Laghukavyasangraha 1
Laghukāvyasaṅgraha 1
- Language
- Sanskrit
1.1
he devadeva karuṇārṇava dīnabandho !
sṛṣṭisthitipralayakāraṇabhūtaśakte !
duḥkhārṇave nipatitaṃ jagadetadadya
śīghraṃ samuddhara vivardhaya saukhyajātam
1.2
na tvāṃ vihāya jagatāṃ paripālakonyo
na tvāṃ vihāya jagatāṃ paribodhakonyaḥ
na tvāṃ vihāya jagatāmanumodakonya
stasmāttvameva śaraṇaṃ jagatāṃ dayāvan
1.3
daurbhāgyameva jagatastadalaṃ na yatte
tasyoparīśvara dayānayanapracāraḥ
pitroḥ kudṛṣṭikaraṇantanayeṣu loke
kiṃ bhāgyavattvamanumāpayati sma kaścit
1.4
yadyapyayaṃ naya upasthita eva loke
karmānurūpaphalarodhaka ekatolam
ālokaye'nyata idaṃ parito'pi vegānnaisargikaṃ tvayi dayālupadaṃ niviṣṭam
1.5
vedānukūlacaritānugateṣu yarhi
kāruṇyamīśvara tavānugataṃ mataṃ cet
vismṛtya te pathamitastataḥ eva yātāḥ
kaṃ yāntu saṃprati nibodhaya bodhagamya
1.6
mārgaṃ nibodhaya vibodhaya nidritāṃstān
saṃbodhaya bhramagalānapi mūḍhalokān
vegādvivāraya kumārgaratānsvadharmaiḥ
drattāntarānu vidhehi kuru prasādam
1.6-2
mārgaṃ nibodhaya avidyāndhakāre nidritānnibodhaya
bhramajālapatitānmūḍhānsaṃbodhaya kumārgaratānvegānnivāraya tāṃśca svasvadharme dattacittānuvidhehi
jagatāmuparyena prakāreṇa prasādaṃ kuruṣvetibhāvaḥ
1.7
gomaṇḍalaṃ pratidinaṃ vilayaṃ sameti
tārasvareṇa vidhavā virudanti duḥkhaiḥ
sīdanti cāryanicayā api pāpabhujaiḥ
radyāpi no yadi kṛpā tava kiṃ tataḥsyāt
1.8
naijena duḥkhamupayāti kukarmaṇā''tmaṃ
lokoyamityapi mṛṣā na jaḍānubhāvaiḥ
prāptaṃ yato'janubhṛtāṃ nicayairasutra
sarvaṃ vipattikalanaṃ sahasaiva sarvaiḥ
1.9
kālādatastava nutiṃ vihāya lokaiḥ
yadṛcchikāvyanumatāni matāni tāni
kālāttalo bahuvipattayaeva labdhā
statsāṃprataṃ kuru dayāmavileṣvapi tvam
1.9-2
nānāmatāni śaivaśāktavaiṣṇavādīni samāśritāni tatkālamārabhya nānāvipattayaeva leghāḥ
sāṃpratamanukampayā tvaṃ rakṣa rakṣa
1.10
durbhikṣarājabhayarogaviyogaśokamohādibhiḥ parivṛtaṃ parito dayālo
ālokayiṣyasi yadi tvamidaṃ jagatsvaṃ
kā tarhi sāṃprati gatirbhavilāsya deva !
1.11
mā cetaśīdamanukalpaya no bhamaite
bhaktāiti praṇatapālaka pūrṇaśakte
naisargikī jagadanugrahatā yatste
gītā samastavibudhairakhilairapi viśve
1.12
yadvadraviḥ sakalameva tanoti dīptiṃ
candro'pi sadvadanumodayate manuṣyān
megho'pi varṣati yathā samabheva loke
tadvattvamīśvara vidhehi dayārdradṛṣṭim
1.12-2
eka rūpa se saba jagaha kṛpā kareṃ
1.13
kiṃ saṃharatyapi kadāpi kumudvatīśo
mandīkaroti kimaho kvacidapyalaṃ tām
cāṇḍālaveśmani nijāṃ dyutimetadeva
sūrye'payodharavare'pi nirīkṣyatelam
1.14
kiṃ pakṣapātina ime bhavatā niyuktā
vedādisūryaśaśibhūpavanādayaste
no cettavāpi karuṇā samameva yuktā
sarvatra sarvaniyamairidameva siddham
1.15
yo rakṣakaḥ sakalaviśvajanasya manye
no nāśakaḥ sa bhavitā kathamapyalaṃ tat
sāmānyataḥ kuru kṛpāṃ sakaleṣvapi tvaṃ
mā paśya gauravaguṇānmanujeṣu deva
1.16
āpattimāpya kurute smaraṇaṃ madīyaṃ
no saukhyamāpya śaṭha eṣa manuṣyavargaḥ
nainatkuruṣva hṛdaye viditaṃ samaste
bālāḥ kṣudhopagamanājjananīṃ smaranti
1.16-2
kṣutropagama eva mātaraṃ pitaraṃ ca smaranti duḥkha eva te smaraṇamādyātīti bhāvaḥ
1.17
vedeṣu te guṇagaṇānugamaiḥ prapūrṇaiḥ
yā yā kriyā vividhitā sila jagaddhitāya
sā sā bhavaccaraṇameva diśatyalantā
dīnārtināśaka tataḥ kuru dṛṣṭimārdrām
1.18
sarvaṃ jagatkṛpayā tava saukhyameti
duḥkhārṇavepi nipatatyaparādhataste
sāmānyabhāvamapi he kṛpayā sameti
bhāvatrayepi tava nāthakataiva pūrṇā
1.19
dīnārtināśaka iti svayaśo'si rakṣyaṃ
dīnānsamuddhara sadā sakalairupāyaiḥ
no cettavaiva cariteṣu vimānanā syāt
sarvāntaraṅgaparibodhaka sarvamūrte
1.20
kiṃ te vadāmi purato'dhikametadeva
saṃprārthaye mama matistava vedamārge
lagnā bhavetsakalajālamapāsya ramye
yasmingatāgata iti vyavahāranāśaḥ
1.21
āryyottamairanugate pathi yasya janto
ścetoviśatyanudinaṃ sa mahāśayatvam
prāpnoti sabhyapadavīmapi cātra loke
tasmānmameyamaniśaṃ tvayi deva bhikṣā
1.22
evaṃ bhave pratipadaṃ parameśvaraṃ ye
saṃprārthayanti sakalapradaityavekṣya
te duḥkhasāgaramapāsya sukhena pūrṇaṃ
mokṣaṃ sametya vicaranti yathecchakāmāḥ
Commentaries (1)
- Satyārthaprakāśa — Akhilānandaśarman, Sanskrit