Meghaduta 2: uttarameghaḥ
Vulgate (Mallinātha's text) 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.45 — 1 part
uttarameghaḥ
2.1
vidhunvantaṃ lalitavanitāḥ sendracāpaṃ sacitrāḥ $
saṃgītāya prahatamurajāḥ snigdhagambhīraghoṣam &
antastoyaṃ maṇimayabhuvas tuṅgam abhraṃlihāgrāḥ %
prāsādās tvāṃ tulayitum alaṃ yatra tais tair viśeṣaiḥ
2.2
haste līlākamalam alake bālakundānuviddhaṃ $
nītā lodhraprasavarajasā pāṇḍutām ānane śrīḥ &
cūḍāpāśe navakuravakaṃ cāru karṇe śirīṣaṃ %
sīmante ca tvadupagamajaṃ yatra nīpaṃ vadhūnām
2.3
yatronmattabhramaramukharāḥ pādapā nityapuṣpā $
haṃsaśreṇīracitaraśanā nityapadmā nalinyaḥ &
kekotkaṇṭhā bhuvanaśikhino nityabhāsvatkalāpā %
nityajyotsnāḥ prahitatamovṛttiramyāḥ pradoṣāḥ
2.4
ānandotthaṃ nayanasalilamyatra nānyair nimittair $
nānyas tāpaṃ kusumaśarajād iṣṭasaṃyogasādhyāt &
nāpy anyasmāt praṇayakalahād viprayogopapattir %
vitteśānāṃ na ca khalu vayo yauvanād anyad asti
2.5
yasyāṃ yakṣāḥ sitamaṇimayāny etya harmyasthalāni $
jyotiśchāyākusumaracitāny uttamastrīsahāyāḥ &
āsevante madhu ratiphalaṃ kalpavṛkṣaprasūtaṃ %
tvadgambhīradhvaniṣu śanakaiḥ puṣkareṣv āhateṣu
2.6
mandākinyāḥ salilaśiśiraiḥ sevyamānā marudbhir $
mandārāṇām anutaṭaruhāṃ chāyayā vāritoṣṇāḥ &
anveṣṭavyaiḥ kanakasikatāmuṣṭinikṣepagūḍhaiḥ %
saṃkrīḍante maṇibhiramaraprārthitayā yatra kanyāḥ
2.7
nīvībandhocchvāsitaśithilaṃ yatra bimbādharāṇāṃ $
kṣaumaṃ rāgādanibhṛtakareṣv ākṣipatsu priyeṣu &
arcistuṅgān abhimukham api prāpya ratnapradīpān %
hrīmūḍhānāṃ bhavati viphalapreraṇā cūrṇamuṣṭiḥ
2.8
netrā nītāḥ satatagatinā yadvimānāgrabhūmīr $
ālekhyānāṃ salilakaṇikādoṣam utpādya sadyaḥ &
śaṅkāspṛṣṭā iva jalamucas tvādṛśā jālamārgair %
dhūmodgārānukṛtinipuṇā jarjarā niṣpatanti
2.9
yatra strīṇāṃ priyatamabhujocchvāsitāliṅgitānām $
aṅgaglāniṃ suratajanitāṃ tantujālāvalambāḥ &
tvatsaṃrodhāpagamaviśadaś candrapādair niśīthe %
vyālumpanti sphuṭajalalavasyandinaś candrakāntāḥ
2.10
akṣayyāntarbhavananidhayaḥ pratyahaṃ raktakaṇṭhair $
udgāyadbhir dhanapatiyaśaḥ kiṃnarair yatra sārdham &
vaibhrājākhyaṃ vibudhavanitāvāramukhyasahāyā %
baddhālāpā bahirupavanaṃ kāmino nirviśanti
2.11
gatyutkampād alakapatitair yatra mandārapuṣpaiḥ $
putracchedaiḥ kanakakamalaiḥ karṇavisraṃśibhiś ca &
muktājālaiḥ stanaparisaracchinnasūtraiś ca hārair %
naiśo mārgaḥ savitur udaye sūcyate kāminīnām
2.12
vāsaś citraṃ madhu nayanayor vibhramādeśadakṣaṃ $
puṣpodbhedaṃ saha kisalayair bhūṣaṇānāṃ vikalpam &
lākṣārāgaṃ caraṇakamalanyāsayogyaṃ ca yasyām %
ekaḥ sūte sakalam abalāmaṇḍanaṃ kalpavṛkṣaḥ
2.13
patraśyāmā dinakarahayaspardhino yatra vāhāḥ $
śailodagrās tvam iva kariṇo vṛṣṭimantaḥ prabhedāt &
yodhāgraṇyaḥ pratidaśamukhaṃ saṃyuge tasthivāṃsaḥ %
pratyādiṣṭābharaṇarucayaś candrahāsavraṇāṅkaiḥ
2.14
matvā devaṃ dhanapatisakhaṃ yatra sākṣād vasantaṃ $
prāyaś cāpaṃ na vahati bhayān manmathaḥ ṣaṭpadajyam &
sabhrūbhaṅgaprahitanayanaiḥ kāmilakṣyeṣv amoghais %
tasyārambhaś caturavanitāvibhramair eva siddhaḥ
2.15
tatrāgāraṃ dhanapatigṛhān uttareṇāsmadīyaṃ $
dūrāl lakṣyaṃ surapatidhanuścāruṇā toraṇena &
yasyopānte kṛtakatanayaḥ kāntayā vardhito me %
hastaprāpyastavakanamito bālamandāravṛkṣaḥ
2.16
vāpī cāsmin marakataśilābaddhasopānamārgā $
haimaiśchannā vikacakamalaiḥ snigdhavaidūryanālaiḥ &
yasyās toye kṛtavasatayo mānasaṃ saṃnikṛṣṭaṃ %
nādhyāsyanti vyapagataśucas tvām api prekṣya haṃsāḥ
2.17
tasyās tīre racitaśikharaḥ peśalair indranīlaiḥ $
krīḍāśailaḥ kanakakadalīveṣṭanaprekṣaṇīyaḥ &
madgehinyāḥ priya iti sakhe cetasā kātareṇa %
prekṣyopāntasphuritataḍitaṃ tvāṃ tam eva smarāmi
2.18
raktāśokaś calakisalayaḥ kesaraś cātra kāntaḥ $
pratyāsannau kuruvakavṛter mādhavīmaṇḍapasya &
ekaḥ sakhyās tava saha mayā vāmapādābhilāṣī %
kāṅkṣaty anyo vadanamadirāṃ dohadacchadmanāsyāḥ
2.19
tanmadhye ca sphaṭikaphalakā kāñcanī vāsayaṣṭir $
mūle baddhā maṇibhir anatiprauḍhavaṃśaprakāśaiḥ &
tālaiḥ śiñjāvalayasubhagair nartitaḥ kāntayā me %
yām adhyāste divasavigame nīlakaṇṭhaḥ suhṛd vaḥ
2.20
ebhiḥ sādho hṛdayanihitair lakṣaṇair lakṣayethā $
dvāropānte likhitavapuṣau śaṅkhapadmau ca dṛṣṭvā &
kṣāmacchāyāṃ bhavanam adhunā madviyogena nūnaṃ %
sūryāpāye na khalu kamalaṃ puṣyati svāmabhikhyām
2.21
gatvā sadyaḥ kalabhatanutāṃ śīghrasaṃpātahetoḥ $
krīḍāśaile prathamakathite ramyasānau niṣaṇṇaḥ &
arhasy antarbhavanapatitāṃ kartum alpālpabhāsaṃ %
khadyotālīvilasitanibhāṃ vidyudunmeṣadṛṣṭim
2.22
tanvī śyāmā śikharīdaśanā pakvabimbādharauṣṭhī $
madhye kṣāmā cakitahariṇīprekṣaṇā nimnanābhiḥ &
śroṇībhārād alasagamanā stokanamrā stanābhyāṃ %
yā tatra syād yuvatīviṣaye sṛṣṭir ādyaiva dhātuḥ
2.23
tāṃ jānīthāḥ parimitakathāṃ jīvitaṃ me dvitīyaṃ $
dūrībhūte mayi sahacare cakravākīm ivaikām &
gāḍhotkaṇṭhāṃ guruṣu divaseṣv eṣu gacchatsu bālāṃ %
jātāṃ manye śiśiramathitāṃ padminīṃ vānyarūpām
2.24
nūnaṃ tasyāḥ prabalaruditocchūnanetraṃ priyāyā $
niḥśvāsānām aśiśiratayā bhinnavarṇādharoṣṭham &
hastanyastaṃ mukham asakalavyakti lambālakatvād %
indor dainyaṃ tvadanusaraṇakliṣṭakānter bibharti
2.25
āloke te nipatati purā sā balivyākulā vā $
matsādṛśyaṃ virahatanu vā bhāvagamyaṃ likhantī &
pṛcchantī vā madhuravacanāṃ sārikāṃ pañjarasthāṃ %
kaccid bhartuḥ smarasi rasike tvaṃ hi tasya priyeti
2.26
utsaṅge vā malinavasane saumya nikṣipya vīṇāṃ $
madgotrāṅkaṃ viracitapadaṃ geyam udgātukāmā &
tantrīm ārdrāṃ nayanasalilaiḥ sārayitvā kathaṃcid %
bhūyo bhūyaḥ svayam api kṛtāṃ mūrcchanāṃ vismarantī
2.27
śeṣān māsān virahadivāsasthāpitasyāvadher vā $
vinyasyantī bhuvi gaṇanayā dehalīdattapuṣpaiḥ &
sambhogaṃ vā hṛdayanihitārambham āsvādayantī %
prāyeṇaite ramaṇaviraheṣv aṅganānāṃ vinodāḥ
2.28
savyāpāram ahani na tathā pīḍayed viprayogaḥ $
śaṅke rātrau gurutaraśucaṃ nirvinodāṃ sakhīṃ te &
matsandeśaḥ sukhayitum alaṃ paśya sādhvīṃ niśīthe %
tām unnidrām avaniśayanāṃ saudhavātāyanasthaḥ
2.29
ādhikṣāmāṃ virahaśayane saṃniṣaṇṇaikapārśvāṃ $
prācīmūle tanum iva kalāmātraśeṣāṃ himāṃśoḥ &
nītā rātriḥ kṣaṇa iva mayā sārdham icchāratair yā %
tām evoṣṇair virahamahatīm aśrubhir yāpayantīm
2.30
pādān indoramṛtaśiśirāñjalamārgapraviṣṭān $
pūrvaprītyā gatamabhumukhaṃ saṃnivṛttaṃ tathaiva &
cakṣuḥ khedāt salilagurubhiḥ pakṣmabhiśchādayantīṃ %
sābhre.ahnīva sthalakamalinī na prabhuddhāṃ na suptām
2.31
niḥśvāsenādharakisalayakleśinā vikṣipantīṃ $
śuddhasnānāt paruṣamalakaṃ nūnamāgaṇṇdalambam &
matsaṃbhogaḥ kathamupanamet svapnajo.apīti nidrām %
ākāṅkṣantīṃ nayanasalilotpīḍaruddhāvakāśam
2.32
ādye baddhā virahadivase yā śikhā dāma hitvā $
śāpasyānte vigalitaśucā tāṃ mayodveṣṭanīyām &
sparśakliṣṭām ayamitanakhenāsakṛtsārayantīṃ %
gaṇḍābhogāt kaṭhinaviṣamām ekaveṇīṃ kareṇa
2.33
sā saṃnyastābharaṇam abalā peśalaṃ dhārayantī $
śayyotsaṅge nihitam asakṛd duḥkhaduḥkhena gātram &
tvām apy asraṃ navajalamayaṃ mocayiṣyaty avaśyaṃ %
prāyaḥ sarvo bhavati karuṇāvṛttir ārdrāntarātmā
2.34
jāne sakhyās tava mayi manaḥ saṃbhṛtasnehamasmād $
itthaṃbhūtāṃ prathamavirahe tām ahaṃ tarkayāmi &
vācālaṃ māṃ na khalu subhagaṃmanyabhāvaḥ karoti %
pratyakṣaṃ te nikhilam acirād bhrātar uktaṃ mayā yat
2.35
ruddhāpāṅgaprasaram alakair añjanasnehaśūnyaṃ $
pratyādeśād api ca madhuno vismṛtabhrūvilāsam &
tvayy āsanne nayanam uparispandi śaṅke mṛgākṣyā %
mīnakṣobhāc calakuvalayaśrītulām eṣyatīti
2.36
vāmaś cāsyāḥ kararuhapadair mucyamāno madīyair $
muktājālaṃ ciraparicitaṃ tyājito daivagatyā &
saṃbhogānte mama samucito hastasaṃvāhamānāṃ %
yāsyaty ūruḥ sarasakadalīstambhagauraś calatvam
2.37
tasmin kāle jalada yadi sā labdhanidrāsukhā syād $
anvāsyaināṃ stanitavimukho yāmamātraṃ sahasva &
mā bhūd asyāḥ praṇayini mayi svapnalabdhe kathaṃcit %
sadyaḥ kaṇṭhacyutabhujalatāgranthi gāḍhopagūḍham
2.38
tām utthāpya svajalakaṇikāśītalenānilena $
pratyāśvastāṃ samam abhinavair jālakair mālatīnām &
vidyudgarbhaḥ stimitanayanāṃ tvatsanāthe gavākṣe %
vaktuṃ dhīraḥ stanitavacanair māninīṃ prakramethāḥ
2.39
bhartur mitraṃ priyam avidhave viddhi mām ambuvāhaṃ $
tatsaṃdeśair hṛdayanihitair āgataṃ tvatsamīpam &
yo vṛndāni tvarayati pathi śramyatāṃ proṣitānāṃ %
mandrasnigdhair dhvanibhir abalāveṇimokṣotsukāni
2.40
ity ākhyāte pavanatanayaṃ maithilīvonmukhī sā $
tvām utkaṇṭhocchvasitahṛdayā vīkṣya sambhāvya caiva &
śroṣyaty asmāt param avahitā saumya sīmantinīnāṃ %
kāntodantaḥ suhṛdupanataḥ saṃgamāt kiṃcid ūnaḥ
2.41
tām āyuṣman mama ca vacanād ātmanaś copakartuṃ $
brūyā evaṃ tava sahacaro rāmagiryāśramasthaḥ &
avyāpannaḥ kuśalam abale pṛcchati tvāṃ viyuktaḥ %
pūrvābhāṣyaṃ sulabhavipadāṃ prāṇinām etad eva
2.42
aṅgenāṅgaṃ pratanu tanunā gāḍhataptena taptaṃ $
sāsreṇāśrudrutam aviratotkaṇṭham utkaṇṭhitena &
uṣṇocchvāsaṃ samadhikatarocchvāsinā dūravartī %
saṃkalpais tair viśati vidhinā vairiṇā ruddhamārgaḥ
2.43
śabdākhyeyaṃ yadapi kila te yaḥ sakhīnāṃ purastāt $
karṇe lolaḥ kathayitum abhūd ānanasparśalobhāt &
so 'tikrāntaḥ śravaṇaviṣayaṃ locanābhyām adṛṣṭas %
tvām utkaṇṭhāviracitapadaṃ manmukhenedam āha
2.44
śyāmāsv aṅgaṃ cakitahariṇīprekṣaṇe dṛṣṭipātaṃ $
vaktracchāyāṃ śaśini śikhināṃ barhabhāreṣu keśān &
utpaśyāmi pratanuṣu nadīvīciṣu bhrūvilāsān %
hantaikasmin kvacid api na te caṇḍi sādṛśyam asti
2.45
tvām ālikhya praṇayakupitāṃ dhāturāgaiḥ śilāyām $
ātmānaṃ te caraṇapatitaṃ yāvad icchāmi kartum &
asrais tāvan muhur upacitair dṛṣṭir ālupyate me %
krūras tasminn api na sahate saṃgamaṃ nau kṛtāntaḥ
2.45.p1
dhārāsiktasthalasurabhiṇas tvanmukhasyāsya bāle $
dūrībhūtaṃ pratanum api māṃ pañcabāṇaḥ kṣiṇoti &
gharmānte 'smin vigaṇaya kathaṃ vāsarāṇi vrajeyur %
diksaṃsaktapravitataghanavyastasūryātapāni // 2.45a //
2.46
mām ākāśapraṇihitabhujaṃ nirdayāśleṣahetor $
labdhāyās te katham api mayā svapnasandarśaneṣu &
paśyantīnāṃ na khalu bahuśo na sthalīdevatānāṃ %
muktāsthūlās tarukisalayeṣv aśruleśāḥ patanti
2.47
bhittvā sadyaḥ kisalayapuṭān devadārudrumāṇāṃ $
ye tatkṣīrasrutisurabhayo dakṣiṇena pravṛttāḥ &
āliṅgyante guṇavati mayā te tuṣārādrivātāḥ %
pūrvaṃ spṛṣṭaṃ yadi kila bhaved aṅgam ebhis taveti
2.48
saṃkṣipyante kṣana iva kathaṃ dīrghayāmā triyāmā $
sarvāvasthāsv ahar api kathaṃ mandamandātapaṃ syāt &
itthaṃ cetaś caṭulanayane durlabhaprārthanaṃ me %
gāḍhoṣmābhiḥ kṛtam aśaraṇaṃ tvadviyogavyathābhiḥ
2.49
nanv ātmānaṃ bahu vigaṇayann ātmanaivāvalambe $
tatkalyāṇi tvam api nitarāṃ mā gamaḥ kātaratvam &
kasyātyantaṃ sukham upanataṃ duḥkham ekāntato vā %
nīcair gacchaty upari ca daśā cakranemikrameṇa
2.50
śāpānto me bhujagaśayanād utthite śārṅgapāṇau $
śeṣān māsān gamaya caturo locane mīlayitvā &
paścād āvāṃ virahaguṇitaṃ taṃ tam ātmābhilāṣaṃ %
nirvekṣyāvaḥ pariṇataśaraccandrikāsu kṣapāsu
2.51
bhūyaścāha tvam api śayane kaṇṭhalagnā purā me $
nidrāṃ gatvā kim api rudatī sasvaraṃ viprabuddhā &
sāntarhāsaṃ kathitam asakṛt pṛcchataś ca tvayā me %
dṛṣṭaḥ svapne kitava ramayan kām api tvaṃ mayeti
2.52
etasmān māṃ kuśalinam abhijñānadānād viditvā $
mā kaulīnād asitanayane mayy aviśvāsinī bhūḥ &
snehān āhuḥ kim api virahe dhvaṃsinas te tv abhogād %
iṣṭe vastuny upacitarasāḥ premarāśībhavanti
2.53
āśvāsyaivaṃ prathamavirahodagraśokāṃ sakhīṃ te $
śailād āśu trinayanavṛṣotkhātakūṭān nivṛttaḥ &
sābhijñānaprahitakuśalais tadvacobhir mamāpi %
prātaḥ kundaprasavaśithilaṃ jīvitaṃ dhārayethāḥ
2.54
kaccit saumya vyavasitam idaṃ bandhukṛtyaṃ tvayā me $
pratyādeśān na khalu bhavato dhīratāṃ kalpayāmi &
niḥśabdo 'pi pradiśasi jalaṃ yācitaś cātakebhyaḥ %
pratyuktaṃ hi praṇayiṣu satām īpsitārthakriyaiva
Linked texts (14)
- Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa (alaṅkāra) — Bhoja, Sanskrit
- Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit
- Rasārṇavasudhākara — Siṃhabhūpāla, Sanskrit
- Vakroktijīvita — Kuntaka, Sanskrit
- Kāvyamīmāṃsā — Rājaśekhara, Sanskrit
- Śṛṅgāraprakāśa — Bhoja, Sanskrit
- Kāvyasaṅgraha — Sanskrit
- Śīladūtakāvya — Cāritrasundara, Sanskrit
- Tarkakaumudī — Laugākṣi Bhāskara 1600, Sanskrit
- Rasasudhākara — Sanskrit
- Meghadūta (Vikrama) (ed. Mahopadhyaya Vinaysagar) — Sanskrit
- Kavicintāmaṇi — Gopīnātha Kavibhūṣaṇa, Sanskrit
- Alaṅkāramahodadhi — Narendraprabha, Sanskrit
- Kāvyānuśāsana — Vāgbhaṭa (I), Sanskrit