Pramāṇa · Search · About · API

Ravanavadha 7

Jayamaṅgalā 7

Language
Sanskrit

7.1

agādhateti-tato visarjannānantaraṃ hanūmān samudralaṅghanāya vyomākāśamagādhata prasthitavān | '4| gādhṛ pratiṣṭhā-lipsayoḥ|' ityasmāllaṅ |'2157| anudāttaṅitaḥ-|
3|
12|' ityanudāttettvādātmanepadam | uruvigrahaḥ kāmarūpitvāt tadānīmutpāditavipulakāyaḥ | tasya cotpatato vegaṃ garuḍādityapavanāḥ nātyaśerata nātiśayitavantaḥ | ṅittvāttaṅ | '2442| śīṅo ruṭ |
7|
6|' | '2441| śīṅaḥ sārvadhātuke guṇaḥ |
7|
4|
21|' ||

7.2

abhāyatetyādi-yathā arkeṇa suprabhātena suprabhātane nīhārādyabhāvāt | śobhanaṃ prātaraneneti | '860| suprabhāt-suśva-|
5|
4|
120|' iti samāsāntanipātanam | śaranmukhe śaradārambhe | abhāyata dīpyate sma | '2679| bhāva-karmaṇoḥ |
13|' iti bhāve taṅ | tadvattenābhāyata | puro 'grato yadarkeṇa gamyamānamavaṣṭabhyamānaṃ vartmetyarthāt | karmaṇyātmanepadam | tena hanūmatā krāmatā gacchatā | śiti krama iti dīrghatvam | nāgatamāsīt api tu sarvameva gatamiti ||
45’ iti bhāve khac ||

7.3

viyatītyādi-haripayonidhī hanūmatsamudrau mūrtī svadehau viyatyākāśe vyatyatanvātāṃ vyativistāritavantau | tanoterlaṅ | '2680| kartari karmavyatihāre |
14|' ityātmanepadam | uttamaṃ ca mārgamarkendrenduniṣevitaṃ vyatyaitāṃ vyatigatavantau | iṇaḥ parasya laṅaḥ karmavyatihāra ityātmanepadaṃ prāptaṃ '2681| na gati-hiṃsārthebhyaḥ|
15|' iti gatyarthatvāt pratiṣiddhaṃ, tena tasastāmādeśaḥ | tatra harergacchataḥ purato yasminviyatpradeśe svamūrtiṃ vistārayitumavasaro bhavitā, tatra payonidhirūrmibhiḥ svamūrtiṃ vitastāra | payonidheśca velātaṭaṃ gacchato yatra svamūrtivistārāvasaro bhāvī tatra hariḥ svamūrtiṃ vitastāra | tathā payonidherye mārge gantumavasaro bhavitā, harirutpatya taṃ mārge gantumaicchat | yaṃ ca harermārgaṃ gantumavasaro bhavitā taṃ mārgaṃ payonidhirabhraṃlihairūrmibhiraicchat | yatra yatkriyāvasare kriyāṃ karoti sa tatra tatkriyākārītyupacaryate | yathā devadattasādhyāṃ kriyāṃ yajñadattaḥ kurvan tatkārītyucyate | tataścetareṇetara-
saṃbandhinyāḥ kriyāyāḥ karaṇāt anyatarasambandhinyāścetarakaraṇāt sambhavati karmavyatihāraḥ ||

7.4

vyatītyādi-tasya harergacchataḥ svadehasyālpatāṃ kartuṃ yo 'vasaro bhāvī tatra samudro nātiśayadhairyaṃ kṛtavān| tena tasya dhairyaṃ na jitaṃ, tadānīṃ tasyoddhūtakallolatvāt | apiśabdācca hanūmānapi samudrasya śāntatvaṃ kartuṃ yo 'vasaro bhāvī tatra nātiśayadhairyaṃ kṛtavān | tena tasya dhairyaṃ vā na jitaṃ, tadānīṃ tasya vipulakāyatvāt | tadevaṃ hanūmataḥ samudro hanūmānapi samudrasya dhairyaṃ na vyatijigye nābhibabhūva | ekavacanasya pratyekābhisaṃbandhāt | karmavyatihāre pūrvavadātmanepadam | ‘2331| sam̐lliṭorjeḥ |
7|
57|' iti kutvam | tasya hanūmato gataṃ gamanaṃ pracaṇḍo 'pi mahān prabhañjano vāyurna vyatyagacchat na prāptavān || tasyātijavena gacchataḥ pathi rākṣasī saṃprāptā tāmasau vyāpāditavānityāha-
vyatītyādi-haniṣyāmyenamiti rākṣasyā yo vadhakaraṇāvasaraḥ tanna vyatighnan vyatighnantīṃ tasyaināṃ haniṣyāmīti yo vadhakaraṇāvasaraḥ tatra ghnatīṃ tadevamitaretarakriyākaraṇena vyatighnantīṃ rākṣasīm | na gatītyādinā hiṃsārthatvādātmanepadapratiṣedhaḥ | tāṃ pavanātmajo hanūmān jaghāna | kathaṃ vadanamāviśya udaraṃ bhittvā drutaṃ niryān nirgacchan | yāteḥ śatari rūpam ||
72' | bhāṣāviṣayasya prayogaḥ || na caivaṃ mithyā vāyurme suhṛdityāha-

7.6

anyonyamityādi-anyonyamityanyonyasyetyarthaḥ | 'karmavyatihāre sarvanāmno dve bhavataḥ strīnapuṃsakayorrāmabhāva iti vaktavyam |' anyonyasya saṃbandhibhiḥ śabdaiḥ udanvadrākṣasau śabdān bhīṣaṇānātmīyān vyatiyutaḥ sma miśritavantau | '1106| yu miśraṇe' ityasmāt '2778| laṭ sme |
118| iti bhūte laṭ |'2682| itaretara-|
16|' ityādinā karmavyatihāra ātmanepadapratiṣedhaḥ| tatrodanvataḥ śabdakaraṇādyo bhīṣaṇaśabdamiśraṇāvasaro bhāvī tatra rākṣasī mriyamāṇā śabdān bhīṣaṇānudanvacchabdairyuyāva| rākṣasyāḥ śabdakaraṇādyo bhīṣaṇaśabdamiśraṇāvasaro bhāvī tatrodanvānanilodbhūtaḥ śabdān bhīṣaṇān rākṣasīśabdairyuyāva ||
nyavikṣatetyādi—mahadbhirgrāhaiḥ saṃkulaṃ makarālayaṃ samudraṃ nyavikṣata praviṣṭavatī | ‘2683| nerviśaḥ |
17|’ ityātmanepadam | ‘2336| śala igupadhādaniṭaḥ ksaḥ |
45|’ bahūnāṃ nakrāṇāmekāpi satī svāśitambhavaṃ suṣṭhu tṛptiṃ kurvāṇā | ‘2962| āśitte bhuvaḥ-|
kṛtenetyādi—sa hanūmān samudrādutthitaṃ mainākādrimaikṣata | vāyorupakṛtamupakāraṃ kṛtena pratyupakāreṇa parikrīṇānaṃ parikrayaṃ vicinvantam | ‘2684| pari-vyavebhyaḥ kriyaḥ |
18|’ ityakartrabhiprāyaviṣayamātmanepadam| pitrā vāyunā rakṣitaṃ śakrāt | tena hi pakṣacchedakāle mahatā vegena samudraṃ nītvā rakṣita iti śrūyate ||
khamityādi—asāvadriḥ unnatyā unnatatayā khaṃ parājayamāno 'bhibhavan pavanātmajaṃ jagāda | mayi viśramya sthitvā vairiṇaṃ śatruṃ vijeṣīṣṭhāḥ tvamabhibhūyāḥ | āśiṣi liṅ | ubhayatrāpi ‘2685| vi-parābhyāṃ jeḥ |
19|’ iti taṅ ||
phalānītyādi—citrāṇi nānāvidhāni phalāni ādatsva gṛhāṇa | ‘2686| āṅo do 'nāsyaviharaṇe |
20|’ ityātmanepadam | sānuṣu mamaikadeśeṣu parikrīḍasva vihara | pakṣiṇāṃ ca vṛndvāni sādhu śobhanaṃ anukrī-
ḍamānāni viharanti santi paśya | ubhayatra '2687| krīḍo 'nu-saṃ-paribhyaśca |
21|' iti taṅ ||
kṣaṇamityādi—he bhadra kalyāṇa ! kṣaṇamavatiṣṭhasva | tataḥ paścātprasthāsyase yāsyasi | yacca kāryaṃ karaṇīyaṃ dakṣeṇānalasena tvayā ūrīkṛtamaṅgīkṛtaṃ na ca saṃsthāsyate api tu niṣpatsyata evetyarthaḥ | sarvatra '2689| samprava-pra-vibhyaḥ sthaḥ |
22|' iti taṅ ||
tvayītyādi—tvayi viṣaye asmākaṃ prītirasti | tena saṃśaye asmābhiranyo nirṇayitā nānveṣaṇīyaḥ | kiṃtu no 'smākaṃ prītireva nirṇayaṃ paśyantī tvayi tiṣṭhate | '2690 prakāśana-stheyākhyayośca |
23|' ityātmanepadam | vivādapadanirṇatā stheya ucyate | tubhyaṃ tiṣṭhāmahe vayamiti tvayi viṣaye asmākaṃ ceto vartata iti svābhiprāyam | tubhyaṃ tiṣṭhāmahe svābhiprāyaṃ nivedayāma ityarthaḥ | atra prakāśanaṃ ca svābhiprāyakathanam | '572| ślāgha-huṅsthā-śapāṃ jñīpsyamānaḥ |
34|' iti sampradānasaṃjñāyāṃ caturthī | kasmādevaṃ māṃ ślāghasa iti cedāha | uttiṣṭhamānaṃ yatamānam | '2691| uddo 'nūrdhvakarmaṇi |
24|' ityātmanepadam | kastvāṃ na bahu manyate na ślāghate ||
ya ityādi—ye dvijā mantraiḥ karaṇabhūtaiḥ sūryamupatiṣṭhante pratyupāsate | '2692| upānmantrakaraṇe |
25|' ityātmanepadam | saṃdhyātrayaṃ trisandhyam | atyantasaṃyoge dvitīyā | te 'pi rakṣobhistāpitāḥ upadrutāḥ adhunā te siddhiṃ dhyāyanti | kiṃ punarahaṃ yatte pituḥ sahṛt || tadeva darśayannāha—
avyagramityādi-he vīra ! avyagramanākulaṃ mayyupatiṣṭhasva sannihito bhava | '2693| akarmakācca |
26|' ityātmanepadam | yato vāyostava piturahaṃ suhṛt | raviratyarthaṃ vitapate dīpyate | '2694| ud-vibhyām-|
27|' ityātmanepadam | tannākarmakāditi vartate | tasmādāśvasya viśramya gamyatām||

7.15

tīvramityādi-tīvraṃ suṣṭhu uttapamāno dīpyamāna ātapaḥ soḍhumaśakyaḥ | pūrvavadātmanepadam | alātaiḥ ulmukaiḥ saṃdīptaiḥ sarvata āghnāna iva tāḍayanniva | '2695 āḍo yamahanaḥ |
28|' ityavivakṣitakarmakatvādātmanepadam '2363| gama-hana-|
98|' ityupadhālopaḥ| '354| ho hanteḥ -|
7|
54|' iti kutvam ||
saṃśṛṇuṣvetyādi-he kape ! saṃśṛṇuṣva ākarṇaya | '2699| samo gamyūcchi-|
29|' ityādi vivakṣitakarmakatvādātmanepadam | śubhaiḥ śobhamānaiḥ | igupadhalakṣaṇaḥ kaḥ | vanairmatkaiḥ matsvāmikaiḥ | ahaṃ svāmī yeṣāmiti '1878| sa eṣāṃ grāmaṇīḥ |
5|
78|' iti kaḥ | '1373| pratyayottarapadayośca |
7|
98|' iti madādeśaḥ | sagacchasva saṃgato bhava | pūrvavadātmanepadam | samāranta mamābhīṣṭā iti mamābhipretā ye saṃkalpā abhiprāyāḥ 'kadā nu me suhṛttayā vā kaścideṣyati yasyāhamupayogī syām' iti te samāranta āgatāḥ tvayyupāgate sati | artairluṅi pūrvavadātmanepadam | '2382| sarti-śāstyartibhyaśca |
56|' ityaṅi '2406| ṛ-dṛśo 'ṅi guṇaḥ |
7|
ka ityādi—vāyormainākādriryathā sakheti ke na saṃvidate jānanti | vetteḥ pūrvavadātmanepadam | '2701| vettervibhāṣā |
7|
7|' iti ruṭ | tasmāt prītaḥ san ahaṃ yattvādupāhvaye bhavantamāhvayāmi | tataḥ saṃhvayasva kathaya vivakṣitamabhipretam | '2703 | ni-samupa-vibhyo hvaḥ |
30|' ityakartrabhiprāye laṅloṭorātmanepadam | tato 'karmakāditi nivṛttam | sāmānyena vidhānam ||

7.18

dyāmityādi-dyāmivākāśamivāhvayamānaṃ mahattayā sparddhamānam | '2704| sparddhāyāmāṅaḥ |
31|' ityātmanepadam | atyarthamupakurvantaṃ ātithyena tamīdṛśaṃ bhūdharamavocat | kapiḥ prakurvāṇaḥ sevamāno 'nujīvivat bhṛtyavat | '2705| gandhana-|
32|' ityādinā sevane taṅ ||
kulabhāryāmityādi-ahaṃ daśānanaṃ draṣṭuṃ yāmi | kulabhāryā prakurvāṇaṃ kulanārīmabhigacchantam | tasyāṃ sahasā pravarttamānamityarthaḥ | sāhasikye taṅ | tvarāvān tvarāyuktaḥ | ataḥ he śailendra ! mā kasyaciddaṃśanapānādikasya upaskṛthāḥ atiśayavantaṃ mā kārṣīrityarthaḥ | māṅi luṅ | pratiyatne taṅ | '2547| tanādibhyasta-thāsoḥ |
79|' iti sico luk | '2552| upātpratipatna-|
139|' iti suṭ | kasyaciditi '614| kṛñaḥ pratiyatne |
53|' iti karmaṇi ṣaṣṭhī ||
ya ityādi-yaḥ sītāmapacakre abhibabhūva | avakṣepaṇe taṅ | vanāditi vanamupagamya | lyablope karmaṇi pañcamī | yaṃ haririndro nādhicakre na prasehe | '2706| adheḥ prasrahane |
33|' iti taṅ | tasya balaṃ daśānanasya sāma-
rdhyam | kīdṛśaṃ svarān vikurvāṇaṃ vividhān svarān kurvāṇam | '2707| veḥ śabdakarmaṇaḥ |
34|' iti taṅ | tasya daśānanasya balaṃ nihanmi ||
vikurve ityādi—tasya raghudviṣo rāmaśatroḥ pāpasya nagare puryāṃ ahamadya vikurve vividhaṃ ceṣṭe | '2718| akarmakācca |
45|' iti taṅ | tatra vikurvāṇo yadi vā priyānapi prāṇān svāsthyarthe vineṣye apaneṣyāmi | '2709| saṃmānana-|
36|' ityādinā vyaye taṅ | yato dharmādiṣu viniyogo vyayaḥ | yaśo vā udāneṣye ūrdhvaṃ neṣyāmi tasyāpakārakaraṇāt | atrotsañjane taṅ | utsañjanamutkṣepaṇam ||

Linked texts (1)