Pramāṇa · Search · About · API

Sandesharasaka 1

Sandeśarāsaka 1

Language
Apabhraṃśa

Contents

1.p1

vṛttirnāsya dṛśā vyaloki suguroḥ pārśve na cābhāṇi ca
no kartuṃ (rtuḥ) mukhatastvidaṃ bhuvi mayā cāśrāvi śāstraṃ kvacit
kintu kṣatriyagāhaḍasya mukhato yā yā pravṛttiḥ śrutā
sā sā hyatra mayā vimūr̤hamatinā vārtā nibaddhāṃ nanu
yadanyathā mayā proktaḥ kaścidarthastathā padam
tadahaṃ naiva jānāmi tajjānātyeva gāhaḍaḥ
1-1 jeṇa'jja
1-19 maṇujaṃṇimi
paccāesi pahūo puvvapasiddho ya micchadeso tthi
taha visae saṃbhūo āraho mīraseṇassaṃ
taha taṇao kulakamalo pār̤aya kavvesu gīyavisaṃyesu
addahamāṇa prasiddho saṃnehayarāsayaṃ raiyaṃ
kucha gūr̤ha artha avaśya honā cāhie
saṃdeśa-rāsaka kā kavi śleṣa karane ke lie mahāprāṇa varṇoṃ ke sthāna para pūrvavartī
baiṭha jātā hai| 'mīrasena ke ghara āyā huā, (viśeṣaṇa-vicchitti-vaśa 'julāhā'
banānā soddeśya honā cāhie
artha abhipreta hai | vastutaḥ 'pāiya kavvesu gīryavisaesu addahamāṇa prasiddhaḥ' arthāt
yā 'āhita' artha meṃ (tula0—addahiya = āhita, vipāka śruta 1-6)| 'pāiyasaddamānavālā' | donoṃ hī arthoṃ meṃ viśeṣaṇa-vicchittivaśa kavi apane ko garvapūrvaka
yathārthanāmā kahanā cāhatā hai
ke sātha 'pratyādeśa' (= nirākaraṇa) artha abhipreta ho sakatā hai| isī prakāra
deśanā (galata dharma yā mithyā dhārmika viśvāsa)
aisā jāna par̤atā hai ki mīrasena ne hī pūrvadharma kā parityāga karake musalamānī

1.p2

taha visae saṃbhūo

1.288

1-14 'vāḍa'
1-15 gillī, navaraṃgacaṃgimā
jai bharahabhāvachaṃde ṇaccai ṇavaraṃgacaṃgimā taruṇī
tā ki gāmagahillī tālī sadde ṇa ṇaccei
yatta khanaṃ āvāsaṃ mahilānaṃ madda sad nūpurayā
sataphala bajjuna payasā pavvariyaṃ naivaṃ cālaṃti
'grathilā' vastutaḥ 'gahillī' (hi0 'gahelarī' tula0—rahu-rahu mugudha gahelarī pema
na lājūm̐ māri'—kabīra) prākṛta 'gahila', saṃ0 grahila ? (graha-gṛhīta ) kā strīyahī bhāva hai
ūtara āja sa vajjiyau sīya par̤esī pūra
dahasī gāta niraṃdhaṇāṃ dhaṇa caṃgī ghara dūra

1.68

haya laggiya caṃgima cāru kalā
taravāri tamakkiya bijju jhalā (4. 230 paṃkti)
artha huā, 'navīna anurāga se manohara banī huī'
10 17-18 caumuheṇa, tihuyaṇi
jā jassa kavvasattī sā teṇa alajjireṇa bhaṇiyavvā
jai caumuheṇa bhaṇiyaṃ tā sesā mā bhaṇijjaṃtu
chaḍḍaṇi duvai dhuvāehiṃ jaḍiya
caumuheṇa sammappiya paddhaḍiya
ṇatthi tihuṃyaṇi jaṃ ca ṇahu diṭṭha
tumhehim̐ vi jaṃ na suu, viyaḍabaṃdhu succhaṃdhu sarasau
ṇisuṇeviṇu ko rahai laliyahīṇu mukkhāha pharasau
kāraṇa unake sabhī graṃthoṃ kā 'śeṣa' raha jānā aura unake putra tribhuvana dvārā pūrā
na sunā ho' aisā 'vikaṭa baṃdha suchaṃda sarasa' (kāvya) | merā anumāna hai ki vikaṭarahamāna ke kāla-nirṇaya kī kuṃjī hātha lagegī | yadi tribhuvana kā samaya dasavīṃ
śatī kā uttarārddha ho, to abdula rahamāna kā samaya gyārahavīṃ śatī kā pūrvārddha honā
1-18 pattehi, āsāsijjai, saivattī, cheyarihiṃ
to duggacciya cheyarihi pattehi alahaṃtehiṃ
āsāsijjai kaha kaha vi saivattī-rasiehiṃ
vijayanayarahu kāvi vararamaṇi
uttaṃgathirathorathaṇi, viruḍalakka dhayaraṭhṭhapauhara
pahiyā diṭṭhī gorar̤ī, diṭṭhī maggu nianta
aṃsūsāsehi kaṃcuā, tiṃtuvvāṇa karanta
ima muddhaha vilabaṃtiyaha, mahi calaṇehi chihaṃtu
addhuddhīṇau tiṇi pahiu pahi joyau pavahaṃtu
jhijjantī ṇiru dosahi uvvinniyanayaṇa

1.85

par̤hiya iha gāha miyanayaṇi uvvinniyā

1.32

ityādi
paḍiuṭṭhiya savilakkha salajjira saṃjhasiya
kusumasaṃrāuhu rūvaṇihi vihi ṇimmaviya garidva
taṃ pikkheviṇu pahiyaṇihiṃ gāhā bhaṇiyā aṭṭha
aikūeuḍilamāi pihuṇā vivihataraṃgiṇisu salilakallolā
kisaṇattaṇaṃmi alayā aliulamālavva rehaṃti

1.32.p1

2.31 (ke bāda kā pada) vivi, viyaḍḍhapari, viyaḍḍhalu
pahriu bhaṇai vivi dohā tasu su viyaḍḍhapari
iku maṇi viṃbhau thiyau ki rūviṇi pikkhi kari
kiṃ nu payāvayai aṃdhalau ahavi viyaḍḍhalu āhi
jiṇi erisi tiya ṇimmaviya ṭhaviya na appaha pāhi
2-44 kayavarahiṃ ahiṇaviyai
2-45 callahi calla karaṃtiya
āyaṇṇahiṃ (āinnihiṃ ?) susamattha pīna-unnaya-thaṇiya
callahi calla karaṃtiya kattha vi ṇaṭṭaṇiya
2-46 parigholira
bhamahiṃ kāvi mayavibhala gurukarivaragamaṇi
anna rayaṇatāḍaṃkivi parigholirasavaṇi
2-47 ṇivaḍabbhara (ubhare hue ?), niyakoyaṇihiṃ
avara kahava ṇivaḍabbhara ghaṇatuṃgatthaṇihiṃ
bhariṇa majjhu ṇahu tuṭṭai tā vibhiu maṇihiṃ
kāvi keṇa sama dara hasai niya koaṇihi

1.32.p2

vsama hasai niyai-mai-koiṇihi

1.140.1

chittanucchatāmiccha tiracchiyaloyaṇihi
kāvi keṇa sama hasai niyaimaikoiṇihi
2-48 ṇaṃ sasisūra ṇivesiya
2-50 ai malliharau camakkau
ramaraṇabhāra guruviyaḍau kā kaṭṭihi dharai,
ai malliharau camakkau turiyau ṇahu sarai
2-64 (ke bāda) purau... ...ravi
purau suvittharau vannau addhau jaivi,
kari ajju gamaṇu mahu bhaggā dhū atyavai ravi
2-65 ikkaṇi
tiha huṃtau hauṃ ikkiṇa lehaupesiyau,
khaṃbhāittaiṃ vaccauṃ pahuāesiyau
tuha viraha paharasaṃcūriāī vihaḍaṃti jaṃ na aṃgāīṃ
taṃ ajja kalla saṃghaḍaṇa osahe ṇāha taggaṃti
āśābandhaḥ kusumasadṛśaṃ prāyaśo hyaṃ ganānāṃ
sadyaḥpāti praṇayihṛdayaṃ viprayoge ruṇaddhi
ūsāsaḍau na milhavau, dajjaṇa aṃga bhaeṇa
jima hau mukkī vallahai, tima so mukka jameṇa
piyavirahānalasaṃtavia jai baccau sura loi
tua chaḍḍiya hiyaaṭṭhiyaha taṃ parivāḍi ṇa hoi
2-77 garuau parihavu kina sahau pai porisa nilaeṇa
garuau parihasu kina (kima) sahau sahau pai porisa nilaeṇa
jihi aṃgihiṃ tū vilasiyau te daddhā viraheṇa
2-78 chāvaḍai
viraha pariggaha chāvaḍai paharāviu niravakkha
tuṭṭī deha ṇa hau hiyau, tua saṃmāṇiya pikkha
mahū ṇa samatthima viraha sau tā acchauṃ vilavaṃti
pālī rūa pamāṇa para, dhaṇa sāmihi ghummaṃti
2-86 sijjāsaṇau
tuya samaraṃta samāhi mohu visama dviyau,
taha khaṇi khuvai kavālu na vāma karaṭṭhiyau
sijjāsaṇau na milhau khaṇa khaṭṭhaṃ ga laya,
kāvālaya kāvāliṇi tuya viraheṇa kiya
2-60 vivajjai, dhūmaiṇa (dhū jai ṇa ?)
sosijaṃta vivajjai sāse dīunhaehim̐ pasayacchī
nivaḍaṃta bāhabhara loyaṇai dhūmaiṇa siccaṃti

1.140.2

2-65 piya viraha vioe......kasu pahiya bhaṇeṃ
piya viraha vioe, saṃgama soe, divasa rayaṇi jhūraṃta maṇe,
ṇiru aṃgu susaṃtaha, vāha phusaṃtaha appaha ṇiddaha kiṃpi bhaṇeṃ
tasu suyaṇa nivesiya, bhāiṇa pesiya, mohavasaṇa bolaṃta khaṇe,
maha sāiya vakkharu, hari gau takkharu, jāu saraṇi kasu pahiya bhaṇe
‘‘saṃdesaḍau savittharu tuhu uttāvalau,
kahiya pahiya piya gāha vatthu taha ḍomilau||’’
2-100 paḍillo; boliyaṃto
2-103 par̤hiya (par̤hi); viyaseviṇu
eya vaya ṇa āinni vi dīhara loyaṇihiṃ
par̤hiya aḍilla viyaseviṇu mayaṇaukkoyamaṇihiṃ
2-104 tākaṃ tahaṃ (tākaṃ taha ?) mahakaṃtahaṃ (mahakaṃtaha ?)
jai mai ṇatthi ṇehu tākaṃ tahaṃ,
paṃṃthiya kajju sāhi maha kaṃtahaṃ
jaṃ virahaggi majjhaṇakkaṃtaha,
hiyau havei majjha ṇakkaṃtaha
caupai ikku jamakku ji dīsai
aḍila chaṃdu su buhahi salīsai
aḍillacchaṃdolakṣaṇam—catuṣpadeṣu eka sadṛśo yamako bhavati
sa vibudhaiḥ aḍillacchandaḥ kathyate
2-105 mayaṇāuhavahiya
kahii ṇa savittharu sakkau mayaṇāuhavahiya,
iya avattha amhāriya kaṃtaha siva kahiya
aṃgabhaṃgi ṇiru aṇarai ujjagau ṇisihi,
vihalaṃghala gaya magga calaṃtihi ālasihi
2-110 'turaṃiyau' (turiu)
pahiu bhaṇai pasayacchi turiyau ki bajjarahi
hiyau paḍakku paḍiu dīvaṃtari
ṇāi pataṃgu paḍiu dīvaṃtari
uttarāyaṇi vaḍḍhahi divasa,
ṇisi dakkhiṇa ihu puvva ṇiuiu
ducciya vaḍḍhahi jattha piya,
ihu tīyau virahāyaṇu hoiyau
'uttarāyaṇi' meṃ yadi mudrita prati ke anusāra 'ta' kā dvitva. honā svīkāra kara
mātrāem̐ 'puvva' śabda para samāpta ho jātī haiṃ| isake bāda pām̐ca mātrāem̐ honī

1.140.3

diyā hai, isalie maiṃne ise koṣṭha ke aṃtargata kara diyā hai| lekina jisameṃ donoṃ hī
utarāyaṇa vaḍḍhiha divasa,
ṇisi dakkhiṇa ihu puvva ṇioiu
ducciya buḍḍihi jattha piya,
ihu tīya a virahāyaṇu hoiu
gayau divasu thiu sesu bahiya gamu milhiyai
ṇisi atthamu bolevi divasi puṇu calliyai
biṃbāhari diṇa biṃva junha gosihi balai,
to jāiai a kajji mai aiāvalai,
jai na rahahi iṇi ṭhāi pahiya ! icchahi gamaṇu,
cūḍillau khar̤ahar̤au piyaha gāhāi bhaṃṇu
rayaṇi toi jāihau kajji hauṃ āvalai
aṇarai chāruchittu paccillai tajjai tāma daḍḍhae
ihu accariu tujjha ukkaṃṭhi saroruha amha vaḍḍhae
khaṃdhau duvai suṇevi aṃgu romāṃcittau
ṇeya pimma pāravaḍiu pahiu maṇi raṃjiyau
taha paya jaṃpai miyanayaṇi suṇihi dhīri khaṇu
kihu pucchau sasi vayaṇi payāsahi phuḍuvayaṇu,
ṇeya pimma parivāriu pahiu maṇa raṃciyau
taha jaṃpai miyanayaṇi suṇihi dhīrayasu khaṇu,
taha jaṃpai miyaṇayaṇi ṇisuṇi tuha dhīri khaṇu,
3-117 dasaṇihi, khayahi, kusuma saracchayahi
dasiu dasaṇihi bhuaṃgi aṃgu caṃdaṇu khayahi
khivai hāru khārubbhavu kusuma saracchayahi
daṃsiu dusaha bhuyaṃgi aṃgi caṃdaṇu tavai
khivai hāru khārubbhavu kusumasaricchayai
hariyaṃdaṇu sisiratthu uvari jaṃ leviyau
taṃ sihaṇaha paritavai ahiu ahiseviyau
“bhayabhesiya airāvai gayaṇi khivaṃtiyai"

1.130

'ulhavai ṇa keṇai virahajjhala puṇavi aṃga parihisayaṃ hi'
viraha havi taviya taṇu

1.104

hivai havei majjha ṇavakkaṃtaha