Citropahara 1

Citropahāra 1

Language: Sanskrit

1.1-4

iti śam
yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ
tathaiva suptasya samīpameti
brahmābhidhaṃ jyotirakhaṇḍamekaṃ
tanme manomaṅgalamātanotu

1.2-3

lokeśakeśavaśivādisurādhipodyatsauvarṇamaulimaṇimaṇḍitamañjupīṭham
rekhātapatrakuliśasphuṭacārucihnaṃ
vāgdevatāpadapayojayugaṃ namāmi

1.1-5

vāgdevatāṅghrikamaladvayamāśrayantī
chātravrajaṃ mudamudāratayā nayantī
saṃnyāsivṛndahitasaṃskṛtapāṭhaśālā
kāśyāmiyaṃ vijayatāmayatāṃ ca vṛddhim

gamyā ramyā praṇamyā hitavihitahitā bhāsamānā samānā
sādhyārādhyā na vādhyā pramitiriva satāmātmasiddhā asiddhā
nānyā mānyā vadānyā kṛtalukṛtakṛtipārthanīyā svanīyā
jīyājjīyādudīyādanavaratamiyaṃ pāṭhaśālā viśālā

1.5

kalyā kalyāṇavallyā citasamucitabhā bhāvayantī nayantī
svāntaṃ tāntaṃ nitāntaṃ śamamasamamiyaṃ rañjayantī jayantī
bālyātpālyā sulālyā kalikaluṣakalākīlanaśrīlaśīlā
bhāyādāyāsamāyāmayabhayarahitā pāṭhaśālā viśālā

1.6

etasyā janmado'yaṃ jagati gatimatāṃ mānanīyo mahasvīha svī kāryo manasvī viditaguṇagaṇaḥ prītasadgītakīrttiḥ
vidyāvidyotamāno hitamahitamatirdhairyagāmbhīryasindhugovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.7

satyā matyā jagatyāmiha mahitapado nītisadrītimatyā
dāntasvāntaḥ praśāntaḥ prakaṭitapaṭutāpasphuṭaśrīrakūṭaḥ
netā jetā pracetā iva jananavatāṃ jīvanādhānahetugovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.8

addhāśraddhāvanaddhātisadayahṛdayo vaddhasaddhāmabhūmā
vṛddhaḥ siddhaḥ samiddhaḥ samāditamahimā mohamāyāvihīnaḥ
śuddho buddho 'viruddhocitahitavacanaḥ sadvicārapracāro
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.9

devādevādhisevāsuditaśivapadārādhane dattacitto
mānī mānītimānī janitajanamanoharṣavarṣaprakarṣaḥ
kopāropādhilopāmalavahalamatiḥ śrīniketo nutaḥśrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.10

āśāpāśātināśādavahitahṛdayaḥ sadyaśobhāvaśobhāsaṃbhāraṃ bhāsuraṃ bhāvitajanamanasaṃ nikṣipandikṣu dakṣaḥ
svāśīrāśiprakāśīkṛtabhavivaviko bhūtibhāsī sabhāsī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.11

navyaiḥ śravyaiḥ subhavyaiḥ svaguṇagaṇacaṇaiḥkāśikāyāṃ vasadbhiḥ
sadbhiḥ saddhirlasadbhiḥ sapadiviracite rītimadbhirmahadbhiḥ
gadyaiḥ padyairavadyairapi ca virahitairvarṇyamāno vimāno
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.13

vidyā'vidyā ca vidyā śrutiṣu samuditā saṃdadhattatra caikāmanyāmanyāyadhanyāmiha jahadahitā moharoheṇa hīnaḥ
kṛtyākṛtyādhikṛtyā rahita ucitaciccharmamarmā'tikarmā
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.13-2

bhārībhārībhyabhārīṇajanaghanamanomohasaṃdohahārī
sarvīkharvārigarvāpanayanapaṭutoddhatapratāpaprabhāvaḥ
āsādyāsādya bhāsāmatiravimahasāmunnatiṃ nunnaduḥkhogovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.14

dehe dehe sadehe'ḍitahitacarito nā'gninā śokanāmnādhāmnāmāmnātasāmnāmatijitamanasāṃ nyāsināmāśrayo yaḥ
śakto'sakto'dhivaktoditadayahṛdayaḥ so'yamatyaktabhakto
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.15

līlālīlā'valīlāmarabharaṇacaṇā yahyā sodayā''ste
svāyaṃ svāyaṃ sadā'yaṃ paramadaramaraṃ bibhradabhrāntacittaḥ
dhīro dhīro gabhīro hariharacaraṇārādhane sa pravīṇo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.16

saṃsāraṃ sāgaraṃ sā matiratitarati prāptahaṃsīpraśaṃsā
''yasyā''yasyā'bhayasyāmayamayamakaraṃ yasya vaśyā vayasyā
kaṃsadhvaṃsapradaṃ sa svahṛdayanilaye sādhupaśyannavaśyaṃ
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.17

vande'haṃ deva saṃdehatimirataraṇiṃ tveti yo vakti tasyā ''
dhyanto jantoramantoriha bhavati bhavābhasya yasya prasādāt
svaṃ dāsaṃ dānamandāśayamapi vidadhatso'timānyaṃ vadānyaṃ
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.18

saṃdhyā saṃdhyāya bandhyā kriyata iha na yairbhāsurairbhūsurāṇāmeṣāṃ teṣāṃ sameṣāṃ samadhikabharaṇe bhūribhāvena yuktaḥ
sadyaḥ sadyaḥ prasadya prakaṭaguṇagaṇaḥ prāṇināṃ prāṇakalpo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.19

bhānāṃ bhānāṃ sabhānāṃ jayadiha nicayaṃ yadyaśo bhāti bhūyaḥ
somaṃ so'mandago'maṃ vidadhadati kaciścārucakṣuścaritraḥ
vācāṃ vācāmanātrā nirasanaparo yuktimānāśayajño
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.20

kalye kalyena kalyekaripuriha janaiḥ smaryate cetasā yaḥ
sāyaṃ cāyaṃ svakāyaṃ vidadhadapamalaṃ nirviśaṅko'kalaṅkaḥ
guṇyaḥ puṇyaḥ sa guṇyarcanacitasuyaśāḥ satkṛtaḥ satkṛtijño
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.21

kāle'rāle karāle'kali na kila kalau dharmaleśo'pi yasmiṃstasminnasminnatasminniva sukṛtabharaṃ bhūri tanvansvabhaktam
aśrāntaśrāntamaśrāñcitanayanayugaṃ sānukampaṃ prapaśyan
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.21-2

iva sukṛtabharam puṇyātiśayaṃ bhūri yathā tathā tanvan vistārayan san | tathā
aśrāntaśrāntam aniśaṃ śramayuktam ataeva aśrāścitanayanayugaṃ vāṣpaparipūritanetradvayaṃ svabhaktam sānukampaṃ sānugrahaṃ yathā tathā prapaśyan san | yativaraḥ
jayati || anyat pūrvavat

1.22

vedānte dāntakhedāntakaraṇavacane bhūribhāvaṃ dadhāno
nyāyaṃ cā'yaṃ sakhāyaṃ svamiva suvidadhat karkaśaṃ tarkatīkṣṇam
kṣemasthemaprade madhyanavaratamayaṃ nikṣipancakṣuṣī śrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.23

loke lokeśalokeśāya iva puruṣaḥ kaścidatrā'vatīrṇo
laṅkālaṅkāraśaṅkākara iva dharaṇīnirjharakṣemakārī
vāmaṃ kāmaṃ nikāmaṃ jahadanaghamatirmūrttimāneṣa dharmo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.24

nūnaṃ pūnaṃ vilūnaṃ bahuvipadāsinā duḥsahena prasahya
dūnaṃ dūnaṃ samūnaṃ janamadhanamavan sarvathā dīnabandhuḥ
vitte vittena cittehitabahalaphale nā'rakto na rakto
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.25

prītyā'bhītyā svadhītyā samuditayaśaso mānavā mānavanto
nītyā rītyāḥ pratītyā parigatahṛdayā sahyāḥ sodayā yam
sevante vandyadevaṃ divasamaṇisamaprodyadojāḥ sa nityam
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.26

asti svastipraśastiḥ kavivararacitā yasya vistīrṇakīrtteḥnyastādhyastākhilastāpatatihaticakāsanmatiḥ sadgatiḥ saḥ
dhvastāgastāsamastādhigataparasukho nastamo'ndhaṃ nirasyan
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.27

tūrṇāpūrṇātighūrṇājitahṛdayajanakṣemadā yasya kīrttiḥ
kīrṇā'śīrṇā nirgīrṇākhilakalasakalaṅkendukāntirvibhāti
karṇābhyarṇāpivarṇakulacalanayanāṃ yanmano naiti sa śrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.28

nānodyāno dadāno muda iha mahito bhājanebhyo janebhyo'
dīno dīnotipīnoditadayahṛdayo doṣahīno mahīnaḥ
yānāyānāvasānādhigamanigamanasvasthasanmānasaḥ śrīgovindānandanāmā jayāti yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.29

bandho bandhoragandhodayasamasumateḥ satyasaṃdhasya puṃsāṃ
saṃdhāvandhāmasaṃdhānaruciravapuṣo yasya tā'styandhatākṛta
svaṃ dhīraṃ dhīvaraṃ dhīvaramapi sa samaṃ bhūmidevaṃ ca paśyan
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.30

nārtā vārtā'tivārtā bhavati khalu nṛṇāṃ mānanīyā yadīyā
kartā dhartā'pahartā śubhamatha sukṛtaṃ pāpasaṃtāparāśim
smartā bhartā'pasartā sa haracaraṇayorduḥkhitān duṣṭamārgāt
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.31

svaryā paryāyaparyāsitakālikaluṣā rocate yasya kīrttirvaryairyaḥ saparyaidhitahitacaraṇo vandyamānaḥ sa dhīmān
āryācāryā'vicāryālaghuvimalavaco'vāryatātparyavettā
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.32

antaḥ santaḥ śvasantaḥ parahitakṛtaye'ghaṃ dahanto vahantaḥ
santoṣaṃ todasaṃ toyadavadavirataṃ bhūribhāsā lasantaḥ
svantodantotimanto dhṛtanatitatayo yaṃ bhajante sa devo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.32-2

toyadā api santoṣavantaḥ svaṭṭatāntarakṣiṇaḥ jalabhāranamrāḥ parahitakṛtaye
jīvantaḥ bhūribhāsā vidyutā lasantaḥ duḥkhaṃ dahantaśca santaḥ devam indraṃ bhajante
itaradatirohitam

1.33

ārādārādhyadārābudhajanamanasāṃ mohabhārāndhakārākārākārādhikārānudayanidhanajakleśakāraprakārān
sārāsārābhisārāvahitahitamatiḥ saṃharansaprasārān
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.34

pitrā'vicā savicā śamanayamunayoḥ sādhu satrā cakāsanmitrāmitrāvicitrānaghavinutamatiḥ saccaritraḥ pavitraḥ
vṛtrāritrāsahatrāṇadaharicaraṇadhyānamātraikasatrogovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.35

sāmodāmohadāmodaraparahṛdayo lokamuddhartukāmo
kāmo vāmoparāmocitacitadhiṣaṇaḥ pāmaroddāmatāhṛt
svāmo dhāmorudhāmodadhiriva vilasajjīvanaśrīḥ prakāmaṃ
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.36

lokālokāya lokāyatamatatimirastomavidhvaṃsahaṃsaḥ
śokāstokādhimokādhikṛtikṛtimanā dharmarakṣaikadakṣaḥ
jyokā dyokāśigokāmukajanabharaṇodbhūtasatkīrtiśālī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.37

śāntaṃ dāntaṃ madāntaṃ kalayadavikalaṃ bhrāntirūpaṃ samantād
vāntaṃ dhvāntaṃ natāntaṃ jahadiha mahitaṃ dhyānakāntaṃ yadīyam
svāntaṃ krāntaṃ nitāntaṃ nijasahajamudā bhāti so'śrāntamīḍyo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.38

hantā'hantā'dhihantā yamaniyamayutaḥ śāstratattvāvagantā
yantā mantā samantādaticalamanasaḥ saccidānandarūpe
rantā'yantā'bhisantāpaharaṇanipuṇaḥ puṇyaśīlaḥ prabhāvī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.39

nānāsthānādidānāhitavimalayaśastarjitenduḥ sadā'ntaḥ
svānāsvānādhigānādhigatabahulasadbhūtirudbhūtabhānaḥ
mānā mānāpamānāviṣamamatirayaṃ modamāno 'grahānād
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.40

vyānāpānādikānāmadhikarayabhṛtāṃ dehināṃ samānāntānāmānānilānāmaniśaniyamanādamamānaḥ samānaḥ
dhyānādhānāvadhānābhyuditaparasukhaḥ śraddhānaḥ sudhīḥ śrī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.41

jñātā dātā'tibhātā vṛjinajanirujāmīśapādāravindadhyātā gātā vidhātā guruparayaśaso maṅgalānāṃ guṇānām
trātā dātā'dhipātā śaraṇagatanṛṇāṃ mañjumūrtiḥ sadā śrī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.42

asvīrasvī tapasvī tapanasamalasatsuprabhāvo yaśasvī
paśvīśasvīḍanasvīkaraṇacaṇaguṇo vādayuddhe tarasvī
vasvīḍyasvīḍitasvīkṛtahitacaritaḥ sanmanasvī mahasvī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.43

varyāḥ karyādiparyāvṛtahitapṛtanā yaṃ bhajante narendrāicaryā''ścaryāya haryācaraṇasusadṛśī yasya so'yaṃ bhavābdhim
taryā daryāvakaryā gurucaraṇarajorūpayā saṃtitīrṣuḥgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.44

anyāyanyāyajanyāmitasitayaśaso dāravanto jaghanyā
dhanyāḥ saṃnyāsivanyāśanaparavaṭavaḥ svasvakarmasvananyāḥ
dhvanyādhvanyā avanyāmapi ca sukavayo yaṃ bhajante sa devo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.45

sadyo'sadyogasadyo jana iha patitastaṃ samuddhartukāmaḥ
pradyotadyogatadyotanavijayilasaddūritejo'bhirāmaḥ
sadyo gadyo'navadyo jagati matimatāmuttamaḥ sattamaḥ śrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.46

jñānīḍyā nīrajā nīragiha karuṇayā saṃgatā saṅgahīnā
hānīhānītihā nabiti viditaguṇā yanmatiḥ saṃmatā''ste
ānītānīkadānīśvaranṛpatiśiraḥ sevitāṃghryambujo'yaṃ (sau)
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.47

dakṣe'dhyakṣe'dhyadakṣehitamakhadamane lokanāthe śaraṇye
dhyakṣe sakṣemarakṣe dhṛtaśāśiśakale bhaktimānbhūribhāgyaḥ
pakṣe'pakṣe sapakṣe sadṛśagatirayaṃ dharmaheturna duṣṭo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.48

svastiśrīsahito viśeṣavijayī tejo'tibṛndārako
hantā godvijarājaraṅgakavipadāṃ tathyavrato nanditaḥ
bhavyo vijñavaro yatiḥ pravidito māṃ pātvamando mudā
dātā'yaṃ svarato haraprabha ino'kopīḍitaḥ saṃsadā

1.49

gūḍhacaturthapādaḥ | cakrabandhaḥ
śrīdaṃ sākṣātko harantaṃ nṛvṛndāgoghaughaṃ dhyāmohahīnaṃ jayena
vibhrājantaṃ neha mānyatyamandaśrīgovindānandamatyantamāha

1.50

śrī daṃ sā kṣā tko ha ra ntaṃ vṛ ṭ dā
tārakāsuratāhasvo'svo hatāgho'maddo'pitā
tāpido yo matā''yattā'tyāyatā yasya kāratā

1.51

bhāvitā matirāyāsāsyayadā darasā kaśam (śaṃ)
śaṃ kasāradaḍhā yasya sāyā rāti matā vibhā

1.52

bhavābho bhavabhāvāvo bhavabhīvibhavābhibhūḥ
bhuvo vibhāvibhāvībhavo vai vaibhavabhāvabhāk

1.53

sadālokākaraḥ pāti mānavānayamatrasaḥ
sadā lokākaraḥ pāti mānavānayamatra saḥ

1.54

caturakṣaro'yamakacaṭavargaḥ
śamī damī mudā'māyo dayodayamayāśayaḥ
daśāśāśayaśā deyādayamīśaḥ śamāśu me

1.55

tryakṣaro'yam
natānunītanītīto nūtananūnatātaḥ
netā'nitonatāṃ no'yaṃ tanotūtiṃ nuto yātiḥ

1.56

dvyakṣaraḥ
nūnaṃ sunimannūnāmamānināminamāninām
mānāmānemanāmānaṃ nāma nāmamimaṃ numaḥ

1.57

dvyakṣaro'yam
parahitā rahitā khalu dūṣaṇairvarāṃcitā racitā śubhakarmabhiḥ
sadayatā'dayatātivirodhinī
jayati no yatino vratino'sya kim

1.57-2

sadayatā dayayā sahitaḥ sadayaḥ, san ayaḥ yasya vā saḥ sadayaḥ, tasya bhāvaḥ
sadayatā kim no jayāti api tu jayatyeveti kākuḥ| kīdṛśī sadayatā
parahitā parebhyaḥ anyebhyaḥ hitā| parā cāsau hitā vā| punaḥkī0 dūṣaṇaiḥ
rāhitā| punaḥkī0 varacitā varaiḥ śreṣṭhaiḥ puruṣairiti yāvat citā saṃpāditā
varā cāsau citā vā| punaḥkī0 śubhakarmabhiḥ puṇyakarmabhiḥ racitā nirmitā
punaḥkīdṛśī adayatātivirodhinī| na dayā yasya saḥ adayaḥ tasya bhāvaḥ
adayatā tasyāḥ ativirodhinī| yadvā dayate iti dayaḥ, deṅ rakṣaṇe daya
dānagatihiṃsādāneṣu vā ityataḥ pacādyac, na dayaḥ adayaḥ tasya bhāvaḥ adayatā
tasyāḥ ativirodhinī| nirvāsiketi yāvat| khalu niścaye vākyālaṃkāre
vā| yamakam| drutavilambitaṃ chandaḥ

Commentaries (1)

Rucirā — Devīprasāda Śarman, Sanskrit