Pramāṇa · Search · About · API

The Slaying of Śiśupāla 4.73

Sarvaṅkaṣā 4.73

Language
Sanskrit

4.73

pītveti || jalānāṃ nidhinā samudreṇa gardha eva gārdhyam | aupamyādivaccāturvarṇyāditvātsvārthe ṣyañ | tadatimātramatigārdhyaṃ tasmāttṛṣṇābharādityarthaḥ | gṛdhroḥ punaroguṇaḥ vānto yi pratyaye iti gārdhyavyamiti syāt | pītvā kṣepaṇakriyāpekṣayā pūrvakālatā | atha vṛddhiṃ gate ātmani dehe | candrodaye samudrasya vṛddhirityāgamaḥ | naiva māntīramāntīḥ atiricyamānā ityarthaḥ | māteḥ śatari ṅīp ācchīnadyornum | kṣiptā udvīrṇā atitṛṣṇayotkaṭaṃ pītvā antaramānādbahirudvāntā ityarthaḥ | indo ruco marīcīrivetyutprekṣā sa hariradhivelamadhitīram | velā kūlavikārayoriti viśvaḥ | muktāvalīrākalayāṃcakāra ākalayāmāsa | kalatiḥ kāmadhenuḥ|
sāṭopamiti || amī meghāḥ sāṭopaṃ sasaṃbhramam | saṃbhramāṭopasaṃrambhā iti yādavaḥ | aniśaṃ nadanto garjanto yaistoyairambhobhirurvī samantataḥ plāvayiṣyanti tānyambhāṃsi payodherekadeśādekakoṇānnibhṛtaṃ niścalaṃ yathā tathā pibato meghān sa harirdadarśa | etena samudrasyāparicchinnarūpatvaṃ vyajyate |
uddhṛtyeti || munīndraistato vedāt vedārthamiva meghaistato'mburāśereva toyamuddhṛtya saṃpraṇītāḥ kṛtā amburāśiṃ patantīḥ praviśantīrnadīrvedaṃ patantīḥ smṛtīrmanvādisaṃhitā iva harirālokayāmāsa | śrutimūlatvenaiva prāmāṇyāt smṛtīnām tatsaṃvāda eva tatsaṃpraveśaḥ | anekaiveyamupamā |
75 ||
vikrīyeti | dikṣu bhavāni diśyāni digantarānītānītyarthaḥ | digādibhyo yat | urūṇi mahānti dhanāni nānādravyāṇi vikrīya mūlyena datvā uttamalābhaṃ dvaiguṇyādikaṃ bhajantīti tānuttamalābhabhājaḥ tatratyaṃ dvaipyamityarthaḥ | avyayātyap | aphalgu sāravat | phalgu tucchamasāraṃ ceti yādavaḥ | bhāṇḍaṃ mūladhanaṃ paṇyadravyamityarthaḥ | vaṇiṅkamūladhane pātre bhāṇḍaṃ bhūṣāśvabhūṣayoriti vaijayantī | tarīṣu nauṣu | striyāṃ naustaraṇistarirityamaraḥ | avistarirantarittarisauṇādikaḥ ikārapratyayaḥ | āvapata ādadhataḥ | vapateḥ śatṛpratyayaḥ | dvaipyāna samudradvīpavāsinaḥ | dvīpādunusamudraṃ yañiti yañpratyayaḥ | saṃyātrā saṃbhūya yātrā sā prayojanameṣāṃ tān sāṃyātrikān potavaṇijaḥ | sāṃyātrikaḥ potavaṇigityamaraḥ | prayojanamiti ṭhak | asau harirabhyanandat |
76 ||
utpitsava iti || nadabhartuḥ samudrasyāntarabhyantarāt utpitsavaḥ utpattitumicchavaḥ | patateḥ sannantādupratyayaḥ sani mīmetyādinā isādeśaḥ atra lopo'bhyāsasyeti abhyāsalopaḥ | phaṇīndrāḥ sarpāḥ bhaktyā garuḍadhvajasya harerdhvajāniva garīyasātimahatā niḥśvasitānilaina mukhamārutena payāṃsyuccairuccikṣipire utkṣiptavantaḥ | utprekṣā | svaritatvādātmanepadam |
77 ||