Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 14.5

Rasamañjarī 14.5

Language
Sanskrit

14.5.1

kamiva śatrubhiva | ripurapyadhīra uttaralo mukharo vācālaḥ kelau sulolaśca bhavatīti mañjīre tatsāmyam | he sakhi, satimirapuñjenāndhakārasamūhena sahitaṃ kuñjaṃ cala gaccha | nīlanicolaṃ pracchadapaṭaṃ śīlaya paridhehi | ‘mañjīro nūpuro'striyām’ ityamaraḥ | ‘nicolaḥ pracchadapaṭaḥ’ iti yādavaḥ | 4 || rādhāyā atyutkaṇṭhāṃ janayitumāha-urasīti | he pīte, gaurāṅgi | punaḥ kīdṛśe | sukṛtavipāke sukṛtasya puṇyasya vipākaḥ pariṇāmo yasyāstādṛśī | punaḥ kīdṛśe | upahitahāre'rpito hāro yayā tādṛśe | rativiparīte ratau surate viparīte vaiparītye puṃsībhavanāya tvaṃ murārerurasi hṛdaye rājasi | adhunaiva rājayiṣyasi | rājasītyatra bhaviṣyatsāmīpye vartamānaḥ | yadvā ‘sukṛtavipāke’ ‘upahitahāre’ iti dvayamapyurasītyasyaiva viśeṣaṇam | tadā tvatsukṛtasya vipākasvarūpe, upahitaḥ hāro yatra tādṛśe urasītyarthaḥ | keva | taḍidiva vidyudiva | urasi kīdṛśīva | taralabalāke | taralāścañcalā balākā bakapaṅktiyaṃtra tādṛśe | ghana iva megha iva | atra pītavidyuto rādhāyā upamānānmeghasajalatvaṃ vivakṣitam | taduktam ‘pītā varṣāya vijñeyā’ iti | atra kṛṣṇasya hṛdayaśyāmatvena sajalameghasāmyam | rādhāyāścañcalahārasya cañcalabalākāpaṅktisāmyam | rādhāyāśca tadānīṃ tarakatayā pītatayā pītavidyutsāmyam | atra yadyapi balākāyā meghasyādhaḥ sthitatvādvidyutaścopari vartamānatvādvāraviśiṣṭakṛṣṇorasthalasadbhādhopamānaṃ ca taralabakapaṅktiviśiṣṭameghoparisthitavidyuto viruddhaṃ, tathāpi meghopari bakapaṅktiryadi bhavati tadupari ca vidyuttadaitādṛśaṃ rādhāyā upamānaṃ bhavatītyabhūtopamā bodhyā |

14.5.2

taduktaṃ daṇḍinā-‘sarvapadmaprabhāsāraḥ samāhṛta iva kvacit | tavānanaṃ vibhātīti tāmabhūtopamāṃ viduḥ’ || yadvā taralabalāke ityapi rādhāyā eva viśeṣaṇam | tathā ca | he taralabalāke, he cañcalakāmukītyarthaḥ | tasminkoṭikandarpalāvaṇye dṛṣṭe tvameva kāmukī satī puruṣāyitamācariṣyasīti bhāvaḥ | ‘balākā bakapaṅktau syādvalākā bisakaṇṭhikā | puruṣāyitasukhotkaṇṭhāṃ kārayitvā saṃprati nāyakakṛtarītatkaṇṭhāṃ janayitumāha-vigalitamiti | he paṅkajanayane padmanayane rādhe, kisalayaśayane navapallavaśayyāyāṃ kṛṣṇena racitāyāṃ jaghanaṃ ghaṭaya āropaya | kīdṛśaṃ jaghanam | vigalitaṃ koṭikandarpalāvaṇyaśrīkṛṣṇadarśanena svayameva skhalitaṃ vasanaṃ yasya tat | ata evāpidhānamāvaraṇaṃ yatra īhitam | punaḥ kīdṛśam | parihṛtā dūrīkṛtā rasanā kṣudraghaṇṭikā yena tādṛśam | punaḥ kīdṛśam | harṣasyānandasya nidhānaṃ gṛham | kamiva | nidhimiva | 'rasanā kāñcījihvayoḥ' iti viśvaḥ |

14.5.3

yāpatyoḥ ko na vrīḍāvimiśro lajjāsamanvito rasa āvirbhavatītyarthaḥ | kīdṛśordampatyoḥ anyārthaṃ gatayoranyāṃ nāyikāmanyanāyakaṃ coddiśya gatayoḥ | punaḥ kīdṛśoḥ | āśleṣādanu āliṅganātpaścāccumbanaṃ, tadanu yo nakhollekhaḥ, tadanu yaḥ saṃbhramaḥ saṃbhogādaraḥ kāmodvegaḥ, tadanu yo ratārambhaḥ suratārambhaḥ, tadanu prītayorlabdhānandayoḥ saṃbhāṣaṇairjānatoranyanāyikānāmagrāhipatyuranyanāyakanāmagrāhipatnyāścālāpaiḥ kathaṃ patiḥ kathamiyaṃ me patnīti svaraviśeṣeṇa jānatorityarthaḥ | ratānte parasparaṃ jñāte'pi tulyāparādhātparasparadoṣodbhāvanam | kiṃtu | lajjāsahitaḥ śṛṅgārarasa evāvirbhavatītyarthaḥ | atha prathamamāśleṣastataścumbanaṃ tato nakhakṣataṃ tataḥ kāmodrekastataḥ saṃbhramastato ratāntastataḥ prītistato rasabhāvanamiti kāmaśāstrasiddhaḥ kramo'pi kathitaḥ | taduktaṃ bharate—'āśleṣacumbananakhakṣatakāmabodhaḥ śīghratvamaithunamanantasukhaprabodham | prītistatopi rasabhāvanameva kāryamevaṃ nitāntacaturāḥ suciraṃ ramante' || iti | nanvaṣṭadhā surataratamapyuktaṃ kāmaśāstre | tatra ca dantakṣatakūjitakeśagrahaṇādikamapyuktam | tathā ca kāmaśāstroktakramarakṣā neti na vācyam | tasya niḥśaṅkakelikramābhidhāyakatvādiha tu parapuruṣaṃ paranārīṃ coddiśya gatayoḥ śaṅkākulacittatvātsaṃkṣiptapūrvoktakrameṇaiva suratārambha ucita iti bhāvaḥ | tathāha rudraḥ—'īrṣyākulastrīṣu na nāyakasya niḥśaṅkakelirna parāṅganāsu' iti | tasmādetādṛśe gāḍhāndhakāre te gamanavilambanamanu-

14.5.4

punarapi tvarituṃ kṛṣṇotkaṇṭhāmāha-sabhayeti | he sumukhi, subhagaḥ śobhanaḥ śrīkṛṣṇastvāṃ paśyankṛtārthatāmupaitu prāpnotu | kīdṛśam | timire'ndhakāre sati pathi vartmani tadā bhayacakitaṃ bhayasahitaṃ yathā syādevaṃ dṛśaṃ netraṃ vinyasyantīmarpayantīm | punaḥ kīdṛśīṃ tvām | pratitaru | taruṃ taruṃ prati muhuḥ punaḥ punaḥ sthitvā mandaṃ yathā syādevaṃ padāni vitanvatīm| gāḍhāndhakāre tamālaviṭapeṣu ko vedātra kṛṣṇaḥ sthito bhaviṣyatītyāśayena vāyameva kṛṣṇa iti bhramāttadantikamupetya paścādviśeṣadarśane sati tata utthāya punaragre tathetyevaṃ pratitaru sthitvāgacchantīmiti bhāvaḥ | punaḥ kīdṛśīm | kathamapi śanaiḥ śanaiścaraṇākṣepādinā raha

Linked texts (1)