Gita Govinda 36
Rasikapriyā 36
- Language
- Sanskrit
36.1
manasi śivamajeyaṃ cintayitvāprameyaṃ nṛpatimukuṭaratnaṃ kumbhakarṇābhidheyam | vitanuta iha samyagdeśamārgānumeyaṃ śrutipuṭaparipeyaṃ gītagovindageyam || idānīṃ cirakālakāṅkṣitarādhādarśanollāsimānaso haristāmāha—gatavatīti | hariḥ priyāṃ rādhāmuvāca | kiṃvidhāṃ priyām | muhurvāraṃvāraṃ navapallavānāṃ prasavo'thavā navapallavāśca prasavāḥ kusumāni ca teṣāṃ śayanam | tasmindattadṛṣṭim | kiṃ kṛtvā | sarasaṃ sarāgaṃ mano yasyā evambhūtāṃ dṛṣṭvā | punaḥ kiṃvidhāṃ | amando yastrapābharastena nirbharo yaḥ smaraḥ tatparavaśaṃ yadākūtamāśayastadanuviddhaṃ yasmin (?) | tena snapito'dharo yasyāḥ sā | kva sati | sakhīsamūhe gatavati sati | smaravaśeti vaktavye paragrahaṇamatiśayena tadadhīnatvadyotanāya | hariṇīvṛttam | asminsarge svādhīnabhartṛkā nāyikā varṇanīyā | tallakṣaṇam—‘yasyā ratiguṇākṛṣṭaḥ patiḥ pārśve na muñcati | vicitravibhramāsaktā sā syātsvādhīnabhartṛkā’ |
tadeva vakṣyamāṇamāha—kisalayeti | tatra pūrve dhruvaḥ—kṣaṇamiti | he
api ca | karakamaleneti | he rādhe, vidūraṃ bahutaraṃ panthānamāgamitāsi | ataḥ karakamalena caraṇamahaṃ pūjāṃ karomi | śayanopari māṃ kṣaṇaṃ nūpuramiva upakuru | yathā nūpuramupakaroṣi dhārayasi tathā māmapyupakuru mamāpyupakāraṃ kuru | caraṇadhāraṇadvāreṇa cāramanulakṣya śūraṃ yathā tava caraṇaṃ gacchati tathaiva vikrānti karoti | māmapi anusaraṇe śūraṃ tvadanusaraṇameva parākramo yasya | athavā śayanopari varttamānā tvaṃ māmupakurviti yojanīyam |
36.2
api ca | vadaneti | he rādhe, anukūlaṃ ratijanakaṃ vacanaṃ racaya
36.3
rādhike, adhunā māmanusara | kiṃbhūtaṃ mām | kṣaṇamanugataṃ tvaddarśanotsavaṃ prāptam | athavā māmanusara | kiṃbhūtaṃ mām | kṣaṇamadhunā tvatsaṃbhogotsavamadenānugataṃ vyāptam | atra kecana kṣaṇamadhunā nārāyaṇamanugatamanusareti paṭhanti | tatra māmiti prakaraṇāgatamanūdya nārāyaṇaviśeṣaṇatvenopādeyam | nārāsu apsu ayanaṃ yasya iti kāmatāpopaśāntyai śītalaṃ māmanusara | mayā saha jalakrīḍāṃ kurviti vākyārthaḥ | iti dhruvaḥ || atha padāni | kisalayetyādi | he kāmini kāmābhikāṅkṣiṇi | kisalayaśayanatale caraṇanaliniveśaṃ kuru vinyāsaṃ kuru | kisalayāni hi nalinaviśeṣānna mlānibhāñji bhavantītyatrāvayoranurūpaṃ rataṃ bhaviṣyatīti vyajyate | kisalayāni hi padapallavasparddhīnītyuktileśena vivṛṇoti | idaṃ kisalayaśayanaṃ tava padapallavavairiparābhavamanubhavatu | padapallavāveva vairiṇau tābhyāṃ sakāśātparābhavam | athavā idaṃ kisalayaśayanaṃ tava padapallavavairisaparddhākṛt | ataḥ parābhavamanubhavatu | kiṃbhūtaṃ śayanam | suveśaṃ sunepathyam | atra talpe padapallavanyāsena karaṇaviśeṣaḥ sūcitaḥ |
api ca | priyeti | he rādhe, madurasi kucakalaśaṃ viniveśaya | ata eva manasijatāpaṃ śoṣaya | kalaśe saṃnihite tāpo yātyeva | kiṃbhūtaṃ kucakalaśam | pulakitaṃ romāñcitam | punaḥ kiṃbhūtam | atīva duḥkhenavāpyate tvadanugrahaṃ vinā | punaḥ kiṃbhūtam | priyaparirambhaṇāya rabhasena autsukyena valitaṃ saṃbhaktamiva |
36.4
api ca | adhareti | he bhāmini priye, caraṇaparicaraṇapare'pi kopaṃ muñca | mānāpanodāya saṃbodhyate | he kopane, adharasudhārasamupanaya arpaya | adharavraṇasaṃyogaṃ kuruṣvetyarthaḥ | māṃ dāsaṃ tvadadharāmṛtapipāsutayā mṛtamiva jīvayetyarthaḥ | amṛtapānaṃ hi mṛtaṃ jīvayati | dāso hi anupekṣaṇīyo bhavati | kiṃbhūtaṃ mām | tvayi vinihitamanasaṃ āropitamānasram | ata eva virahānalena dagdhaṃ vapuryasya |
36.5
kimiva | vadanasudhānidhiriva tasmādgalitamamṛtamiva | tava viraheṇa tāpitāhaṃ kathaṃ vadiṣyāmītyāśaṅkyāha-tatra parasparamupamānopameyabhāvaḥ | dukūlamiva virahamapanayāmi virahamiva dukūlamapanayāmi | kiṃbhūtamubhayam | urasi varttamānam | punaḥ kiṃbhūtamumayam | payodhararodhakam | virahe hi payodharau na barddhete | dukūlamapi payodharāvāvṛtya tiṣṭhati | athavā payodharo megha eva rodhako yasya virahasyeti | meghāḷoke priyaḥ sametya virahaṃ ruṇaddhītyuktileśaḥ |
api ca | śaśimukhīti | he śaśimukhi, maṇiraśanāguṇaṃ mukharaya vācālaṃ kuru | kiṃbhūtaṃ maṇiraśanāguṇam | anuguṇakaṇṭhaninādam | anuguṇo'nurūpaḥ | arthādeva tvadīyakaṇṭhasya ninādo yasya | ata eva mama śrutiyugale cirāttvadasaṅgamāvarttamānamavasādaṃ khedaṃ śamaya | kiṃmṛte śrutiyugale | tava virahe pikarutena vikalīkṛte | virahiṇo hi pikarutaṃ duḥśravaṃ bhavatīti |
36.6
api ca | māmiti | he rādhe, idaṃ tava nayanamadhunā avalokitum | arthānmāṃ lajjitamiva viramati | kiṃbhūtaṃ nayanam | māmabhilakṣya viphalam | viphalaruṣā nirarthakaroṣeṇa vikalīkṛtam | avikalaṃ vikalaṃ kṛtamiti vikalīkṛtam | ata eva vṛthā ratikhedaṃ sṛjasi | athavā visṛjeti pāṭhāntaram | tatra vṛthā nirarthakam | visṛja muñca |
36.8
ata eva ca na vidyante vilāsā yasya |
7 || śrījayadeveti | idamanupamo nigadito madhuripormodo yatra yena vā | tadrasikajaneṣu manoramo yo ratiraso ratirāgastasya bhāvastattā sthairyaṃ tasya vinodaṃ kautukaṃ janayatu | kiṃbhūtamidam | śrījayadevabhaṇitam || padānāṃ daśakaṃ yatra tāle varṇayatau bhavet | dhruvaḥ pratipadaṃ geyaḥ kavināmāṅkitātpadāt | gītvālāpānyāśāśabdaṃ pratitāle tataḥ param | pāṭāstenāḥ svarāścaiva śṛṅgāro rasa uttamaḥ || deśaśākhābhidho rāgaḥ prabandhe saṃpradṛśyate | śrīvidyādharalīlākhyaḥ śrīpatiprīti-
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit