Pramāṇa · Search · About · API

The Slaying of Śiśupāla 4.67

Sarvaṅkaṣā 4.67

Language
Sanskrit

4.67

nirantarāla iti || tamasā timireṇeva prāṇabhṛtāṃ gaṇena prāṇivargeṇa kartrā nirantarāle'pi pūrvaṃ svenaivātisaṃkaṭe'pi pathi saṃprati dūraṃ dūrata eva vimucyamāne sati ekatra dīpabhayādanyatra dvipabhayāccetyarthaḥ | tejomahadbhirbalādhikaiḥ prabhāsaṃpannaiśca | tejo balaṃ prabhā teja iti viśvaḥ | dvipairdīpairivāsaṃbādhamasaṃkīrṇamayāṃbabhūve jagme | na tvaśvairiva kṛcchrāditi bhāvaḥ | aya gatau bhāve liṭ dayāyāsaścetyāmpṛtyayaḥ | svatejasaiva dūrotsāritatamaske dīpā iva tathotsāritaprāṇike pathi nirargalaṃ dvipāḥ prayayurityarthaḥ | tamasīti saptamyantapāṭhe tu tamasāḥ pathyupamānatve dvipāgamanātpatha iva tamaso dīpāgamanātprākṛtaprāṇivargeṇa nirantarālatvaṃ paścānmucyamānatvaṃ ca na saṃbhavatītyupamānopameyayorvairūpyaṃ syāt | tṛtīyāntapāṭhe tamasaḥ prāṇivargopamānatve tatsārūpyasākalyātsa eva sādhīyānityālaṃkārikāṇāṃ panthāḥ |
niṣevyamāṇeneti || śivairmarudbhirmandamārutaiḥ anyatra śivai rudraiḥ | marudbhirmarudgaṇaiśca cirāya niṣevyamāṇena hariṇā śrīkṛṣṇena śakreṇa cādhyāsyamānā adhiṣṭhīyamānā udraśmīnāṃ ratnāṅkurāṇāṃ dhāmni sthāne ekatra ratnākaratvādanyatra ratnasānutvācceti bhāvaḥ | sindhau sthiteti śeṣaḥ | yā pūrmerau sthitām | amarā yasyāṃ santītyamarāvatīmindranagarīm | matau bahvaco'najireti dīrghaḥ saṃjñāyām | mādupadhāyāśceti vatvam | āhvasta spardhayā āhūtavatī amarāvatīmanucakāretyarthaḥ | hvayaterluṅ spardhāyāmāṅa ityātmanepadaṃ lipi sici hvaśceti ātmanepadeṣvanyatarasyāmiti cleraṅabhāvapakṣe sijādeśaḥ | atra prathamārthe śleṣe'pi sindhau merau sthiteti pratibimbābhāvena sādharmyokteḥ śleṣānuprāṇiteyamupameti saṃkṣepaḥ | āhvasteti sādṛśyapratipādakaḥ śabdaḥ spardhate hvayate dveṣṭītyanuśāsanāt |
snigdheti || snigdhaṃ yadañjanaṃ tadvattena ca śyāmaruciḥ suvṛttaḥ sadvṛttiḥ suṣṭhu vartulaśca | trayāṇāṃ lokānāṃ samāhārastrilokī | taddhitārthetyādinā samāsaḥ | saṃkhyāpūrvo dvigur‌iti dvigusaṃjñā | akārāntottarapado dviguḥ striyāmiṣyata iti strītve dvigor‌iti ṅīp | tasyāstilako bhūṣaṇabhūtaḥ sa harireva viśeṣako vā tilaka ivetyarthaḥ | ivavadvā yathāśabdā ityanuśāsanāt | tamālapatratilakacitrakāṇi viśeṣakam | dvitīyaṃ ca turīyaṃ ca na striyāmityamaraḥ | adhvaṃsitā varṇānāṃ brāhmaṇādīnāṃ kāntir‌aujjvalyaṃ yasyāḥ tasyāḥ puraḥ anyatrādhvaṃsito varṇo gaurādiḥ kāntirlāvaṇyaṃ ca yasyāstasyāḥ | varṇo dvijādau śuklādāvityubhayatrāpyamaraḥ | vadhvā iva śriyaṃ viśiśeṣa viśeṣitavān | anekaśabdeyamupametyeke | śabdamātrasādṛśyāt śleṣa ityanye | śleṣopametyāha daṇḍī |
63 ||