Pramāṇa · Search · About · API

Gitagaurisham (Gītagaurīśam)

गीतगौरीशम्

a lyric modelled on Jayadeva's Gīta-Govindam

Language
Sanskrit
Author
Bhānudatta
Extent
297 passages, 3,130 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Gita Gauri Pati Raga Kavyam By Bhanudatta Edited By Prabhat Shastri Sanskrit Music Poetry Allahabad 1981… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.2

bhānorgītaṃ sudhāsphītaṃ śambhorḍaṇḍarahaḍiṇḍamaḥ
viduṣāṃ rasanā raṅgabhūmibhariti ! nṛtytām

1.3-2

antaścāriṇi śaityakāriṇi sudhādhārācamatkāriṇi,
dhvāntākarṣiṇi1 havyavarṣiṇi naṭannakṣatra2 mudyotini
māyākacchapapṛṣṭharohiṇi surādhīśadrumadrohiṇi,
krīḍākalpitaveṣadhāriṇi purārātau mano 3majjatu

1.1-3

bhramasi jagati sakale pratilavamaviśeṣam
śamayitumiva janakhedamaśeṣam
purahara ! 5dhṛtasamīraśarīra ! jaya bhuvanādhipate !

1.2-2

dhruvapadam
pravahasi madhumathanaṃ navanīradalalitam
marakatamaṇimiva vakṣasi tulitam
purahara ! 1dhṛtajaladhiśarīra ! jaya bhuvanādhipate !

1.4

2kṣīrasindhulaharīruciraṃ rucidālam
paramadhāma kimu vahasi viśālam
purahara ! 3dhṛtahimakararūpa ! jaya bhuvanādhipate ! ||3.
ghanatimiracayaṃ ciramapagataśaṅkam
harasi lagnamica jagatīpaṅkam
purahara ! 4dhṛtadinakararūpa ! jaya bhuvanādhipate !

1.5

kalayasi devakulaṃ haviṣā sānandam
ghana iva payasā cātakavṛndam
purahara ! 5dhṛtayajamānaśarīra ! jaya bhuvanādhipate !

1.6

vahasi grahanivahaṃ parihṛta1tāpam
karuṇataroriva kusumakalāpam
purahara !2 dhṛtagaganākāra ! jaya bhuvanādhipate !

1.7

kapaṭakoladaśane racayasi 3suvilāsam
kundadāmagatamadhukarabhāsam
purahara ! 4dhṛtadharaṇīrūpa ! jaya bhuvanādhipate !

1.8

vahasi śikhānicayaṃ 5himakaraharam
premataroriva 6śākhānicayam
purahara ! 7dhṛtahutavahadeha ! jaya bhuvanādhipate !

1.6-2

bhānudattaracitaṃ śaśiśekharagītam
bhavatu śravaṇayugalapuṭapītam
purahara ! 8dhṛtavasumitarūpa ! jaya bhuvanādhipate !

1.5-2

ke vā kelikalākalāpakuśalāḥ krīḍanti no kāminaḥ,
kāntā kvā'pi kadā'pi kā'pi śirasā kenā'pi kiṃ dhāryate
gaṅgāṃ mūrdhni dadhāsi nā'pi vahasi vrīḍāṃ na dhatse kathaṃ,
kiṃ vā'vācyamidaṃ nigadya girijā kuñjāntaraṃ niryayau

1.6-3

mādhavīmukulāmodapramodamada 1bibhratī
vijayā praṇayādūce gaurīmūrīkṛta2smarām

1.7-2

devi ! paśya madhoḥ sandhiṃ paśya tasya mahotsavam
vidhehi narttitānaṅga rapāṅga 3storaṇasrajam

1.8-2

dṛṣṭirasya dvirephasya kundeṣu mudamudañcati
apāṅgo gantumārebhe1 kintu mākandakānanam

1.6-4

samīrasya mallīmatallīdidṛkṣā,
sisṛkṣā rasālāśugānāṃ smarasya
dvirephasya 2citradhvanīnāṃ śaśikṣo,
vivakṣā punaḥ pañcamānāṃ pikasya

1.10

āśārajjuṣu nartayan himakaraṃ kāmoragaṃ khelayan,
hāsaṃ kuñjamahīruhasya janayan mūkaṃ pikaṃ vādayan
badhnan3 kāmijanān samīraṇa4rathaṃ nirghoṭakaṃ cālayan,
jānīmo madhuraindrajālikaḥ5miṣād dikścakramākrāmati

2.1

atha 1 dvitīyapravandho vasantarāgeṇa rūpakatāle gīyatepravandhena vasantaṃ śavaratvena varṇayantanmṛgayāsāmagrīṃ kathayaticampakacarcitacāpamudañcitakesarakṛtatūṇīram
madhukaranikarakaṭhorakavacayaparicitacāruśarīram

2.2

januranurañjaya paśya vasantam
vikacavakulakulasaṅ kulakānanakusumamiṣeṇa hasantam || dhruvapadam
sarasijasaurabhasubhagasamīraṇasamuditapathikaviṣādam
kokilakalaravakapaṭalatā tativiracita 2 mṛṇitaninādam

2.3

vikasitakiṃśukakusumamasamaśara viśikhavilāsa 1ninādam
yuvatimānamadhupānasamunnata rasanāmiva 2 vinidhānam

2.4

aviralamadajala sindhuravandhura kusumitavālatamālam
truṭitarajanighaṭikā vighaṭitakaṇakomala madhukarajālam

2.5

3 taruṇalavaṅgarasālavicitritavividhakusumaka manīyam
madanāpaṇamiva diśi diśi 4 nihitaṃ nānāmaṇiramaṇīyam

2.6

ratipatiratha 5 pathadvāratārataraketakamañju nikuñjam
smaranaṭa 6 naṭanapatitamukuṭamaṇipaṭutarapāṭalapuñjam

2.7

"yāmavatīyuvatītanukaṃpanaśithilita dinakarayānam
virahividāraṇabahulatamaḥ śramavihita himānīpānam

2.8

bhānudattakavikṛtamadhuvarṇanamamṛtadravasaṅkāśam
janayatu gorīnayananiṣevitapurahara hṛdaya vikāsam

2.12

āyātasya vasantavāsaramahotsāhaṃ samālokituṃ,
bharttuḥ sāndrakutūhalasya vasanaṃ pītaṃ vidhātuṃ ratiḥ
kāśmīraṃ kimu kaṇḍituṃ kṛtavatī krīḍāṃ nikuñjodare,
vyākīrṇāni rajāṃsi tasya paritaḥ prāyaḥ parāgotkarāḥ

2.12.p1

iti 2 ślokavicakravarttibhānudattaviracite gītagaurīpatau mahākāvye prathamasargaḥ

3.1

vakṣo vāsapurī1kṣaraḥ sahacaro dauvāriko vepathuścintāntaḥpuracāriṇī paribhavo mantrī dharitrī tanuḥ
bhrāntiḥ 2sainikameṣa kātaradṛśo vāṣpodavindūtkaraiḥ,
santāpasya manobhavena vidadhe rājyābhiṣekotsavaḥ

3.2

adhunā santāpaśamanopāyamāhaunmīlatkalikā mṛṇālalatikā śaityāya saṃyojitā,
hārabhrāntimurīcakāra hṛdaye tasyāḥ kuraṅgīdṛśaḥ
sphūrjattāpahutāśarāśibharitādantaḥkaṭāhādasūn hantuṃ hanta ! kimu smareṇa nidadhe 3 sandaṃśikā rājatī

3.1-2

atha 1tṛtīyaprabandho gurjarīrāgeṇa rūpakatāle gīyate—
sakutukasarabhasasavinayasasmitaviracitabahuvidharaṅgam
mukulitavikasitamuhurāvartitanartitanayanataraṅgam

3.2-2

priyasakhi ! kimurasi vahasi maheśam
himakarakiraṇakalāpa 2karañcita kairavakomalaveṣam || dhruvapadam
śiraḥsthitagaṅgotprekṣāmāha—
tridaśataraṅgavatījalamavirala 3mudayitalocananīram
vitatavibhūtibharādiva pāṇḍuraruci kimu 4vadati śarīram

3.3

santāpamohakāraṇe āha—
locanadahana 5gahanamadīdhitimiva kalayasi santāpam
kaṇṭhaviṣamaviṣasambandhādiva mohaṃ vahasi durāpam

3.4

pravitatavikaṭajaṭāpaṭaladyuti 6viluṭhitahṛdi śaivālam
7pratikṛtiriva himakiraṇakalānāmudayati bālamṛṇālam

3.5

prasarati tasya ca kanakaphaṇādiva visadṛśavacanamanekam
pracalasi nipatasi paśyasi sacakitamujjhasi malayajasekam

3.6

1vihatapativratadhairyavaśādiva gaṇayasi ripumiva kāmam
vanamabhinandasi girimanuvindasi2 nindasi gṛhamabhirāmam

3.7

hṛdayagataṃ haramavalokitumiva namayasi 3mukhaśaśibimbam
tadanu4 viṣahyasi pulakasi muhyasi vahasi kampami5ca lambam

3.8

bhānubhaṇitamiti vijayābahuvidhakautukakathanamudāram
6śamayatu sakalabhuvanajanasamadhikadāruṇaduritavikāram

3.3-2

viśleṣa7 dahanajvālājātākulitamānasā
vijayāmavadad gaurī dūrīkṛtya manastrapām

3.3-3

agretanaṃ vijayāṃ tannāmikāṃ dāsīm avadat

3.4-2

ājñā na tripurāntakasya gaṇitā¹ devasmaro nindito,
bandhūnāṃ vacanaṃ vilaṅghitamataḥ pāpasya vicchittaye
deho bhūśayanavrataṃ vitanute pāthonivāsavrataṃ,
cakṣuḥ svīkurute manojñanukurute tāpāgnivāsavratam

3.1-3

2atha caturthaprabandho gurjarīrāgeṇa pratimaṇṭhatāle gīyate—
kiṃ bhavāmi bhaṇāmi vā kimu tāḍitā madanena
kutra yāmi karomi kiṃ nu śālitā kadanena

3.2-3

śiva śiva mayā kupitayā nindito giriśo'pi | dhruvapadam
kiṃ hitaṃ kimivāhitaṃ na³ vicitaṃ hṛdayena
śikṣitaṃ na ca⁴ vāritaṃ na ca vā sakhīnicayena

3.3-4

bhāvayāmi tadāsyamuttamakānti1hāsabhareṇa
candrabimba2nabojjvalaṃ navacandrikānikareṇa

3.4-3

pāṇipadmagato gato maṇiriva kiṃ racayāmi
daivadattamavāpyate kimito'pi vā kathayāmi

3.5-2

kānane bhavane mahīdharamaṇḍale vicarāmi
tasya viśvavilakṣaṇasya na sāmyamākalayāmi

3.6-2

3vārito dayito vaco na kṛtaṃ4 sakhīnivahasya
yuktameva tato yato mama yātanā hṛdayasya

3.7-2

tārakīyati candraśekhara eṣa netrayugasya
kesarīyati śaṅkaro mama cittavāriruhasya

3.8-2

bhānukovida eṣa gocara1 mātanotu cirāya
śailarājasutā nivedanamastu lokahitāya

3.5-3

akaroḥ kimu netra ! śoṇimānaṃ,
kimakārṣīḥ 2kara ! padmayā nirodham
kalahaṃ kimadhāḥ krudhā rasajñe !,
hitamarthaṃ na vidanti3 daivaduṣṭāḥ

3.6-3

aho ! panthānamutsṛjya vipathe padamarpayan
hṛdīśvaro hṛdi sthitvā hṛdayaṃ na niruddhavān

3.6-3.p1

iti ^1śrīkavibhānudattaviracite gītagaurīpatau ^2mahākāvye kalahanivedannāma dvitīyasargaḥ

4.1

idānīṃ madanapīḍāṃ vakti—
priyasarikha ! sudhāṃśuvartī nā'yaṃ paṅkaḥ kalaṅko vā
siṃhāsanopaviṣṭo jaladharakāntiḥ kṛtānto'yam

4.2

idamarthayāmi kevalamāli ! mṛṇālī nivāryatāmurasaḥ
yadidaṃ virahahutāśadhmāpanatālīdhiyaṃ dhatte

4.1-2

1atha pañcamaprabandho vasantarāgeṇa rūpakatāle gīyate—
idānīṃ paścāttāpena cittaṃ bodhayati—
ratirasa 2vikalitamaṇimaya nūpurayugalataraṅgitatālam
phaṇipativitataphaṇāvaliparihṛtamaṇigaṇaviracitamālam

4.2-2

sāyaṃ samayavihitanaṭaveṣam
ceto mama 1cintaya hi maheśam || dhruvapadam
himaruciruciyacandanacitritadehamurīkṛta raṅgam
lalitalalāṭavilocanadīdhitikeśarasamudayadaṅgam

4.3

tilakitatuhinakaraṃ karakisalayavalayitapannaganātham
2pravicalalocanacaṭulacittaruciviracitadīpasanātham

4.4

añjalivigalitavakulakusumacayaviracitatārābhāsam
sacakitanayanamadānanadarśanavihitavipulaparihāsam

4.5

keliniketananipatitamauktikayojitaghargharaghoṣam
nanditanandimadhuramurajadhvanivihitahṛdayaparitoṣam

4.6

samadhikanartitagalitagajājinapariṇatajaladavikāram
1bhramitaravitatajaṭāpaṭaladyutidarśitataḍidākāram

4.7

surataṭinī 2jalakamaladalasrajamuditahariṇatanu 3cīram
phaṇipaticapalaphaṇāvyajanā'nilaśītalasakalaśarīram

4.8

1bhānubhaṇitamiti puraharanartanaṃ 2nigaditamamṛtasamānam
janayatu nikhilabhuvanajanacetasi bahuvidhasukhasantānam

4.3-2

jīvena tulitaṃ prema sakhi ! mūḍhena 3vedhasā
laghurjīvo yayau kaṇṭhaṃ guru prema hṛdi sthitam

4.4-2

svaprakāśamanirvācyamātmadvaitanivartakam
vikalpātītamānandaṃ 4 premaiva brahmakevalam

4.1-3

atha ṣaṣṭhaprabandho 1 gurjarīrāgeṇa rūpakatāle gīyate-idānīṃ viyogamasahamānā gaurī śaṅkarasaṅgamane sakhīṃ prārthayateabhinavayauvanabhūṣitayā
darataralitalocanatāram
kiñcidudañcitavihasitayā caladaviralapulakavikāram

4.2-3

he sakhi !
śaṅkaramuditavilāsam
saha saṅgamaya mayā natayā ratikautukadarśitahāsam || dhruvapadam
bhujagavibhūṣaṇa 2 bhūṣitayā
kṛtabahuvidha 3 cāṭuvilāpam
himakarakiraṇavilajjitayā madhumadhurimalasadabhilāṣam

4.3-3

avanatavadanasaroruhayā hṛdi samuditamuditamanojam
nivasanavinihitakaratalayā'jinayojitapāṇisarojam

4.4-3

kapaṭakopapaṭubhāṣitayā
mukhasarasijacumbanalolam
cakitavilolovalocanayā
karaparikṛtanīvīcolam

4.5-2

kharakarajakṣatakātarayā smitavikasitarucimukhacandram
cañcalakuṇḍalakhaṇḍitayā
caladalakagrahasānandam

4.6-2

1 calitakapolakalāsvanayā'dharanihitādharamanuvelam
siñjitarañjitanūpurayā kṛtabhujayugabandhanakhelam

4.7-2

śramajalasīkaraśītalayā karavihitavyajanasamīram
ghanataraniḥśvasitālasayā punarānanaliptapaṭīram

4.8-2

bhānukaveriti gocaritaṃ giṃritanayāvacanamudāram
kalayatu kṛpayā komalayā sukhasubhagamakhilasaṃsāram

5.1

āśāsu tiṣṭhati karoti na kintu gāḍhamāśleṣameṣa¹yati tatra sakhi ! pratīhi
āśaṅkate nayanayoranayoradhīrairnīrairlalāṭadahanopaśamaṃ purāriḥ
ākāśe bhramarā bhramanti śabarāḥ puṣpasrajo vāgurāḥ,
kuñje kiṃśukakorake hitavahaḥ pāraddhikāraḥ smaraḥ
jālaṃ dikṣu sudhāṃśukāntinikaraḥ śyeno vasantānilaḥ,
śveto me hariṇaḥ kva gacchatu yataḥ sarvatra vāmo vidhiḥ

5.1-2

1atha saptamaprabandho guṇakarīrāgeṇa rūpakatāle gīyate—
punaśca vaiparītyamāha—
kalitakalaṅkamamṛtakarabimbam
racayati vighaṭaharucimavilambam

5.2

madhumadhure kimu karavāṇi vidhau vidhure | dhruvapadam
aṅgārakabhariteva hasantī
2vikasadaśokalatā vihasantī

5.3

prasarati 3kesarakusumajadhūlī
kimu yamakāsarakhurapuṭadhūlī

5.4

prathayati madanamahīpatighāṭī
abhinavavikasitakiṃśukavāṭī

5.5

ripuriva marudapi candanasaṅgī
yamapuñjīmiva 1puṣyati bhṛṅgī

5.6

2aśru ca vaitaraṇī kimudārā
ketakamudayati kaṇṭakadhārā

5.7

saikatamuṣṇaṃ 3minduka rajālam
śiva śiva sakalamihaiva karālam

5.8

bhānubhaṇitamiti viguṇamanojā
vahatu śubhaṃ me śailatanūjā

5.3-2

snehā iva varddhante priyasakhi ! vāsantikā 1vāsāḥ
prasaranti hanta ! 2pāpā iva3 tava mākandaparimala 4vikāsāḥ

5.4-2

5atidīrghaṃ niśvasatīṃ manasi vahantīṃ smaradviṣaḥ smaraṇam
cintākavalitahṛdayā punarapi vijayā nagātmajāmūce

5.1-3

athāṣṭamaprabandho 6guṇakarīrāgeṇa rūpakatāle gīyate—
tadvijayā bhāṣaṇamāha—
iyasiyamali ! manobhavakhelā
niyatā naiva hitā'hitavelā

5.2-2

7śailasute ! śailasute ! sīdati śambho dūragate | dhrupadam
kutra na bhavati madanaśarapīḍā
kintu na 1ramati manasijavrīḍā

5.3-3

viracaya puraharanāmasmaraṇam
tena vinā nahi saṅkaṭataraṇam

5.4-3

kimiti viṣīdasi vilapasi dīnam
trijagati sakalamapi tvadadhīnam

5.5-2

kupita 1bhujaṅgabhīṣaṇabhāsam
muñcasi darpaṇamapi satrāsam

5.6-2

caraṇe nūpuramapi na dadhāsi
smaranigaḍasya 2bhiyeva jahāsi

5.7-2

urasi vahasi 3na ca bisamapi śītam
manasija 4bhilladhiyā kimu bhītam

5.8-2

vadati bhānurati5suhṛdupadeśam
kuru patireṣyati visṛja kleśam

5.5-3

nayanasalilabindubhiḥ skhaladbhiḥrbhavatu vapuḥ 1smarapicchalaṃ na tāvat
iti vikirati 2śaivalaṃ śarīre, kusumadhanuḥ kimu pāṇḍimacchalena

6.1

1aviralamadhukaravṛnde mākandaṃ vīkṣya no bhuvi skhalitā
bālā mūrcchāṃ prāptā dahanajvālaॉjvalatpadādyaṅgā

6.2

saṃvīkṣya mūrcchitāmetāṃ 2sametāṃ bāṣpadhārayā
anantasvāntasantāpapralāpamakarot sakhī

6.3

maināko'3bhūt samajani sutaḥ kanyakā'sau bhavānī,
tenā'dvaitaṃ jagati vidadhe bhūdharāṇāmadhīśaḥ
1nītaḥ sindhurjaṃladhikuhare bāṣpasindhau gabhīre,
nirbhagnā cedahaha ! 2kaṭhinī cittavṛttirvidhātuḥ

6.1-2

3atha navamaprabandho goḍamālavarāgeṇa pratimaṇṭhatāle gīyate—
viracayasi sakhi ! jananayanasukhakhaṇḍanam
pariharasi dharaṇīvalayahṛdayamaṇḍanam

6.2-2

he vidhe ! kimiha vihitaṃ
tribhuvanaratnamapahṛtam || dhruvapadam
harasi madananṛpatimaulimukuṭabhūṣaṇam
vahasi sakalasāraśṛṅgārarasadūṣaṇam

6.3-2

1apanayasi madhupadrumavikaca2mañjarīm
vighaṭayasi paṭughaṭanakīrtimapi3 sundarīm

6.4

4varṣasi varuṇataramitaradapahīyate
vilumpasi sakalahitamahitamupacīyate

6.5

madduranilaya māmalayamupajāyate
5malayajalajo'bhijanavapuṣi dahanāyate

6.6

śravaṇapuṭabhedyavirahitamamṛtadhārayā
1kiṃ dinaṃ kalitamidamavatamasamālayā

6.7

bhuvanamadya vigatadīpamanubhūyate
dalitadhanuratanutṛpatirayamapi dūyate

6.8

bhānuriti bhavati kā'pi duritanivārakam
haranāma 2japatu laghutarasiddhikārakam

6.5-2

uktavistaraṃ punarāha śikhariṇīcchandasā—
agarvo garyo'bhūdiyamanupamā kācidupamā,
gataśrīreva śrīrjagati guṇahīno guṇagaṇaḥ
vibhūṣā nirbhūṣā vighaṭitakalā manmathakalā,
kathaṃ 1dhyatsva svāntaḥ prasarati 2tavaivāpariṇatiḥ

6.6-2

vipatsindhuṃ bandhuṃ vigalitajalaṃ netrayugalam,
saśokaṃ bhūlokaṃ bhuvanavalayaṃ khedanicayam
anaṅgaṃ nīraṅgaṃ vighaṭitadhanaṃ kośabhavanam ,
vidhātuṃ kiṃ dhātastava hṛdi na lajjā prabhavati

6.7-2

sakhībhiḥ 1śravasi nyaste haranāmākṣarā'mṛte
labdhasaṃvedanā tīvravedanā punarabravīt

6.8-2

2nyasto maṇitvayi mayā 3sahajo'nurāgaḥ,
sākṣī manaḥ samajani pratibhūrmanobhūḥ
prāṇa ! prayāsi yadi tatparihṛtya hanta,
krūreṇa 4kiṃ nigaditaṃ rajanīkareṇa

6.6-3

yugamiva divasaḥ prayāti vṛddhiṃ,
yadi 5ca suśāmyati me nadyānurāgaḥ
tvayi jayati6 yato vadhūrirodho,
samudayameṣyati naiva śītaruciḥ

6.10

rajanivirahatāpakhedakhinno,
nipatasi vārinidhau svayaṃ sudhāṃśo !
1apahṛtanakharaiḥ karairvadhūnāṃ,
janayasi tāpamitaḥ kimālapāmi

7.1

2atha daśamaprabandho gurjarīrāgeṇa yatitāle gīyate3paricitavikalitabahuvacanena
vapuratitapati na madhupavanena

7.2

upadiśa me sakhi ! kimu kalayāmi || dhrūpadam
śrutirapi naiṣā ^1bahulamadena
badhirībhavati madhupaninādena

7.3

andhībhavati na vipulatareṇa
nayanaṃ ketakidhūlibhareṇa

7.4

jvalati na hṛdayamidaṃ gahanena
kupitakusumaśaradavadahanena

7.5

madhukaranikaramiṣeṇa vanāni
duritaphalaṃ kimu dadhati ^2vanāni

7.6

himaruci ^3ranubhavameṣa dunoti
hṛdyapāyamiva ^4lakṣyaṃ tanoti

7.7

atra saptamapadyena maṅgalenopasaṃhāramāha—
'tāpakaśānuranukṣaṇameti
nayanajalādapi naiva bibheti

7.8

sukavibhānuriti nigadati gaurī
phalamacireṇa bhaviṣyati 2bhūri

7.12

evaṃ prārthyedānīṃ madanaṃ śatrubhīti darśayati—
smara ! virama 3vidhehi na prahāraṃ,
madurasi tiṣṭhati niṣṭhuro maheśaḥ
punarapi bhavitā puraiva ratyāḥ,
4pariṇatipāṇḍimapaṇḍitaḥ kapolaḥ

7.13

huṃ jñātaṃ mayā kathaṃ śīto'pi malayamāruto māmuṣṇayatītyāha—
jānīmahe maheśasya mūrtimalayamārutaḥ | -
śītastrijagatāmuṣṇo mayyeva kathamanmathā

7.14

vadantī kāmalekhāya bāṣpadhautamukhī sakhīm
1 pārvatīṃ kurvatī cintāmanantāmidamabravīt

7.15

jānāti 2konvelaṃ ceto virahavyādhivedanām
aho me daivavaiguṇyameṣa lekhakaraḥ karaḥ

7.16

arthaṃ vakti vilocanaṃ yadi yadi śrotraṃ punaḥ smārakaṃ,
dehaṃ yadyupadeśakāri likhanaṃ kurvīta ceto yadi
santāpasya lipirbhavedapi tadā niḥśvāsavārtomibhiḥ,
4 sāmagrayā kila tasya sundari ! na ced vaiyagrayamutpādayet

8.1

ekādaśaprabandho 1varāḍirāgeṇa āḍavatāle' gīyate -
2viditumitaraditaradicchāmi,
tripuravairivapureva likhāmi

8.2

vilikhāmi kimatanupīḍitā
3pramathamathanaguṇaśīlatā || dhruvapadam
prema yadi kva viyogavikārāḥ
viraho yadi na prītirudārā

8.3

viraho jīvanamiti ca viruddham
4kimapi ca vilikhitumapi sambaddham

8.4

lapituṃ karttuṃ yadi vijñānam
tadapi viyogajuṣāmajñānam

8.5

ahamiti vedanamiti punaruktam
kathaya kathaya sakhi ! kimapi na yuktam

8.6

vadanaṃ malinaṃ vapurapi vikalam
jīvanaśaṃsakamidamapi sakalam

8.7

samucitamiti dayitaṃ prati dayitā
pracalati patrārūr̤hā likhitā

8.8

vadati bhānuriti parihara cintām
acirādeva prabhurānetā1

8.18

tava vācā mama prītyā yadi dūti ! prayāsyasi
kathamākhyātu santāpaṃ rasanādāhaśaṅkayā

8.196

tāta ! kṣaṇaṃ ! 2madana ! na prahara prakāmaṃ,
mūrcche ! manāg janani ! dūrata eva tiṣṭha
bhrāta̍rvimuñca nayanāmbujamambupūra3 !
vāñchāmi yad vilikhituṃ śaśiśekharāya

8.5-2

sampūrṇo'yaṃ ṭīkāyāṃ
pañcamasargaḥ

9.1

atha kanakasaroruhātapattro,
vikasitaketakavisphuratkirīṭaḥ
1navakisalayakañcukopagūḍhaḥ,
śivamaśivairviśikhaiḥ smaro jaghāna

9.2

skandhād bhraṣṭabhujaṅganāyakadhiyā gṛhṇan mṛṇālāṅkurān,
kaṇṭhasrastahalāhalāvadhidhiyā karṣan dvirephāvalīm
netraprāntacalāyamānadahanabhrāntyā haran kiṃśukaṃ;
devaḥ sānuṣu bhūdharasya vicaran na kvā'pi lebhe ratim

9.3

kimitaradapi vahnilocanaṃ me,
hṛdi bhavatīti haro viśaṅkamānaḥ
1cakitavṛttirasau kṣayī babhūva,
smaraśarapāvakadūyamānamantaḥ

9.4

2uddāmadhāmasantāpadhāro dhīrālamānasaḥ
saṅginaṃ bhṛṅgiṇa 3 vācamuvāca śaśiśekharaḥ

9.1-2

atha dvādaśaprabandhaḥ4 kedārarāgeṇa ekatālitāle gīyate | tadeva pārvatīvarṇanena
prabandhenāha—
caraṇanakhāvaliradhvani vitarati kiraṇasudhāsantānam
locanakamalaṃ vikirati patiratha kalayati 1padamavadātam

9.2-2

madanamahīpatibhuvanavijayakaramacalasutātanurūpā
cetasi citritamiva vanacampakarocirucirapratirūpā || dhruvapadam
3ūruyugaṃ kimu 4rambhāyugamiva anavaratadyutipūram
vahati 5yātā makaradhvajanarapatikīrtinikarakapūram

9.3-2

romarājirapi kācidudañcati darśitaguṇasamudāyā
mohayituṃ jagadakhilaṃ 1 mupetā kimu ! makaradhvajamāyā

9.4-2

mānatritayaṃ prasarati madhye na pratyakṣamanām
rekhātrayamiti madanākṛti kimu ! vahati valitrayabhāram

9.5

2kucayugamadhyagaganamivāpagatamālokitamiva tārā
pravicalamuktāhāramiṣādiva vicarati kācidudārā

9.6

upacayasamucitamambaramālokitumidamalasanidhānam
kucakanakācalayugamidamānanamunnatamiva vidadhānam

9.7

cūcukayugamavicārutaradyu ti jayati paramakanīyam
madananayanayuga 1tārayugalavarapratikalayugaramaṇīyam

9.8

vadati bhānuriti kimitaradīdhitividhinirupamanaipuṇyam
puraripu2ralinanditamiti kimito bhūdharatanayāpuṇyam

9.6-2

pratīmaḥ pañceṣoḥ pramadakariṇaḥ paṅkajadṛśo,
mahānimne nābhīsarasi 3rasakelīṃ kalayataḥ
dhruvaṃ romaśreṇīkarakuharavikṣiptapayasaḥ,
dvidhākārāṃ dhārāṃ viracayati hārāvaliruciḥ

9.7-2

yatastallāvaṇyaṃ darataralapaṅkeruhadṛśo,
rajo lagnaṃ mārge nipatati padāmbhoruhayugāt
vinirmātuṃ śātakratavapurapaṅkeruhamukhīstadutthavyāpārairapaharati manye manasijaḥ

10.1

1atha trayodaśaprabandho gurjarīrāgeṇa rūpakatāle gīyate –
indurakhaṇḍasudhābhirasṛjyata2 vacanamanekavilāsam
tasya kaṇāḥ patitā iva vidadhati muktābhūṣaṇabhāsam

10.2

kathayāmi kathaṃ girijādehavidhānam
kanakakalpataruviphalitakorakakomala3 kiraṇavitānam || dhruvapadam
ghaṭayitumamarīmarthayituṃ mukhamadhurimāṇamaviśaṅkam
karapuṭamasamaśareṇa racitamiva jayati kanakatātaṅkam

10.3

1bhujapaṭalaṃ 2paṭuvilikhitamanmathalekhanikāmaṣīnīram
3prāñchitamañjanarucikapaṭādiva kamalabhuvā kimadhīram

10.4

4mukhatulayā śaśinā kimu lāñchanakṛṣṇājinaparidhānam
viyati tapasyati dūrvārasamiva pivati timirabhū5 pānam

10.5

1viracitumuttamarucimacalādhipatanayākuntalabhāram
kimakṛtakaṇḍitameṣa manobhavaśilpī timiramudāram

10.6

tasya ca diśi diśi niśitapavana 2rayanipatitasukhasantānam
janayati jaladhara 3dhāramadhurakaraśaivala 4viharapratibhānam

10.7

kavigaṇanāthasutasya kaveriti vacanaṃ trijagati dhanyam
5ninadatu ko vā 6ko vā vilikhatu śailasutālāvaṇyam

10.8

tasyāḥ kāñcanakaṅkaṇasya raṇitairgotāmṛternṛtyato,
jānīmaḥ kusumāyudhasya śirasaḥ srastāḥ prasūnasrajaḥ
vyākīrṇaṃ kimu tasya nīlanalinaṃ cakṣustilaṃ nāsikā,
bandhūkaṃ radanacchado vijayate kaundaṃ ca vṛndaṃ radāḥ

10.17

sraṣṭuṃ bimbādharamabhinavaṃ pallavaṃ bandhujīvam,
māṇikyaṃ vā yadakṛta vidhirdhautamitthaṃ pratīmaḥ
dhārā dhārāmiva nipatitā tasya bālārkaśocirvīcisnigdhāṃ śikhariduhituḥ prāpa sindūraśobhām

10.17.p1

iti bhānudattakaviviracite gītagaurīpati'mahākāvye ṣaṣṭhasargaḥ

11.1

saptamasargaḥ
antaḥsantāpamārtaṇḍajvālājvalitacetasaḥ
jayā jaladharacchāyā prādurāsīt puradviṣaḥ

11.2

prāpya śambhoḥ 1karāmbhojaṃ lekhapatraṃ natadhruvaḥ
lipipratiphalavyājādiva romāñcamāvadhe

11.1-2

2atha caturdaśaprabandho deśākharāgeṇaikatālitāle gīyate—
śambhuḥ patrameva gṛhītvā bhāṣate—
tvamasi kirīṭaṃ tvamasi
paṭīram
tvaṃ
santāpahutāśe
nīram

11.2-2

1jagadakhilaṃ manasijalekha ! tvaṃ mama sakalam | dhruvapadam
prasarati
malayajavipinasamīre
racayati
dhāṭīṃ
manasija2dhīre

11.3

pathi tava samajani kimapi na duritam
tanme
kevalamanavadhi
sukṛtam

11.4

3alidheyaṃ
kimitaradakhilam
tvayi
kuśale sakalaṃ me kuśalam

11.5

maulo salilaṃ kaṇṭhe garalam
nayane hutavahatejo ^1bahalam

11.6

urasi vasati dharaṇīdharatanayā
tena tatra me nivasa tvarayā

11.7

tatra gato vadatāmiti satatam
hṛdi nivasi mā vahasi na ^2sukhitam

11.8

lapati bhānuriti lajjālikhitam
laghu laghu purahara ! viracaya^3 calitam

11.4-2

1jagataphalaṃ sukhamāliṅgitacandradhiyā kimu | rajaniradhikatarakāmā
lagnā timirāvaliriva yadasau bhrūkapaṭādabhirāmā

11.5-2

patravarṇanānantaraṃ jayābhāṣaṇamupakramate-jayā 2nvitadayāhetorannavīdinduśekharam
devyā madanasantāpaṃ dhāreva pratibimbitā

11.6-2

haravirahaddīnadehāṃ śailasutāṃ hantumabhyasyat
visasūtraṃ 3trasareṇulakṣmīṃ kurute manojanmā

11.7-2

purahara ! tava kāminī bhavānī tuhinaruco rajanī punaḥ priyāsau
ubhayamapi madhau prayāti kārśyaṃ taducitameva vidhuṃ dadhāsi mūrdhni

12.1

atha sakhī punastasyā virahaduḥkhaṃ prabandhena varṇayati—
dinakaramaṇḍalamilita 2rajanikaralekhādīdhitisekā 3
virahavārinidhivilulitavāḍavadāruṇatāpaviśeṣā

12.2

sakalakalārasadhanyā
tava virahe paripatati viṣīdati vilapati giripatikanyā || dhrupadam
abhinavanīrajanī kapaṭādiva 1jīvamidaṃ matibhītam
2manasijanāyakasāyakapārakamiva dhārayati sphītam

12.3

śamanamahiṣaciraromanthacyutaphena3kapaṭasaṅkāśam
gaṇayati kuñjamañjukaṇdrumakorakamuditavikāśam

12.4

vahati sakhījanakarātalavinihita1mabhinavasarasijanālam
smarakaridaśana2manasi kimu 3vilulitamaviralaghoṣakalāpam

12.5

jīvanadhanaharaṇāya samīraṇa eṣa4bhavati vanacārī
tena praharika iva 5kacakucayoviracati hṛdi bhayakārī

12.6

6madhurapasaratu vahatu śuci saṃśayamiti gurutaramana7cāpam
payasi nabhasi vipine bhuvi kalayati niśvāsairabhitāpam

12.7

kokilamalayasamīrasudhākarabhūribhayaṃ kalayantī
likhati śyenabhujaṅgavidhuntudanāma mahīṣu luṭhantī

12.8

vadati bhānuriti muñca kathāmiti lokairupahasanīyam
sakalajñānanidhau puravairiṇi 1dūti ! kimatha kathanīyam

12.6-2

suvarṇasutanoraṅgaṃ tāpastīvratanūnapāt
siñca siñca purārāte ! kṛpāsaliladhārayā

12.11

jānīmaḥ 1sudṛśo dṛgaṃśutaṭinīvanyābhirutsāritam,
yadyattatsakalaṃ kvacitkvacidapi sthitvāṃ samunmīlati
bhrūlīlā smarakārmukaṃ himakaraṃ vaktrasya līlāyitaṃ,
cāñcalyānnayanaśriyaḥ purahara ! tvadvācamālambate ||10•
2nābhi kūpadhiyā mukhaṃ śaśadhiyā bāhū mṛṇālāṃśayā,
pāṇī pallavaśaṅkayā valimapi pratyāśayā srotaḥ
ūrū ketakakāntikāmalarucau rambhā prakāṇḍabhramātsantāpo'pi nijoṣmabhiḥ 3kavalitaḥ pratyaṅgamāliṅgati

13.1

1atha ṣoḍaśaḥ pravandho rāmakarirāgeṇa rūpakatāle gīyate—
jayati na tārāvalamiti jīvanamapi gamanaṃ na vitene
nayanayugalajalamakhilajaladhijalamudakabindumitra 2tene

13.2

sīdati dharaṇīdharatanayā
sudhākarakarakṛtabhūribhayā || dhruvapadam
prasarati 3tāpo gahane tasyā dravabhītibhirabhirāmam
kanakavalayamapi karamapahāya kvacidapi calati niṣkāmam

13.3

baddhvā naiva kṣamate gantuṃ kampaṃ tena vahantī
hāṭakaraśanā roditi raṇitairahaha ! bhayaṃ kalayantī

13.4

aśrujalena vilocanayugamapi ruddhaṃ nātha ! bhavantam
darśanakāmanayā snapayati kimu hṛdi pīṭhe nivasantamū

13.5

locanajalaruhi mūrdhni dhiyā navajalamaviralamapi dhatte
1ghanataratāpahutāśanamapi navalabdhaṃ visṛjati citte

13.6

nayasi surabhi divasamapi kathamiti nalinīṃ pṛcchati lolam
gamayati śamayathamaśrujalavilulitakaratalanihitakapolam

13.7

evaṃ dīnāvasthāyāmapi tasyā anyato duḥkhamāhapracalati hantumacalapatitanayāmupalakaṭhinatarakarmā
locanajalakalaśadvayaśakunaṃ paśyati cetojanmā

13.8

bhānudattakaviriti gocarayati purahara ! na kuru vilambam
dahati dahana iva hṛdayamadayamidamudayadamṛtakarabimbam

13.13

nīcairyāti dṛśo nīramadhīramiti subhruvaḥ
āyulipiḥ sthitā bhāle bhālekṣaṇa ! na śāmyati

13.14

bāṣpavyājādamarataṭinī locanābhyāṃ gṛhītā,
tāpavyājānnayanahutabhuk svīkṛto mānasena
mohavyājādviṣamapi tayā mugdhayā 1pītamevam;
tvaṃ 2mukto'bhūstripuradahana ! kvā'pi viśrāmya tiṣṭha

13.15

kānane sudhruvaḥ śvāsahutāśagrāsadūṣite
3adyāpi ṣaṭpadavyājāt kālimā nopaśāmyati

13.16

jayāyāḥ kathite sākṣyamiva dātuṃ puradviṣe
kṣaṇa 4mālambata sthairyaṃ madhye'hni mahasāṃ patiḥ

13.17

bhrūcchāyāntarviśati nitarāṃ netrayoḥ 5pakṣmapālī,
pakṣmacchāyāṃ śrayati nayanadvandvamindīvarākṣyāḥ
kāmaḥ pārśve 1bhavati kucayostṛṣṇayā svedavārām,
prasvedāmbhastapati taraṇau nābhikūpaṃ prayāti

13.18

chāyāmṛgī samuddaṇḍe 2caṇḍabhāsā bhayāturā
anyonyamāśrayī kartumanyonya 3dyā samīpati

14.1

jayā 1sandarśayāmāsa prītipātraṃ puradviṣaḥ
2udyotihasitajyotiravādīccaturaṃ vacaḥ

14.2

muñca muñca cakorākṣi ! mukhamaṇḍalamānatam
3vāsare prasaratsūrakaraḥ parisamāpyatām

14.3

dinamapi kiyadasti tigmarociḥ,
sphurati kiyānatha yāminī kadā syāt
iti jhaṭiti bahiḥ prayāti talpāntikamupayāti muhurmuhurmṛgākṣī

14.4

dāma prakāṃsubhaṃgaṃ śaradinduphalpaṃ,
talpaṃ vihārabhavane mṛganābhidhūpaḥ
ālībhireva sakalaṃ 1vidadhe parantu,
vāmabhruvo hṛdi manoratha eva mene2

14.5

athendravajrayā tadāśāṃ varṇayati —
rāgapravālaistimiradvirephaistāraprasūnairupaśobhamānā
āśālatevāyatalocanāyāḥ sandhyā tataḥ kācidupājagāma

14.6

tatkālīnavarṇanamāha—
śayyāmambarabhūruhaḥ kisalayaiḥ sandhyārucicchadmanā,
3tene vā kimu padmabandhuvirahavyagrā haridvāruṇī
tārāstomaharuṃca vahanti yadamī vṛnteṣu teṣāmiva,
kṣorakṣodakalāpakomalaruco lagnā payovindavaḥ

14.7

vāruṇyā kimu tigmabhānuvirahavyādhivyathākhinnayā,
santāpopaśamāya kā'pi dalitā rambheti sambhāvyate
tasyāḥ garbhadalaṃ niśāvigalitaṃ 1pāthaḥ punaḥ kaumudī,
karpūraṃ kimu tārakā himakaraṃ 2kandaṃ kimunmīlati

First 200 of 319 passages. Read on

Commentaries (1)

See also: more in Musical poems after the Gītagovinda

Discussed in 7 studies in Pramāṇa (listed on the page).