Gita Govinda 39
Rasikapriyā 39
- Language
- Sanskrit
39.p1
jyate tattu kīrtitaṃ guṇakīrtanam |
39.p2
12 || itthamiti | puruṣottamasya hastayorvyāpārāḥ sphītāṃ mudāṃ saṃpadaṃ dadatu | kiviśiṣṭayorhastayoḥ | tatra veṇyāmālhādo vidhatte yayoste āhlādinī | kucāveva prayāgaphale vaṭaphale | āhlādinī ca te kucaprayāgaphale ca āhlādikucaprayāgaphale| tayorlipsāṃ vāñchāṃ bibhrata iti lipsābhṛtau | tayorlipsābhṛtoḥ| kiṃ kṛtvā | itthaṃ pūrvoktaprakāreṇa svādhīnabhartṛkayā rādhayā saha yamunākūle krīḍāparaṃparā vihṛtyeti svecchayā vidhānaparām | kva sati | tadromāvalimauktikāvaliyuge | tasyā romāvalimauktikānāmāvalirhāraḥ | tayoryugme | veṇyā iti gaṅgāyamunayoḥ saṅgamasya bhramaṃ vilāsaṃ bibhrati sati | romāvaliryamunopamīyate kṛṣṇatvāt | mauktikāvaliścojjvalatvādṛṅgayopamīyate | tatsaṃgame prayāgo bhavatyeva | kucau tatphalābhyāmupamīyete | kucaprāpteḥ prayāgaphalaprāptiriti rūpakamalaṃkāraḥ || śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam | svādhīnabhartṛkā nāyikā | tallakṣaṇam–‘yasyā ratiguṇākṛṣṭaḥ patiḥ pārśve na muñcati | vicitravibhramāsaktā sā svādhīnapatiryathā || likhati kucayoḥ patraṃ kaṇṭhe niyojayati srajaṃ tilakamalike kurvangāṇḍāmudayasyati kuntalān || iti caṭuśatairvāraṃvāraṃ vapuḥ paritaḥ spṛśan virahavidhuro nāsyāḥ pārśve vimuñcati vallabhaḥ ||’ pāñcālī rītiḥ | bhāratī vṛttiḥ | pāñcālī gītiḥ | ‘āditālastathā pañca haravaktrasamudbhavāḥ | pratimaṇṭhaścaturmātro maṇṭhaścaivāṅgatālakaḥ || tālo varṇayatiścaiva jayamaṅgalasaṃjñitaḥ | vijayānandanāmā ca jayaśrīsaṃjñakaḥ paraḥ || pratitālaṃ padāni syuḥ pāṭāstadubhayaṃ tathā | madhye madhye yathāśobhālaptiyuktiviśeṣavat | viśeṣato varṇayatau yadā śrīsaṃjñiko'pi ca || tenakāḥ syuḥ padasthāne pratitālena veśyate | muktipādākṣarairyuktairālāpena puraskṛtaiḥ || padānyeva ṣoḍaśa vai tālā ekonaviṃśatiḥ | gauḍaḥ syāddeśatālādirāgaḥ sarvapadāśrayaḥ || dhīrodāttaguṇairyukto varṇya uttamanāyakaḥ | chandaḥ syātsvecchayā baddhaṃ samānādiguṇā daśaḥ ||’ iti śrīsuprītapītāmbaratālaśreṇināmā aṣṭāviṃśaḥ prabandhaḥ || yasya dvādaśarājakaṃ vitanute sevāṃ sthitaṃ kiṅkaraṃ yasmindrādaśabhānubhānunikaro bhātyekakālodgataḥ | yaśca dvādaśabhāḥ prabhuḥ prakṛtivadvyāpyaiva lokaṃ sthitaḥ so'yaṃ dvādaśasargagaṃ vivaraṇaṃ śrīkṛṣṇakarṇo vyadhāt ||
39.p3
padavākyapramāṇākhyatrisaritsaṅgamaśriyā | kumbhakarṇagirāṃ yāgo na syādiṣṭārthadaḥ katham || svabhāvagambhīratayā nisargadurbodhabhāvā jayadevavācaḥ | vyākartumiṣṭe yadi tā nareśaḥ śrīkumbhakarṇo na paraḥ kadācit || śrīgītagovindavicārasūktisurāpagāsaṃbhavato'numeyam | śrīkumbhakarṇe'khilarājibhūbhṛdrājatvamāryā avicāryamasti || re mūḍhāḥ kimupāsyate guṇigaṇaprāviṇyapāṭaccaraṃ bhrūbhṛdvṛndamanekakākuracanācāturyacāṭūktibhiḥ | śrīkumbhaḥ sakalābhilāṣaphaladaścetsevituṃ prāpyate saurabhyaṃ yadi mauktike kimaparaṃ ślāghyaṃ bhavedbhūtale || suvarṇamuktāphalanirmiteyaṃ satsūktimālā sumanaḥprayuktā | śrīkumbhabhūpatinopayuktā śrīvāsudevārpaṇamastu sākṣāt || nābhūvankati nāma ke'pi sudhiyastattadgurūpāsanābhyāsāsāditatatkhatoṣajananaprollāsivāgvibhramāḥ | svacchandaprasaradvacaḥsurasaritkallolaloloktibhiḥ svādhīnīkṛtasarvataḥsahṛdayaḥ śrīkumbha eva prabhuḥ || iti śrīsarasvatīrasasamadbhūtakairavodyānanāyakenābhinavabharatācāryeṇa mālavāmbhodhināthamahīdhareṇa yavanavaratimirakulasaṅkulasaraṅgapurajaladhijalaikaculukena munivareṇa prāgudakpratīcīdikkṣayādhiparājagajahaṭhādānadarśitānanyasādhāraṇapauruṣeṇa medapāṭhasamudrasambhavarohiṇīramaṇena rāyagurucāpaguruselagururāmāṃ ca paramaguruvaṅgālagārāyāṃ(?) cāmuhavanetyādibirudarājivirājamānena arirājamattamātaṅgapañcānanena saṅgītamīmāṃsāmāṃsalamartinā pratyarthipṛthvīpatitimiratatinirākaraṇaprauḍhapratāpamārtaṇḍena vairivanitāvadhavyadīkṣādānaguruṇā baloddhatarājakadambakadambotpāṭadakṣiṇena balahīnarājakasthāpanācāryeṇa bhūmaṇḍalākhaṇḍalena citrakūṭavibhravā(?) adhyuṣṭanareśvareṇa gajanaraturagādhīśarājatritayatoḍaramallena vedamārgasthāpanacaturānanena yācakakalpanākalādrumeṇa vasuṃdharoddharaṇādivarāheṇa bhavānīpatiprasādapariptaptahṛṣṭaśārīraśālinā ṛṇatrayyapākaraṇakāraṇasakalatīrthādhidaivatagayāgatayavananigaḍanirvāsanena trijagatītāpannayonmūlanamūlahetunā mahendramukhābhineyagatābhinayaprapañcaracanākaratalakalitāmantyakaphalavadvikalapathīkṛtaviśvavāstuvastunā vasumatīmaṇḍalamadhyavarticāpopakāratoḍaramallena nādeneva mūrtimato sūryatritayaveditarājacakracūḍāmaṇinā mahārājñīhṛdayasaubhāgyadevīhṛdayanandanena mahārājaraṇaśrīmokayorvindaṭīlendratanujanmanā mahārājñīśrīapūrvadevīhṛdayādhināthena mahārājādhirājamaharaja śrīkumbhakarṇamahāmahendreṇa viracitāyāṃ rasikapriyānāmnyāṃ śrīgītagovindaṭīkāyāṃ dvādaśaḥ sargaḥ samāptaḥ ||
39.1
madhumathaneti | he devi, he gaṅge, tubhyaṃ namaḥ | ādare dviruktiḥ | he alakanande, tvaṃ nikhilaṃ samagramaghaṃ pātakaṃ hara nāśaya | madhumathanasya śrīkṛṣṇasya yā mūrtayastāsāṃ varā śreṣṭhā tasyāḥ saṃbuddhau he madhumathanamūrtivare, tvaṃ bahuvāri atijalaṃ vahasi | suṣṭhu uttamāstaraṅgā yasyāstasyāḥ saṃbuddhau | he brahmajalapātrakṛtasaṅge tvaṃ haricaraṇanakhairbhiduraṃ bhinnaṃ yajjagato'ṇḍaṃ brahmāṇḍaṃ tasmānnirgatāsi prakaṭitāsi |
tvamasīti | he saptarṣikulasya sukṛtaṃ puṇyaṃ tasya sāre sārabhūte | kanakagirirmerurlaṅghita ullaṅghito yayā | tasyāḥ saṃbuddhau he kanakagirilaṅghite | he sakalaiḥ samastairmunibhirvandite | he haramukuṭasya sitakusumānāṃ śvetapuṣpāṇāṃ māle mālābhūte | tvaṃ janānāṃ viśveṣāṃ pāvinī pavitrakartrī asi | punaḥ kīdṛśi | catvāraśca te udadhayaśca tānpratigacchati sā caturudadhigāminī asi |
3||
39.6
tīrthavareti | he himaśailasya himācalasya pāṣāṇānāṃ bhedo bhedanaṃ yasyāstasyāḥ saṃbuddhau | tvaṃ tīrthavarasya śreṣṭhatīrthasya kāriṇī asi | punaḥ kīdṛśī | pūrvajānāmuddhāriṣyasi | he gaṅge, tvaṃ nagarāṇāṃ samudāyo vidyate yatra tannāgaraṃ bhūmaṇḍalaṃ plāvayasi pūrṇe karoṣi | punaḥ kīdṛśī | sāgaraṃ samudraṃ pūrayasi | punaḥ kīdṛśī | vindhyagiripāde vindhyācalamūle saṅgatā militāsi |
4 || śubheti | he śubhasalilena pavitrodakena nirdhautaṃ kṣālitaṃ yatpulinaṃ taṭaṃ tadasti yasyāstasyāḥ saṃbuddhau | tvaṃ mama pāpaṃ harasi nāśayasi | kathaṃbhūtasya mama | tava nāmno yo nirmailālāpaḥ pavitrālāpastaṃ kurvataḥ | kathaṃbhūtā tvam | vanditā namaskṛtā | vīkṣitā dṛṣṭā | cintitā smṛtā | avagāhitā praviṣṭā | majjitā jñātā satī ebhiḥ prakāraiḥ pāpaṃ harasi |
5|| iheti | he udāre vadānye | he saṃsārasāre | saṃsāre sārabhūtā tvamasītyarthaḥ | he jahnumunikanyake he jāhnavi, tvamiha saṃsāre | athavā brahmāṇḍe nikhilamunigaṇaiḥ samagramunisamūhaiḥ pīyase | iha nikhiladevagaṇaiḥ samagradevasamūhaiḥ gīyase | iha nikhilavedaiḥ samastavedaiḥ stūyase |
gaṇḍūṣamiti | he karanikaragambhīratoye | karāṇāṃ laharīṇāṃ nikaraḥ samūhastena gambhīramakṣobhyaṃ toyaṃ yasyāstasyāḥ saṃbuddhau | he surasadanasādhanopāye | surāṇāṃ devānāṃ sadanaṃ sthānaṃ tasya sādhanaṃ prāptistasyopāyabhūte | he taṭini taṭavati he gaṅge | tvaṃ paralokabandhuḥ paraloke bandhurūpāsi | punaḥ kathaṃbhūtāsi | sundarāṇāṃ devānāṃ sindhurnadyasi | atastava gaṇḍūṣamācamanaṃ me mama aghaśataṃ pātakaśatamadhijayatu nāśayatu | ihāsmim̐lloke |
8 || iti śrījayadevakṛtagaṅgāstavaprabandhaṭīkā samāptā ||
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit