Gitagaurisham 22
Gītagaurīśam 22
- Language
- Sanskrit
22.p1
pariśiṣṭam
gītagaurīpatau prayuktānāṃ chandasāṃ lakṣaṇāni
anuṣṭup—śloke ṣaṣṭhaṃ guru jñeyaṃ sarvatra laghu pañcamam
dvicatuṣpādayohrrasvaṃ saptamaṃ dīrghamanyayoḥ
88, 61, 66
āryā— yasyāḥpāde prathame dvādaśamātrāstathā tṛtīye'pi
aṣṭādaśa dvitīye caturthake pañcadaśa sāryā
indravajrā—syādindravajrā yadi tau jagau gaḥ
udgītiḥ—āryā sakaladvitaye viparīte punarihodgītiḥ
gītiḥ—āryāpūrvārdhasamaṃ dvitīyamapi bhavati yatra haṃsagate !
chandovidastadānīṃ gītiṃ tāmamṛtavāṇi ! bhāṣante
drutavilambitam—drutavilambitamāha nabhau bharau
praharṣiṇī— mnau jrau gastridaśapatiḥ praharṣiṇīyam
puṣpitāgrā—ayuji naryugarephato yakāro
yuji ca najau jaragāśca puṣpitāgrā
pṛthvī— jasau jasayalā vasugrahayatiśca pṛthvī guruḥ
bhujaṅgaprayātam—bhujaṅgaprayātaṃ caturbhiryakāraiḥ
mandākrāntā—mandākrāntāmbudhirasanagairmo bhanau tau gayugmam
mālinī— nanamayayayuteyaṃ mālinī bhogalokaiḥ
vasantatilakā—uktā vasantatilakā tabhajā jago gaḥ
śārdūlavikrīḍitam–sūryāśvairya di maḥ sajau satatagāḥ śārdūlavikrīḍitam
śikhariṇī—rasai rudraiśchinnā yamanasabhalā gaḥ śikhariṇī
manaso viṣayaḥ kāntaḥ santāpo viṣayastanoḥ
cakṣuṣo viṣayastasya, bāṣpadhāraiva kevalam
malayagandhavahernalinīrajaḥ,
prakaradanturitairdu ritairiva
paricitāmabhitāpavimūrcchitāṃ,
priyasakhī sumukhīmidamabravīt
viyogayogayoḥ śreyo viyoga iti manyate
prāṇāḥ pañcāpi sevante kāntamantaracāriṇam
virahe vipinacchāyāṃ, tanvaṅgi ! kimu kāṅkṣasi
ekasya bisasūtrasya, chāyā tava mahīyasī
hāreṇa baddhvā haragumphitena,
mudrāṅkitaṃ mudrikayā vidhāya
cirāya niḥśvasya harasya lekhaṃ,
sakhīkare padmamukhī babhāra
samāgatarāgāṇāṃ lakṣaṇāni
karṇāṭakarāgaḥ
deśīyabhāṣāyāmayam-'kānar̤a' nāmnā'pi prasiddho'sti
asya lakṣaṇamśuddhāḥ saptasvarāsteṣu gāndhāro madhyamasya cet
gṛhṇāti dve śrutī gītā karṇāṭī jāyate tadā
22.p2
[locanakṛta rāgataraṅgiṇyām]
22.p3
gāndhāraikastīvrataro dhaivataścaikakomalaḥ
gaikastīvratare mele karṇāṭaḥ kakubhābhidhaḥ
22.p4
[hṛdayanārāyaṇaviracite hṛdayaprakāśe]
22.p5
kedārarāgaḥ
saṅgītagrantheṣvasya bhinnalakṣaṇāni prāpyante
asya lakṣaṇam-ganītīvratare mele kedāraḥ śyāmanāṭakaḥ
bhūpālī ceti kedāraḥ sampūrṇo gādimūrcchanaḥ
22.p6
[hṛdayaprakāśe]
22.p7
gurjarīrāgaḥ
ayaṃ miśritarāgaḥ
śāstre'sya svarūpaṃ yathā—
dhaivatāṃśagrahanyāsasampūrṇā gurjarī matā
saptamī mūrcchanā tasyāṃ bahulyā saha miśritā
rāmakalītoḍisaṃyuktā varāṭīmiśritā punaḥ
gurjarī jāyate vidvan ! ādyayāme pragīyate
22.p8
[nādavinode]
22.p9
tāḍikaiva kila gurjarī matā, pañcamena rahitā yadā bhavet
saṃvādaṛṣabhadhaivatāṃśitī, gīyate sumatibhiśca saṅgave
22.p10
[rāgakalpadrumāṅkure]
22.p11
ritīvratarasaṃyukto gatīvreṇāpi saṃyutaḥ
dhagavaryo'varohe syāt gāndhārasvaramūrcchanaḥ
tīvro yatra niṣādaḥ syāddeśākhyaḥ sa virājate
22.p12
[saṅgītapārijāte]
22.p13
rimau pamau sadhapamāḥ parigamarisāstathā
deśākho hi viśeṣeṇa ṣāḍavaḥ kathito budhaiḥ
22.p14
[hṛdayanārāyaṇakṛtahṛdayakautuke]
22.p15
pṛthulataraśarīro mallavidyāsudakṣaḥ,
paramabalavariṣṭho bāhudaṇḍapracaṇḍaḥ
atiśayadṛr̤hakakṣo mūrddhacūr̤āvihīnaḥ,
pracarati nṛpaśālāmeṣa deśākharāgaḥ
22.p16
[saṅgītakalpadrumāṅkure]
22.p17
mālavarāgaḥ
asya lakṣaṇamnitambinocumbitavaktrapadmaḥ,
śukadyutiḥ kuṇḍalavān pramattaḥ
saṅketaśālāṃ praviśan pradoṣe,
mālādharo mālavarāgarājaḥ
goḍamālavarāgaḥ
saṅgītaśāstre mālavagauṃḍarāgaḥ vidyate gauḍaśabdasya pūrvanipātenāsya nāmāntaramiva goḍamālavarāga iti nāma vyavahriyate iti
pratīyate
lakṣaṇañcāsya
atha mālavagauḍe'smin gorīsvarasamudbhave
tyaktadhe risvarodgrāhe nahyārohe sugasvaraḥ
ārohe yadi gāndhāraḥ pādirmānto vidhīyate
22.p18
[saṅgītapārijāte]
22.p19
rāmakarīrāgaḥ
vibhinnasaṅgītagrantheṣu rāgasya rāmakalīrāmakṛtirāmagirīti
nāmāntarāṇi samprāpyante
asya lakṣaṇamrikomalo gatīvrā yā matīvratarasaṃyutā
dhakomalā nitīvrā ca khyātā rāmakarīti sā
ārohe manivarjyā syāt pāṃśā dhaivatamūcchrnā
22.p20
[saṅgītapārijāte]
22.p21
varāḍirāgaḥ
apabhraṃśo'yam varāṭīrāgasya | śāstreṣvasyāneke bhedā upalabhyante
asya lakṣaṇam—
varāṭīpūrvasaṃyuktā varārī lakṣyaviśrutā
pūrṇārohāvarohā ca māravā melanāśritā
gāndhāro'ṅgīkṛto vādī dhaivatò'mātyasaṃnibhaḥ
gānamasyāḥ samīcīnaṃ dinānte'timanoharam
prācuryānmāravāṅgasya kvacittacchaṅkanaṃ bhavet
māravā pañcamatyaktā rāgabhedastataḥ sphuṭaḥ
saṅgatiḥ sapayoścātra tathaiva gapayoḥ kvacit
syānmadhyamasya daurbalyād viśeṣeṇa sukhapradā
deśikārastathā toḍī triveṇyapi yathāyatham
milantyatreti saṃproktaṃ gānaśāstraviśāradaiḥ
22.p22
[bhātakhaṇḍekṛtalakṣyasaṅgīte]
22.p23
vasanta rāgaḥ
lakṣaṇaṃ svarūpañca—
ṣaḍjādimūrcchane mānte ganītīvrau vasantake
22.p24
[saṅgītapārijāte]
22.p25
vasante prahare turye makaradhvajavallabhaḥ
sambhoge viniyoktavyo vasantastatsamudbhavaḥ
pūrṇastallakṣaṇo deśī hindolo'pyeṣa kathyate
22.p26
[saṅgītaratnākare]