Ravanavadha 4.101
Jayamaṅgalā 4.101
- Language
- Sanskrit
4.101
dhunvannityādi-asau pakṣī ayudhyata yudhyate sma | yudherdevādikasya laṅi rūpam | tuṇḍaghātamiti kriyāviśeṣaṇam | tuṇḍena cañcvā ghāto hananaṃ yasmin yuddha iti | '3358| karaṇe hanaḥ |
3|
3|
3|
48|' ityanenāpi na bhavati samānakarmakatābhāvāt | akarmakatvādyudheḥ | tena bhāve ghañ | dhunvan kampayan khe ākāśe pakṣayorvitānam | sarvapathīne sarvaḥ panthā iti '726| pūrvakāla-|
74|' iti samāsānto'kāraḥ | sarvapathān vyāpnotīti '1808| tatsarvādeḥ-5|
7|' ityādinā khaḥ | māṃsaśoṇitasandaśī kārtsnyena māṃsaṃ śoṇitaṃ ca dṛṣṭvā | '3350| karmaṇi dṛśi-vidoḥ sākalye |
3|
29|' iti ṇamul | '783| amaivāvyayena |
netyādi-āghnānaḥ pakṣī praharan | '2695| āṅo yamahanaḥ |
3|20' iti taṅ | na bibhāya na bhītaḥ | tasmānna jihnāya na lajjitaḥ | samyaṅ mayā na hata iti na caklāma na klāntaḥ | na vivyathe | '2353| vyatho liṭi |
7|
68|' iti samprasāraṇam | jitaśramatvāt | vidhyamāno vā | vāśabdaścārthe | pareṇa hanyamānaśca na vivyathe na pīḍāṃ bheje | sattvādhikatvāt raṇācca na nivivṛte na nivṛttaḥ | abhagnotsāhatvāt ||
piśācetyādi-yudhi saṃgrāme pakṣī rathaṃ babhañja bhagnavān | tasya puṣpakādanyatvāt | tathā hi kadrathavat kutsitarathamiva | '1028| ratha-padayośca |
6|
3|
77|' | piśācasyeva mukhaṃ yeṣāṃ te dhaureyā yatra rathe taṃ piśācamukhadhaureyam | sacchobhanaṃ chatraṃ kavacaṃ ca yasmin | taṃ bhīmaṃ bhayānakaṃ tathā dhuryatvāt | dhvajaśālinaṃ dhvajavantam | śālinśabdaḥ kinpratyayāntastadvantamāha | anyastvāha dhvajena śālituṃ ślāghayituṃ śīlamasyeti ṇiniḥ | anekārthatvāddhātūnāmiti || ete prakīrṇakāḥ||
itaḥ prabhṛtyāmamadhikṛtyāha-
saṃtrāsayāmityādi-athaitasmin yuddhaprastāve sa pakṣī sītāṃ viṃśatibāhunā rāvaṇena tyājayāṃcakāra tyājitavān | gatyādiṣu tyajerasaṃgrahāt tṛtīyaiva bhavati | kasmāttyājitavānityāha | saṃtrāsayāṃcakārāriṃ yasmādariṃ rāvaṇaṃ trāsitavān | akarmakatvāt trāserṇyantāvasthāyāmareḥ karmatvam | ābhyāṃ hetumaṇṇyantābhyām '2306| kāspratyayāt-3|
81|' iti luk | '2311| ayāmanta-6|
55|' ityādinā ayādeśaḥ | āmakārāntasya kṛtsaṃjñāyāṃ prātipadikatve prathamaikavacanam | tasya '452| avyayāt-|
82|' iti luk | svarādiṣu 'am ām' iti paṭhitatvādavyayatvam | āmantasyānabhivyaktapadārthatvāt '2239| kṛñcānuprayujyate- 3|
asīta ityādi-asītaḥ parityaktasīto rāvaṇaḥ ākāśasthaḥ kāsāṃcakre kutsitamabhihitavān| ehyehīti vihagādhipeti | '666| kāsṛm̐ śabdakutsāyām' ityanudāttet | '2306| kās-|
3|
3|
' iti vacanāt gamerḍaḥ | taṃ niśācaraṃ bebhidāṃcakre | atyarthaṃ bhinnavān | bebhidyateryaṅantādām | nakha-tuṇḍānyevāyudhāni yasya ||
hantumityādi-tau pakṣi-rāvaṇau krodhavaśāt krodhādhīnatayā parasparamanyonyaṃ hantumīhāṃcakrāte ceṣṭāṃ kṛtavantau | '2237| ijādeḥ-|
3|
8|
3|
37|' ityām ||
upetyādi-deva-gandharva-kinnarā draṣṭuṃ yuddhaṃ drakṣyāma iti upāsāṃcakrire upagatāḥ | pūrvavadām | kravyāt rāvaṇaḥ | kravyaṃ māṃsamattīti kravyāt | ‘2977| ado'nanne |
3|
68|’ iti viṭ | patatriṇaḥ pakṣiṇaḥ pakṣau lolūyāṃcakre atyarthaṃ lūnavān | yaṅpratyayāntatvādvām | chalena māyayā prasahya jetuṃ na śakyata iti | bhalleneti pāṭhāntaram ||
praluṭhitamityādi-khacarāḥ pakṣiṇaḥ | khe carantīti adhikaraṇe ‘2932| careṣṭaḥ |
3|
16|’ teṣāmuttamaṃ jaṭāyuṃ kṛttaṃ chinnaṃ lūnapakṣatvāt | avanau bhuvi praluṭhitaṃ vilokya prahṛṣyan harṣaṃ prāpnuvan nivṛtto vighnakārīti daśānano rathavaraṃ smaraṇāt prāptaṃ puṣpakākhyamāruhya bhīmadhuryaṃ rāmakāntāṃ sītāṃ tathaiva parigṛhya svapuramagāt gatavān || iti śrī-jayamaṅgalā''khyayā vyākhyayā samalaṃkṛte śrī-bhaṭṭikāvyeprathame prakīrṇa-kāṇḍe lakṣaṇa-rūpe pañcamaḥ paricchedaḥ (vargaḥ), tathā lakṣya-rūpe kathānake sītā-haraṇaḥ śrī-rāma-pravāso nāma pañcamaḥ sargaḥ paryavasitaḥ |
atrādhikārasyāparisamāptatvāttamevāmamadhikṛtyāha-
Linked texts (1)
- Rāvaṇavadha — Bhaṭṭi, Sanskrit