Gita Govinda 18
Commentary of Mānāṅka 18
- Language
- Sanskrit
18.p1
atha kathamapītyādi |
18.1
uttaragītaṃ ślokenāvatārayati | ¹athānantaretyādi | athānantaraṃ sā rādhā smaraśarajarjaritā kāmabāṇavyathitāpi² kathamapi ³atikleśena ⁴yāminīṃ niśāṃ vinīya nītvā [prabhāte] prātaḥkāle prātaḥsamaye sābhyasūyaṃ abhyasūyā sahitaṃ yathā syāt tathā samāgataṃ priyaṃ pratyāha | kiṃ kurvantam | agre vadantam | kathaṃ yathā syāt | ⁵tathā anunaya⁶vinayaṃ yathā syāt | anunayāya parisāntvanāya vinayo namrībhāvo yasmin karmaṇi tattathā | na kevalaṃ vadantaṃ praṇatamapi namaskurvantamapi |
rajanijanitetyādi |
rādhā mādhavaṃ nirbhartsayati | he mādhava lakṣmīpate ⁹yāhi gaccha | ¹⁰punaruktavacanaṃ nirapekṣātra | he keśava jalaśāyin yāhi vraja | nanu satyaṃ te | mayi kathamupetyāgatya kaitavavādaṃ dhūrtānāṃ ¹¹vacanaṃ mā vada, mā brūhi | he sarasīruhalocana | candravadanā¹²valokanākṣama | yā nāyikā tava viṣādaṃ khedādikaṃ harati nivārayati tāmanusara ¹³tāmanugaccha | nanu adhīraṃ tava dhairyaṃ yatastvaṃ ¹⁴parapremavaśo'si |
¹tadāha| sphuṭaṃ yathā syāttathā tavedaṃ nayanaṃ netram anurāgaṃ premapramāṇaṃ vahati dhārayati| kimbhūtaṃ nayanam| rajanijanitagurujāgararāgakaṣāyitam| rajanyāṃ kṣapāyāṃ janitaḥ utpādito gururgariṣṭho jāgaro'tyantanidrākṣayaḥ tasmādrāgo lauhityaṃ tena ²kaṣāyaḥ [? kaṣāyaḥ taṃ] ito yāto yasmin tattathā| punaḥ kimbhūtam| alasanimeṣam| alaso mandībhūto ⁴nimeṣo yasmin tattathā| punaḥ kimbhūtam| uditarasābhiniveśam uditaḥ kathitaḥ sūcitaḥ rasasya ⁵śṛṅgārasukhasya abhiniveśa āsannoktiryasmin tattathā| harihaririti vismaye| ⁶sāntvanārthe vā|
kajjalamalinetyādi |
18.2
kiñca, he kṛṣṇa tavāruṇaṃ bimbaphalasadṛśaṃ daśanavasanaṃ dantānāmācchādanaṃ adharaḥ tava śarīrasya ⁷anurūpaṃ sādṛśyaṃ tanoti| kimbhūtaṃ daśanavasanam| kajjalamalina-vilocanacumbanaviracitanīlimarūpam| kajjalena maline ye vilocane tayoścumbanaṃ tena viracitaṃ nīlimarūpaṃ yasmin tattathā|
vapuranuharatītyādi |
18.3
kiñca, he kṛṣṇa| tavedaṃ vapuḥ śarīraṃ ratijayalekhaṃ raterjayapatramanuharati, tatsadṛśaṃ dṛśyate| kutaḥ| smarasaṅgarakharanakharakṣatarekham| kharāśca te tīkṣṇā nakharāḥ taiḥ kṣatāni vraṇāni| smarasya saṅgare kāmasamare nakhakṣatāni yasmin tattathā tat| kasya ca tulyam| marakataśakalakalitakaladhautaliperiva marakatasya śakalaṃ khaṇḍaṃ tatra kalitā likhitā cāsau kaladhautasya suvarṇasya ⁸lipiḥ tasyāḥ lekhā tasyā iva| kimbhūtaṃ vapuḥ| ⁹smarasaṅgarakharanakharakṣatarekham|
caraṇetyādi |
18.4
¹⁰idaṃ tava hṛdayamudāraṃ yathārthaṃ tatrāntaḥsthitamadanadrumanavakiśalayaparivāraṃ kandarpatarunavīnapallavavṛndaṃ bahirdarśayatīva| ¹¹utprekṣyate| parivāraṃ paricchadaṃ ca| kimbhūtam| caraṇakamalagaladalaktakasiktaṃ ¹² tattathā|
daśanetyādi |
18.5
kiñca | he mādhava | daśanapadaṃ dayitāyāḥ ¹dantāghātasthānam ² khedaṃ janayati duḥkhaṃ racayati | kimbhūtam | bhavadadharagataṃ bhavataḥ adharaḥ oṣṭhaḥ tatra gataṃ vartamānamityarthaḥ | kasyāḥ | mama | āvayorabhedabhāvastatrāha| adhunā idānīmapi tava vapuḥ śarī´ mayā saha abhedam ekatvaṃ kathayati darśayati| kimbhūtaṃ vapuretat patādṛśaṃ vikṛtam | ³tava vapurevaṃbhūtaṃ vikṛtaṃ vikārayuktam | tasmādadhunāpi mayā saha abhedaṃ kathayati | mahyaṃ tava ⁴viparītabhāvaṃ na gopayatītyarthaḥ |
bahirivetyādi |
18.6
he kṛṣṇa | nūnamiti niścayena | ⁵tavedaṃ mano'pi malinataram atiśayena malinaṃ kajjalābhamaśuddhaṃ bhaviṣyati | kimiva | bahiriva | tvaggataśarīramiva | parabuddherapratyakṣatvāt kathaṃ jānāsi tvaṃ tatrāha| atha anyathā anugatam ananyaśaraṇaṃ janaṃ kathaṃ vañcayase ⁶ pratārayasi| kimbhūtaṃ janam | asamaśarajvaradūnaṃ asamāḥ pañca bāṇā yasya sa tathā kāmaḥ, tasmāt jvarastena dūnaṃ duḥkhitam |
bhramatītyādi |
18.7
anyacca | bhavān vaneṣu ⁷bhramatiḥvrajati | kimartham | abalākavalāya abalā ⁸yuvatyaḥ tāsāṃkavalo grasanaṃ tasmai | ⁹tādarthye caturthī | strībhakṣaṇāya vaneṣu bhramati atrāsminnarthe vicitramāścaryaṃ kiṃ tadrāha| vadhūvadhanirdeyabālacaritraṃ vadhūnām ¹⁰avalānāṃ vadho māraṇam; vadhū ¹¹vadhānirdeyaṃ ·dayārahitaṃ bālacaritraṃ ceti tat |
śrījayadevetyādi |
18.8
he vibudhāḥ vidvāṃsaḥ ¹²yūyaṃ śṛṇuta| ¹³kam| śrījayadevabhaṇitarativañcita-
khaṇḍitayuvativilāpam| ¹rativañcitā khaṇḍitā cāsā yuvatiśceti ²rādhā| tasyāḥ vilāpaḥ paridevanam| śrījayadevabhaṇitaṃ ca rativañcitakhaṇḍitayuvativilāpaśceti| tam| kimbhūtam| ³sudhāmadhuraṃ sudhāvanmadhurastam| śravaṇasākhyakaram| ⁴gītaṃ saṃkṣipyāha|
tavedamityādi|
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit