Gita Govinda 27
Commentary of Mānāṅka 27
- Language
- Sanskrit
27.1
hariḥ śrīkṛṣṇaḥ yadyagre vakṣyamāṇaṃ priyāṃ rādhāṃ pratyuvāca | kiṃ kṛtvā | sarasaṃ sarāgaṃ yathā syāttathā suratāibhalāṣiṇīṃ tāṃ dṛṣṭvā | kimbhūtāṃ rādhām | alasaṃ sālasaṃ yathā bhavati tathā | muhurnavapallavaprasavaśayane nikṣiptākṣīṃ navaṃ ca tatpallavaṃ ceti prasavāṇi puṣpāṇi ca tayoḥ śayanaṃ śayyā tasmin nikṣipte prāṃñcite akṣiṇī yayā sā tathā tām | na kevalaṃ dṛṣṭvā, pavambhūtāṃ spṛṣṭvā | āliṅganādikaṃ vidhāya ca | punaḥ kathambhūtām | [a]mandatrapābharanirbharasmaraparavaśākūtasphītasmitasnapitādharāṃ trapāyāḥ lajjāyāḥ bharo'tiśayaḥ [a]mandścāsau trapābharaśca tena nirbharasmaraparavaśāt tadāyattatvaṃ tacca tat ākūtaṃ ratyābhiprāyaḥ tena smitaṃ tena snapitaḥ ārdrībhūtaḥ adharo yasyāḥ sā tathā tām | kasmin sati | sakhīvṛnde gatavati sati | sakhīnāṃ vṛndaṃ samūhaḥ tasmin gatavati sati | uvācetyuktam | ⁴vibhāsarāgeṇa gīyate | ekatālītāle | ⁵tad darśayati kisalayetyādi |
⁶he kāmini, kisalayaśayanatale caraṇakamala (caraṇanalina) viniveśaṃ kuru | pallavaracitaśayyāyāṃ caraṇāravindaṃ nidhehi tava padapallavabairiḥ parābhavamanubhavatu |
yadvā | tava padmapallavavairi pallavaśayanaṃ tat parābhavaṃ parājayaṃ prāpnotu mardanaṃ prāpnotu | kīdṛśaṃ śayanam | suveśam | sundaraṃ kṣaṇaṃ kṣaṇamātraṃ nārāyaṇaṃ māmanugatamatyādaratayā prātamanusara anusāraṃ kuru he rādhike iti ¹sambodhanam |
he rādhike | ro mānāgniḥ rāgaḥ tenādhike | iti sakhyupadeśaṃ smārayatī pūrvāṣṭapadīpratipāditam | tvaṃ mām anusara sevyatāviṣayīkuru | nanu māṃ prati sakhyevamupacāraśceti tvayā jñātaṃ tatrāha | nārāyaṇamiti | nāraṃ jīvasamūhaḥ ayanamāśrayo yasya sa tathā tam | sarvāntaryāmiṇamiti | tena sarvāntaryāmitayā mayā jñātamiti bhāvaḥ | anugatamiti anusṛtam | kṣaṇamiti | rādhā māmanusarati vadati pratyuttarayati | he kṛṣṇa tvaṃ sara ito gacchetyarthaḥ | nanu kāmāgnisaṃtapto'haṃ kva gacchāmi tatrāha | rādhiketi | raḥ kāmastenādhirvyathā tasya ke prakāśe satīti śeṣaḥ | nārāyaṇaṃ nārā āpastāsāmayanamāśrayaṃ nidhimiti yāvat jānīhītyarthaḥ | tathā copajaladhiṃ nārāyaṇaṃ kāmāgnisantāpahārāya yāhīti bhāvaḥ | nanvagnitāpahārakatvaṃ bhavatu jaladheḥ | kāmāgnināśakatvaṃ tu kutaḥ | tatrāha | anugatamiti | anugatā anusṛtā mā lakṣmīstatputrī yena sa tathā | tasya saṃbodhanaṃ lakṣmīkāntetyarthaḥ | kṛṣṇo rādhāṃ pratyupadiśati | he kāmini |
karakamalenetyādi |
27.2
yadi tvaṃ duḥsakhyā vidūraṃ dūre āgamitāsi ānītāsi tatpratyupakāraṃ karakamalena caraṇaṃ karomi caraṇasaṃvāhanaṃ karomi | atastvamapi kṣaṇaṃ kṣaṇamātraṃ śayanopari māṃ yathā nūpuramupakuru | kathambhūtaṃ nūpuram | anugatasūram anugataḥ upamānīkṛtaḥ sūryo yena |
vadanetyādi |
27.3
anyacca | tava vadanameva sudhānidhiścandraḥ tasmāt amṛtam anukūlaṃ madhuraṃ vacanaṃ vāgamṛtaṃ vacanena hlādataṃ virahaṃ parasparaviyogajanitāṃ hṛdayavyathāṃ tathā payodhararodhakam ācchādakaṃ dukūlam urasi yattadapanayāmi dūrīkaromi |
priyetyādi |
27.4
kiñca | kucakalaśaṃ mama vakṣasi sthāpaya | manasijatāpaṃ kāmajvaradāhaṃ śoṣaya śāntaṃ kuru | kathambhūtaṃ kucakalaśam | priyāparirambhaṇarabhasavalitamiva pulakitaṃ
priyasya nāyakasya parirambhaṇamāliṅganaṃ tasya vegena preritamiva romāñcitam | punaḥ kīdṛśam | anyadurāpam | anyasya durāpaṃ priyavyatiriktasya kasyāpi na prāptuṃ śakyam |
adharetyādi |
27.5
he bhāmini, adharasudhārasamupanaya | adharāmṛtaṃ dehi | tena mūrcchitamiva dāsaṃ māṃ jīvaya | kīdṛśam | virahānaladagdhavapuṣamata eva avilāsaṃ vilāsaśūnyam | punaḥ kīdṛśam | tvayi virahitamanasam | virahānaladagdhaśarīramata avilāsaṃ vilāsaśūnyam |
śaśimukhītyādi |
27.6
kiñca | he śaśimukhi, mama śrutiyugale maṇiraśanāguṇaṃ mukharaya | kathambhūte śrutiyugale | pikarutavikale | kīdṛśaṃ maṇiraśanāguṇam | anugataṃ kaṇṭhaninādam | anuranvaye | pikarutena vikalaṃ vihvalaṃ yanmama śrutiyugalaṃ tasmin maṇiraśanā maṇimayakaṭimekhalā tasyānuguṇaṃ śabdaṃ kaṇṭhaninādānuguṇaṃ kaṇṭhagaṃ nādamanukūlaṃ mukharaya mukharīkuru | mama cirakālavirahajanitamavasādaṃ khedaṃ śamaya nāśaya |
māmityādi |
27.7
kiñca | adhunā māṃ prati ativiphalaruṣā niṣphalena roṣeṇa idamavalokitam | mīlitalajjitamiva nayanaṃ viramatu | kathambhūtaṃ mām | vivaśīkṛtam | svataḥ tvadadhīnam | ratikhedaṃ ratyarthaṃ khedaṃ visṛja dūrīkuru |
śrījayadevetyādi |
27.8
śrījayadevasya bhaṇitaṃ gītam anupadaṃ nigaditaḥ śrīkṛṣṇasya madhuripormodaḥ | ānandalīlā yatra patāhaśaṃ gītam idaṃ rasikajaneṣu aikāntikarahasye vijaneṣu manoharaḥ ratirasaḥ tasya bhāvavinodaṃ janayatu prakaṭīkarotu |
pavaṃ ratikelyupakaraṇasāmagrīṃ muktvā upakramoktarahaḥkeliparyavasāyimanoramaratirasabhāvavinodamāha pratyūhaḥ pulakāntareṇetyādibhiḥ—
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit