2
pūrṇācaiṣā viṣayipuruṣai bhārupām̐gāṅganābhi
rvidyuddāma-sphuritacakitā pāṅga-śobhānvitābhiḥ
hāsyā śleṣotthatanupulakita-svāmisaṃvādatābhiḥ
prekṣāceṣā ghana janagaṇairnaitrasamprotimikṣet
19.82-4
3
asyāmanyā vasati vanitā ekaveṇyanvitā kā
kā vā cāsyāṃ malinavasanā hīnaratnāvataṃmā
kāsyāḥ svāmī sukṛti-caraṇāt rājanirvāsito'syāḥ
kasyāḥ saudhaṃ malinavadanaṃ vaijayantīvihīnam
19.83
4
tvayyāsanne pariṇataphala-śyāmajambūvanāntā̍
nīr̤ārambhai gṛhabalibhujā mākulagrāmacaityām
tāñcāpaśyaḥ katipayadina-sthāyihaṃsāṃ daśārṇāṃ
śromaṃsevyāṃ prathitavidiśāṃ vetravatyā vidhautām
19.83-2
1
vakraḥ panyā yadapi bhavata ścojjayinyāḥ purīntāṃ
vidyuddāma-pratimarucire ndīvarākṣī-manojñām
siprāsevyāṃ sukavi-kavitā-sthāpitasthāyikīrttiṃ
tvañcāpaśyo vipulavibhavāṃ sāndhyajalpa-prasiddhām
19.83-3
2
ārāmādri-kṣititalagartaṃ kānanaṃ śailaśṛṅgaṃ
nadyastīre dhanijanapade vārida tvañcavābhūḥ
gaṇḍasvedāpanayanarujā klāntakarṇotpalānāṃ
cchāyādānāt kṣaṇaparicitaḥ puṣpalābīmukhānām
19.83-4
3
taccāvaśyaṃ daśapurapurīṃ prekṣya cāhlādito'bhū
stvañcāpaśyaḥ sukṛtijanakāṃ cārukelāsa rājyam
kutrāpyevaṃ pativirahiṇī hyekaveṇī mapaśyo
yasyāḥ kāntaḥ sukṛtacaraṇāt rājanirbāsito'bhūt
19.84
yatrāgāraṃ dhanapatigṛhānuttareṇāsmadīyaṃ
āsīllakṣyaṃ surapatidhanuścāruṇā toranena
tatrāgāraṃ tavaparicitaṃ vidyate tādṛśantat
kaḥ sandeho mamaparicaye tannitāntasthitāyāḥ
19.85
jālodgīrṇaṃ na mama bhavane dīptavidyut-pradīpte
bāṣpībhūta svamiva ghanahe keśasaṃskāradhūpaḥ
devīnānta madhurasabhujāṃ nāpi vāmantritānāṃ
dīptānyasmin mukhavidhukaraiḥ saudhavātāyanāni
19.85-2
1
gehaṃ kintat gṛhapativaro nāsti yasmin sabhāryyaḥ
kuñjaṃ kintat kusumahitaṃ śūnyabhṛṅgapramodam
khātaṃ kintat vigata-salilaṃ haṃsalīlāvihīnaṃ
kṣetraṃ kintat surasarahitaṃ śasyaśaṣpādiśūnyam
19.85-3
2
sūryyāpāye kimihakamalaṃ puṣyati svāmabhikhyāṃ
candrāpāye kimihakumudaṃ svīyakāntiṃ tanoti
doṣābhāve kimiha nagaraṃ naiśaśobhāṃ vibhartti
nāthābhāve kimiha bhuvanaṃ rājate geharājyam
19.86
3
viśeṣakam
hāronāsīt dhṛta urasi me nāthaviśleṣabhītyāḥ
hāhedāniṃ girivaragaṇā āvayo rmmadhyadeśe
kalpajñānāt nayananimiṣo varjjitome purāsīt
hāhedāniṃ ghana bahudinaṃ matpatirvvañcitaḥ saḥ
19.86-2
1
sūryālokaḥ pulakajanaka ścāndhakārāyate sa
candra-jyotsnā vimala-madhurā hā sphuliṅgāyate sā
snigdhovātaḥ parama-sukhadaḥ so'pi vajrāyate hā
hā kiṃ kaṣṭaṃ hṛdayamapime megha bhārāyate hā
19.86-3
2
sābhre'hnīva sthalakamalinī na prabuddhā na suptā
rātraukliṣṭā cakita-hṛdayā cakravākīva caikā
kāntāpāyat pratidina mahaṃ cāśrunocchūnanetrā
sarvvaṃ khinnaṃ svapati-virahāvasthayā cā smadīyam
19.87
3
viśeṣakam
niḥśabdeṣā praṇaya-rasikā śārikā pañjarasthā
vīṇāceṣā niyataniravā dhūli-saṃlipta-dehā
tantrīhīnā guṇigaṇamano-mohinī sā tritantrī
godhūmānnā milita-murajā hīna-śabda śca dīnaḥ
19.88
granthāgāraṃ dharati viphalaṃ pustikā hemapeṭī
puṣpodyāne dharati viphalaṃ puṣpa-vallī supuṣpam
valgāhīno harati samayaṃ mandurāyānturaṅgaḥ
vaprakrīr̤ā-virati-vikalaḥ krandatī vātra dantī
19.89
netat kuñjaṃ kusumakhacitaṃ dṛśyate yat suhṛśyaṃ
kārāgāraṃ bhavati viraha-grasta-paurāṅganānām
krandantīha bhramaranikarāḥ kokilāḥ śabdahīnāḥ
etāvanmā virasavadanā nitya puṣpāśrupātaiḥ
19.86-4
1
dvāropānte malina-vadanaḥ prītivarṣī sa eṣaḥ
hastaprāpya-stabaka-namito bālamandāra vṛkṣaḥ
tvāmāsādya priyanirujanaṃ grīṣmaviśliṣṭavṛntai
rāśāyuktaḥ svakusumacayai rarcayatyāśu megha
19.86-5
2
āsīt khinno viravavimukho nīlakaṇṭho mayūraḥ
nṛtyervvarhaṃ nayana-subhagaṃ taṃ karoti prakīrṇam
āśālīkāṃ janayati bhavān vidyudunmeṣakalpaṃ
āgantā sa tvamiha ghana yaccāgata stasya vandhuḥ
19.90
3
nāthenokṣo madhuraphalado yo rasālaḥ suramyaḥ
yasya prāvṛṭ-samayajaphalaṃ sundarākāra-ramyam
saṃghātaṃ vā parama-mamṛtaṃ devatā-prārthanīyaṃ
na spṛṣṭaṃ yat sadaya-patinā cchedanīyaṃ svahastaiḥ