Gita Govinda 4
Commentary of Mānāṅka 4
- Language
- Sanskrit
4.1
he rādhe | gandhavāhaḥ malayajo vāyuḥ iha vasante virahiṇīnāṃ [virahiṇāṃ] ceto dahati | kiṃ kurvan | vāsayan ⁵sugandhayan | kāni | kānanāni | kaiḥ kṛtvā | daravidalitamallīvallicañcatparāgaprakaṭitapaṭavāsaiḥ | daravidalitā īṣadvikasitāśca tā mallīvalyaśca | tāṣu cañcantaḥ itastato gacchantaḥ te ca te parāgāśca ⁶puṣpareṇavaśca sugandhivastucūrṇāni ca | athavā taiḥ parāgaiḥ prakaṭitapaṭuvāsāḥ prakaṭitāśca paṭu(? paṭavaḥ) utkṛṣṭāśca te vāsāśca taiḥ | ⁷tanu virahiṇāṃ dahati | kimbhūtaḥ | prasaradasamavāṇaprāṇavat | prasaraṃścāsau asamavāṇaḥ kandarpaśceti tasya prāṇa iva samāna iva bhavatīti prāṇavat | punaḥ kimbhūtaḥ | ketakīgandhabandhuḥ | ketakīnāṃ gandhaḥ tasya bandhuḥ sahavāsī |
unmīlanetyādi—
asau sakhī rādhāṃ prati punarāha abravīt | kiṃ kurvatī satī | ārāt samīpe samakṣaṃ sakhīnāmagre pratyakṣaṃ yathā syāttathā murāriṃ śrīkṛṣṇam upadarśayantī | kiṃbhū-tam | anekanārīparirambhasaṃbhramam anekāśca tāḥ nāryaśca tāsāṃ parirambhaḥ āśleṣaḥ tatra saṃbhramo yasya sa tathā | punaḥ kimbhūtam | sphuranmanohārivilāsalālasam mano hartuṃ śīlamasya sa tathā | vilāso hāsaḥ tatra lālasaḥ kāmo yasya sa tathā sphuraṃścāsau manohārī vilāsalālasaśca tam anekanārīparirambhasaṃbhramasphuranmano-hārivilāsalālasam |
candetyādi—
iha mugdhavadhūnikare hariḥ kṛṣṇo vilasati krīḍati| mugdhāḥ manohāriṇyaśca tāḥ vadhvaśceti tāsāṃ nikaraḥ kadambakastasmin| kimbhūte| vilāsini| vilāsaḥ śṛṅgārajanito vikāro'syāstīti tathā tasmin| kimbhūto hariḥ| candanacarcitanīlakalevarapītavasanavanamālī| nīlaṃ ca tat kalevaraṃ śarīraṃ ceti| candanena carcitamanuliptaṃ yasya sa tathā| pītaṃ vasanaṃ dukūlaṃ yasya sa tathā| vanamālāsyāstīti vanamālī| punaḥ kathambhūtaḥ| kelicalanmaṇikuṇḍalamaṇḍitagaṇḍayugasmitaśālī| kelyā calatī vyālole ca te maṇikuṇḍale ratnairyuktakuṇḍale ca tābhyāṃ maṇḍitaṃ gaṇḍayugaṃ yasya sa tathā| sa cāsau smitaśālī ca īṣadhāsyayuktaḥ|
pīnapayodharetyādi—
4.2
amī vāsantikā vāsarā divasāḥ kathaṃ kathamapi nīyante | kaiḥ | pathikaiḥ pravāsibhiḥ | kiṃviśiṣṭāḥ | udvīrṇakarṇajvarāḥ | udvīrṇo(rṇāḥ)janitāḥ karṇajvarā karṇasantāpā yeṣu te tathā | kaiḥ | unmīlanmadhugandhalubdhamadhupavyādhūtacūtāṅkura(ra) kroḍatkokilakākalīkalakalaiḥ | unmīlantaḥ udbhavantaśca te madhugandhāśca puṣparasavāsāśca tatra lubdhā āsaktāste ca te madhupāśca tairvyādhūtā āndolitāste ca te cūtāṅkurāḥ āmrapallavāḥ teṣu krīḍantaśca te kokilāśca teṣāṃ kākalyaḥ sphuṭa-sūkṣmadhvanayaḥ tāsāṃ kalakalāḥ kolāhalāḥ taiḥ | tatra maraṇāśaṅkā vyā('ā)pāditā | kaiḥ sādhanaiḥ kṛtvā nīyante | dhyānāvadhānakṣaṇaprāptaprāṇasamāsamāgamarasollāsaiḥ | ¹gṛhasthitadhyāne athavā 'dhyā('dhyai)' cintanetyarthe tasya kṣaṇastasmin prāptāṃ('prāptaṃ) naṣṭaputrādidarśanam | īkṣitāśca tāḥ prāṇasamāḥ prāṇena tulyāḥ svakīyāṅganāśca tāsāṃ samāgamā bhogāśca taiḥ rasāḥ sukhāni tairullāsāḥ paritoṣāḥ taiḥ athavā kibhūtairnīyante | dhyāneti | rasāḥ sukhāni tairullāsāḥ paritoṣā yeṣāṃ testathā²| uttaragītaṃ ślokena sūcayati|
aneketyādi—
tathā kācidgopavadhūḥ anugāyati| udbhiñcatapañcamarāgam| udbhiñcataḥ ūrdhvaṃ gacchan sa cāsau pañcamaḥ pañcamākhyaḥ rāgo yatra tam| kiṃ kṛtvā| sarāgaṃ yathā syāttathā hariṃ śrīkṛṣṇaṃ preyāṃsaṃ parirabhya gāḍhā(ḍhamā)liṅgaya| kena kṛtvā| pīnapayodharabhārabhareṇa| pīnau pṛthulau tau ca payodharau ca tāveva bhārau guruvastunī| tayorbharaḥ ādhikyaṃ tena|
kāpītyādi—
4.3
kāpi ¹prauḍhagopī adhikaṃ yathā syāttathā dhyāyati| kim| madhusūdanavadana-sarojam²| madhudaityaṃ sūditavān marditavāniti madhusūdanaḥ tasya vadanameva sarojaṃ mukhakamalam| kiṃviśiṣṭam| vilāsavilolavilocanakhelanajanitamanojam| vilāsena līlayā vilole ca te vilocane nayane ca tābhyāṃ kṛtvā khelanaṃ tayā saha krīḍā tasmājjanito manojaḥ kandarpo yena sa tathā tat|
kāpītyādi—
4.4
tathā kāpi nitambavatī gopī śrutimūle karṇamūle kimapi lapituṃ bhāṣituṃ militā satī dayitaṃ kṛṣṇaṃ cāru yathā syāttathā cucumba| kava sthāne| kapolatale| kimbhūte| anukūle| kaiḥ| pulakaiḥ romāñcaiḥ|
kelikaletyādi—
4.5
tathā kācidaṅganā amuṃ śrīkṛṣṇaṃ kareṇa dukūle vicakarṣa ākṛṣṭavatī | kasmin sthāne | ¹yamunājalakūle | yamunāyāḥ jalakūlaṃ tīraṃ tasmin | kena nimittena | kelikalākutukena | kelau ²kāmakrīḍāyāṃ kalāstāāsu kutukaṃ vinodastena | kimbhūtam | mañjulavañjulakuñjagatam | ³mañjulaḥ sundaro yo vañjulaḥ tasya kuñje sthitam |
karataletyādi—
4.6
⁴rāsarase gopā[? pī] krīḍāyāṃ kāpi yuvatiḥ hariṇā śrīkṛṣṇena praśaśaṃse tuṣṭuve | kimbhūtā | tena saha nṛtyaparā | kimbhūte | karatalatālataralavalayāvali-kalitakalasvanavaṃśe | karāṇāṃ talāni teṣāṃ tālāḥ vādyaprakārāḥ taistaralā-ścañcalāśca valayāvalayo ⁵bhūṣaṇaviśeṣarājayaśca | tābhiḥ kalito viśeṣitaḥ kalasvano madhuradhvanirvaṃśo yatra tathā tasmin |
śliṣyatītyādi—
4.7
tathā kāmapi bālāṃ śliṣyati upagūhati | kāmapi bālāṃ cumbati | kāmapi rāmāṃ ramayati krīḍayati | sasmitacāru hasitaṃ cāru yathā syāttathā aparāṃ anyāṃ paśyati prekṣate | aparāṃ anugacchati | gacchantīmanusarati |
śrījayadevetyādi |
4.8
śrījayadevabhaṇitamidam udyati śobhate| ¹idamiti kim| ²adbhutakeśavakeli-rahasyam| adbhutāḥ keśavasya kelayaḥ krīḍāstāsāṃ rahasyam| kimbhūtam| yaśasyaṃ yaśaskaram| ³śubhāni vitanotu vistārayatu| ⁴gītāpekṣitārthaṃ ślokābhyāṃ sūcayati|
viśveṣāmityādi|
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit