Pramāṇa · Search · About · API

Arjuna and the Hunter 3.7

Traisargika 3.7

Language
Sanskrit

3.7

tava sandarśanaṃ śriyaṃ vikarṣati | tava iti karmaṇi kartari vā ṣaṣṭhī | sandarśanamabhimukhadarśanam | śriyaṃ dhanadhānyādisamṛddhiṃ tadabhimāninīṃ devatāṃ vā | vikarṣati prasabhya dūrādānayati | viratra dūrārthadyo-
takaḥ | avidheyasya cetanasyācetanasya vā balena svāntikaprāpaṇe karṣatirvartate | parāṅmukhīmāgantumanicchantīmapi śriyamānayati, kiṃ punarāgacchantīmāgamiṣyantīṃ veti tātparyārthaḥ | puruṣasya duritaiḥ parāṅmukhīkṛtā śrīḥ kathaṃ balādānetuṃ śakyetyatrāha — aghānyapahantīti | aghāni duritāni apahanti apahṛtya hinasti | yairiha śrīḥ puruṣāt parāṅmukhī kriyate, tāni duritāni samunmūlayatīti bhāvaḥ | nanu puṇyenaiva śrīrabhimukhī kriyate na duritāpanodamātreṇeti, tatrāha — śreyaḥ parisrautīti | śreyaḥ puṇyam | jātāvekavacanam | parisrauti phalonmukhaṃ karoti | abhyantarasya kṣīrasya stanamukhaṃ prati kṣaraṇaṃ srautermukhyo'rthaḥ | atra tu vāsanārūpasya sūkṣmasya puṇyasya sthūlaphalapravāhotpattikaraḥ samunmeṣaviśeṣastasya|mukhyo'rtho vivakṣitaḥ | śriyaḥ samāgamane cirasthitau ca hetuṃ puṇyaviśeṣaṃ manovākkāyeṣvabhivyañjayatīti bhāvaḥ | nanu janasyādaramanurāgaṃ ca dṛṣṭaṃ nimittaṃ vinā puṇyamātreṇa na śrīḥ puruṣamabhigacchati | prakhyāte pratāpavatyeva janasyādarānurāgau bhavataḥ iti, tatrāha — kīrttiṃ tanotīti | sarvajanīnamādaramanurāgaṃ ca janayantīṃ praśastiṃ vistārayatītyarthaḥ | atyalpamidamucyate— tava sandarśanamimāni katipayāni phalāni janayatīti | etat svaviṣayāṇāṃ samastānyabhimatāni janayatītyāha — kiṃ na dhatta iti | kimityanenākāṅkṣitamarthasāmarthyādabhimatamiti siddhyati | kimabhimataṃ na kuruta ityarthaḥ | ayuṅktetyatra yujiriva kevalo'pyayaṃ dadhātirapekṣitamarthaṃ vaktuṃ samartha iti vītyupasargo na prayuktaḥ | abhimatavidhānaṃ svakartṛkadarśanasambandhi ślāghyatārūpaṃ phalaṃ janayatīti dhatta ityātmanepadena dyotyate | tava sandarśanamityuttaravākyeṣvanuṣajyate | munīndradarśanasyaikāntikaiphalatvaṃ phalavyabhicāravyudāsena viśadayati — amoghamiti | etat sandarśanaviśeṣaṇam | aphalaṃ moghaṃ tadviparītamamoghaṃ, kadācidapi tava sandarśanasya na phalavyabhicāra iti bhāvaḥ | tava sandarśanamanugrāhyānugrahe svayameva paryāptaṃ tvadicchāmapi nāpekṣate, kuto hetvantaramiti dyotayituṃ darśanasya kartṛtvamuktam | anicchāpūrvako darśanādi svasambandha eva tvayānugrahaḥ icchāpūrvako'pīti dyotayituṃ tavetyasya viśeṣaṇaṃ kṛtaṃ lokaguroriti (?)| lokasya hitopadeṣṭuḥ | ihārthālokaśabdena anugrahasya viṣayasaṅkoco vyudasyate | guruśabdena
tu jñānaśaktyāyatto munijanocito'nugrahaḥ, na pravṛttimabanvāyattaḥ suhṛducita iti dyotyate | vijayopāyajñāpanavidyopadeśādirūpe munīndrocita eva pārāśarātmajakartṛke'nugrahe yudhiṣṭhirasyecchā, na devāducite varapradānādirūpe, na suhṛdādyucite sāhacaryarūpa iti ca guruśabdena dyotyate | munīndrasya sarvānugrahasāmarthyaṃ sarvasāmyaṃ ca dyotayituṃ dṛṣṭāntamāha— ātmayoneriveti | ātmayoneḥ svayaṃbhuvaḥ, jagatsraṣṭurityarthaḥ | svayaṃbhuvaḥ sandarśanamapi svaviṣayāṇāṃ śrīprabhatīnyabhimatāni phalāni janayati | lokakartṛstasya lokagurutvaṃ prasiddhameva | yathā surāsurāṇāṃ sādhāraṇo'pi svayaṃbhūrudarke viśuddhacetasāṃ vibudhānāṃ vijayāyaivānukūlo bhavati, na duṣṭacetasāṃ daityānām | tathaiva pāṇḍavadhārtarāṣṭrāṇāṃ sādhāraṇo'pi dvaipāyano dhārmikāṇāṃ pāṇḍavānāmeva sāhyaṃ karoti, na tvadhārmikāṇāṃ dhārtarāṣṭrāṇāmiti cātmayonidṛṣṭāntena dyotyate |
evaṃ munīndradarśanasyābhyudayadāyitvamupapādya tadānīmātmanaivānubhūtaṃ munīndrasannidheḥ śaktiviśeṣaṃ darśayati— ścyotanmayūkha ityādinā |

Linked texts (1)