Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 17

Commentary of Mānāṅka 17

Language
Sanskrit

17.1

he sakhi vanamālinā mādhavena yā nārī ramitā saṃbhogitā sā kisalaya-śayanena navapallavaśayyayā karaṇabhūtena na tapati na muhyati | ramiteti sarvapade yoja-nīyam | kimbhūtena vanamālinā | anilataralakuvalayanayanena | anilena vāyunā ⁴taralaṃ yatkuvalayaṃ nīlotpalaṃ tadvannayane yasya sa tathā tena |
vikasitetyādi |

17.2

yā ramitā sā na sphuṭati na bhidyate | manasijaviśikhena | ⁵manasi adhikaraṇe | jāyata iti manasijā māraḥ, aluktasaptamīsamāsaḥ, tasya viśikho bāṇastena vana-mālinā, kimbhūtena | vikasitasarasijalalitamukhena vikasitaṃ ca tatsarasijaṃ ceti tadvallalitaṃ sundaraṃ mukhaṃ yasya sa tathā tena |
amṛtetyādi |

17.3

yā ramitā sā na jvalati paritāpaṃ na prāpnoti | kena | malayajapavanena malayajasya candanasya pavanastena | ⁶athavā malayajasya candanasya racanaṃ lepanaṃ tena |
vanamālinā | kimbhūtena | amṛtamadhuramṛdutaravacanena amṛtavad madhuraṃ sarasaṃ tadmṛdutaraṃ komalataraṃ ca, amṛtamadhuraṃ mṛdutaraṃ vacanaṃ yasya sa tathā tena | ¹prakṛṣṭārthe taratamau pratyayau bhavataḥ | sthalajaletyādi |

17.4

³yā ramitā sā na luṭhati | kena | himakarakiraṇena himakarasya candrasya ⁴kiraṇāḥ aṃśavaḥ tena | ⁵athavā himavat śītalāḥ karāḥ kiraṇā yasya sa tathā tena | vanamālinā kimbhūtena | ⁶sthalajalaruharucikaracaraṇena sthale yajjalaruhaṃ karau ca caraṇau ca karacaraṇau sthalajalaruhasya ruciḥ śobhā tadvatkaracaraṇau hastapādau yasya sa tathā tena | ⁷athavā bhūmisthitau caraṇau sthalapadmavadbhāsete karacaraṇau jalajavadityarthaḥ | sajaletyādi |

17.5

yā ramitā sā hṛdi hṛdaye na ⁹dalati | na vidīryate | kena | ciraviraheṇa | ciraṃ ¹⁰bahukālaṃ virahastena | kimbhūtena vanamālinā | sajalajaladasamudayarucireṇa | jalena saha vartanta iti sajalā ¹¹navīnāśca te jaladāśca teṣāṃ samudayaḥ ¹²samūhaḥ tadvad rucirastena | kanaketyādi |

17.6

yā ramitā sā na śvasiti na niḥśvāsaṃ tanoti | kena | parijanahasitena parijanaḥ ¹⁵sevakasakhījanaḥ tasya hasitamupahasitaṃ tena | vanamālinā kimbhūtena | kanakanicayaruciśucivasanena | kanakasya suvarṇasya nicayo nikaraḥ tasya ruciḥ tadvat śuci nirmalaṃ śuddhaṃ vasanaṃ vastraṃ yasya sa tathā tena |
sakalabhuvanetyādi |

17.7

yā ramitā ¹sā rujaṃ na vahati| kena| atiśayakaruṇena atiśayena karuṇaṃ karuṇāyuṣyaṃ tena| athavā atikaruṇena adhikaṃ karuṇastena| vanamālinā kimbhūtena| sakalabhuvanajanavarataruṇena sakalāni ca bhuvanāni ceti samastāni viśvāni ca teṣu ye janāsteṣāṃ madhye varaḥ śreṣṭhaḥ sa cāsau taruṇaśceti tena| ²nirdhāraṇe ṣaṣṭhī| samāso bahuvrīhiḥ (? karmadhārayaḥ)| anena kimuktam| yā varataruṇī svāminā sārdhamaharniśaṃ suratasukhamanubhavati sā patirahitānāṃ virahiṇīnāṃ duḥkhaṃ kāmapīḍādikaṃ na jānātītyarthaḥ|
praviśatītyādi (? praviśatu ityādi)|
he candanānila malayajapavana| sambodhane| kimbhūta| manobhavānandana manasi bhavatīti manobhavaḥ kandarpaḥ tam ānandayatīti tathā saḥ tasya sambodhanam| he manobhavānandana ⁷vāmatāṃ vakrabhāvaṃ muñca, jahīhi| na kevalaṃ vāmatāṃ vakratāṃ muñca, puro'gre mādhavaṃ śrīkṛṣṇaṃ vidhāya kṛtvā kṣaṇaṃ prasīda, ⁸kṣaṇamātraṃ prasanno bhava, ⁹anukūlo bhava| tatrāntargarbhitaṃ hetumāha| he dakṣiṇa śubhācāra uttama| jagatprāṇa jagato viśvasya prāṇabhūta| paścāt mama duḥkhitāyā saṃtaptāyāḥ
prāṇaharo bhaviṣyasi| anena kimuktam| svaśarīre anādaraparā vairāgyabhāvaṃ darśayatītyarthaḥ| rādhā svamanogatamāha| ripurivetyādi|

17.8

anena gītādiprabandhamantreṇa vanamālī hariḥ śrīkṛṣṇaḥ hṛdayaṃ praviśatu dṛggocaro bhavatu| anena kena| śrījayadevabhaṇitavacanena| sarvagāmitvāllokānāṃ hṛdayasthito ⁵bhavatvistyarthaḥ| atrāntare malayānilena pīḍitā satī rādhā taṃ pavanaṃ pratyāha|
manobhavetyādi |
yasmin śrīkṛṣṇe manogate sati manasi ¹smṛte sati| ayaṃ sakhīsaṃvāsaḥ sakhījana²saṅgaḥ; ripuriva śatruriva, hṛdayaṃ dunoti paritāpayati| na kevalaṃ sakhīsaṃvāso dunoti| himānilo'pi śītalapavano'pi śikhīva agniriva| ³na kevalaṃ himānilaḥ śikhīva| sudhāraśmiramṛtamayaścandro'pi viṣamiva| tasminnevādaye nirdaye śrīkṛṣṇe punarvalāt kāmo ⁴valate vardhate| kāsām| kuvalaya⁵dṛśāṃ kuvalayavad dṛśo nayanāni yāsāṃ tāstathā tāsām| kāminīnāṃ mate kāmo vāmaḥ nikāmaniraṅkuśaḥ nikāmamatiśayena niraṅkuśaḥ utkaṭaḥ| ata eva vāmaḥ vakrasvabhāvaḥ| ⁶dakṣiṇo na bhavatītyarthaḥ| bādhāmityādi |

17.9

he malayānila śrīkhaṇḍācalasamīra tvaṃ bādhāṃ pīḍāṃ vidhehi kuru| he pañcabāṇa kandarpa tvaṃ prāṇān gṛhāṇa| ahaṃ punaḥ punarapi gṛhaṃ nāśrayiṣye ⁷na gamiṣyāmi| he kṛtāntabhagini yamasvasaḥ| he tvaṃ nirdaye yamune| tava kṣamayā niścalabhāvena kim| bhrātuḥ svarūpaṃ dharmaṃ mā kuru| yatastvaṃ nārīṇām anaṅgajaṃ duḥkhaṃ jānāsīti| ⁸strīsvabhāvatvāt| yamunā yadyevaṃ pṛcchati 'mayā tubhyaṃ kiṃ karaṇīyam⁹| prayojanaṃ vadopālambhanasya| tatrāha| mamāṅgāni gātrāṇi taraṅgaiḥ sva-
vīcibhiḥ siñca ¹secaya | kimarthaṃ tadāha | mamāyaṃ dehadāhaḥ śarīratāpaḥ śāmyatu śāntimupaśamaṃ yātu | svāsthyaṃ bhajatāmityarthaḥ |² ³iti gītagovindaṭīkāyāṃ nāgaraścaturo nārāyaṇo nāma saptamaḥ sargaḥ |

Linked texts (1)