Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 28

Rasamañjarī 28

Language
Sanskrit

28.1

atrāntara iti | atrāntare'sminnavasare hariḥ rādhāṃ samupetya samīpaṃ gatvā pradoṣe rātrimukhe iti vakṣyamāṇamuvāca | kīdṛśīm | amasṛṇaḥ karkaśo yo roṣastasmādasīmo'dhiko niḥśvāsastena niḥsahaṃ virahaduḥkhasahanākṣamaṃ mukhaṃ yasyāstām | punaḥ kīdṛśīm | savrīḍaṃ salajjaṃ yathā syādevamīkṣitaṃ sakhyā vadanaṃ yayā tām | kathaṃ yathā syāt | sānandagadgadapadam | ānandena gadgadapadaṃ galadakṣaravāksahitaṃ yathā syāt |
tadeva gītena kathayati -vadasīti | gītasyāsya deśavarāḍīrāgastālaścāṣṭatālaḥ | gītārthastu-he priye rādhe, cāru manoharaṃ śīlaṃ yasyāstādṛśe, tvaṃ mayi madviṣaye'nidānamakāraṇaṃ mānaṃ muñca tyaja | sapadi tvanmānakāla eva madānānalaḥ kāmāgnirmama mānasaṃ dahati tāpayati | ato mukhakamalamamalaṃ tatsaṃbandhi yanmadhu tatpānaṃ dehi | cāruśīlatvamevāha-vadasīti | tvaṃ yadi
satyameveti | he sudati śobhanadaśane, tvaṃ satyameva yathārthameva yadi kopavatyasi tadā kharāstīkṣṇā ye nakhāsta eva bāṇāstairghātaṃ prahāraṃ dehi | tenāpi yadi na tuṣyasi tadā bhujābhyāṃ bāhubhyāṃ bandhanaṃ ghaṭaya | tenāpyasaṃtoṣe radakhaṇḍanaṃ radairdaśanaiḥ khaṇḍanamadhare kṣataṃ janaya | yena vā sukhajātaṃ sukhasamūho bhavati tadeva kuru | yathā ca mayyaparādhānukūlaṃ daṇḍaṃ vidhāya kopaṃ muñceti bhāvaḥ | sudati śobhanā dantā asyā iti vākye dantasyeti dattādeśaḥ | ‘jātaṃ jātyoñca-

28.2

kiṃcidapi udāsīnavacanamapi vadasi tadā dantarucikaumudī tava dantānāṃ yā ruciḥ saiva kaumudī candrajyotsnā sātighoramatibhīmaṃ daratimiraṃ daraḥ sādhvasaṃ sa eva timiramandhakāraḥ | taddharati dūrīkaroti | atra sādhvase sati puraḥsthitamapi vastu na prakāśata iti sādhvasasyāndhakāratvena nirūpaṇam | dantaruceśca tannāśakatvātkaumudītvena nirūpaṇam | atha ca sphuratkopavaśātkiṃciccalanyo'dharaḥ | tallakṣaṇaṃ coktam | ‘candrikāyāṃ kaumudī’ iti viśvaḥ | ‘daraḥ sādhvasagartayoḥ’ iti ca | ‘ghoraṃ bhīme hare ghoraḥ’ ityapi | ‘śīdhu nimaśmṛite (?)’ | śīdhuśabdaḥ puṃsyapi punnapuṃsakaśeṣe'marasiṃhaḥ—‘kuṣṭhaṃ muṇḍaṃ śīdhu bustam’ iti | atrādharaśīdhave ityatra tādarthyavivakṣāyāṃ caturthī | na tu locanacakoramityatra ‘rucyarthānāṃ prīyamāṇaḥ’ iti caturthī | kuto neti cet | anyakartṛko'bhilāṣo ruciḥ | iha tu vadanacandramasorna prītijanakatvaṃ vivakṣitam |
nanu yā tava priyā tasyā mānaṃ mocaya | me mānatyāge tava kiṃ prayojanamityata āha - tvamasīti | tvaṃ mama jīvanamasi | tvayi viṣaṇṇāyāṃ mama viṣādo bhavati prasannāyāṃ prasāda iti tvameva jīvanamiti bhāvaḥ | tvaṃ mama bhūṣaṇamalaṃkaraṇamasi | tvāṃ vināpi paramā kāntiriti tvameva mama lokottaraṃ bhūṣaṇamiti bhāvaḥ | bhavajaladhau saṃsārarūpe ratnākare tvameva mama ratnamasi | yathā daridrasya ratne dṛṣṭe paramānando bhavatyevaṃ mama tvayyapi dṛṣṭāyāmiti bhāvaḥ | bhaviti | iha praṇate mayi bhavatī satataṃ sadānurodhinī bhavatu | tatrārthe mama hṛdayaṃ yatnavat |

28.3

nīleti | he tanvi kṛśāṅgi, nīlanalinasya nīlotpalasyevābhā dīptiryasyaitādṛśaṃ tava locanaṃ roṣāruṇaṃ yatkokanadarūpaṃ raktotpalasaundaryaṃ dhārayati | yadi ca kusumaśaraḥ kāmastasya bāṇabhāvena tadbāṇābhiprāyeṇa vā imaṃ kṛṣṇaṃ ca rañjayasi raktaṃ karoṣi | etasya cakṣuṣo'nurūpaṃ sadṛśam | śarā hi satataṃ paraśarīrabhedino rudhirāktatvenāraktā bhavantīti bhāvaḥ | yadvā kusumaśarabāṇabhāvena kusumaśarasya bāṇarūpo yo bhāvo'bhiprāyastena | yadvā kusumaśarabāṇabhāvena tadbāṇasvarūpeṇa cakṣuṣā bhittvā kṛṣṇaṃ māṃ yadi rañjayasi | idaṃ rañjanametasyāstvaitasya bāṇasya cānurūpaṃ sa-

28.4

janmasu' iti viśvaḥ |
sphuratviti | maṇimañjarī maṇiparamparā kucakumbhayoḥ stanakalaśayorupari sphuratu cañcalā bhavatu | tava hṛdayadeśaṃ vakṣaḥpradeśaṃ rañjayatu svaraśmibhiḥ śobhayatu | tvannayananalinaṃ raktatvaṃ dhatte tvaṃ ca kṛṣṇaṃ māṃ rañjayasi | ato maṇimañjarī arpitā vakṣo yadi rañjayati tadānurūpaṃ bhavatīti bhāvaḥ | atra kelīrūpaśubhakarmārambhe mañjarīyuktapūrṇakalaśasthāpanamucitameveti sūcanāya kucayoḥ kalaśatvena rūpaṇaṃ maṇiparamparāyāśca mañjarītvena rūpaṇam | tava ghanajaghanamaṇḍale māṃsalajaghanabhāge raśanāpi kṣudraghaṇṭikāpi rasatu śabdāyamānā bhavatu | manmathanideśaṃ kāmājñāṃ ghoṣayatu vāraṃ vāraṃ kathayatu | kāmājñayā ‘bhoḥ keliṃ kuruta’ iti kāmājñayā sarve vilāsino ramatāmiti vā manmathanideśaṃ ghoṣayatviti bhāvaḥ |

28.5

sthaleti | he masṛṇavāṇi snigdhavacane, bhaṇa ājñāṃ dehi | tava caraṇadvayaṃ sarasagaladalaktakarāgaṃ sarasaḥ sāndro lasannalaktakarāgo mahārañjanarāgo yasya tādṛśaṃ karavāṇi kuryām | kīdṛśam | sthalakamalagañjanaṃ sthalotpannaṃ yatkamalaṃ svakāntyā tasya tiraskārakam | punaḥ kīdṛśam |

28.6

dṛśam | śyāme lauhityāpādanasamarthāyāste mama rañjanamanurūpameveti | yaśca bāṇena tāḍyate sa rudhirādinā rakto bhavatyeveti bhāvaḥ | kusumaśarabāṇabhāvenānena nayanena kṛṣṇaṃ nandātmajaṃ māṃ rañjayasi praṇayāspadaṃ karoṣīti | idametasyāstavānurūpameveti prakṛtārtho bhavet | ‘kokanadaṃ raktakairave raktapaṅkaje’ iti viśvaḥ |
smareti | he priye, udāraṃ sundaraṃ padapallavaṃ caraṇakisalayaṃ mama śirasi dhehi sthāpaya | kīdṛśam | maṇḍanaṃ mama mastakasyālaṃkaraṇam | punaḥ kīdṛśam | smarasya yadgaralaṃ viṣaṃ tasya khaṇḍanaṃ nāśanam | virahiṇāṃ mūrcchādipradānena malayānile smaragaralatvarūpaṇātsmarasya sarpatvamākṣipyate | caraṇapallavaṃ vidhehītyanena nāyikāyā gāruḍikatvaṃ cetyākṣeparūpakamidam | aparamapi sarpādiviṣaṃ gāruḍikacaraṇāghātenābhimantritapallavāropeṇa ca śāmyatīti dhvaniḥ | kiṃ ca | mayi dāruṇo duḥsaho madanakadanāruṇo madanaḥ kāmastajjanitaṃ yatkadanaṃ tāpaḥ sa evāraṇaḥ sūryo jvalati | atastenopāhitaṃ janitaṃ vikāraṃ śrāntyādirūpaṃ haratu dūrīkarotu | anyaḥ sūryasaṃtāpaḥ śirasi pallavādisthāpanena śāmyatīti dhvaniḥ | 'aruṇo'sphuṭarāge syātsūrye sūryasya sārathau |' iti viśvaḥ | 'kadanaṃ kaluṣe tāpe' iti ca |

28.7

mama hṛdayānurogajanakam | tathā cedaṃ mama hṛdayaṃ rañjayati | mamāpyalaktakenaitadrañjanamucitameveti bhāvaḥ | ata eva janito ratiraṅge suratakauśale parabhāgaḥ parasparaśobhā yena tādṛśam | mayālaktakena cedaṃ rajyate | tadetakrīdhavadau mama hṛdayalagnaṃ satparamaśobhāṃ dāsyatīti bhāvaḥ | sphuratu maṇimañjarītyanena bhaṇanena ca viparītaratamatrābhimatam | 'parasparaṃ tu kāntiḥ parabhāgaḥ sa kathyate' iti dharaṇiḥ | 'raṅgaḥ kauśalarāgayoḥ' iti ca |
ityanena

28.8

prakāreṇa muravairiṇaḥ kṛṣṇasya rādhikāmadhi lakṣīkṛtya vacanajātaṃ vākyasamūho jayati sarvotkarṣeṇa vartatām | kīdṛśam | caṭulaṃ manoharaṃ cāṭu prītiyuktaṃ paṭu caturaṃ cāru sukumāram | punaḥ kīdṛśam | padmāvatī jayadevapatnī tasyā ramaṇo vallabho yo jayadevaḥ kavibhāratyā bhāratīsaṃjñayā kavitvavṛttyā bhaṇitaṃ varṇitam | jayadevakaverbhāratyā bhaṇitamiti tu vyākhyānaṃ mandam | tathā paunaruktyāpatteḥ | jayadevakavibhaṇitamityasyaiva samyaktvāt | punaḥ kīdṛśam | atiśātamatiśayitaṃ sukhaṃ yasmāttādṛśam | bhāratīvṛttalikṣaṇaṃ śṛṅgāratilake-'pradhānapuruṣaprāyā sadrūkoktinirantarā | bhāratī sā bhavedvṛttirvīrahāsyāṅgutāśrayā ||' iti | rasārṇavasudhākare'pi-'śṛṅgārādiṣu sarveṣu raseṣvīṣṭā hi bhāratī |' iti | 'caṭulaḥ sundare cale' iti dharaṇiḥ | 'caṭucāṭu priyaṃ vākyam' iti hariścandraḥ | 'paṭustīkṣṇe nīroge cature'nyavat' iti viśvaḥ | 'śarmaśātasukhāni ca' ityamaraḥ |
parihareti | he kṛtātaṅke vihitasaṃtāpe, anyanāyikāsaṅgasaṃśayaṃ parihara tyaja | yato mama svānte citte 'bhyantare vitanostanuśūnyātkāmādanyo dhanyo jano na viśati | kuto na pravi-

Linked texts (1)