Pramāṇa · Search · About · API

Citropahara (Citropahāra)

चित्रोपहार

in honour of Śrī Svāmi Govindānandavijaya; with his own C. Rucirā

Language
Sanskrit
Author
Devīprasāda Śarman
Extent
116 passages, 1,686 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Chitropahar Khanda Kavyam By Devi Prashad Shukla With Ruchira Annotation Of Himself 1920 Babulal Gupta;… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.1-4

iti śam
yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ
tathaiva suptasya samīpameti
brahmābhidhaṃ jyotirakhaṇḍamekaṃ
tanme manomaṅgalamātanotu

1.2-3

lokeśakeśavaśivādisurādhipodyatsauvarṇamaulimaṇimaṇḍitamañjupīṭham
rekhātapatrakuliśasphuṭacārucihnaṃ
vāgdevatāpadapayojayugaṃ namāmi

1.1-5

vāgdevatāṅghrikamaladvayamāśrayantī
chātravrajaṃ mudamudāratayā nayantī
saṃnyāsivṛndahitasaṃskṛtapāṭhaśālā
kāśyāmiyaṃ vijayatāmayatāṃ ca vṛddhim

1.2-4

gamyā ramyā praṇamyā hitavihitahitā bhāsamānā samānā
sādhyārādhyā na vādhyā pramitiriva satāmātmasiddhā asiddhā
nānyā mānyā vadānyā kṛtalukṛtakṛtipārthanīyā svanīyā
jīyājjīyādudīyādanavaratamiyaṃ pāṭhaśālā viśālā

1.5

kalyā kalyāṇavallyā citasamucitabhā bhāvayantī nayantī
svāntaṃ tāntaṃ nitāntaṃ śamamasamamiyaṃ rañjayantī jayantī
bālyātpālyā sulālyā kalikaluṣakalākīlanaśrīlaśīlā
bhāyādāyāsamāyāmayabhayarahitā pāṭhaśālā viśālā

1.6

etasyā janmado'yaṃ jagati gatimatāṃ mānanīyo mahasvīha svī kāryo manasvī viditaguṇagaṇaḥ prītasadgītakīrttiḥ
vidyāvidyotamāno hitamahitamatirdhairyagāmbhīryasindhugovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.7

satyā matyā jagatyāmiha mahitapado nītisadrītimatyā
dāntasvāntaḥ praśāntaḥ prakaṭitapaṭutāpasphuṭaśrīrakūṭaḥ
netā jetā pracetā iva jananavatāṃ jīvanādhānahetugovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.8

addhāśraddhāvanaddhātisadayahṛdayo vaddhasaddhāmabhūmā
vṛddhaḥ siddhaḥ samiddhaḥ samāditamahimā mohamāyāvihīnaḥ
śuddho buddho 'viruddhocitahitavacanaḥ sadvicārapracāro
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.9

devādevādhisevāsuditaśivapadārādhane dattacitto
mānī mānītimānī janitajanamanoharṣavarṣaprakarṣaḥ
kopāropādhilopāmalavahalamatiḥ śrīniketo nutaḥśrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.10

āśāpāśātināśādavahitahṛdayaḥ sadyaśobhāvaśobhāsaṃbhāraṃ bhāsuraṃ bhāvitajanamanasaṃ nikṣipandikṣu dakṣaḥ
svāśīrāśiprakāśīkṛtabhavivaviko bhūtibhāsī sabhāsī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.11

navyaiḥ śravyaiḥ subhavyaiḥ svaguṇagaṇacaṇaiḥkāśikāyāṃ vasadbhiḥ
sadbhiḥ saddhirlasadbhiḥ sapadiviracite rītimadbhirmahadbhiḥ
gadyaiḥ padyairavadyairapi ca virahitairvarṇyamāno vimāno
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.13

vidyā'vidyā ca vidyā śrutiṣu samuditā saṃdadhattatra caikāmanyāmanyāyadhanyāmiha jahadahitā moharoheṇa hīnaḥ
kṛtyākṛtyādhikṛtyā rahita ucitaciccharmamarmā'tikarmā
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.13-2

bhārībhārībhyabhārīṇajanaghanamanomohasaṃdohahārī
sarvīkharvārigarvāpanayanapaṭutoddhatapratāpaprabhāvaḥ
āsādyāsādya bhāsāmatiravimahasāmunnatiṃ nunnaduḥkhogovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.14

dehe dehe sadehe'ḍitahitacarito nā'gninā śokanāmnādhāmnāmāmnātasāmnāmatijitamanasāṃ nyāsināmāśrayo yaḥ
śakto'sakto'dhivaktoditadayahṛdayaḥ so'yamatyaktabhakto
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.15

līlālīlā'valīlāmarabharaṇacaṇā yahyā sodayā''ste
svāyaṃ svāyaṃ sadā'yaṃ paramadaramaraṃ bibhradabhrāntacittaḥ
dhīro dhīro gabhīro hariharacaraṇārādhane sa pravīṇo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.16

saṃsāraṃ sāgaraṃ sā matiratitarati prāptahaṃsīpraśaṃsā
''yasyā''yasyā'bhayasyāmayamayamakaraṃ yasya vaśyā vayasyā
kaṃsadhvaṃsapradaṃ sa svahṛdayanilaye sādhupaśyannavaśyaṃ
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.17

vande'haṃ deva saṃdehatimirataraṇiṃ tveti yo vakti tasyā ''
dhyanto jantoramantoriha bhavati bhavābhasya yasya prasādāt
svaṃ dāsaṃ dānamandāśayamapi vidadhatso'timānyaṃ vadānyaṃ
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.18

saṃdhyā saṃdhyāya bandhyā kriyata iha na yairbhāsurairbhūsurāṇāmeṣāṃ teṣāṃ sameṣāṃ samadhikabharaṇe bhūribhāvena yuktaḥ
sadyaḥ sadyaḥ prasadya prakaṭaguṇagaṇaḥ prāṇināṃ prāṇakalpo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.19

bhānāṃ bhānāṃ sabhānāṃ jayadiha nicayaṃ yadyaśo bhāti bhūyaḥ
somaṃ so'mandago'maṃ vidadhadati kaciścārucakṣuścaritraḥ
vācāṃ vācāmanātrā nirasanaparo yuktimānāśayajño
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.20

kalye kalyena kalyekaripuriha janaiḥ smaryate cetasā yaḥ
sāyaṃ cāyaṃ svakāyaṃ vidadhadapamalaṃ nirviśaṅko'kalaṅkaḥ
guṇyaḥ puṇyaḥ sa guṇyarcanacitasuyaśāḥ satkṛtaḥ satkṛtijño
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.21

kāle'rāle karāle'kali na kila kalau dharmaleśo'pi yasmiṃstasminnasminnatasminniva sukṛtabharaṃ bhūri tanvansvabhaktam
aśrāntaśrāntamaśrāñcitanayanayugaṃ sānukampaṃ prapaśyan
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.21-2

iva sukṛtabharam puṇyātiśayaṃ bhūri yathā tathā tanvan vistārayan san | tathā
aśrāntaśrāntam aniśaṃ śramayuktam ataeva aśrāścitanayanayugaṃ vāṣpaparipūritanetradvayaṃ svabhaktam sānukampaṃ sānugrahaṃ yathā tathā prapaśyan san | yativaraḥ
jayati || anyat pūrvavat

1.22

vedānte dāntakhedāntakaraṇavacane bhūribhāvaṃ dadhāno
nyāyaṃ cā'yaṃ sakhāyaṃ svamiva suvidadhat karkaśaṃ tarkatīkṣṇam
kṣemasthemaprade madhyanavaratamayaṃ nikṣipancakṣuṣī śrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.23

loke lokeśalokeśāya iva puruṣaḥ kaścidatrā'vatīrṇo
laṅkālaṅkāraśaṅkākara iva dharaṇīnirjharakṣemakārī
vāmaṃ kāmaṃ nikāmaṃ jahadanaghamatirmūrttimāneṣa dharmo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.24

nūnaṃ pūnaṃ vilūnaṃ bahuvipadāsinā duḥsahena prasahya
dūnaṃ dūnaṃ samūnaṃ janamadhanamavan sarvathā dīnabandhuḥ
vitte vittena cittehitabahalaphale nā'rakto na rakto
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.25

prītyā'bhītyā svadhītyā samuditayaśaso mānavā mānavanto
nītyā rītyāḥ pratītyā parigatahṛdayā sahyāḥ sodayā yam
sevante vandyadevaṃ divasamaṇisamaprodyadojāḥ sa nityam
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.26

asti svastipraśastiḥ kavivararacitā yasya vistīrṇakīrtteḥnyastādhyastākhilastāpatatihaticakāsanmatiḥ sadgatiḥ saḥ
dhvastāgastāsamastādhigataparasukho nastamo'ndhaṃ nirasyan
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.27

tūrṇāpūrṇātighūrṇājitahṛdayajanakṣemadā yasya kīrttiḥ
kīrṇā'śīrṇā nirgīrṇākhilakalasakalaṅkendukāntirvibhāti
karṇābhyarṇāpivarṇakulacalanayanāṃ yanmano naiti sa śrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.28

nānodyāno dadāno muda iha mahito bhājanebhyo janebhyo'
dīno dīnotipīnoditadayahṛdayo doṣahīno mahīnaḥ
yānāyānāvasānādhigamanigamanasvasthasanmānasaḥ śrīgovindānandanāmā jayāti yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.29

bandho bandhoragandhodayasamasumateḥ satyasaṃdhasya puṃsāṃ
saṃdhāvandhāmasaṃdhānaruciravapuṣo yasya tā'styandhatākṛta
svaṃ dhīraṃ dhīvaraṃ dhīvaramapi sa samaṃ bhūmidevaṃ ca paśyan
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.30

nārtā vārtā'tivārtā bhavati khalu nṛṇāṃ mānanīyā yadīyā
kartā dhartā'pahartā śubhamatha sukṛtaṃ pāpasaṃtāparāśim
smartā bhartā'pasartā sa haracaraṇayorduḥkhitān duṣṭamārgāt
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.31

svaryā paryāyaparyāsitakālikaluṣā rocate yasya kīrttirvaryairyaḥ saparyaidhitahitacaraṇo vandyamānaḥ sa dhīmān
āryācāryā'vicāryālaghuvimalavaco'vāryatātparyavettā
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.32

antaḥ santaḥ śvasantaḥ parahitakṛtaye'ghaṃ dahanto vahantaḥ
santoṣaṃ todasaṃ toyadavadavirataṃ bhūribhāsā lasantaḥ
svantodantotimanto dhṛtanatitatayo yaṃ bhajante sa devo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.32-2

toyadā api santoṣavantaḥ svaṭṭatāntarakṣiṇaḥ jalabhāranamrāḥ parahitakṛtaye
jīvantaḥ bhūribhāsā vidyutā lasantaḥ duḥkhaṃ dahantaśca santaḥ devam indraṃ bhajante
itaradatirohitam

1.33

ārādārādhyadārābudhajanamanasāṃ mohabhārāndhakārākārākārādhikārānudayanidhanajakleśakāraprakārān
sārāsārābhisārāvahitahitamatiḥ saṃharansaprasārān
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.34

pitrā'vicā savicā śamanayamunayoḥ sādhu satrā cakāsanmitrāmitrāvicitrānaghavinutamatiḥ saccaritraḥ pavitraḥ
vṛtrāritrāsahatrāṇadaharicaraṇadhyānamātraikasatrogovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.35

sāmodāmohadāmodaraparahṛdayo lokamuddhartukāmo
kāmo vāmoparāmocitacitadhiṣaṇaḥ pāmaroddāmatāhṛt
svāmo dhāmorudhāmodadhiriva vilasajjīvanaśrīḥ prakāmaṃ
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.36

lokālokāya lokāyatamatatimirastomavidhvaṃsahaṃsaḥ
śokāstokādhimokādhikṛtikṛtimanā dharmarakṣaikadakṣaḥ
jyokā dyokāśigokāmukajanabharaṇodbhūtasatkīrtiśālī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.37

śāntaṃ dāntaṃ madāntaṃ kalayadavikalaṃ bhrāntirūpaṃ samantād
vāntaṃ dhvāntaṃ natāntaṃ jahadiha mahitaṃ dhyānakāntaṃ yadīyam
svāntaṃ krāntaṃ nitāntaṃ nijasahajamudā bhāti so'śrāntamīḍyo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.38

hantā'hantā'dhihantā yamaniyamayutaḥ śāstratattvāvagantā
yantā mantā samantādaticalamanasaḥ saccidānandarūpe
rantā'yantā'bhisantāpaharaṇanipuṇaḥ puṇyaśīlaḥ prabhāvī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.39

nānāsthānādidānāhitavimalayaśastarjitenduḥ sadā'ntaḥ
svānāsvānādhigānādhigatabahulasadbhūtirudbhūtabhānaḥ
mānā mānāpamānāviṣamamatirayaṃ modamāno 'grahānād
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.40

vyānāpānādikānāmadhikarayabhṛtāṃ dehināṃ samānāntānāmānānilānāmaniśaniyamanādamamānaḥ samānaḥ
dhyānādhānāvadhānābhyuditaparasukhaḥ śraddhānaḥ sudhīḥ śrī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.41

jñātā dātā'tibhātā vṛjinajanirujāmīśapādāravindadhyātā gātā vidhātā guruparayaśaso maṅgalānāṃ guṇānām
trātā dātā'dhipātā śaraṇagatanṛṇāṃ mañjumūrtiḥ sadā śrī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.42

asvīrasvī tapasvī tapanasamalasatsuprabhāvo yaśasvī
paśvīśasvīḍanasvīkaraṇacaṇaguṇo vādayuddhe tarasvī
vasvīḍyasvīḍitasvīkṛtahitacaritaḥ sanmanasvī mahasvī
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.43

varyāḥ karyādiparyāvṛtahitapṛtanā yaṃ bhajante narendrāicaryā''ścaryāya haryācaraṇasusadṛśī yasya so'yaṃ bhavābdhim
taryā daryāvakaryā gurucaraṇarajorūpayā saṃtitīrṣuḥgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.44

anyāyanyāyajanyāmitasitayaśaso dāravanto jaghanyā
dhanyāḥ saṃnyāsivanyāśanaparavaṭavaḥ svasvakarmasvananyāḥ
dhvanyādhvanyā avanyāmapi ca sukavayo yaṃ bhajante sa devo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.45

sadyo'sadyogasadyo jana iha patitastaṃ samuddhartukāmaḥ
pradyotadyogatadyotanavijayilasaddūritejo'bhirāmaḥ
sadyo gadyo'navadyo jagati matimatāmuttamaḥ sattamaḥ śrīgovindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.46

jñānīḍyā nīrajā nīragiha karuṇayā saṃgatā saṅgahīnā
hānīhānītihā nabiti viditaguṇā yanmatiḥ saṃmatā''ste
ānītānīkadānīśvaranṛpatiśiraḥ sevitāṃghryambujo'yaṃ (sau)
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.47

dakṣe'dhyakṣe'dhyadakṣehitamakhadamane lokanāthe śaraṇye
dhyakṣe sakṣemarakṣe dhṛtaśāśiśakale bhaktimānbhūribhāgyaḥ
pakṣe'pakṣe sapakṣe sadṛśagatirayaṃ dharmaheturna duṣṭo
govindānandanāmā jayati yativaro maṇḍalīśo mahātmā

1.48

svastiśrīsahito viśeṣavijayī tejo'tibṛndārako
hantā godvijarājaraṅgakavipadāṃ tathyavrato nanditaḥ
bhavyo vijñavaro yatiḥ pravidito māṃ pātvamando mudā
dātā'yaṃ svarato haraprabha ino'kopīḍitaḥ saṃsadā

1.49

gūḍhacaturthapādaḥ | cakrabandhaḥ
śrīdaṃ sākṣātko harantaṃ nṛvṛndāgoghaughaṃ dhyāmohahīnaṃ jayena
vibhrājantaṃ neha mānyatyamandaśrīgovindānandamatyantamāha

1.50

śrī daṃ sā kṣā tko ha ra ntaṃ vṛ ṭ dā
tārakāsuratāhasvo'svo hatāgho'maddo'pitā
tāpido yo matā''yattā'tyāyatā yasya kāratā

1.51

bhāvitā matirāyāsāsyayadā darasā kaśam (śaṃ)
śaṃ kasāradaḍhā yasya sāyā rāti matā vibhā

1.52

bhavābho bhavabhāvāvo bhavabhīvibhavābhibhūḥ
bhuvo vibhāvibhāvībhavo vai vaibhavabhāvabhāk

1.53

sadālokākaraḥ pāti mānavānayamatrasaḥ
sadā lokākaraḥ pāti mānavānayamatra saḥ

1.54

caturakṣaro'yamakacaṭavargaḥ
śamī damī mudā'māyo dayodayamayāśayaḥ
daśāśāśayaśā deyādayamīśaḥ śamāśu me

1.55

tryakṣaro'yam
natānunītanītīto nūtananūnatātaḥ
netā'nitonatāṃ no'yaṃ tanotūtiṃ nuto yātiḥ

1.56

dvyakṣaraḥ
nūnaṃ sunimannūnāmamānināminamāninām
mānāmānemanāmānaṃ nāma nāmamimaṃ numaḥ

1.57

dvyakṣaro'yam
parahitā rahitā khalu dūṣaṇairvarāṃcitā racitā śubhakarmabhiḥ
sadayatā'dayatātivirodhinī
jayati no yatino vratino'sya kim

1.57-2

sadayatā dayayā sahitaḥ sadayaḥ, san ayaḥ yasya vā saḥ sadayaḥ, tasya bhāvaḥ
sadayatā kim no jayāti api tu jayatyeveti kākuḥ| kīdṛśī sadayatā
parahitā parebhyaḥ anyebhyaḥ hitā| parā cāsau hitā vā| punaḥkī0 dūṣaṇaiḥ
rāhitā| punaḥkī0 varacitā varaiḥ śreṣṭhaiḥ puruṣairiti yāvat citā saṃpāditā
varā cāsau citā vā| punaḥkī0 śubhakarmabhiḥ puṇyakarmabhiḥ racitā nirmitā
punaḥkīdṛśī adayatātivirodhinī| na dayā yasya saḥ adayaḥ tasya bhāvaḥ
adayatā tasyāḥ ativirodhinī| yadvā dayate iti dayaḥ, deṅ rakṣaṇe daya
dānagatihiṃsādāneṣu vā ityataḥ pacādyac, na dayaḥ adayaḥ tasya bhāvaḥ adayatā
tasyāḥ ativirodhinī| nirvāsiketi yāvat| khalu niścaye vākyālaṃkāre
vā| yamakam| drutavilambitaṃ chandaḥ

1.58

yamakam
jananutā nanu tānayutā'dbhutā'
vanāmitā'namitā namitā hitā
paramatā'ramatāpakṛdasya no
paramatāsamatāmayate yateḥ

1.59

pādāntayamakam
matiryadīyāsti samāyamānitaḥ
sa naḥ supuṇyairasamāyamānitaḥ
sukhena saṃnyastasamāyamānitaḥ
prakāśate'nekasamā yamānitaḥ

1.60

sadayaṃ sadayaṃ surañjayan
sadayaṃ kṣamāsadayaṃ suraṃ jayan
paramā paramāyamāyatām
paramāyāparamāyamāyatām

2.1

nayatānayatā mahitā'mahitā | viditā'viditā kalitākalitā
yamitā yamitā śamalaṃ śamalaṃ | satataṃ sa tataṃ labhatāṃ labhatāmdha

2.1-2

amuṣya vidyā guruvanmahāmate
ryaśaḥsamūho'sya śaśīva bhāsate
tathedamīyaṃ hṛdayaṃ dayāmayaṃ
prasannatāmeti yathā śarajjalam

2.2

ayaṃ mahātmā ravivadvibhāti
payodhitulyo'sti gabhīra eṣaḥ
śubhā'sya vāṇī sudhayā samānā
bibhartti mādhuryadhurīṇatāṃ ca

2.3

niśeva candraḥ prabhayeva sūryonītyeva bhūpaḥ kṣamayeva dhīraḥ
vasantalakṣmyeva rasāla ‘sā’ laḥ (śā)
sadvidyayā'yaṃ yatireti śobhām

2.4

prajñeva vidyāsya nirastaśaṅkā
vidyeva mūrttiḥ paramābhirāmā
mahodayā mūrtirivāstha kīrttiḥ
svānandadā kīrttirivāsti dīptiḥ

2.5

vidyotate hyatayā'navadyā
vidyeva dhīrdhīriva yasya vidyā
ananyasāmānyaguṇaḥ sa āste
vijñānavāneṣa ivaiṣa loke

2.6

asāviva śrīsahito murāriḥ
svabhaktaduḥkhāni haratyajasram
vṛthā vahatyasya yaśo'bhimānaṃ
kṣīrāṇeve tāhaśi vidyamāne

2.7

he kāśaikailāsamaheśahāsāvṛthā bhavanto'dhivahanti garvam
yato bhavadbhiḥ sahagasya loke
yaśobharo bhāti yatīśvarasya

2.8

ayaṃ yatīndro yadi vidyate tad
vṛthā kila staḥ śivakeśavau tau
etadyaśastomasamaśca somo
bhātīti ko vakti viśeṣavijñaḥ

2.9

vidyālatāyā viṭapī viśālaḥ
sahuddhivṛkṣasya mahālavālaḥ
vijñānabhānorudayācalo'yaṃ
śrīmān yatīndraḥ pravibhāti bhūmau

2.10

sarasvatīsaṅgasamṛddhivedhāḥ
śrīnityasaṃbandhasukhāptiviṣṇuḥ
āryādhikāmodavidhānaśaṃsuḥ
saṃśobhate'yaṃ vijayī yatīndraḥ

2.11

vāṇīsudhāṃ bhūri kiran svabhaktacakoravṛndaṃ madayannudāraḥ
manīṣitārānikaraiḥ parīto
yatīndracandro'yamalaṃ cakāsti

2.12

jayatyajasraṃ yatireṣa bhūmīvācaspatirbhāratavarṣabhāgyam
tathā śaraccandramavekṣya pūrṇaṃ
ko na smaratyasya yaśovitānam

2.13

maheśvaro vaiṣa yatīśvaro vetyamandasaṃdehamudasya kecit
śriyā samete puruṣottame'smin
nārāyaṇabhrāntimavāpnuvanti

2.14

kanīnikāpaṭpadaśobhitena
svabhaktavṛndaṃ nayanāmbujena
atiprasannena nirīkṣamāṇo
dayāmayo'yaṃ yatirāḍ vibhāti

2.15

ayaṃ daridraiḥ kila kalpavṛkṣo
vācaspatiḥ paṇḍitamaṇḍalena
mumukṣubhiḥ śrīpuruṣottamaśca
vijñāyate bhūriguṇo yatīndraḥ

2.16

neyaṃ mahīṃ kintu suparvaloko
na kāśyasau kintvamarāvatī ca
neme manuṣyāḥ kila kintu devā
nā'yaṃ yatiḥ kintu guruḥ surāṇām

2.17

mūrtimāniva sanātanadharmo '
yaṃ vibhāti jagatīha yatīndraḥ
asya sāmyamadhilabdhumivoccaiḥ
pārvatīpatirupaiti vibhūtīḥ

2.18

saṃstutasya kavibhirviśāradaḥ
pūrṇimāṃ tithimavāpya śāradaḥ
etadīyayaśaso jigīṣayevā'yamullasati yāminīpatiḥ

2.19

bhūmāvaho citrāśikhaṇḍisūnurvibhāti bhoḥ paśyata paśyatā''ryāḥ
anyaiva dhanyā matiretadīyā
mānyā tathānyaiva cakāsti vidyā

2.20

sudhāsamudratvamupetya candraścandrāntaraṃ cejjanayeddoṣam
śuddhā yaterasya vikāśamānā
kīrtirbhavettena tadā samānā

2.21

dātārametaṃ samavāpya mānyaṃ
kalpadrumaṃ vāñchati ko daridraḥ
puraiva saṃpattirudeti puṃsāṃ
paścādbhavatyasya varaprasādaḥ

2.22

śaṅkākalaṅkāpagamādapaṅkā
saddhastattvānubhavaikahetuḥ
etasya vidyā ca matiśca mānyā
nyonyasya saṅgena vibhāti bhūyaḥ

2.23

loke janāhlādakareṇa dṛśyasanmaṇḍalaśrīrudayaṃ sametya
vibhāvarīśo mahasā nijena
yatīśvaro'yaṃ yaśasā ca bhāti

2.24

ātmopadeśena mahājanānāmajñānabhāraṃ yatireṣa hanti
nijaprakāśena vilocanānāṃ
mahāndhakāraṃ taraṇirhinasti

2.25

etasya vidyā sukhadā'pi loke
nṛbhyaḥ khalebhyo na sukhaṃ dadāti
tamo'pahā'pyuṣṇakarasya dīpternolūkalokasya tamo'pahanti

2.26

svāmī nitāntaṃ nijamaṇḍalasya
karotu rakṣāmiti bodhayan yaḥ
sanmaṇḍalīśatvamupaiti kīrttirstasyā'sya rākeśavibhāṃ vibhartti

2.27

etadguṇānāṃ gaṇanāṃ vidhātuṃ
dhiyā'lpayā vāñchati yaḥ kavīndraḥ
sa dordvayenaiva paraṃ mahābdheḥ
pāraṃ prayātuṃ vyavasāyameti

2.28

śivasya caitasya ca yadyapīha
vibhūtimattvaṃ sadṛgeva bhāti
tathā'pi tasmādadhipātpaśūnāṃ
śreyānayaṃ vijñapatiryatīndraḥ

2.29

ayaṃ yatīśaḥ svayaśobhareṇa
sahaiti kailāsagirīśasāmyam
nirarthakaṃ janma ca tasya loke
na paśyatīmaṃ khalu yaḥ śarīrī

2.30

gatā digantānmalināni sadyaḥ
prollāsayantī janamānasāni
vinā kalaṅkena kilāsya kīrtiḥ
prakāśamānā samupaiti vṛddhim

2.31

samastalokasya tamo nirasyannudyatkaraśrībharabhāsamānaḥ
vikāsayandīnajanānanaughānayaṃ krameṇodayate yatīndraḥ

2.32

nirmātumetaṃ vidhiragrahīdyatsattvātmakaṃ sarvapadārthasāram
tato'lpasattvā bahulāstamobhistucchāḥ padārthā jagatīha jātāḥ

2.33

mahattvametadyaśaso nirīkṣya
pūrṇaḥ sudhāṃśurhadi lajjayā yat
mālinyamāpātkila tasya madhye
saṃlakṣyate lakṣma tadeva lokaiḥ

2.34

vādāhave yena vinirjitānāṃ
vivādināṃ mlānimalaṃ gatāni
mukhāni mūkāni dinoditenduśriyaṃ labhante jayatīha so'yam

2.35

etasya kahigghṛdaye viveko
yatīśvarasyeti vayaṃ na vidmaḥ
yadeṣa vipraṃ śvapacaṃ ca mitraṃ
śatruṃ ca tulyaṃ khalu paśyatīha

2.36

dhāma kṣamāyāḥ karuṇārdramānasodhīro'yamuccaiḥ rucitocitadyutiḥ
āgāṃsi puṃsā kṣamate'dhipāti tāneti pramodaṃ jayati prakāśate

2.37

vināpi sopānatartiṃ duśāpāṃ
divaṃ samārohati kīrtirasya
gatvā digantānapi bhūridūrān
pariśramaklāntirtāmayaṃ ca naiti

2.38

re nīca dāridrya madīyaśatro
natvadvayaṃ me hṛdi vidyate'dya
dīnārtihārī kṛtabhūridānaḥ
prasahya māṃ pāti yatīśvaro'yam

2.39

ayaṃ dayāluḥ śaraṇāgatānāṃ
puṃsāṃ prayatnena karoti rakṣām
nityaṃ prakṛtyaiva paropakṛtyai
dhṛtavratāḥ satpuruṣā bhavanti

2.40

kvāyaṃ yatīndro jagadīśvarasya
jāgradviśiṣṭāṃśatayā virājan
iyaṃ kva dīnā janatā tathāpi
daivād dvayorastyanayoḥ susaṅgaḥ

2.41

satyā niyatyā sumatiṃ sumatyā
vidyāṃ viśiṣṭāmiha vidyayā ca
yaśo'vadātaṃ yaśasā ca śobhā
manoramāṃ prāpadayaṃ yatīśaḥ

2.42

matiryadīyā bhṛtabhūripuṇyā
puṇyaṃ yadāyaṃ janitorukīrttiḥ
kīrttiryadīyā dhavalīkṛtāśā
so'yaṃ dhṛtāśānparipāti dāsān

2.43

yoge mano yasya rataṃ na bhoge
datvopadeśaṃ labhate yaśo yaḥ
dayā yadīyā sukhasiddhisaṃpat
tasyā'sya tulyā na surā narāḥ ke

2.44

na māti kīrttiḥ kṣitimaṇḍale'sya
yogaṃ viyogāya niṣevate'yam
udāramenaṃ sṛjatā vidhātrā
sṛṣṭo navaḥ kalpatarurguruśca

2.45

āsīdavidyā kila yatra vidyā
tatredamīye hṛdaye cakāsti
saṅgassatāṃ śrīrvijitendriyatvaṃ
vadānyatā cā'sya mahattvamāhuḥ

2.46

karasthitā'sya sphaṭikākṣamālā
nakhatviṣā śoṇatamatvameti
bhaktasya rakte hṛdi vidyamāno
'yaṃ na rāgaṃ dadhate yatīndraḥ

2.47

lokeṣu sāro dharaṇī dharaṇyāmidaṃ lasadbhāratavarṣamasti
atrāpi kāśī kila kāśikāyāṃ
viddradhvajastatra yatīndra eṣaḥ

2.48

yaśo'bhirūpo'pyayaśo'bhirūpo
yatiḥ kṣitāveṣa nuto vibhāti
ayaṃ ca kāśīmatha kāśikemaṃ
samprāpya śaśvadvijayaṃ sameti

2.49

jayena yuktaḥ sumanorcitāṅghriḥ
sannandako'mandasudarśanābhaḥ
svānte sadā''nandamito'mitaśrīgovinda eno haratu prajānām

2.50

haratu haratu bhaktāpaughamatyaktaśaktiḥ
bharatu bharatu bhūtiṃ bhūribhāgyaḥ prabhūtām
nayatuṃ nayatu nityaṃ navyatāṃ bhavyasiddhiṃ
jayatu jayatu cāsyaṃ maḍalīśo yatīndraḥ

2.51

śrīyukta iha govindānandanāmā yatīśvaraḥ
maṇḍalīśaśriraṃ jīvañjayatāñjayatādayam

2.52

śrīduḥkhabhañjanakavīndratanūjanuḥ śrīdevīprasādasukaviḥ paramābhirāmam
śabdārthagauravaguṇopacitaṃ vicitraṃ
citropahāramimamiṣṭamude vyadhatta

Commentaries (1)

See also: more in Shorter narrative and descriptive poems