Gita Govinda 16
Rasamañjarī 16
- Language
- Sanskrit
16.1
atheti | athānantaraṃ sakhī taccaritaṃ govinde govindaṃ viṣayīkṛtya prāhovāca | kīdṛśe govinde | manasijena kāmena mande mandagatau | kiṃ kṛtvā | tāṃ rādhāṃ latāgṛhe kvacillatāmaṇḍape ciraṃ bahukālaṃ vyāpyānuraktāṃ dṛṣṭvāsminneva latāgṛhe keliḥ kartavyeti cirakālīnaṃ tasyānurāgaṃ jñātvetyarthaḥ | punaḥ kīdṛśīm | gantumaśaktāṃ kṛṣṇāntikaṃ prayātumasamarthām | 'mandaḥ khale mandagate mūrkhe svaire'lparogiṇoḥ' iti viśvaḥ | bhāṣayā yaduvāca tadgītena kathayati—paśyatīti | gītasyāsya guṇakarīrāgo rūpakatālaḥ | gītārthastu—he nātha, he hare, rādhā vāsagṛhe tvadbhavataḥ sakāśātsīdatyavasannā bhavati | viśeṣatastvameva tasyā avasādakāraṇamiti bhāvaḥ | rahasyekānte diśi diśi bhavantaṃ paśyati | kīdṛśaṃ bhavantam | tvadadharamadhuramadhūni tvadīyādhararūpāṇi madhuramadhūni satatamāsvādayantam | bhāvanāyāṃ svakīyādharapānaṃ kurvantaṃ tvāmeva diśi diśi paśyatīti bhāvaḥ | yadvā tvacchabdastvanyavācakaḥ tathā ca tvadadharamadhuramadhūni tvatto'nyasyā nāyikāyā adharamadhuramadhūni pibantaṃ diśi diśi paśyatīti bhāvaḥ | tvacchabdastakārā-
nanu kimiti sīdati, atraiva kimiti nāyātītyata āha—tvaditi | tavābhisāre yo rabhasa utsāhastena calantī prasādhanādau vyāprīyamāṇā kiyanti padāni katipayāni padāni calantī tvadantikamāgantuṃ gacchantī patati skhalati | tathā ca tvadvirahasaṃtaptā tvadantikamāgantumasarthā |
16.2
nanvevaṃ cedaśaktā tarhi kathaṃ jīvatītyata āha—vihiteti | sā paraṃ kevalaṃ tava ratikalayā pūrvānubhūtanavaraterākalanena jīvati | kīdṛśī | vihitā viśadairnirmalairbisairmṛṇālaiḥ kisalayairnavapallavaiśca valayāḥ kaṅkaṇāni yasyāḥ sā | 'kalanā kālyoḥ kalā' iti viśvaḥ | 'valayaḥ kaṅkaṇe ca' ityapi |
16.3
punaḥ kīdṛśī | muhuriti | muhurvāraṃvāramālokitā vīkṣitā maṇḍanairmukuṭakuṇḍalavanamālābhirlīlā tavānukṛtiryayā sā | punaḥ kīdṛśī | ahaṃ madhūripuriti bhāvanaśīlā cintanaparā | rahasi tava veśaṃ vidhāyānurāgātiśayenāhame-
16.4
nto'nyaparyāyaḥ sarvanāmagaṇe paṭhitaḥ | taduktaṃ sarvādigaṇavyākhyāne prakriyāprasāde ‘tvacchabdo'nyavācī dviḥ paṭhitaḥ | svarabheda eka udātto'nyo'nudātta iti kāśikākāramatam | granthāntaramate tveko'kārānto'nyastakārānto dvāvapyanudāttau' iti | ‘bhogāvāso vāsagṛham |' iti hārāvalī |
tvaritamiti | haristvaritamabhisārakuñjaṃ kathaṃ nopaityāgacchatīti sakhīmanuvāraṃ sā vadati |
16.5
śliṣyatīti | sā hariḥ kṛṣṇa upagata āgata iti buddhyamānalpamadhikaṃ timiramandhakāraṃ śliṣyatyāliṅgati cumbati | kīdṛśaṃ timiram | jaladharakalpaṃ śyāmameghasadṛśam | yadā yadotthāya tavāntikaṃ calati tadā tadā nikuñjadvāri puñjībhūtamandhakāraṃ dṛṣṭvā tvadbhramāttasyaiva cumbanāliṅganādikamācaratītyāgantumeva na pārayatīti bhāvaḥ | bhrāntimānayamalaṃkāraḥ | tallakṣaṇaṃ prāgevoktam |
16.6
bhavatīti | paścādviśeṣadarśane sati, bhavati tvayi vilambini vilambaṃ kurvati sati vigalitalajjā satī sā vāsake līlāgṛhe kāntābhisaraṇāya sajjā saṃbhṛtasakalalīlopakaraṇā vilapati | he niṣkṛpa, kathametāvadaudāsyaṃ mayi tvayā racitamiti vilāpaṃ karoti | roditi rodanaṃ karoti | vāsakasajjālakṣaṇaṃ tu rasārṇavasudhākare— 'bharatādyairati devastrīṇāṃ (?) vāsastu vāsakaḥ | svavāsakavaśātkānte sameṣyati gṛhaṃ prati | sajīkaroti cātmānaṃ yā sā vāsakasajjā' iti | śṛṅgāratilake 'bhavedvāsakasajjāsau sajjitāṅgaratālayā' iti |
16.7
śrījayadeveti | śrījayadevakaveridamuditaṃ kathitam | rasikajanaṃ śṛṅgārarasāsvādapuraḥsarabhagavadbhaktirūparasāsvādagrāhiṇamati-
16.8
madhuripuriti cintayantīti bhāvaḥ | līlā ca hāvaviśeṣastadāha vātsyāyanaḥ 'prayojanasya ceṣṭā yā kriyate'nukṛtiḥ seyaṃ līloktā munisattamaiḥ' iti (?) |
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit