Meghadautya
मेघदौत्य
- Language
- Sanskrit
- Author
- Trailokyamohana Guha Niyogin Kavikirīṭi
- Extent
- 268 passages, 5,372 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · 198 S Megh Dautyam Parishishta Of Megha Duta Trailokya Mohan State Central Lib Hyd · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 4 — 5 parts
- 5 — 2 parts
- 6 — 5 parts
- 7 — 10 parts
- 8 — 10 parts
- 9 — 2 parts
- 10 — 5 parts
- 11 — 5 parts
- 12 — 7 parts
- 13 — 3 parts
- 14 — 15 parts
- 15 — 3 parts
- 16 — 7 parts
- 17 — 16 parts
- 18 — 2 parts
- 19 — 40 parts
- 20 — 4 parts
- 21 — 8 parts
- 22 — 7 parts
- 23 — 2 parts
- 24 — 7 parts
- 25 — 7 parts
- 26 — 8 parts
- 27 — 2 parts
- 28 — 11 parts
- 29 — 5 parts
- 30 — 4 parts
- 31 — 5 parts
- 32 — 10 parts
- 33 — 9 parts
- 34 — 33 parts
Text
4.2
kāvyaśreṣṭhaṃ kva ca maṇinibhaṃ durlabhaṃ meghadūtaṃ
dīnaḥ kṣīṇaḥ kva sukaviyaśaḥ prārthako'hañca loke
kāvyadvāri'pi tu kavivarodghāṭite vākkavāṭe
vajrotkīrṇe sukaṭhinamaṇau sūtravat sannayāmi
4.3
śukrācāryyāt mṛtajanagaṇa-prāṇasañjīvanīva
labdhā vidyā janahitakarī sā vicitrā kacena
labhyā vidyā nahi kimaparai rvvarṇitā kālidāsāt
tsatsaṅkalpai rmmanana-nirataiḥ saṃskṛtojjīvanāya
4.4
dīptaṃ samyak mama hi hṛdayaṃ meghavidyunmayūkhaiḥ
satkāvyotkaṃ mama calamanaḥ paṇḍitotsāhadānāt
magno'hantat hṛdayamanasā meghadūtasya dautye
kṣantavyo'haṃ munisamajanaiḥ kovidaiḥ kṣāntiśīlaiḥ
4.5
kālo'sīmaḥ kṣitiratiśayā vistarāḥ saṃskṛtajñāḥ
kāvyāmodāḥ kavigaṇaguṇa-grāhiṇo no na cālpāḥ
āśāsmākaṃ bhavati vipulā svīya doṣakṣamāye
kūrpotkṣiptaṃ guṇagaṇaguṇa-grāhi-śaktyāsti pātram
4.6
ma mau mā ma ma mā mau ma
mau ma mā mā mā mā ma mau
mā mā mā ma ma mā mā mā
ma mā ma ma ma ma mā ma
5.2
māra māra māra māra māra māra māra mā
māra māra māra māra māra māra māra mā
māra māra māra māra māra māra māra mā
māra māra māra māra māra māra māra mā
5.8
mā mā mā mā mā mā mā mā
mā mā mā mā mā mā mā mā
mā mā mā mā mā mā mā mā
mā mā mā mā mā mā mā mā
5.8.p1
iti mahākavi-kālidāsānugāmikāvyabhūṣaṇa-kavipañcānana-vidyāratna vidyāratnākaramāmudapura-kohinūra-bhārataratnopādhikaśrītrailokyamohana-guha-niyogi-kavikirīṭibi-e-bi el-viracite meghadūta-pariśiṣṭemeghadautyākhye kāvye maṅgalācaraṇāṣṭakam
meghadautyam
5.8.p2
[ meghadūta-pariśiṣṭam | ]
6.1
pūrva meghaḥ
saudāminyā saha samudite dakṣiṇasyā diśo'tha
prauḍhāṣār̤he pracura-phalade māndrameghe manojñe
premonmattā virahavidhurā rāja-rājālakāyāṃ
yakṣasyastrī svapatikuśalaṃ sāgrahantaṃ yayāce
6.2
dautyārhaḥkka svasadṛśajano bāṣpa-puñjaḥ kva meghaḥ
autsukyādi tyaparigaṇanaṃ guhyakī sā cakāra
pātrāpātre ṣvaviditaphalā śvetanācetaneṣu
premonmattāḥ praṇayaviṣaye jñānaśūnyā bhavanti
6.3
bho bho megha tvamatha vada kiṃ jīvito jīviteśaḥ
prāpte mitra tvayi kimavadat bhāṣitaṃ śrotrapeyam
kaccitklāntaḥ smarati vidhurāṃ śaṅkitāṃ tasya dāsīṃ
kaccinnidrā bhavati sukhadā dīghe rātrī priyasya
6.4
ehyāhyetvaṃ sukhamupavisā mugrahaṃ bhūrikṛtvā
krīr̤āśaile kanakakadalī-maṇḍalī-prekṣaṇīye
arghyantāvat vinaya-vihitaṃ tvaṃ gṛhāṇādhyayogyaṃ
āmlāttvaṃ jalada kathaya prāṇanāthasya vārttām
6.5
nistabdhastvaṃ vadasi vacanaṃ nāpikiñcit kimarthaṃ
lakṣyānāhaṃ kimiha ghana te khodgṛhītālakāntā
tuṅgasthastvaṃ vinayavacanaṃ kinnakarṇaiḥ śṛṇoṣi
sandehaḥ kiṃ mayi ghana suhṛt-preyasītve tavāsti
7.1
svābhijñānaṃ śṛṇu jaladhara svāmino me vadāmi
tatśrutvāte hṛdayanihito dvaidhabhāvodya nasyāt
divyākāro ruciravadano nātidīrgho na kharvvaḥ
kambugrīvo jvaladavayavo nāti puṣṭo na śīrṇaḥ || 6
7.2
vīrādarśī nirupamavalāviṣṭa-sarvāṅgabhāgaḥ
dugdhānakta praṇayamilana-prītidot-kṛṣṭavarṇaḥ
svārthatyāge ssmitavadano mannricintāgragāmī
nirbhīkoyo janahitarata: kovido mitramūrttiḥ || 6
7.3
durbhāgyo yaḥ sukṛti-nirato rājarājābhiśaptaḥ
premodbhrāntaḥ kanaka-valaya-bhraṃśarikta-prakoṣṭhaḥ
atyudvigno vasati ghana yo rāmagiryyāśrameṣu
yaṃ dṛṣṭvā tvaṃ saphala-nayano'bhūrddayāsikta-cittaḥ || 6
7.4
taṃ jānīthā madhura-vacanaṃ jīvitasyeśvaraṃ me
sarvvasvaṃ me nikhila bhuvane lakṣyamekaṃ samūccam
saudāminyā nayana-sukhadaṃ tvāmiva prekṣaṇīyaṃ
vallyaivāvā drumamiva navaścāru-lāvaṇyayuktam || 6
7.1-2
kulakam
mādhuryyaṃ vā kimaṅga lalitaṃ pṛṣyatīndosta dāsyaṃ
udvegābdhiṃ janayati manaḥ sāgare tatsmṛtirme
āsyaṃ tasya sphuṭavidhumiva tyajyamālinya-hīnaṃ
dṛṣṭvā hṛṣṭā ghana pulakitā vāsmi tāvaccakorī || 7
7.2-2
śobhaiśvaryyaṃ kiṃ mahaha hatat tasya cāsye niviṣṭaṃ
tasyāsyantat nirupamajagat-sāra-rūpaṃ hi bhāti
vyākhyātītaṃ kimahaha hatat dravyamutkṛṣṭamiṣṭaṃ
dṛṣṭastasmin sphuṭa iva sadā ceśahastaḥ praśastaḥ||7
7.1-3
yugmakam
lāvaṇyābdhi-sthitamivamahā-durlabhañcāru ratnaṃ
marmmāntrinna-praṇayasurasodbhūta-vallīśa-puṣpam
tāruṇyotsa-svalita-salila-snāta-kalpadruśasyaṃ
hāsyaiśvaryya-smara-sulalita-ślāghya-sammohanāstram ||8
7.82
saṅghātañcāmṛtamivajanā syasya cārūpamānaṃ
saundaryyaṃ vā nayana-subhagaṃ sarvvavastūhratantat
śauryyaṃ vā tat sadaya-vidhinā megha puñjīkṛtaṃ nu
tasyāsyaṃ me hṛdayannikhitaṃ tattvayāpīkṣitañca
7.6
kulakam
netrantasya stimitaruciraṃ dīrghamākākapattaṃ
ramyantasya smarakṛta-gṛhaṃ supraśastaṃ lalāṭam
atyutkṛṣṭo ghana tadadharaḥ pāṭalābhaḥ kapolaḥ
tasyevāsyaṃ jaladharapate sarvveyātattadāsyam
7.10
ākāraṃ mat-praṇayihṛdayaṃ yācate yatprakāraṃ
ākārāṃhā krimiha vidhinā tatprakāro hi sṛṣṭaḥ
draṣṭuṃ kiñcit na mama nayanaṃ yācate tadvihīnaṃ
premāsmin kiṃ vasati madhuraṃ sāśrunetre vicitram
8.1
nāhaṃ yāce kimapi bhuvane kevalaṃ tatpadāsyaṃ
yāce draṣṭuṃ jalada niyataṃ kevalaṃ tat tadāsyam
nāhaṃ yāce dhanapadamadaṃ nāsti kāryaṃ tato me
yāce draṣṭuṃ tadahaha mukhaṃ kevalaṃ prītipūrṇam || 11
8.2
dadyādarthaṃ kanakamihacet hīrakādyañca ratnaṃ
āryyasthānaṃ tridaśanṛṣitaṃ mebhavān bhārataṃ vā
nāhaṃ yāce ghana tadakhilaṃ nāsti kāryyaṃ tatome
yāce draṣṭuṃ tadahaha mukhaṃ kevalaṃ prītipūrṇam ||11
8.3
dadyāccandraṃ kanakakaraṭaṃ candrakāntaṃ mahārghaṃ
nakṣatraṃ vā priyamaṇinnibhaṃ me bhavānāśu dadyāt
nāhaṃ yāce ghanatadakhilaṃ nāsti kāryyaṃ tatome
yāce draṣṭuṃ tadahaha mukhaṃ kevalaṃ protipūrṇa m ||11
8.4
dadyānmānaṃ tribhuvanadhanaṃ jñānaratnākaratvaṃ
hastyaśvaṃ vā surapatijayaṃ me bhavān kiṅkarādyam
nāhaṃ yāce ghana tadakhilaṃ nāsti kāryyaṃ tatome
yāce draṣṭuṃ tadahaha mukhaṃ kevalaṃ protipūrṇa m ||11
8.5
sāmrājyaṃ vā vipulavibhavaṃ rājarājasya dadyāt
svargaṃvātaṃ sukṛtiphalajaṃ me bhavān medinīṃ vā
dadyānmahyaṃ nahitadakhilaṃ megha yāce na yāce
yāce draṣṭuṃ tadahaha mukhaṃ kevalaṃ prītipūrṇam ||11
8.6
matsarvvasvaṃ sa patiriha me svarṇaraupyañca ratnaṃ
sāmrājyaṃ me sa hi pativaro rājarājasya ramyam
sākṣātsvargo jagati sahi me bhārataṃ me dharitrī
yāce draṣṭuṃ niyatamiha taṃ kiñcidanya na yāce ||11
8.12
ṣaḍbhiḥ kulakam
ramyaścandro yadi ghana sa vā cāsmi tāvaccakorī
sāndro megho yadi ghana sa vā cātakī cāsmi tāvat
devaḥ sūryyo yadi ghana savā padminī cāsmi dīnā
nasyāṃ sācet kathamaha mano dhāvatītthaṃ tadartham
8.131
taddhyānasthā tadanusaraṇā tadgata prāṇasārā
paśyāmīva praṇayamathitaṃ taṃ patiṃ divya dṛṣṭyā
hṛtprekṣitsyāt praṇayihṛdayaṃ dūra saṃsthasya sāci
syāllokānāṃ ihahi kimaho śaktibījañca guhyam
8.14
pratyakṣaṃ taṃ hṛdayaramanaṃ megha dedīpyamānaṃ
gāḍhodvegaṃ dharaṇiśayanaṃ sāśrunetraṃ vinidram
paśyāmīva praṇaya-mathitaṃ matpatiṃ matprapūjyaṃ
hantāhomi viraha-dahanāt nūnametaddasā hā ||12|2||yugmakam
ālekhyaṃ vā likhati ghana sa prastare prastare me
nāhaṃ dagdhā viraha-dahane yāsmi pāṣāṇacittā
patre patre likhati sa ca mannāma vā pādapānāṃ
patrantad vā dharati hṛdaye tāpanāśāya tasya
8.15
ārdrīkurvan nayana-malilaiḥ pāṭalānāṃ dalāni
stokaṃ mitran kuravaka-javā-yūthikā-jālakāni
grathnanū mālāṃ vanajakusumai ścābhirāmaiḥ sa kāntaḥ
dīrghekhāsaiḥ smarati kavarīṃ me 'dhunā veṇibaddām
9.1
kṛtvā vāmat-pratikṛti maho mṛttikā-vāri-darbhaiḥ
saṃsthāpyātho śirasi mukuṭaṃ bālakundānuviddham
viśrambhokti priyasukhasudhā-pāyi-karṇe śirīṣaṃ
muktā mañju srajamiva gale mālatī-puṣpamālām ||16
9.17
haste ramyaṃ tvadupagamajaṃ praur̤hanīpaṃ sudṛṣyaṃ
hasta-prānte kamala-valayaṃ mādhavo-kaṅkanañca
śubhrotkṛṣṭrāṃ rucira-rasanāṃ kesarānāṃ kaṭaupu
tūrṇa cūrṇaṃ nayati sakalaṃ sambhramāliṅganaina ||16|2||kulakam
jīvānāṃ syādiha hi jagati śreṣṭha gaṇyo hi marttyaḥ
martyānāṃ syājjita-yamabhayaḥ śreṣṭhagaṇyo hi vīraḥ
vīrāṇāṃ syā dama2-mahaśaḥ śreṣṭhagaṇyohi sādhuḥ
sādhūnāṃ syāt tribhuvanajayī śreṣṭhagaṇyo hi premī
10.1
dṛṣṭaśīndu-grahagaṇa-nabhastārakā-sṛṣṭimadhye
dravyaṃ kiṃ syāt jaladharapate prematulyaṃ vicitram
hṛnniryāso hṛdamṛtamaho premahṛccumbako vā
marmmasthaṃ vā hṛdaya-hṛdayaṃ harṣa-saṃvarṣukaṃ vā ||18
10.18
premākarṣai rbhajati tapanaḥ sagrahāṃ medinīṃ hi
premākarṣai rbhajati hi śaśī tārakāstā vicitrāḥ
premṇānuntaṃ khalu laghuranummaidha cākarṣatīha
premnā viśvaṃ calati vipulaṃ brahmahi premarūpam
10.3
(2
aṅgulyagre heririva kaviḥ premaśakti-prabhāvāt
dharttuṃ śakto viyati ca jana-pāṇa-govarddhanādrim
ātmāndadhvāntaṃ parahitaparaṃ prema taddharma-mūlaṃ
jīvānāntat hṛdayanihitaṃ yācataṃ prema devaḥ || 18
10.181
svārthotsargāt janayati sadā prema tāvat janaikyaṃ
jātīyatvaṃ balamiha sukhaṃ sarvvamekyāddhi siddham
brahma premnā bhavati vijitaṃ rañcitaṃ cittamadhye
vyākhyātītā surama ghaṭinā brahmalīlā vicitrā ||18.4
kalāpakam
strīṇāṃ ślāghyo bhavati hi pati brahmaṇaḥ svāvatāraḥ
pṛthvī śaśvat bhavati dhana tat prema-śikṣālayo hi
bhāryā patyurbhavati dhana tat premalīlā-sthalī sā
premnā hīnaṃ hṛdayamaruvat sajjanānāmapīha
10.182
premnā svāmī na mama giriśo lāñchitaḥ kiṃ mahātmā
premānandaṃ tvamiha labhase kinnavidyutpramaṅgāt
tāpaṃ tṛpaṃ tvamiva jalada prema datte prakṛṣṭaṃ
tanmāhātmyaṃ jalada vada kiṃ kairaho varṇanīyama
11.1
yugmakam
sarve premārjjana-vidhivaśāt sārthakā bhāgyavantaḥ
sarve premācaraṇa-sukṛtaiḥ svarga saṃlābha-yogyāḥ
premānanda-prabhava-vibhavā premapūrṇā dharitrī
premotkṛṣṭā vipulabhuvane ātmano janmabhūmiḥ ||20
11.2
śasya yasyāḥ salilasuphale jīvanaṃ jīvatīha
yasyāḥ kror̤e vasati jananī nandinī bandhuvargaḥ
dhūlī yasyāḥ pitṛjanagaṇa-tyakta-dehānumiśrā
mātevasyāt dhana gurutamā māmano janmabhūmiḥ ||20
11.3
evambhūtāṃ bhuvi mṛtamanāḥ ko'pijīvatyahokiṃ
yonapremnā smaratinu kadā janmabhūmiṃ svakīyām
pṛthvīkendraṃ prati khalu na kiṃ cumbako dhāvatīha
pṛthvī-madhyaṃ prati bhuvi navā dhāvati ki t padārthaḥ ||20
11.204
svīyāmbārthaṃ svajana-hitakṛt janmabhūmyarccanārthaṃ
syāt kiṃ gopyaṃ kimapi bhuvi syāddeyaṃ svakīyam
premnā rājyaṃ dhanamagaṇanaṃ naśvaraṃ jīvanañca
deyaṃ sarvvaṃ ghana tadakhilaṃ hyāmṛtvaṃ hi labhyam
11.21
kalāpakam
dhanyo gaṇyaḥ sa iha bhuvane yaḥ svadeśānurāgī
svārthatyāga-vrata-dṛḍhamanā daiva bhāvānvito yaḥ
yo lokānāṃ tridiva-samahṛt mandiraṃ pūjito'sti
tyaktā divyāmṛta miha sudhī yat kathāṃśaṃ piveddhi
12.1
svāmo deśārcana-vidhivaśāt megha nirvvāsito me
svārthadhvaṃśāśaya-gaṇanayā bhrātṛ kuveśa viraktaḥ
āsīt sadyaḥ sa ca mama pati stat-kudeśābhiguptaḥ
deśacyuta stadapi na pati bhraiṣṭa-dharmo vabhūva ||22
12.2
mīnā hīnā stadapi niyataṃ svīyadhammānurodhāt
tīvrasrotaḥ pratimukha matho yānti bādhā matotya
gantuṃ bādhāpratimukha matho kā kathā dhīmatāṃ hi
dharmma bādhā bhavati vikalā sarvvadeśe sadaiva || 22
12.1-2
yugmakam
dharmmārthaṃ vā vratadṛr̤hamanā deśa-saṃrakṣaṇārthaṃ
vīraḥ prāṇān tyajati bhuvane tyajya-niṣṭhovanaṃ vā
yo nirbhīkaḥ sa iha labhate cāśu mṛtyuñjayatvaṃ
bhītyā mṛtyuṃ bhajati bahudhā duṣkṛtācārabhīruḥ || 23
12.2-2
bhītinsyāt dhana kimaparā cittavṛtti rjaghanyā
bhītiḥ pāpāśaya sahacarī kāvyabādhāpiśācī
mābhetavyaṃ kimapi bhuvane kevalaṃ brahma bheyaṃ
bhītirbhītā bhavati hi bhayāt yasya viśvābhayasya ||23
12.1-3
yugmakam
phutkārairdhvā dharati sa balaṃ kaṣṭaśailaṃ hi hattuṃ
karttuṃ stabdhān sa viṣama ripūn tarjjanī-tār̤anairdhvā
bhrūkṣepairdhvā hṛdaya mavaśañcātra sarvvasya jetuṃ
hā mat svāmī satu paravaśa syātma-vibhrānta-cittaḥ ||24
12.2-3
ātmāyattaṃ sukhamiha bhave sarvvadā cāsti sarvvaṃ
duḥkhaṃ marvvaṃ khalu paravaśaṃ saṃśayo nātra kaścit
hīnatvaṃ vā varamihabhave sarvvathā prārthanīyaṃ
anyādhīnaṃ tadapi ca kadā svargasiṃhāsanaṃ na ||24
12.25
yugmakam
siddhaṃ kāryyaṃ janahitakaraṃ nātha-nirvāsanaṃna
pūjārūpe dhaṃna pariṇato rājarājābhiśāpaḥ
geyañcāryyaḥ kavivaragaṇai stasya divyañcaritvaṃ
mṛtyudvāra-prahita-vacanaiḥ saṃskṛte daivavākyeḥ
13.1
premāmūlyaṃ yadatha maraṇāt nāñcanaṣṭaṃ bhaveddhi
naṣṭaṃ syāt kiṃ prakṛta miha he svāminirvāsanāttat
dūratvanna priyatamapate nātha bhītipradaṃ me
ślāghyaṃ deśonnati-viṣayakaṃ nātha nirvāsanantat ||26
13.2
kaṣṭāśaṅkā dalati hṛdayaṃ prāyaśaḥ prāṇināntu
jāte kaṣṭe tadiha viṣamaṃ sarvvathā sarvvasahyam
bhīmākāra svapnamiva patitaḥ parvvato'thya laghuḥsyāt
tat paśyāhaṃ svapativirahe hanta jīvāmi bālā ||26
13.27
yugmakam
matsāddaśyaṃ lalitalatikā-śliṣṭa-vṛkṣa-prarohe
svabhrāntyā vā cakita-nayanaḥ paśyatīṣat pradoṣe
nidrāyāṃ vā cakita-hṛdayaḥ svapnayogena rātrau
matpratyakṣaṃ saca mama pati svalpakālaṃ karoti
14.1
utkṣiṣyāya stimita-nayanaṃ śārikāṃ pādapasthāṃ
pṛcchatyārāt praṇaya-viṣayaṃ kāvya-yogyaṃ sa kāntaḥ
gāṇaṃ gāya tvamiti vadati kliṣṭacittaḥ patirme
sthānañcaitat nibhṛtagahanaṃ nṛtyagītādi-yogyam ||28
14.2
utkṛṣṭaṃ kiṃ na bahu viṣayeḥ kānanantannagaryyāḥ
nāstyasmintat jana-kuṭilatā nāsti kolāhalo'pi
uccairgeyaḥ sa vibhumahimā cātra tāra-svarena
puñjārakhye sumati-damano nindako nāsti kaścit ||28
14.3
ete vṛkṣāḥ parahita-parāḥ pādapā muktahastāḥ
dhṛtvārtāpaṃ śirasi vipamaṃ kinna kurvvanti śaśvat
chāyā-dānaṃ phalavitaraṇaṃ maunino vairiṇo'pi
yogābhyāsaṃ sukṛti-janakaṃ niścalāḥ kinna niṣṭhāḥ ||28
14.28
viśeṣakam
saudhotsaṅge dhanapatipure śikṣitāsi prayatnai
stannāmatvaṃ śravaṇa-madhuraṃ śrāvayāsminvanānte
tadbhaṅgādyaṃ tadanukaraṇaṃ tanniṣedhaṃ taduktiṃ
jānābhitvaṃ madabhilaṣitaṃ kiṃ na pūrṇaṃ karoṣi
14.30
nāhaṃ sati tvamiti sukateḥ śārṅgikaṃ māṃ vaditvā
kasmin yāsi praṇaya-rasikaṃ vṛttagāśvāntarājantau
hā bhrānto'haṃ vada tadadhunā kiṃ karomi kva yāmi
ityuktā vā bha hi mama pati naiva tasthau yayau na
14.31
udvignaḥ man yadi vana-nadītīramuddiśya yāti
tadutkaṇṭhāṃ sa ca patibaraḥ spaṣṭarūpena dṛṣṭvā
aśru tyaktā vadati ghana vā hā vidhātaḥ hato'smi
nirjīveṣā tadapi calati svīya kāntasya pāśrvaṃ
14.32
kāntāvasthāṃ viraha-viṣamāṃ naiva jānāmi kiñcit
sotkaṇṭhāpi praṇaya-vibhavā sā na vāñchānuvṛttiḥ
āgantu mā nahi balavatī rājarājābhiśāpāt
manye sā vā sṛjati taṭinīṃ svāśrupāta prayāgaiḥ
14.33
śrotuṃ vāñchā vada vana-nadi tvaṃ śubhe mā nadī kiṃ
paśyāmitvaṃ vahasi hṛdaye dona-mūrtti madīyām
sācet kutra pracalasi śubhe tiṣṭha duḥkhārṇavo'haṃ
durbhāgyo'haṃ sa vana-bhavano rājarājābhiśaptaḥ
14.34
dṛṣṭvā pārśvaṃ girivananadī-tīra-vānīrakuñjaṃ
sabhrūkṣepaṃ vadati sa tu vā hā vidhātaḥ kimartham
ghorāraṇye praṇayimithuna-prārthaṇīyaṃ nikuñjaṃ
kuryyāt kovā saha lalanayā cātra viśrambha-bhāṣam
14.35
dattaṃ kuñjaṃ yadiha gahane deva tat dehi kāntāṃ
sṛṣṭaṃ sthānaṃ yadiha nibhṛta hvānayāsmint me tām
nāhaṃ yāce kimapi bhuvane cāparaṃ prārthanīyaṃ
yāce tāṃ yā bhavati bhuvane stottamāṅgāṅginī me
14.36
dīrghī kurvan viraha-divasān sūryyadevaḥ pracaṇḍaḥ
manye nāthaṃ dahati khalu me jīvanaṃ jīvanasya
prātaḥ padmaṃ ravikaradhṛtañcāhṛtaṃ kiṃ madarthaṃ
tasmāttasmin kimu dinakaro yātyanalpāmyasūyām
14.37
manye vātyā prakhara-tapanā sahasra-raśmi-prataptā
sevāvyāje īhati nitarāṃ taṃ ghana prekṣya dīnam
yāsti prāṇāḥ kathamaha hi sā kleśadātrī prahartrī
karmmāyattaṃ jagati sakalaṃ karmma mahadrāmalaṅghyam
14.38
ākailāsāt kuvalaya-dalāmoda-melī kaṣāyaḥ
hemo vātaḥ pariṇamayitā kānanoḍumbarāṇām
āsiñcorvī jalakaṇa-vahaścandanāmodapūrṇaḥ
śīto vāto vrajatu haratu glāni maṅgasya patyuḥ
14.36-2
vṛkṣacchāyā-vṛta-vana-nadī-nīra-keli-prahṛṣṭahaṃsaśreṇī-vicaraṇa-calat-pakṣa-saṃgharṣajātaḥ
snigdho vāto vanaja-kusuma-stoma-saṃsargagandhaḥ
kāyamlāniṃ haratu niyataṃ tāpadagdhasya tasya
14.40
hasta-nyasta-pracura-vicalaccāmarā kinnarīva
netra-prīti-prada-ramamayotkīrṇa-bhaṅgīsvarūpasāndrottiṣṭhat-ghana-vana-kaṇodvārikā snigdhavātyā
sevā karttuṃ bhavatu niratā tāpa-taptasya tasya
15.1
manye kāntaṃ raghukulavadhū-bhukta-kuñje muhūrtaṃ
diksaṃsakta-pravitata-ghana-vyastaśṛṅgātape me
prītyārcanti pracura-kusumai rgrīṣmavibhraṃsivṛntaiḥ
vṛkṣāṇāṃ vā jaladhara vṛthā vothikā mādhavīnām ||41
15.2
puṣpāsāraiḥ snapayati yathā vṛkṣavallayāvalī taṃ
aśrusrāvaiḥ snapayati tathā mūladeśān sa tasyāḥ
chāyāṃdatte tvamivahi yathā megha tasmai sadā sā
ābhāṃ datte vidhuriva tathā svāsyajātāṃ sa tasmai ||41
15.42
yugmakam
prātaḥ padme vadana madharaṃ lohite pakvabimbe
lāvaṇyaṃ me śaśini śikhināṃ barhabhāriṣu keśān
śyāmāsvaṅgaṃ cakitahariṇī-prekṣaṇe me kaṭākṣaṃ
kunde hāsyaṃ daśanamapi me pāṭale me kapolam
16.2
1
ākāraṃ me saghana-gagane bhūstare me nitambaṃ
madhyaṃ tanvo valitakavare kokile rakta-kaṇṭham
haṃse grīvāṃ gatimapi gire śṛṅga-śṛṅge stanaṃ me
ācāraṃ me mṛdi mama patiḥ paśyatīṣat vyathātu || 42
16.43
kulakam
sphītīkurvan śrutisukhakaraṃ kūjitaṃ sārasānāṃ
haṃsānāṃ vā madakalakhaṃ mānasotkāntarāṇām
kāruṇyādroṃ jhara-jhara-khai nirjharo vā khavāvī
kāntantaṃ me bhajati viphalaṃ śāntanāyogyaśabdaḥ
16.44
ramyā śyāmā vihagacaturā tāḍyamāneva tantrī
saṅgītaṃ vā raṭati viphalaṃ vanyavṛkṣāt kadācit
dattvādṛṣṭyā sapadi ghanavā cārunṛtyopahāraṃ
vīṇātulyā nadati viphalaṃ śailapṛṣṭhe kapotī
16.45
tanvī śyāmā svapati-racitā pakvabimbādharoṣṭhī
sā me ramyā pratikṛtiraho stokanamrā-stanābhyām
sambhāraṃ vā praṇayaghaṭitaṃ taptatṛdhṛtkaṭāhe
manye datte virahadahanaṃ jāta-duḥkha-prakampyam
16.46
evaṃ daive pratikulagate dainyamidaṃ bhaveddhi
sarvvaṃ svīyaṃ bhavati bhuvane vairiṇāmagragaṇyam
svīyaṃ kāyaṃ nijakaranakhāḥ pāpya vā ghnanti sadyaḥ
svīyāṣṭhaṃ vā sarasarasanāṃ hanta vā ghnanti dantāḥ
16.47
kurvvopāttāṃ vanajakusuma-dyotibhiḥ puṣpavṛkṣaiḥ
pūrṇeprāntaṃ stimitacaṭugau-tānajātāmrakuñjaiḥ
śyāmāvallī-jar̤itaviṭapi śyāmalopatyakāṅgaḥ
yasyastāvat harati nayanaṃ rāmagiryyāśramaḥ saḥ
16.48
ramyātasmin dadhiphala-vaṭa-plakṣamālūravīthī
bhuṃkte lakṣmī girivara-gṛhe megha divyābhikhyām
bhuṃktenāsmin mama pativaraḥ kiñcidānandaleśaṃ
kārāgāraṃ nahi sukhakaraṃ ratnaramyaṃ kadāpi
17.1
dṛṣṭātasmin cakitahariṇī sāpi suptaṃ kirātaṃ
yastivyastā priyamṛgapateḥ kāyakaṇḍūyanāya
bāṇakṣepāt bhavati virataḥ svapriyāyāḥ prabuddhaḥ
sparśāṃnugbho hariṇamithunaṃ sajyacāpaḥ kirātaḥ ||48
17.2
sāndraṃ meghaṃ bhajati capalā tatra gambhīra-ghoṣaiḥ
hyāśrākāśaṃ calati viyati drāk balākāvalirvvā
śūnyodvegā pulakitaśukaṃ sevate śārikā vā
nṛtyārambhaṃ saha sṛjanayā vā mayūraḥ karoti ||48
17.3
tasminnadrau pivati madhuvā cāru-puṣpaikapātre
sastrīkaḥsan sukhi madhukaraḥ puṣpakuñje'ti guñjan
puṣpakṣepai rnavatakavaraṃ sevate vallarī vā
tattaddṛṣṭvā dharati tu kathaṃ jīvanañcāryyaputraḥ ||48
17.50
viśeṣakam
udyogī yaḥ sa iha labhate padminīlakṣmalakṣmīṃ
utsāhī yaḥ sa iha labhate padminī-saṅgavāṇīm
labdhvā bhāryyāṃ sukṛtivibhavāṃ padminīṃ dṛṣṭvāsthitāntat
lakṣmīṃ vāṇīṃ sa iha labhate yaḥ kṛtī viṣṇukalpaḥ
17.51
pūjyaṃ rāmaṃ janakatanayā padmamavata siṣeve
āsīt rāmaḥ surasamasukho tatra nirvvāsito'pi
dūrasthāhaṃ vada ghana kathañcāryya-putrannuseve
sthitvā tasmin dharati tu kathaṃ jīvanañcāryyaputraḥ
17.52
guñjan kuñje pivati madhu vā puṣpajaṃ tatra bhṛṅgaḥ
prātaḥ sūryya-prakaṭita-javā-rāgaraktābhanetraḥ
kelāmotko bhavati gahane kokilastyakta-gītaḥ
āścaryyaṃ hā bhavati tu śiro-ghūrṇanaṃ tatra patyuḥ
17.53
kaṣṭaṃ matvā jalada viṣamaṃ tasya nirvvāsitasya
pāṣāṇo'pi dravati taṭinī sṛjyate tena tīvrā
vajrasyāpi jvalati hṛdayaṃ medinī kampate ca
mātraṃ nātra dravati kaṭhinaṃ rājarājasya cittam
17.55
agrāhyāntaṃ paraparuditaṃ ye na jānanti duḥkhaṃ
yo rājā sa stavana-vadhiro bhikṣuko hīnaśaktiḥ
anye sarvve svasukhanihatāḥ svārthacintātimagnāḥ
duḥkhaṃ kovā vada mama haret ko mahātmā kṛpāluḥ
17.55-2
kliṣṭān dīnān prati bhavati ya stattvadarśī kṛpāluḥ
sarvvākāṅkṣāṃ jhaṭiti labhate brahmasrastāṃ kṛpāṃ saḥ
hṛddraurbalyaṃ nahi nahi kṛpā yāsti śaktipradātrī
kasmānlokā vigata karuṇā ruddhakarṇā bhavanti
17.56
śauryyaṃ divyaṃ vasati hṛdaye tasya nirvvāsitasya
saundaryyaṃvā sphurati kimaho hṛdgatāmūlyaśauryyāt
krītaṃ dhairyyaṃ kimatha na gire raśruratnesu tena
uccaṃ kintat praṇayihṛdayaṃ rāmagiryyākhyamānna
17.57
kharvvīkurvvan acalaśikharān tuṅgaśṛṅge niṣannaḥ
kṣudrīkurvvan drumaparikarā nunnatadyānddhadhānānū
uttamāśru prapatananavotthānakālāntarāle
paśyatyārāt namati tu nabho rāmagiryyāṅghrimaṃsaḥ
17.58
tatsānnidhyaṃ vrajati sahasā vyāghrabhītiḥ kuraṅgaḥ
tasyāśvāśā dabhinayati vā vaśyatāntu praśāntām
dhīmānverī varamiha bhave sarvvathaiva śaraṇyaḥ
bhagḍātmīyo jagati niyataṃ sarvvathā varjjanīyaḥ
17.59
mārjāratvaṃ bhajati ca vṛka stasya dṛṣṭiprabhāvāt
tadbhrakṣepān vanapaśuvadhāśaktahastiḥ kirātaḥ
śaśvattṛṣṇanto bhavati gahane bāṇanikṣepahastarāḥ
smātsāmarthyaṃ niyatasukhadaṃ duḥkhadaṃ durbalatvam
17.60
tasminnadrau bhajati sa vibhuṃ buddhikāyecca vācā
buddhiṃ yo naḥ svaya miha dau khoyakāruṇyajātām
ekonalakṣyo bhavati bhuvane yo narāṇāṃ varāṇāṃ
trailokyasya priyataramaho nāsti cānyat hi yasmāt
17.61
rāmatvaṃ kiṃ bhuvanaviditaṃ nārjjitaṃ tena patyā
yadammārthaṃ vasati sa bhṛśaṃ rāmagiryyāśrameṣu
yenatyaktāḥ kuśanalavasutā ehi vaidehi vācā
devatvantat-karatalagrataṃ yaḥ svadeśānurāgī
17.62
yaḥ paryyaṅke rajataracite snigdhavaidūryya-yukte
ramye rātrau taruṇavaṇitaḥ suptapārāvatāyām
harṣātphullo vividhaviṣayān protidān megha jalpan
cāśete prāk vimalaśayane dugdhapheṇātiśubhre
18.2
1
yaḥ prāsāde sphaṭikaracite medurābhraṃlihāgre
udyānasthe satatamavamat śakravat hṛṣṭacittaḥ
satkāryyārthaṃ vamati sa girervvṛkṣamūle kuṭīre
vīrendrānā mahahakimaho lokapūjyañcaritam || 62
18.63
kulakam
yasyāhāryyaṃ pracurasukhadaṃ havyakavyaṃ mahārghyaṃ
miṣṭānnaṃ vā paramamadhuraṃ pāyasānnaṃ palānnam
dār̤imbaṃ vā sarasapanasaṃ nārikelaṃ rasālaṃ
kṣīrakṣāmṛt rucikaraphalaṃ śarkarākṣodapakvam
19.2
1
yatpānīya vimalasalilaṃ cārupuṣpāsavovā
drākṣāriṣṭaṃ himayutasudhā bhūtapurā somajātā
miṣṭāsvādaṃ karakajasamaṃ śarkarāmiśratoyaṃ
satkāryyārthaṃ pivati sa jalaṃ cāttimūlaṃ phalaṃ vā ||63
19.64
kulakam
satkāryyārthaṃ tyajati ghana yo vajracittaḥ svaharṣaṃ
matsantāpāt dravati sa kṛpā-toyacitto vareṇyaḥ
tvadvad vajrāt kaṭhinamiva vā komala megha toyāt
durvijñeyaṃ sarasahṛdayaṃ sajjanānāṃ bhaveddhi
19.64.p1
meghadautyam
19.64.p2
[ meghadūta-pariśiṣṭam | ]
19.65
uttara meghaḥ
vidyudvantaṃ taruṇavanitaḥ sendracāpaṃ sacāpaḥ
saṅgītāya prahatamurajaḥ snigdhagambhīraghoṣam
antastoyaṃ sarasahṛdaya śṛṅgadṛśyaṃ mahātmā
matsvāmītvāṃ tulayitu mala megha taistairviśeṣaiḥ
19.66
prāpyātastvāṃ samaguṇinijaṃ megha me jīviteśaḥ
tvāccāvaśyaṃ praṇaya-vacanaṃ śrotrapeyaṃ babhāpe
prāpte mitre bhavati sujano muktakaṇṭho dharaṇyāṃ
tasmāt hiṃsyāt laghu nijamanaḥ kleśabhāro hi na syāt
19.67
tat sandeśaṃ rahasyakathitaṃ vaktumarhasyathomāṃ
durbhāgyāha ntadapi jalada preyaso te hi vandhoḥ
kaḥ sandeho mama paricaye yannanodbhrāntakānteḥ
pūrvaṃ śaśvat vahuparicitā kāyyaito'hantavāsam
19.68
lājairdadhyā dibhirathayadā mantranāpūrvvamantraiḥ
pūrvyantāvat tvayi ghana mayā rādhite sāñjalīha
kṣetre kṣetre viṣamanirāsa karpite khantadātu
dhīraṃ nīraṃ daditha vimalaṃ tatsamastaṃ smara tvam
19.66-2
pūrventāvat jalavitaraṇāt vālamandāra-mūle
māṃ dṛṣṭvātha śramavigalitāṃ dhenusevāvratācca
ambhovṛṣṭyā navataruvarān tān bhavān me siṣeca
lakṣmīdevī parigaṇanayā pūpujat mandravādyaiḥ
19.70
nāthādeśā dahamiha yadā divya-gāthāṃ papāṭha
jhaṅkāraiste rahasiha purā tāḍyantāntu vīṇām
vāṇībuddhyā sthitamihatadā kintvayā nā calatvaṃ
śikṣā hi syāt tridasa-sadasā-prāpti-sopānagaṇatrā
19.71
hastepāde vapuṣi śirasi sthāpayitvā sudṛśyān
svābhaṅkārān prakharamukharān svāminā sārddhamasmin
nṛtyaistālai rahamiha yadā nīnṛtantān mayūrān
cittepāyo mayi kila bhavān vidyudunmeṣadṛṣṭim
19.72
pūrvaṃ kānta-prahṛtamuraje meghamallārarāgeḥ
madgītaistaiḥ svaracitapadai rgeyagāne bhavān kim
snigdhaśrāvya-stanitanivahākāratāla-pradātā
harṣāccābhūt khalu vigalito viṣṇuvat śambhugītaiḥ
19.73
krīḍāśaile kisalayacayā laṅkṛte cārukuñje
kundādyaistaiḥ surabhikusume rjālakai rmālatīnām
sañjātāyāṃ mayi ghanapate vanyadevīnibhāyāṃ
stotrai ramyaṃ kimatha na purā rādhitāstu tvayāham
19.74
ramye'smadgo vasanasupaṭe citrite te sucitre
gāḍhairnīlai stimira-kiraṇa-prītisaṃyogaramyaiḥ
nānāvarṇaiḥ ravikaragate stembhiyā vā bhavān kiṃ
taddṛṣṭvā tvat-mukuragagane - naiva harmyaṃ pra viveśa
19.75
klāntaṃ kāntaṃ pratimadhukara-śreṇidīrghānkaṭākṣān
sambhrūkṣepān nayanatar̤itu hūtasārān sahāsyan
dṛṣṭvā me tān tvamapica purā bhūvvimugdho isitvā
jātañcābhūt kimatha nahi taddarśanātvatkavitvam
19.76
saudāminyā matha sakapaṭaṃ megha lukkāyitāyāṃ
meghākārā vayavagucira-vyomayāna-prayātām
vidyudbhāntyā tvamanusṛtavān māṃ vayasthāṃ sanāthāṃ
vidyutkalpā lalitavanitā prekṣaṇīyā hi sarvaiḥ
19.77
aśvārūḍhāṃ prakaṭitakaṭī-lambamānāsibhūṣāṃ
valgāhastāṃ svapatisahitāṃ prekṣya māṃ kṣipravegām
pūrvaṃ hitvā ruciravadano vīrabhāvānvito'bhū
rāvirbhūtaṃ bhavati hi balaṃ śaktisandarśanena
19.78
hastisthāṃ māṃ vitaritabahu-khīyaśilpārjitārthā
labdhollāṣāṃ svapatimilitāṃ prāptapuṣpopahārām
dṛṣṭvā hṛṣṭa svamapi dadithā mbhaḥpayoda prabhūtaṃ
yācyādarśa-grahaṇaviṣaye devavattvaṃ prayāsī
19.79
atyāścaryyaṃ ghana gaganagaṃ meghanirmānayantraṃ
buddhyā patyā mama hi guṇinā navyamāviskṛtaṃ yat
tasmin yantre kathamapi mayā cālite kiṃ purā na
cākṛṣṭaḥ san daditha salilaṃ kānanaṃ prāṅgane naḥ
19.80
miṣṭotkṛṣṭaṃ sarasa-surasaṃ pāyasānnaṃ palānnaṃ
pūpaṃ sūpaṃ patraja-phalajaṃ vyañjanaṃ laḍḍukādyam
patyustṛptyai jaladhara yadā sarvvathāhaṃ rarandha
pūrvvañcābhū rupacitavapuḥ kinna matpākadhūmaiḥ
19.81
tanvīśyāmā śikharidaśanāpakvabimbādharoṣṭhī
kṣāmāṅge'haṃ cakita-hariṇī-prekṣaṇānimna-nābhiḥ
śroṇībhārā dalamagamanā stokanamrā stanābhyāṃ
kaḥ sandeho mama paricaye yā hi nirvvāsitaṅgā
19.82
eṣā dhanyā dhanapatipurī śrīviśālā'lakā hi
ratnastūpai vimalakiraṇai divyaśailasthitāyām
asyāndṛṣṭe vipaṇi-racite cāruratnākarāste
maṃlakṣyante vigatavibhavā stoyamātrāvaśeṣāḥ
19.82-2
1
eṣā pūrṇā bṛhadavayave mnaiṃdurābhraṃlihāgraiḥ
rasyodyāna-sthitataruvarai rvaijayantī-prayuktaiḥ
prasādestai rmaṇimayatalodgītarājādhvabhiśca
dīpānlokā narapatipathe saṃkhyevātiriktāḥ
19.82-3
2
pūrṇācaiṣā viṣayipuruṣai bhārupām̐gāṅganābhi
rvidyuddāma-sphuritacakitā pāṅga-śobhānvitābhiḥ
hāsyā śleṣotthatanupulakita-svāmisaṃvādatābhiḥ
prekṣāceṣā ghana janagaṇairnaitrasamprotimikṣet
19.82-4
3
asyāmanyā vasati vanitā ekaveṇyanvitā kā
kā vā cāsyāṃ malinavasanā hīnaratnāvataṃmā
kāsyāḥ svāmī sukṛti-caraṇāt rājanirvāsito'syāḥ
kasyāḥ saudhaṃ malinavadanaṃ vaijayantīvihīnam
19.83
4
tvayyāsanne pariṇataphala-śyāmajambūvanāntā̍
nīr̤ārambhai gṛhabalibhujā mākulagrāmacaityām
tāñcāpaśyaḥ katipayadina-sthāyihaṃsāṃ daśārṇāṃ
śromaṃsevyāṃ prathitavidiśāṃ vetravatyā vidhautām
19.83-2
1
vakraḥ panyā yadapi bhavata ścojjayinyāḥ purīntāṃ
vidyuddāma-pratimarucire ndīvarākṣī-manojñām
siprāsevyāṃ sukavi-kavitā-sthāpitasthāyikīrttiṃ
tvañcāpaśyo vipulavibhavāṃ sāndhyajalpa-prasiddhām
19.83-3
2
ārāmādri-kṣititalagartaṃ kānanaṃ śailaśṛṅgaṃ
nadyastīre dhanijanapade vārida tvañcavābhūḥ
gaṇḍasvedāpanayanarujā klāntakarṇotpalānāṃ
cchāyādānāt kṣaṇaparicitaḥ puṣpalābīmukhānām
19.83-4
3
taccāvaśyaṃ daśapurapurīṃ prekṣya cāhlādito'bhū
stvañcāpaśyaḥ sukṛtijanakāṃ cārukelāsa rājyam
kutrāpyevaṃ pativirahiṇī hyekaveṇī mapaśyo
yasyāḥ kāntaḥ sukṛtacaraṇāt rājanirbāsito'bhūt
19.84
yatrāgāraṃ dhanapatigṛhānuttareṇāsmadīyaṃ
āsīllakṣyaṃ surapatidhanuścāruṇā toranena
tatrāgāraṃ tavaparicitaṃ vidyate tādṛśantat
kaḥ sandeho mamaparicaye tannitāntasthitāyāḥ
19.85
jālodgīrṇaṃ na mama bhavane dīptavidyut-pradīpte
bāṣpībhūta svamiva ghanahe keśasaṃskāradhūpaḥ
devīnānta madhurasabhujāṃ nāpi vāmantritānāṃ
dīptānyasmin mukhavidhukaraiḥ saudhavātāyanāni
19.85-2
1
gehaṃ kintat gṛhapativaro nāsti yasmin sabhāryyaḥ
kuñjaṃ kintat kusumahitaṃ śūnyabhṛṅgapramodam
khātaṃ kintat vigata-salilaṃ haṃsalīlāvihīnaṃ
kṣetraṃ kintat surasarahitaṃ śasyaśaṣpādiśūnyam
19.85-3
2
sūryyāpāye kimihakamalaṃ puṣyati svāmabhikhyāṃ
candrāpāye kimihakumudaṃ svīyakāntiṃ tanoti
doṣābhāve kimiha nagaraṃ naiśaśobhāṃ vibhartti
nāthābhāve kimiha bhuvanaṃ rājate geharājyam
19.86
3
viśeṣakam
hāronāsīt dhṛta urasi me nāthaviśleṣabhītyāḥ
hāhedāniṃ girivaragaṇā āvayo rmmadhyadeśe
kalpajñānāt nayananimiṣo varjjitome purāsīt
hāhedāniṃ ghana bahudinaṃ matpatirvvañcitaḥ saḥ
19.86-2
1
sūryālokaḥ pulakajanaka ścāndhakārāyate sa
candra-jyotsnā vimala-madhurā hā sphuliṅgāyate sā
snigdhovātaḥ parama-sukhadaḥ so'pi vajrāyate hā
hā kiṃ kaṣṭaṃ hṛdayamapime megha bhārāyate hā
19.86-3
2
sābhre'hnīva sthalakamalinī na prabuddhā na suptā
rātraukliṣṭā cakita-hṛdayā cakravākīva caikā
kāntāpāyat pratidina mahaṃ cāśrunocchūnanetrā
sarvvaṃ khinnaṃ svapati-virahāvasthayā cā smadīyam
19.87
3
viśeṣakam
niḥśabdeṣā praṇaya-rasikā śārikā pañjarasthā
vīṇāceṣā niyataniravā dhūli-saṃlipta-dehā
tantrīhīnā guṇigaṇamano-mohinī sā tritantrī
godhūmānnā milita-murajā hīna-śabda śca dīnaḥ
19.88
granthāgāraṃ dharati viphalaṃ pustikā hemapeṭī
puṣpodyāne dharati viphalaṃ puṣpa-vallī supuṣpam
valgāhīno harati samayaṃ mandurāyānturaṅgaḥ
vaprakrīr̤ā-virati-vikalaḥ krandatī vātra dantī
19.89
netat kuñjaṃ kusumakhacitaṃ dṛśyate yat suhṛśyaṃ
kārāgāraṃ bhavati viraha-grasta-paurāṅganānām
krandantīha bhramaranikarāḥ kokilāḥ śabdahīnāḥ
etāvanmā virasavadanā nitya puṣpāśrupātaiḥ
19.86-4
1
dvāropānte malina-vadanaḥ prītivarṣī sa eṣaḥ
hastaprāpya-stabaka-namito bālamandāra vṛkṣaḥ
tvāmāsādya priyanirujanaṃ grīṣmaviśliṣṭavṛntai
rāśāyuktaḥ svakusumacayai rarcayatyāśu megha
19.86-5
2
āsīt khinno viravavimukho nīlakaṇṭho mayūraḥ
nṛtyervvarhaṃ nayana-subhagaṃ taṃ karoti prakīrṇam
āśālīkāṃ janayati bhavān vidyudunmeṣakalpaṃ
āgantā sa tvamiha ghana yaccāgata stasya vandhuḥ
19.90
3
nāthenokṣo madhuraphalado yo rasālaḥ suramyaḥ
yasya prāvṛṭ-samayajaphalaṃ sundarākāra-ramyam
saṃghātaṃ vā parama-mamṛtaṃ devatā-prārthanīyaṃ
na spṛṣṭaṃ yat sadaya-patinā cchedanīyaṃ svahastaiḥ
20.2
1
utphullantat phalabharanataṃ paśya paśyāmra-vṛkṣaṃ
āśāyuktaṃ vihaga-nivahai rāgyitaṃ prekṣaṇīyam
dṛṣṭvā hṛṣṭaṃ kuru ghanapate cārunetradvayante
dṛṣṭvāhantaṃ vipama virahe jīvanaṃ me dharāmi ||90
20.91
kulakam
srastaṃ hastāt kanakavalayaṃ kāmacakraṃ bhavet yat
chinnaṃ mālyaṃ ratikṛtagṛhāt kaṇṭhadeśāt madīyāt
śroṇyāḥsrastā rucira rasanā pāśagaṇyā hi ratyāḥ
karṇāṃmbhraṣṭaṃ praṇayarasadaṃ cañcalaṃ kuṇḍalaṃ me
20.91-2
1
śiñjāhīnaṃ maniviracitaṃ bhūṣaṇaṃ gātramuktaṃ
mlānībhūtaṃ kamalasadṛśaṃ pelavantanmamāṅgam
kiñjalkāṅgaṃ na mama vadanaṃ lodhracūrṇāṅkitanna
netrannityaṃ patipathagataṃ saṃyataṃ vāṣpapūrṇam
20.91-3
2
pīyūṣārdrā nahimadhadadharaḥ śūnyatāmbūlarāgaḥ
dīrghakālaṃ na mama caraṇaṃ raktimālaktakāṅkam
veṇībandho jalada viṣamo rakṣito gaṇḍapīḍaḥ
śāpasyānte praṇayavidhinā svāminoddiṣṭanīyaḥ
21.1
3
viśeṣakam
veṇīceṣā daśati phaninī māṃ sadevāsahāyāṃ
śvāsāgnirmāṃ dahati ca sadā mneyacittādvijātaḥ
dṛṣṭvā dāhaṃ marusanayanaṃ siñcatīvāśru nīraṃ
hāhā patyu rvirahadahanā nāsti cānyattvamaṅgām || 92
21.2
śūnyaṃ hyetat nikhilabhuvanaṃ bhāti nityaṃ vinā taṃ
śocāvasthā mama hi yadahaṃ na sthitā vā na yātā
manyenāhaṃ virahadahanā jīvitā vā mṛtā vā
vyāttaddravyaṃ kimapi madhuraṃ yohi yasya priyaḥ saḥ || 92
21.3
sa svāmī me hṛdaya supathaṃ prasthita ścāvalambya
tatpādāṅko jalada hṛdi se cāṅkitā gāḍharupaiḥ
taccittantat smṛtipaṭapuṭe citritantat vicintya
bhāvonmattā kathamapi sakhe jīvanaṃ yāpayāmi || 92
21.1-2
viśeṣakam
pūrvaṃntāvattvavidita-gatotphullayāmā triyāmā
viśrambhokti-praṇaya-sukhade ramyaharmye vyaraṃsīt
jānātīva na khalu gamana cṣādhunā sā triyāmā
ajñātāntā yugabhiva hi sā hanti māñcāmahāyām ||93
21.2-2
rātrau lupte nikhilabhuvane sūcibhedyai stamobhiḥ
śrāntiṃ prāpte śramijanagaṇe gāḍha-nidrā-prabhāvaiḥ
avyāpārāṃ dahati khalu māṃ jāgṛtīṃ nāthacintā
hṛddainyaṃ syāt viṣama miha ne tādṛśaṃ svārthadainyam ||93
21.3-2
nidrā devī janagaṇa kṛpākāriṇī yā dharaṇyāṃ
bhaktāyāṃ sā mayi tu vimukhā nātha-vicchedavatyām
udvignāhaṃ dharaṇiśayanā gāḍha-nidrā-vihīnā
tandrādhīnā divasarajanīṃ svapnamātrānumevyā ||93
21.93
svapnaḥ kiṃ me jalada bhavitā sārthako svatkṛpāyā
stadvotyānta-praṇayavibhava-svāminirvvāsanaḥ saḥ
śāpasyāntaṃ yadi dhanapateḥ syāt kṛpāvāribhiste
manye tasmāttava sucaritaṃ kāvya-saṃvarṇanīyam
21.5
4
yatnestāvat śirasi mama tat tvāmahaṃ sthāpayāmi
vidyuddāmnā vipulakavarīṃ megha saṃ śobhayāmi
hṛtvā tārāḥ kusumasadṛśā mastake me dharāmi
indorhāsyaṃ patisukhakaraṃ megha sadyo harāmi ||93
22.2
darvvītulyā priyamadhurasaṃ kiñcanākhādayantī
mudrādānai rbhuvi vinihane dehalī-dattapuṣpaiḥ
sotkaṇṭhāhaṃ dinagaṇanayā taddinaṃ yāpayantī
kartuṃ kiñcit patihitakaraṃ nāca śaktā svaśaktyā ||94.1
bādhyāgatyā jalada sutarāṃ tatkuberāṅganāntāṃ
stotravrātaṃ svaracitapadaiḥ śiṣṭa tuṣṭāva samyak
sarvaṃ hyadyā hutiriva sudhā bhāti tadbhasmarāśyāṃ
sindhostoye śiśira-kaṇikā-pātavat bhāti sarvvam ||94
22.3
evambhūtā dhana sudivasā stehinaḥ prasthitā hā
yeṣu prārthī saha vanitayā matsaṃkāśe kuveraḥ
āsīt pūrvvaṃ pramada-samaye gītikākarṇanāya
syādaiśvaryyaṃ guṇamiha bhave sarvvasaṃsādhanīyam ||94
22.1
śeṣe durgā-caraṇaśaraṇaṃ metra jagrāha māhaṃ
nātho yasyā duritadamana cāśutoṣo maheśaḥ
ārādhyā sā surasurapateḥ śaktirūpā śaraṇyā
yācārādhyā satatamapi te vāsavasyānugasya ||95
22.2-2
dhanyā-dhanyā dhanada-dhanadā jñānadā jñānadā yā
mānyā-mānyā jalada-jaladā śāradā śāradā yā
śyāmā-śyāmā sukhada-sukhadā mandirā mandirā yā
vāmā-vāmā varada-varadā sāhranā māhranā yā ||95
22.3-2
sarverdevai ryadanusaraṇaṃ manyate ślāghanīyaṃ
yasyā devyā namati caraṇaṃ rājarājo'pi namyaḥ
yā saṃdityā bhabhayajayadā duḥkhatāpāpahantrī
ādarśā yā nikhilabhuvane tāpasīnāṃ satīnām ||95
22.1-2
viśeṣakam
saṃsthitādyo sudṛr̤hamanasā divyamādhvonisevyaṃ
kātyāyanyāḥ vratamranupamaṃ svāmipūjāparantat
patyurmūrtiṃ ghana śivamayīṃ pūjayāmi prayatnaiḥ
paśyāmu tvaṃ tava paricitāṃ sādhavātāyanasthaḥ ||96
22.66
unnidrāntat nayanasali tātpīr̤aruddhāvakāśāṃ
gār̤hotkaṇṭhā-vyathita-hṛdayonmuktāvātāyanāṃ hi
niḥsandehaṃ dharaṇimayanāṃ kātaroktāprabhāvāṃ
bhrāturjāyāṃ svajanaśaraṇāṃ viddhi māmambuvāha
23.1
2
yugmakam
niḥśaṅkaḥ san vada tadadhunā śrotrapeyaṃ hi tasmāt
sandeśantaṃ ghana dhanapati-krodha-viśleṣitasya
utkarṇāhaṃ pati-vivaraṇaṃ śrotumutkaṇṭhitāsmi
vegonmukta-praṇayaghaṭita-kṣobhavitdvṛtkavāṭā ||67
23.67
kṛtvā vā me kaṭhinahṛdayaṃ toyadāgrre chidīrṇa
paśyāśu tvaṃ hṛdayanihitāṃ kasya mūrttiṃ mamājñāma
prītyā vā kaṃ jaladharapate jīviteśaṃ bhajāmi
mā bhetavyaṃ nahi virahiṇī jīvanatyāgabhītā
24.1
2
yugmakam
aśrūṇi tvaṃ na ghana virahāttaptumarhasyatho no
vajrāghāta-praśamitarujāṃ karttumāśu kṣamo mām
dautyena tvaṃ śamayitumalaṃ kruddha-yakṣeśaśāpaṃ
śoko vaidho nahi samucitopāyamandhānaśaktyām || 98
24.98
ghorāvrāva' sajalamahahā kiṃ śṛṇomi tvadīyaṃ
vaktuṃ vārttāṃ svapati-kathitāṃ krandasi tvaṃ madartham
śrotuṃ vārttāṃ dravata hṛdayaṃ me sphuṭatyāśu marma
śānto bhūtvā ghana tadadhunā jīvanaṃ datta datta
24.3
= 2
vācaṃ śrutvā hṛdayagalanajñāśrusaṃvardhukante
tatsandeśaṃ sukaruṇarasā daśamīmāgatantām
vaktuntanmāṃ virahivacanaṃ nārhasi śrotrapīr̤aṃ
khaḍgāghāto nahi samucita ścāvalāyāṃ mṛtāyām ||98
24.1-2
viśeṣakam
niṣyantāmba kurū paṭahatāṃ mandirasyāṅgane me
vyādānotkauścakitavadanai rnirdiśanta stadā tvām
gandharvvāsta staruṇavanitā stāstanodbhinnavastrāḥ
āmokṣyante tvayi surapate ścāparamyāna kaṭākṣān ||99
24.2
neṣyanti tvāṃ hṛdayanihita-prārthanodgīrṇatoyaṃ
keliklāntā stridaśavanitā yantradhārā-gṛhatvam
garbhādhāna-kṣaṇaparicayānnūnamāvaddhamālāḥ
seviṣyante nayanasubhagaṃ khe'pica tvāṃ balākāḥ ||99
24.100
yugmakam
sadyo'haṃkiṃ dharaṇiluṭhitā nāśriyatā vallarīva
sthāsyāmyasmin tvayi tu jalade bāndhave vidyamāne
vā nāmrātā kusuma-racitā saurabhāḍhyā sudṛśyā
yāsyāmyasmin sragiva ghana kiṃ śuṣkatāṃ śocanīyām
24.101
aiśvaryārthaṃ dhanijanagaṇaśreya-yakṣāccanaṃ hi
kṛtvā lokā vahuvidha dhanaṃ prārthitaṃ saṃlabhante
kṛtvā prītyā divasarajanīṃ yakṣarājārcanaṃ tat
prāpsyāmīṣṭaṃ ghana patidhanaṃ yakṣarūpaṃ na kiṃ me
25.1
kāntañcā nayāsi yadi he cālakakāyā gṛhe-me
dātu ṃ śaktā tadahamalakā cāsmi tubhyantu me-gha
ādau tatte ghana madalakaṃ mājjiyāmīha pā-dau
dāsye tubhyaṃ kanaka-padakān me'tha sarvvānatī-tya ||102
25.2
santaptānāṃ tvamasi śaraṇaṃ he sudhīrātidhī-ra
divyācāraḥ saramahṛdayo vajrahastastathā-ca
tvaṃ śrāntānāṃ kṛṣikarūnaṛṛ svaṃ pipāsātidā-yi
tṛṣṇā-pīr̤ā-prasamana-karaḥ kātaraṃ toyadā-tā ||102
25.3
trailokyasyā vamathavasatā mmohanā mohana-śrī
dhārī havyā hutimadanala-dyotibhiḥ kāvyasa-tte
utphullāsya-skhalitavacanāsphoṭitaistaiḥ salī-lo
dṛṣṭo'si tvaṃ ghana dhanapate ścālakāṃ vāvalo-kya ||102
25.4
vidyāratna-pravalavibudhotsāhitaḥ siddhakā-mo
labdhopādhiḥ kaviriva bhave bhāsi samyak sade-ha
citraṃ kāvyaṃ likhasi gagane te kareṇa priye-na
snigdhāmūlyaṃ madhumaya-rasaṃ varṣasi tyaktaśo-ka ||102
25.5
haṃsaśreṇī tava sahacarī garjjanaṃ śrotrase-vi
ākāraste nayana-subhagaḥ kāmarūpaḥ pinā-ki
yogābhyāsā cchlatanunibha svaṃ hi saundaryadhā-rī
sāndhyapraraktacchaviravikaviśreṇimadhye kirī-ṭī ||102
25.103
labdhvā nityaṃ lavaṇajaladheḥ peyamiṣṭaṃ sutoyaṃ
kāle kāle kaṣiphalakaraṃ durlrabhanta nmahārgham
bhūyaḥ premnā jalada bahulaṃ varṣasi tvaṃ dharaṇyāṃ
ke tvattulyā janagaṇaguṇagrāhinaḥ sādhavaḥ ke
25.104
svārthatyāgī prakṛtakuśalī acayānandabhogī
svārthatyāga vrata maghaharaṃ ślāghya-divyā marutvam
svārthatyāgī sahi mama pati rdeśasevāvratāya
svārthatyāgī tvamapi kurutat sārthakaṃ meghadautyam
26.1
aiśvaryyeśo jaladharapate dīpakalpaḥ kuberaḥ
satyaṃ nimne prasarati sadā andhakārastu tasya
ūrddhaṃ dhūmo śirasi malino barttate glānikārī
jvālāṃ tasya prasamitu malaṃ tvaṃhi nānyo vareṇya ||105
26.2
ānakṣatra-prasarita-nabhorājyarājādhirājaḥ
nānyohitvaṃ surapatisakha tvaṃ pratidvandihīnaḥ
vaṃśe jāto bhuvanavidite puṣkarāvarttakānāṃ
duṣṭadrohī tvamasi bhuvane divyavidyutkalatraḥ ||105
26.3
sūryyajvālāṃ samayasi ciraṃ khecchayā te'titīvrāṃ
kā cintā te samayitu matho rājarājasya tāntat
aiśvaryyāndhā vilsanaratā nāhavāyopayuktāḥ
ye mūḍhāste timirasadṛśā vidyudunmeṣadasyāḥ ||105
26.1-2
viśeṣakam
yogyo dūta stvamasi bhuvane kliṣṭanirvāsitānāṃ
durdarpānāṃ tvamasi bhuvane śāstidātā praśastaḥ
dhasmāt sadyo vraja dhanapate rālayaṃ nāti dūraṃ
yāce bhikṣāṃ jalada kuru matkliṣṭakāntopakāram ||106
26.2-2
nīraṃ śaśvat samayati bhṛśaṃ pāvakaṃ vairabhāvaṃ
smānmadhyasthaṃ yadi vanayutaṃ yogyapātrantayostat
nasyāt saukhyāt jalada sukhadaṃ sundaraṃ randhanaṃ kiṃ
madhyasthatvaṃ kuru dhanapatau khāvayo rdītyakṛtyeḥ ||106
26.3-2
jānāmīṣat na tava bhajanaṃ pūjanaṃ naiva samyak
prājñā nāsmi svajana-śaraṇā yāvana-kliṣṭa bālā
pādānte te jalaja patituṃ paśya jānāmi sātraṃ
dautyaṃ me tat kuru dhanapatau svīyakāruṇya-sādhyam ||106
26.4
niḥsandehaṃ jamijanamanojñāta-kāruṇyasārāt
maunāttāvat jaladharapate sammatiste susiddhā
datse maunaṃ khamatha salilaṃ yācitaścātakebhyaḥ
maunaṃ loke bhavati niyataṃ sammaterlakṣaṇaṃ hi ||106
26.5
tat yāhi tvaṃ praviśa bhavanaṃ rājarājasya tāvat
prītyāliṅgayā nalakāṇibhaṃ rājarājaṃ kathañcit
dhīraṃ dhīraṃ vada pati-kathā miṅgitairvā ravairvā
sadyo dautyaṃ kuru saphaladaṃ yaiśca taiśca prakāraiḥ ||106
27.2
pañcabhiḥ kulakam
prītyā cālyā sarasarasanā nīravajraprayuktā
prītirnīti rjayati bhuvane yā bhavet dharmavṛttiḥ
śreyaḥ kalpaḥ prathamasamaye kauśalasya prayogaḥ
kāryāsiddhe rupacitabhaye śaktireva prayojyā ||107,1
rājatvaṃ kiṃ kalarava-pikaiḥ kiñca kasmai pradattaṃ
kākaiḥ kasmāt hṛtamiha kadā kasya kiṃ karkaśeostat
kākāstajyāḥ kalaravapikāḥ prītipūjyā hi śabdāt
bhāṣā miṣṭā harati hṛdayaṃ karkaśā sā bhinatti ||107
27.108
yugmakam
dhīraṃ dhīraṃ vada dhanapatiṃ tvaṃ hi rājādhirājaḥ
lokavyāptaṃ nirupamamatho dīptiyuktaṃ yaśaste
candro mlāna stvayi yaśasā bhāskarastāpataptaḥ
dhīraṃ bhītyā vahati pavano vīra-bhogyā dharitrī
28.1
lakṣmīdevī sannaddhaya tava khyātipuṣpai : prayatnāt
āsīttāvat samabhilaṣitā granthituṃ kaṇṭhahāram
āsīddṛṣṭvā cakitamati cchidraśūnyāni tāni
cikṣepa syu rvvipulagagane tāni nakṣatra-rupaiḥ ||109
28.2
teṣāṃ madhye khalu vikasita candrarupeṇa caikaṃ
lakṣmīyuktā bhavati dharaṇī haimataccandrikāḍhyā
ekokāle yadi vikasitaṃ drāgbhavettat samastaṃ
lakṣmīmagnā tadahaha bhavet candraśobhāprabhāyām ||109
28.1-2
yugmakam
yakṣāḥ kṣamyāḥ pracura karadā ste prajā rājabhaktāḥ
karttavyaṃ kiṃ vada dhanapate yakṣanirvāsanantat
kṣudro doṣo na bhavati na tat kṣamyadoṣaṃ kṣamasva
sastrīkāṇā mucita matha kiṃ deva nirvāsanantat ||110
28.3
tvadbhāryā kiṃ na tava virahe syādya jñānaśūnyā
śamyā vā kiṃ na mama virahe śaktihīnā vilīnā
jyotsnā vā kiṃ na vidhuvirahe hīnadīptirviluptā
yakṣābhāve dharati tu kathaṃ jīvanaṃ yakṣabhāryā || 110,2
vyāmā vāmāḥ prati yadi kadā ko'pi matryaṃ karoti
atyācāraṃ prabalamahitaṃ vā pamāna-prayogam
akṣamyantat na khalu sahate deva sarvvaṃsahāpi
grāhyā stetat-vinayavihitāḥ prāyenā yakṣabhāryyaḥ || 110
28.1111
viśeṣakam
prītyānītyā yadi na phalati prārthanā te phalantat
nirbhīkaḥsan kurubahuvidhaṃ bhartsanaṃ jñānadantam
dhūlī sṛṣṭā kujana iva sā skandhamārohatīha
ghṛṣṭogrāvā patati caraṇe bhartsato'pīva sādhūḥ
28.1112
saṃyuktāstai rapi mṛduguṇe rpādavinyastahastā
stauṇābāṇā ivabhuvi na cā vaṃsajā marmahāḥ kim
saṃyuktāste rapi mṛduguṇaiḥ skandhavinyastahastāḥ
namrāścāpā iva bhuvi na sat-vaṃśajāḥ kiṃ bhavanti
28.1113
aiśvaryāndho'pitu dhanapati rdivyadevo'sti nānyaḥ
sādhutvantat-prakṛtirathatat-mūrkhatā khopasargaḥ
dharmāḍhyānā sucitavacane pratyayaḥsyāt surāṇāṃ
nirbhīkaḥ san kuru bahuvidhaṃ bhartṛ mane nāsmi bhītā
28.1114
bhrānto'pyasmin satu dhanapatiḥ rājarājī'sti nānyaḥ
vṛttistasya svajana-sadṛśa-svaprajā rañjane hi
nānyā gaṇyā jaladhara vayaṃ rājabhaktāḥ prajāhi
bhāvāḥ sarvve hṛdayanihitā megha tasmai nivedyāḥ
28.1115
kalāpakam
svāmī metat-tridiva-vidito yakṣavaṃśāvataṃsaḥ
nānyāhantat-suvidita-mahādeva-vaṃśodbhavāhi
ārādhyā me ghana bhagavatī darpahā duskṛtānāṃ
bhītāhaṃ kiṃ tava tu purato hṛdkavāṭaṃ visṛktum
28.5
astrāñjātaṃ bhayamamucitaṃ vīravaṃse'smadīye
luptaṃ śabdaṃ bhayamiti sadā vīravaṃśābhidhāne
yadbhāvet tat bhuvi tu bhavitā karmma saṃsādhanīyaṃ
karmmanyasmin na tu katiphale svādhikāro janānām ||111
28.6
paṇḍāhīno jagati na sa kiṃ yo mimāṃsā-vimūḍhaḥ
śaṅkāgrasto jar̤aiva sadā hanta sandigdhacittaḥ
bhrāntaḥ karmā varamapi kadā karmmināṃ vā variṣṭhaḥ
niskarmā yaḥ sa viphalagatiḥ saṃśayo nātra kañcit ||111
29.2
ṣaḍbhiḥkulakam
niḥśaṅkaḥsan vada dhanapatiṃ svārtha-mattāḥ sadā ye
dhiktān dhiktān prahata muraje ninditān dhiktu dhiktān
ye nirbbodhā anagha manuje rāja-daṇḍa-prahārāḥ
dhiktān dhiktān murajagaditān dhiktu bhūyo'pi dhiktān ||112'1
ye samrājaḥ paśukkatiparā ye prajārañjakā na
dhiktān dhiktān murajagaditān pakṣapāta-prannimān
ye durlakṣyāḥ śakuni sadṛgā stuṅgagā nimnalakṣyāḥ
dhiktān dhiktān murajagaditān dhiktu bhūyo'pi dhiktān ||112
29.3
ye pāpātmāḥ stavanavadhirāḥ svīyapādāmbupānāḥ
dhiktān dhiktān murajagaditān hiṃsukān nindukātān
ye darpāndhā viṣamakkṛpaṇā vañcitānāṃ variṣṭhāḥ
dhiktān dhiktān murajagaditān dhiktu bhūyo'pi dhiktān||112
29.4
māyā-mugdhā viṣaya-jar̤itā ye gavāṃ garddabhā vā
ye pāṣaṇḍā virasa-vadanāḥ ṣaṇr̤a-kusmāṇḍa-kalpāḥ
mithyā-vākyā bahvadapavṛtā vābhiśāpānuraktāḥ
dhiktān dhiktān murajagaditān dhiktu bhūyo'pi dhiktān ||112
First 200 of 299 passages. Read on
See also: more in Messenger poems (sandeśakāvya)
- Meghaduta (Meghadūta) — Sanskrit; 415 CE
- Hamsa-Sandesha (Haṃsasandeśa) — Sanskrit; 1334 CE
- Ghatakarparakavya (Ghaṭakarparakāvya) — Sanskrit; 675 CE; partly digitised
- Mayuraduta (Mayūradūta) — Sanskrit; 1500–1599 CE
- Kokila Sandeśa (Kokilasandeśa) — Sanskrit; 1450 CE
- Hamsaduta (Haṃsadūta) — Sanskrit; 1525 CE