Samkshiptaramayana 1
Saṃkṣiptarāmāyaṇa 1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.51 — 1 part
1.1
śrīḥ
śrīmadgusubbakaviviracitam
saṃkṣiptarāmāyaṇam
sasītālakṣmaṇaṃ vande rāmaṃ rājīvalocanam
yannāmakīrtanālloko mucyate bhavabandhanāt
1.2
saṃkṣiptācca krameṇārthaiḥ saṃkṣipyādya mayā stutaḥ
svadeta rāmavṛttānto na kiṃ saṃśṛtadugdhavat
1.3
astyayodhtheti vikhyātā vaikartanamahībhujām
rājadhānī svayā lakṣmyā hasantīvāmarāvatīm
1.4
āsīddaśaratho nāma tasyāṃ nṛpatisattamaḥ
sarve ca vaśyā yasyāsanbalino nayacakṣuṣaḥ
1.5
so'napatyo'patyakṛtaṃ pūrṇatvaṃ śāstravitsmaran
adūyatāpūūrṇamānī śakratulyarddhibhāgapi
1.6
tenānuyuktaḥ putrārthaṃ cireṇa tapatā bhṛśam
pratyagdṛśāṃ praveko'tha brahmasūnurabhāṣata
1.7
āharanneva putrīyamṛśyaśṛṅgartvijaṃ makham
lapsyase kāmanārsiddhiṃ trivargalaghupādatim
1.8
ityukte guruṇā bhūpe'mātyā lālāṭikāḥ prabhoḥ
jagmustamāninīṣanto mūrttiṃ vaibhaṇḍakiṃ kṣaṇāt
1.9
yadā vidhivadānītha śānteśro mutirarcitaḥ
tadaiva śāntatāpo'bhūtputraṃ labdhveva bhūpatiḥ
1.10
tatastadupadiṣṭena vidhinā sa yathāvidhi
saptatantuṃ karoti sma putrīyaṃ sarayūtaṭe
1.11
rāvaṇopaplavaklāntānatha sendrānsuparvaṇaḥ
ādāya prayayau vedhā hariṃ kṣīrābdhiśāyinam
1.12
adrākṣuḥ kalaśāmbhodherāttavelā divaukasaḥ
bhujaṅgarājaśayanamarjaṃ garuḍavāhanam
1.13
gatāgateṣu saṃbhrāntādvarṣartunavanīradāt
prabhraṣṭamiva tacchābaṃ nīlāṅgarucimeduram
1.14
spṛṣṭo'tha kamalājānervidhātāpāṅgadhārayā
sahasrakṛtvaḥ prāṇaṃsītkāryaṃ cāsmai vyajijñapat
1.15
nidhyāya rakṣodurvṛttaṃ nirjarāṇāṃ ca durdaśām
sa babhāṣe śaraccandracandrikāsundarasmitaḥ
1.16
mā bhaiṣṭa devāḥ śokena kṛtaṃ bhūryetu rāvaṇāt
taṃ haniṣyāmi jhaṭiti nīhāramiva bhānumān
1.17
kiṃtu vaṃśe ragho rājeḥ putratvaṃ me gamiṣyataḥ
sāhāyyārthaṃ janayata tanayān kīśayonuṣu
1.18
itthamuktvau ramānāthe vrajatyakṣaṇoragocaram
kariṣyantastadādeśaṃ devā jagmuryathāgatam
1.19
prādurbhūtamabhaumānnaṃ dattvā strībhyastato'dhvare
upajagme purīṃ rājñā kṛtāvabhṛthakarmaṇā
1.20
atha kālena tatpatnyo garbheṇa cirakāṃkṣitām
prāpya śraddhālutāṃ sadyo jahuranyatra tāṃ dṛḍhām
1.21
kausalyā suṣuve rāmaṃ kaikeyī bharataṃ sutam
yamau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāpi guṇākarau
1.22
prasedurāpo jajvala bhāsvānmandaṃ vavau marut
tadā jagati sarveṣāṃ samaṃ samabhavānmahaḥ
1.23
kramāddadhuḥ kumārāste niḥśeṣāmuktaśaiśavāḥ
kaṅkapakṣādikaṃ bāhvoḥ kākapakṣaṃ ca mūrdhani
1.24
atha jātucidāgatya rājñā vidhivadārcitaḥ
kauśiko yajñarakṣārthamarthayāmāsa rāghavam
1.25
vasiṣṭhavākyāpagatarākṣasātāṅkamanyunā
kumāradvayamaspārśi kauśakāya mahībhujā
1.26
guruṃ tamanugacchantāvindropendrāvivādhvani
kāścidvidyāḥ kathāścāsmāllebhāte rāmalakṣmaṇau
1.27
tataḥ kṛśāśvopajñāni jṛmbhakāstrāṇi rāghavaḥ
ādade tāṭakāmāthe pāritoṣikadānmuneḥ
1.28
athārabdhamakhe tasmin jīvāyuktaṃ dhanuḥ param
sa cakārāśarānprājāvahaṃpūrvikayāgatān
1.29
samāptadīkṣaḥ svasyeva janakasya kratāvapi
śriyaṃ grāhayituṃ rāmaṃ viśvāmitro vyacintayat
1.30
apūrvaviṣayālokasukhibhyāmamarāpagā
sahaiva raghubālābhyāmuttīrṇā gādhisūnunā
1.31
madhyevartma cirādṛṣṭāmaśmibhūtāṃ tu gautame
punaḥ saṃdhāpayāmāsurasya mṛtpaṅktireṇavaḥ
1.32
vaideho munimāyāntamarhayitvārhatāṃ varam
avighnaṃ tapaso'pṛcchadrājyasyānāmayaṃ sa ca
1.33
paraspareṇa stuktorgādhigautamaputrayoḥ
rājā sānunayaṃ vākyamāha sīradhvajo'ntare
1.34
jijñāse kāvimau brahmannapi pārthivalakṣaṇau
lāvaṇyāmṛtadhārābhirmaṅkta iva cakṣuṣī
1.36
anayorjanmanā ko vā rājanyo dhanyatāṃ gataḥ
ityuktavantaṃ rājānaṃ pratyāha kuśikātmajaḥ 35
imau dāśarathī rājanbhrātarau rāmalakṣmaṇau
ānītau makha scratch kṣārthaṃ mayā daśarathāntikāt
1.37
eṣa rāmo'grajo'nena yajñavighnakarā hatāḥ
itaścāyaṃ puṇyajanān sarvān saṃsthāpayiṣyati
1.38
evaṃ palāśinoṃ prāṇaiḥ samaṃ nirvarttite kratau
prasaṅgādajaniṣṭāsya bhavatpādasiṣeviṣā
1.39
āropyānyairdukhāropameṣa kanyāpaṇaṃ dhanuḥ
tvāmadya kuryyānnistīrṇapratijñaṃ yadi manyase
1.40
tanvajānānnṛpatiḥ svādhīne'smin jane'nyavat
kiṃ vikalpena bhagavanyatheṣṭaṃ kriyatāmiti
1.41
atha tena kumāreṇāṭanyā ghaṭayatā guṇam
bhajyate sma dhanurdaṇḍo mānena saha dhanvinām
1.42
prahṛṣyādiśatastāvajjanakasya purodhasā
proṣitā kosalendrāya sītākalyāṇapatrikā
1.43
saṃmardajanitā dhūlirnṛṇāṃ digbhyaḥ sameyuṣām
sāketamithilāpatyoḥ praśame mutpayodharaiḥ
1.44
lakṣmaṇāyormilā deyetyājerāśāṃ sa pūrayan
kuśadhvajasute ca stāmanyayoriti cābravīt
1.45
pariṣkṛtaṃ kumārāste sthitamatyupame pade
maṇḍapaṃ śobhayāṃcakruḥ kṛtakautukamaṅgalāḥ
1.46
tadā dundubhinirghoṣī brahmaghoṣairdivaṃ yayau
puṣpavṛṣṭiśca devānāṃ paurānandajalairbhuvam
1.47
te catvāraścatamṛṇāṃ jagatpīḍāpahaṃ kramāt
kumārā rājaputrīṇāṃ vyadadhuḥ pāṇipīḍanam
1.48
sītayā janakādāttānaikayautakasaṃpadā
sānugo'tha samaṃ rāmaḥ pratasthe svāṃ purīṃ prati
1.49
rurodha kṣatrasaṃvartakuṭhārakrūradarśanaḥ
bhārgavo muniradhvānaṃ rāghavasya jigīṣayā
1.50
dṛpyatā muninā dattaṃ dhanureva na rāghavaḥ
nagnīcakāra taṃ cāyaṃ prāṇacyutimayārditam
1.51
mūrdhnyāśiṣaṃ bhṛgusutena dadhadvitīrṇāmaṃse ca taddhanurapi tasya mahānubhāvaḥ
sāketametya nayavitsakalaprajānāmāhlādako vidhurivājani rāmacandraḥ
1.51.p1
iti śrīmuhusubbakaviviracite saṃkṣiptarāmāyaṇe || bālakāṇḍaḥ