Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 8

Commentary of Mānāṅka 8

Language
Sanskrit

8.1

he anaṅga kandarpa| harabhrāntyā ⁵mahādevo'yamiti bhrameṇa priyārahite ⁶kāntāvimukte mayi ⁷viṣaye na prahara prahāraṃ mā kuru| krudhā kopena| kimu dhāvasi śīghramāgacchasi| mama hṛdi viśalatāhāraḥ mṛṇālala̱tikāñcak| ayaṃ bhujaṅgamanāyako vāsukirna bhavati viśalatāyā hāraḥ| kaṇṭhe kuvalayadalaśreṇī kuvalayānāṃ ⁸nīlotpalānāṃ dalāni kusumāni teṣāṃ śreṇī māletyarthaḥ| sā prasiddhā| garaladyutirviṣaśobhā na bhavati| ⁹mamāṅge malayajasya candanasya rajo reṇuridaṃ dṛśyate| bhasma n bhavati| ¹⁰etatkomalajalārdraviśalatāhārādikaṃ sarvaṃ viraha tāpāpanodāya sarvāṅgaṃ nyastamāropitam| patadrādhāpriyārahite ekākini mayi na prahara| pāṇāvityādi|

8.2

he manasija kāma| pāṇau haste cūtasāyakam āmrapuṣpabāṇaṃ mā kuru| kiñca| amuṃ cāpaṃ kāmukaṃ mā ropaya mā sajjīkuru| ¹²a-mā-no-nā-niṣedhe vistaraḥ| ¹³ko hetustadāha| he krīḍānirjitaviśva| krīḍayā nirjitaṃ viśvaṃ ¹⁴saṃsāro yena saḥ tasya sambodhane| mūrcchitajanāghātena ¹⁵māraṇena pauruṣaṃ kim|
¹mūrcchām itaḥ ²gataḥ mūrcchitaḥ sa cāsau janaśceti tasya ghāto māraṇaṃ tena| tava kathaṃ mūrcchitatvaṃ tadāha| tadārabhya| athāpi manāgapi kimapi ³mano hṛdayaṃ na saṃdhukṣate| svāsthyaṃ na bhajate| virahapīḍādikaṃ na ⁴muñcati| kimbhūtam| smaraśaravat kāmavāṇavat| udañcantaḥ preḍvanto ye kaṭākṣā eva āśugāḥ teṣāṃ śreṇī paṅktiḥ paramparā tathā jarjaritaṃ khinnaṃ ⁵niḥsāram| kasyāḥ ⁶kaṭākṣāśugāḥ| tasyāḥ rādhikāyā eva| kathambhūtāyāḥ| mṛgīdṛśaḥ ⁷mṛgyā iva dṛśau yasyāstasyāḥ|
upālambhanaṃ punarāha bhrūcāpa ityādi|

8.3

he rādhe ⁸nirmātu sampādayatu| ⁹kaḥ kaṭākṣaviśikhaḥ| kaṭākṣa eva viśikhaḥ bāṇaḥ| kām marmavyathām| marmaṇi sthāne vyathām| kimbhūtaḥ bhrūcāpe nihitaḥ nikṣiptaḥ| tathā kavarībhāro'pi karotu| kavarī ¹⁰keśapāśaḥ sa eva ¹¹bhāraḥ gurutvāt| kam| mārodyamam| ¹²māraṇaṃ mohaḥ tasya udyamastam| athavā| ¹³māraḥ kāmaḥ tasyodyamastam| kathambhūtaḥ| śyāmātmā kṛṣṇavarṇaḥ| na kevalaṃ śyāmātmā kuṭilaśca| ¹⁴vakrimāyuktaḥ| ¹⁵etasya māraṇaṃ yuktaṃ tathā| tāvat| ayaṃ bimbādharaḥ tanutām| kam| moham ajñānam| kathambhūtaḥ| rāgavān| rāgo'syāstīti pariṇāmaraktaḥ| etasyāpi yuktam| ¹⁶kutastaveyaṃ pratipattiḥ| tatrāha| tavāyaṃ stanamaṇḍalo'pi mama prāṇaiḥ samaṃ kathaṃ krīḍati| ¹⁷prāṇān grahītuṃ kathamicchati| kimbhūtaḥ| sadvṛttaḥ| satsādhu vṛttaṃ vartulatvaṃ ¹⁸yasya sa tathā| ¹⁹vṛttamiti vyavahāre'pi śabdacchalena ²⁰ācakṣyate| sadācāro'pyanācāra ityabhiprāyaḥ|
śrīkṛṣṇaḥ svamanogatamāha tāni sparśetyādi |

8.4

yadi rādhikāyāṃ mānasaṃ manaḥ lagnasamādhi viṣayāsaṅge satyapi | hanteti harṣaviṣādayoḥ tarhi ¹virahasya vyādhiḥ pīḍā | kathaṃ viṣayāsaṅgaḥ | iti anena prakāreṇa | adhunāpi | ²dṛśornetrayorvibhramāḥ vilāsāḥ svayameva tajjātīyā eva | kimbhūtāḥ | taralāḥ snigdhāḥ ³taralāśca te snigdhāśceti | ⁴yadatra svabhāvasaṃpratyayaḥ | vaktrāmbujasaurabhaṃ saugandhyaṃ yena sa ca | athāpi | girāṃ vācāṃ vakrimā vakrabhāvaḥ sa eva vartate | ⁵sudhāsyandī sudhāṃ syandituṃ śīlamasyeti sa tathā | ⁶yāsvāditā sapadi bimbādharamādhurī saiva tajjātīyaivāsvādyate | ⁷madhurasya bhāvaḥ mādhuryam | bimbādharasya mādhurī sā iti viśeṣā jñeyā |
bhrūpallavetyādi |

8.5

tasyāṃ rādhikāyāṃ smareṇa kandarpeṇa ⁸svāstrāṇi arpitāni kimiti ⁹vitarkaḥ | ¹⁰kāni astrāṇi | tāni ¹¹kāni | bhrūpallavaṃ dhanuḥ | apāṅga¹²taraṅgitāni bāṇāḥ | apāṅgasya netrāntasya ¹³taraṅgitāni kaṭākṣāḥ | śravaṇapāliḥ guṇaḥ | etāni kimbhū-
tāni| nirjitajaganti| nirjitāni jaganti yaistāni tathā| kathambhūtāyāṃ anaṅgajayajaṅgamadevatāyām| ¹jaṅgamarūpā cāsau devatā ceti| anaṅgasya jayāya jaṅgamadevatā² tasyāṃ devatāyāmityarthaḥ|
⁶iti śrīgītagovindaṭīkāyāṃ mugdhamadhusūdano nāma tṛtīyaḥ sargaḥ ||
gītārthaṃ ślokena sūcayati ¹yamunātīretyādi |

Linked texts (1)