Pramāṇa · Search · About · API

Meghaduta 2: uttarameghaḥ

Vulgate (Mallinātha's text) 2

Language
Sanskrit

Contents

uttarameghaḥ

2.1

vidhunvantaṃ lalitavanitāḥ sendracāpaṃ sacitrāḥ $
saṃgītāya prahatamurajāḥ snigdhagambhīraghoṣam &
antastoyaṃ maṇimayabhuvas tuṅgam abhraṃlihāgrāḥ %
prāsādās tvāṃ tulayitum alaṃ yatra tais tair viśeṣaiḥ

2.2

haste līlākamalam alake bālakundānuviddhaṃ $
nītā lodhraprasavarajasā pāṇḍutām ānane śrīḥ &
cūḍāpāśe navakuravakaṃ cāru karṇe śirīṣaṃ %
sīmante ca tvadupagamajaṃ yatra nīpaṃ vadhūnām

2.3

yatronmattabhramaramukharāḥ pādapā nityapuṣpā $
haṃsaśreṇīracitaraśanā nityapadmā nalinyaḥ &
kekotkaṇṭhā bhuvanaśikhino nityabhāsvatkalāpā %
nityajyotsnāḥ prahitatamovṛttiramyāḥ pradoṣāḥ

2.4

ānandotthaṃ nayanasalilamyatra nānyair nimittair $
nānyas tāpaṃ kusumaśarajād iṣṭasaṃyogasādhyāt &
nāpy anyasmāt praṇayakalahād viprayogopapattir %
vitteśānāṃ na ca khalu vayo yauvanād anyad asti

2.5

yasyāṃ yakṣāḥ sitamaṇimayāny etya harmyasthalāni $
jyotiśchāyākusumaracitāny uttamastrīsahāyāḥ &
āsevante madhu ratiphalaṃ kalpavṛkṣaprasūtaṃ %
tvadgambhīradhvaniṣu śanakaiḥ puṣkareṣv āhateṣu

2.6

mandākinyāḥ salilaśiśiraiḥ sevyamānā marudbhir $
mandārāṇām anutaṭaruhāṃ chāyayā vāritoṣṇāḥ &
anveṣṭavyaiḥ kanakasikatāmuṣṭinikṣepagūḍhaiḥ %
saṃkrīḍante maṇibhiramaraprārthitayā yatra kanyāḥ

2.7

nīvībandhocchvāsitaśithilaṃ yatra bimbādharāṇāṃ $
kṣaumaṃ rāgādanibhṛtakareṣv ākṣipatsu priyeṣu &
arcistuṅgān abhimukham api prāpya ratnapradīpān %
hrīmūḍhānāṃ bhavati viphalapreraṇā cūrṇamuṣṭiḥ

2.8

netrā nītāḥ satatagatinā yadvimānāgrabhūmīr $
ālekhyānāṃ salilakaṇikādoṣam utpādya sadyaḥ &
śaṅkāspṛṣṭā iva jalamucas tvādṛśā jālamārgair %
dhūmodgārānukṛtinipuṇā jarjarā niṣpatanti

2.9

yatra strīṇāṃ priyatamabhujocchvāsitāliṅgitānām $
aṅgaglāniṃ suratajanitāṃ tantujālāvalambāḥ &
tvatsaṃrodhāpagamaviśadaś candrapādair niśīthe %
vyālumpanti sphuṭajalalavasyandinaś candrakāntāḥ

2.10

akṣayyāntarbhavananidhayaḥ pratyahaṃ raktakaṇṭhair $
udgāyadbhir dhanapatiyaśaḥ kiṃnarair yatra sārdham &
vaibhrājākhyaṃ vibudhavanitāvāramukhyasahāyā %
baddhālāpā bahirupavanaṃ kāmino nirviśanti

2.11

gatyutkampād alakapatitair yatra mandārapuṣpaiḥ $
putracchedaiḥ kanakakamalaiḥ karṇavisraṃśibhiś ca &
muktājālaiḥ stanaparisaracchinnasūtraiś ca hārair %
naiśo mārgaḥ savitur udaye sūcyate kāminīnām

2.12

vāsaś citraṃ madhu nayanayor vibhramādeśadakṣaṃ $
puṣpodbhedaṃ saha kisalayair bhūṣaṇānāṃ vikalpam &
lākṣārāgaṃ caraṇakamalanyāsayogyaṃ ca yasyām %
ekaḥ sūte sakalam abalāmaṇḍanaṃ kalpavṛkṣaḥ

2.13

patraśyāmā dinakarahayaspardhino yatra vāhāḥ $
śailodagrās tvam iva kariṇo vṛṣṭimantaḥ prabhedāt &
yodhāgraṇyaḥ pratidaśamukhaṃ saṃyuge tasthivāṃsaḥ %
pratyādiṣṭābharaṇarucayaś candrahāsavraṇāṅkaiḥ

2.14

matvā devaṃ dhanapatisakhaṃ yatra sākṣād vasantaṃ $
prāyaś cāpaṃ na vahati bhayān manmathaḥ ṣaṭpadajyam &
sabhrūbhaṅgaprahitanayanaiḥ kāmilakṣyeṣv amoghais %
tasyārambhaś caturavanitāvibhramair eva siddhaḥ

2.15

tatrāgāraṃ dhanapatigṛhān uttareṇāsmadīyaṃ $
dūrāl lakṣyaṃ surapatidhanuścāruṇā toraṇena &
yasyopānte kṛtakatanayaḥ kāntayā vardhito me %
hastaprāpyastavakanamito bālamandāravṛkṣaḥ

2.16

vāpī cāsmin marakataśilābaddhasopānamārgā $
haimaiśchannā vikacakamalaiḥ snigdhavaidūryanālaiḥ &
yasyās toye kṛtavasatayo mānasaṃ saṃnikṛṣṭaṃ %
nādhyāsyanti vyapagataśucas tvām api prekṣya haṃsāḥ

2.17

tasyās tīre racitaśikharaḥ peśalair indranīlaiḥ $
krīḍāśailaḥ kanakakadalīveṣṭanaprekṣaṇīyaḥ &
madgehinyāḥ priya iti sakhe cetasā kātareṇa %
prekṣyopāntasphuritataḍitaṃ tvāṃ tam eva smarāmi

2.18

raktāśokaś calakisalayaḥ kesaraś cātra kāntaḥ $
pratyāsannau kuruvakavṛter mādhavīmaṇḍapasya &
ekaḥ sakhyās tava saha mayā vāmapādābhilāṣī %
kāṅkṣaty anyo vadanamadirāṃ dohadacchadmanāsyāḥ

2.19

tanmadhye ca sphaṭikaphalakā kāñcanī vāsayaṣṭir $
mūle baddhā maṇibhir anatiprauḍhavaṃśaprakāśaiḥ &
tālaiḥ śiñjāvalayasubhagair nartitaḥ kāntayā me %
yām adhyāste divasavigame nīlakaṇṭhaḥ suhṛd vaḥ

2.20

ebhiḥ sādho hṛdayanihitair lakṣaṇair lakṣayethā $
dvāropānte likhitavapuṣau śaṅkhapadmau ca dṛṣṭvā &
kṣāmacchāyāṃ bhavanam adhunā madviyogena nūnaṃ %
sūryāpāye na khalu kamalaṃ puṣyati svāmabhikhyām

2.21

gatvā sadyaḥ kalabhatanutāṃ śīghrasaṃpātahetoḥ $
krīḍāśaile prathamakathite ramyasānau niṣaṇṇaḥ &
arhasy antarbhavanapatitāṃ kartum alpālpabhāsaṃ %
khadyotālīvilasitanibhāṃ vidyudunmeṣadṛṣṭim

2.22

tanvī śyāmā śikharīdaśanā pakvabimbādharauṣṭhī $
madhye kṣāmā cakitahariṇīprekṣaṇā nimnanābhiḥ &
śroṇībhārād alasagamanā stokanamrā stanābhyāṃ %
yā tatra syād yuvatīviṣaye sṛṣṭir ādyaiva dhātuḥ

2.23

tāṃ jānīthāḥ parimitakathāṃ jīvitaṃ me dvitīyaṃ $
dūrībhūte mayi sahacare cakravākīm ivaikām &
gāḍhotkaṇṭhāṃ guruṣu divaseṣv eṣu gacchatsu bālāṃ %
jātāṃ manye śiśiramathitāṃ padminīṃ vānyarūpām

2.24

nūnaṃ tasyāḥ prabalaruditocchūnanetraṃ priyāyā $
niḥśvāsānām aśiśiratayā bhinnavarṇādharoṣṭham &
hastanyastaṃ mukham asakalavyakti lambālakatvād %
indor dainyaṃ tvadanusaraṇakliṣṭakānter bibharti

2.25

āloke te nipatati purā sā balivyākulā vā $
matsādṛśyaṃ virahatanu vā bhāvagamyaṃ likhantī &
pṛcchantī vā madhuravacanāṃ sārikāṃ pañjarasthāṃ %
kaccid bhartuḥ smarasi rasike tvaṃ hi tasya priyeti

2.26

utsaṅge vā malinavasane saumya nikṣipya vīṇāṃ $
madgotrāṅkaṃ viracitapadaṃ geyam udgātukāmā &
tantrīm ārdrāṃ nayanasalilaiḥ sārayitvā kathaṃcid %
bhūyo bhūyaḥ svayam api kṛtāṃ mūrcchanāṃ vismarantī

2.27

śeṣān māsān virahadivāsasthāpitasyāvadher vā $
vinyasyantī bhuvi gaṇanayā dehalīdattapuṣpaiḥ &
sambhogaṃ vā hṛdayanihitārambham āsvādayantī %
prāyeṇaite ramaṇaviraheṣv aṅganānāṃ vinodāḥ

2.28

savyāpāram ahani na tathā pīḍayed viprayogaḥ $
śaṅke rātrau gurutaraśucaṃ nirvinodāṃ sakhīṃ te &
matsandeśaḥ sukhayitum alaṃ paśya sādhvīṃ niśīthe %
tām unnidrām avaniśayanāṃ saudhavātāyanasthaḥ

2.29

ādhikṣāmāṃ virahaśayane saṃniṣaṇṇaikapārśvāṃ $
prācīmūle tanum iva kalāmātraśeṣāṃ himāṃśoḥ &
nītā rātriḥ kṣaṇa iva mayā sārdham icchāratair yā %
tām evoṣṇair virahamahatīm aśrubhir yāpayantīm

2.30

pādān indoramṛtaśiśirāñjalamārgapraviṣṭān $
pūrvaprītyā gatamabhumukhaṃ saṃnivṛttaṃ tathaiva &
cakṣuḥ khedāt salilagurubhiḥ pakṣmabhiśchādayantīṃ %
sābhre.ahnīva sthalakamalinī na prabhuddhāṃ na suptām

2.31

niḥśvāsenādharakisalayakleśinā vikṣipantīṃ $
śuddhasnānāt paruṣamalakaṃ nūnamāgaṇṇdalambam &
matsaṃbhogaḥ kathamupanamet svapnajo.apīti nidrām %
ākāṅkṣantīṃ nayanasalilotpīḍaruddhāvakāśam

2.32

ādye baddhā virahadivase yā śikhā dāma hitvā $
śāpasyānte vigalitaśucā tāṃ mayodveṣṭanīyām &
sparśakliṣṭām ayamitanakhenāsakṛtsārayantīṃ %
gaṇḍābhogāt kaṭhinaviṣamām ekaveṇīṃ kareṇa

2.33

sā saṃnyastābharaṇam abalā peśalaṃ dhārayantī $
śayyotsaṅge nihitam asakṛd duḥkhaduḥkhena gātram &
tvām apy asraṃ navajalamayaṃ mocayiṣyaty avaśyaṃ %
prāyaḥ sarvo bhavati karuṇāvṛttir ārdrāntarātmā

2.34

jāne sakhyās tava mayi manaḥ saṃbhṛtasnehamasmād $
itthaṃbhūtāṃ prathamavirahe tām ahaṃ tarkayāmi &
vācālaṃ māṃ na khalu subhagaṃmanyabhāvaḥ karoti %
pratyakṣaṃ te nikhilam acirād bhrātar uktaṃ mayā yat

2.35

ruddhāpāṅgaprasaram alakair añjanasnehaśūnyaṃ $
pratyādeśād api ca madhuno vismṛtabhrūvilāsam &
tvayy āsanne nayanam uparispandi śaṅke mṛgākṣyā %
mīnakṣobhāc calakuvalayaśrītulām eṣyatīti

2.36

vāmaś cāsyāḥ kararuhapadair mucyamāno madīyair $
muktājālaṃ ciraparicitaṃ tyājito daivagatyā &
saṃbhogānte mama samucito hastasaṃvāhamānāṃ %
yāsyaty ūruḥ sarasakadalīstambhagauraś calatvam

2.37

tasmin kāle jalada yadi sā labdhanidrāsukhā syād $
anvāsyaināṃ stanitavimukho yāmamātraṃ sahasva &
mā bhūd asyāḥ praṇayini mayi svapnalabdhe kathaṃcit %
sadyaḥ kaṇṭhacyutabhujalatāgranthi gāḍhopagūḍham

2.38

tām utthāpya svajalakaṇikāśītalenānilena $
pratyāśvastāṃ samam abhinavair jālakair mālatīnām &
vidyudgarbhaḥ stimitanayanāṃ tvatsanāthe gavākṣe %
vaktuṃ dhīraḥ stanitavacanair māninīṃ prakramethāḥ

2.39

bhartur mitraṃ priyam avidhave viddhi mām ambuvāhaṃ $
tatsaṃdeśair hṛdayanihitair āgataṃ tvatsamīpam &
yo vṛndāni tvarayati pathi śramyatāṃ proṣitānāṃ %
mandrasnigdhair dhvanibhir abalāveṇimokṣotsukāni

2.40

ity ākhyāte pavanatanayaṃ maithilīvonmukhī sā $
tvām utkaṇṭhocchvasitahṛdayā vīkṣya sambhāvya caiva &
śroṣyaty asmāt param avahitā saumya sīmantinīnāṃ %
kāntodantaḥ suhṛdupanataḥ saṃgamāt kiṃcid ūnaḥ

2.41

tām āyuṣman mama ca vacanād ātmanaś copakartuṃ $
brūyā evaṃ tava sahacaro rāmagiryāśramasthaḥ &
avyāpannaḥ kuśalam abale pṛcchati tvāṃ viyuktaḥ %
pūrvābhāṣyaṃ sulabhavipadāṃ prāṇinām etad eva

2.42

aṅgenāṅgaṃ pratanu tanunā gāḍhataptena taptaṃ $
sāsreṇāśrudrutam aviratotkaṇṭham utkaṇṭhitena &
uṣṇocchvāsaṃ samadhikatarocchvāsinā dūravartī %
saṃkalpais tair viśati vidhinā vairiṇā ruddhamārgaḥ

2.43

śabdākhyeyaṃ yadapi kila te yaḥ sakhīnāṃ purastāt $
karṇe lolaḥ kathayitum abhūd ānanasparśalobhāt &
so 'tikrāntaḥ śravaṇaviṣayaṃ locanābhyām adṛṣṭas %
tvām utkaṇṭhāviracitapadaṃ manmukhenedam āha

2.44

śyāmāsv aṅgaṃ cakitahariṇīprekṣaṇe dṛṣṭipātaṃ $
vaktracchāyāṃ śaśini śikhināṃ barhabhāreṣu keśān &
utpaśyāmi pratanuṣu nadīvīciṣu bhrūvilāsān %
hantaikasmin kvacid api na te caṇḍi sādṛśyam asti

2.45

tvām ālikhya praṇayakupitāṃ dhāturāgaiḥ śilāyām $
ātmānaṃ te caraṇapatitaṃ yāvad icchāmi kartum &
asrais tāvan muhur upacitair dṛṣṭir ālupyate me %
krūras tasminn api na sahate saṃgamaṃ nau kṛtāntaḥ

2.45.p1

dhārāsiktasthalasurabhiṇas tvanmukhasyāsya bāle $
dūrībhūtaṃ pratanum api māṃ pañcabāṇaḥ kṣiṇoti &
gharmānte 'smin vigaṇaya kathaṃ vāsarāṇi vrajeyur %
diksaṃsaktapravitataghanavyastasūryātapāni // 2.45a //

2.46

mām ākāśapraṇihitabhujaṃ nirdayāśleṣahetor $
labdhāyās te katham api mayā svapnasandarśaneṣu &
paśyantīnāṃ na khalu bahuśo na sthalīdevatānāṃ %
muktāsthūlās tarukisalayeṣv aśruleśāḥ patanti

2.47

bhittvā sadyaḥ kisalayapuṭān devadārudrumāṇāṃ $
ye tatkṣīrasrutisurabhayo dakṣiṇena pravṛttāḥ &
āliṅgyante guṇavati mayā te tuṣārādrivātāḥ %
pūrvaṃ spṛṣṭaṃ yadi kila bhaved aṅgam ebhis taveti

2.48

saṃkṣipyante kṣana iva kathaṃ dīrghayāmā triyāmā $
sarvāvasthāsv ahar api kathaṃ mandamandātapaṃ syāt &
itthaṃ cetaś caṭulanayane durlabhaprārthanaṃ me %
gāḍhoṣmābhiḥ kṛtam aśaraṇaṃ tvadviyogavyathābhiḥ

2.49

nanv ātmānaṃ bahu vigaṇayann ātmanaivāvalambe $
tatkalyāṇi tvam api nitarāṃ mā gamaḥ kātaratvam &
kasyātyantaṃ sukham upanataṃ duḥkham ekāntato vā %
nīcair gacchaty upari ca daśā cakranemikrameṇa

2.50

śāpānto me bhujagaśayanād utthite śārṅgapāṇau $
śeṣān māsān gamaya caturo locane mīlayitvā &
paścād āvāṃ virahaguṇitaṃ taṃ tam ātmābhilāṣaṃ %
nirvekṣyāvaḥ pariṇataśaraccandrikāsu kṣapāsu

2.51

bhūyaścāha tvam api śayane kaṇṭhalagnā purā me $
nidrāṃ gatvā kim api rudatī sasvaraṃ viprabuddhā &
sāntarhāsaṃ kathitam asakṛt pṛcchataś ca tvayā me %
dṛṣṭaḥ svapne kitava ramayan kām api tvaṃ mayeti

2.52

etasmān māṃ kuśalinam abhijñānadānād viditvā $
mā kaulīnād asitanayane mayy aviśvāsinī bhūḥ &
snehān āhuḥ kim api virahe dhvaṃsinas te tv abhogād %
iṣṭe vastuny upacitarasāḥ premarāśībhavanti

2.53

āśvāsyaivaṃ prathamavirahodagraśokāṃ sakhīṃ te $
śailād āśu trinayanavṛṣotkhātakūṭān nivṛttaḥ &
sābhijñānaprahitakuśalais tadvacobhir mamāpi %
prātaḥ kundaprasavaśithilaṃ jīvitaṃ dhārayethāḥ

2.54

kaccit saumya vyavasitam idaṃ bandhukṛtyaṃ tvayā me $
pratyādeśān na khalu bhavato dhīratāṃ kalpayāmi &
niḥśabdo 'pi pradiśasi jalaṃ yācitaś cātakebhyaḥ %
pratyuktaṃ hi praṇayiṣu satām īpsitārthakriyaiva

Linked texts (14)