Pramāṇa · Search · About · API

Samkshiptaramayana (Saṃkṣiptarāmāyaṇa)

संक्षिप्तरामायण

Language
Sanskrit
Author
Muttusubbakavi
Extent
305 passages, 3,957 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Saṅkṣiptarāmāyaṇa [an epitome of the Rāmāyana.]; Purṇacandrodaya Press; 1901 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.1

śrīḥ
śrīmadgusubbakaviviracitam
saṃkṣiptarāmāyaṇam
sasītālakṣmaṇaṃ vande rāmaṃ rājīvalocanam
yannāmakīrtanālloko mucyate bhavabandhanāt

1.2

saṃkṣiptācca krameṇārthaiḥ saṃkṣipyādya mayā stutaḥ
svadeta rāmavṛttānto na kiṃ saṃśṛtadugdhavat

1.3

astyayodhtheti vikhyātā vaikartanamahībhujām
rājadhānī svayā lakṣmyā hasantīvāmarāvatīm

1.4

āsīddaśaratho nāma tasyāṃ nṛpatisattamaḥ
sarve ca vaśyā yasyāsanbalino nayacakṣuṣaḥ

1.5

so'napatyo'patyakṛtaṃ pūrṇatvaṃ śāstravitsmaran
adūyatāpūūrṇamānī śakratulyarddhibhāgapi

1.6

tenānuyuktaḥ putrārthaṃ cireṇa tapatā bhṛśam
pratyagdṛśāṃ praveko'tha brahmasūnurabhāṣata

1.7

āharanneva putrīyamṛśyaśṛṅgartvijaṃ makham
lapsyase kāmanārsiddhiṃ trivargalaghupādatim

1.8

ityukte guruṇā bhūpe'mātyā lālāṭikāḥ prabhoḥ
jagmustamāninīṣanto mūrttiṃ vaibhaṇḍakiṃ kṣaṇāt

1.9

yadā vidhivadānītha śānteśro mutirarcitaḥ
tadaiva śāntatāpo'bhūtputraṃ labdhveva bhūpatiḥ

1.10

tatastadupadiṣṭena vidhinā sa yathāvidhi
saptatantuṃ karoti sma putrīyaṃ sarayūtaṭe

1.11

rāvaṇopaplavaklāntānatha sendrānsuparvaṇaḥ
ādāya prayayau vedhā hariṃ kṣīrābdhiśāyinam

1.12

adrākṣuḥ kalaśāmbhodherāttavelā divaukasaḥ
bhujaṅgarājaśayanamarjaṃ garuḍavāhanam

1.13

gatāgateṣu saṃbhrāntādvarṣartunavanīradāt
prabhraṣṭamiva tacchābaṃ nīlāṅgarucimeduram

1.14

spṛṣṭo'tha kamalājānervidhātāpāṅgadhārayā
sahasrakṛtvaḥ prāṇaṃsītkāryaṃ cāsmai vyajijñapat

1.15

nidhyāya rakṣodurvṛttaṃ nirjarāṇāṃ ca durdaśām
sa babhāṣe śaraccandracandrikāsundarasmitaḥ

1.16

mā bhaiṣṭa devāḥ śokena kṛtaṃ bhūryetu rāvaṇāt
taṃ haniṣyāmi jhaṭiti nīhāramiva bhānumān

1.17

kiṃtu vaṃśe ragho rājeḥ putratvaṃ me gamiṣyataḥ
sāhāyyārthaṃ janayata tanayān kīśayonuṣu

1.18

itthamuktvau ramānāthe vrajatyakṣaṇoragocaram
kariṣyantastadādeśaṃ devā jagmuryathāgatam

1.19

prādurbhūtamabhaumānnaṃ dattvā strībhyastato'dhvare
upajagme purīṃ rājñā kṛtāvabhṛthakarmaṇā

1.20

atha kālena tatpatnyo garbheṇa cirakāṃkṣitām
prāpya śraddhālutāṃ sadyo jahuranyatra tāṃ dṛḍhām

1.21

kausalyā suṣuve rāmaṃ kaikeyī bharataṃ sutam
yamau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāpi guṇākarau

1.22

prasedurāpo jajvala bhāsvānmandaṃ vavau marut
tadā jagati sarveṣāṃ samaṃ samabhavānmahaḥ

1.23

kramāddadhuḥ kumārāste niḥśeṣāmuktaśaiśavāḥ
kaṅkapakṣādikaṃ bāhvoḥ kākapakṣaṃ ca mūrdhani

1.24

atha jātucidāgatya rājñā vidhivadārcitaḥ
kauśiko yajñarakṣārthamarthayāmāsa rāghavam

1.25

vasiṣṭhavākyāpagatarākṣasātāṅkamanyunā
kumāradvayamaspārśi kauśakāya mahībhujā

1.26

guruṃ tamanugacchantāvindropendrāvivādhvani
kāścidvidyāḥ kathāścāsmāllebhāte rāmalakṣmaṇau

1.27

tataḥ kṛśāśvopajñāni jṛmbhakāstrāṇi rāghavaḥ
ādade tāṭakāmāthe pāritoṣikadānmuneḥ

1.28

athārabdhamakhe tasmin jīvāyuktaṃ dhanuḥ param
sa cakārāśarānprājāvahaṃpūrvikayāgatān

1.29

samāptadīkṣaḥ svasyeva janakasya kratāvapi
śriyaṃ grāhayituṃ rāmaṃ viśvāmitro vyacintayat

1.30

apūrvaviṣayālokasukhibhyāmamarāpagā
sahaiva raghubālābhyāmuttīrṇā gādhisūnunā

1.31

madhyevartma cirādṛṣṭāmaśmibhūtāṃ tu gautame
punaḥ saṃdhāpayāmāsurasya mṛtpaṅktireṇavaḥ

1.32

vaideho munimāyāntamarhayitvārhatāṃ varam
avighnaṃ tapaso'pṛcchadrājyasyānāmayaṃ sa ca

1.33

paraspareṇa stuktorgādhigautamaputrayoḥ
rājā sānunayaṃ vākyamāha sīradhvajo'ntare

1.34

jijñāse kāvimau brahmannapi pārthivalakṣaṇau
lāvaṇyāmṛtadhārābhirmaṅkta iva cakṣuṣī

1.36

anayorjanmanā ko vā rājanyo dhanyatāṃ gataḥ
ityuktavantaṃ rājānaṃ pratyāha kuśikātmajaḥ 35
imau dāśarathī rājanbhrātarau rāmalakṣmaṇau
ānītau makha scratch kṣārthaṃ mayā daśarathāntikāt

1.37

eṣa rāmo'grajo'nena yajñavighnakarā hatāḥ
itaścāyaṃ puṇyajanān sarvān saṃsthāpayiṣyati

1.38

evaṃ palāśinoṃ prāṇaiḥ samaṃ nirvarttite kratau
prasaṅgādajaniṣṭāsya bhavatpādasiṣeviṣā

1.39

āropyānyairdukhāropameṣa kanyāpaṇaṃ dhanuḥ
tvāmadya kuryyānnistīrṇapratijñaṃ yadi manyase

1.40

tanvajānānnṛpatiḥ svādhīne'smin jane'nyavat
kiṃ vikalpena bhagavanyatheṣṭaṃ kriyatāmiti

1.41

atha tena kumāreṇāṭanyā ghaṭayatā guṇam
bhajyate sma dhanurdaṇḍo mānena saha dhanvinām

1.42

prahṛṣyādiśatastāvajjanakasya purodhasā
proṣitā kosalendrāya sītākalyāṇapatrikā

1.43

saṃmardajanitā dhūlirnṛṇāṃ digbhyaḥ sameyuṣām
sāketamithilāpatyoḥ praśame mutpayodharaiḥ

1.44

lakṣmaṇāyormilā deyetyājerāśāṃ sa pūrayan
kuśadhvajasute ca stāmanyayoriti cābravīt

1.45

pariṣkṛtaṃ kumārāste sthitamatyupame pade
maṇḍapaṃ śobhayāṃcakruḥ kṛtakautukamaṅgalāḥ

1.46

tadā dundubhinirghoṣī brahmaghoṣairdivaṃ yayau
puṣpavṛṣṭiśca devānāṃ paurānandajalairbhuvam

1.47

te catvāraścatamṛṇāṃ jagatpīḍāpahaṃ kramāt
kumārā rājaputrīṇāṃ vyadadhuḥ pāṇipīḍanam

1.48

sītayā janakādāttānaikayautakasaṃpadā
sānugo'tha samaṃ rāmaḥ pratasthe svāṃ purīṃ prati

1.49

rurodha kṣatrasaṃvartakuṭhārakrūradarśanaḥ
bhārgavo muniradhvānaṃ rāghavasya jigīṣayā

1.50

dṛpyatā muninā dattaṃ dhanureva na rāghavaḥ
nagnīcakāra taṃ cāyaṃ prāṇacyutimayārditam

1.51

mūrdhnyāśiṣaṃ bhṛgusutena dadhadvitīrṇāmaṃse ca taddhanurapi tasya mahānubhāvaḥ
sāketametya nayavitsakalaprajānāmāhlādako vidhurivājani rāmacandraḥ

1.51.p1

iti śrīmuhusubbakaviviracite saṃkṣiptarāmāyaṇe || bālakāṇḍaḥ

2.1

gaccha mātulakule svabāndhavānprīṇayanvasa virotsukāniti
ājñayā pituruktasodarastajjagāma bharato mahāmatiḥ

2.2

ekadā sa cakame jarannṛpo durmaraṃ ciradhṛtaṃ bhuvo bharam
ātmaje laghayituṃ damojjvale sarvasaṃvananasadguṇākare

2.3

tadvibhedayitukāmayeritā kekayī hitagireva kubjayā
ityaśiśravat nṛbhuje varo dehi me yudhi purā pratiśrutau

2.4

tatra śāstu bharato vasundharāmeka evamaparo varastu me
rāma āśritamunivrato vane saṃcaratviti samāścaturdaśa

2.5

vajrapātaparuṣaṃ niśamya tatsatyavāñśravaṇadāraṇaṃ vacaḥ
kṛttamūla iva bhūruhastadā rāma heti nipapāta bhūpatiḥ

2.6

nirdayatvamupadarśya yāvatīrujjagāra ruśatīḥ sa yoṣiti
sāpi bhūbhṛji nirūpya durmatistāvatīratha mṛṣārthavāditām

2.7

rāghavāya pitaraṃ śucāturaṃ vīkṣya śaṅkitadhiye tvatadvide
baddhakautukakarāya pṛcchate tannidānamapabhīruvāca sā

2.8

tvaṃ tapasya vipine tavānujaḥ pālayatvavanimanya śocane
hetureṣa iti māturādade śāsanena saha so'pi valkalam

2.9

ruddhayāpi racitānuyātrayā sītayeva saha pauracetasā
āruroha sa sumantrayantritaṃ syandanaṃ raghupatiḥ salakṣmaṇaḥ

2.10

bhillabhūpadupanītanausamuttīrṇanirjarataraṅgiṇījalaḥ
saṃcacāra sa sadārasodaro navyakalpitajaṭastapovane

2.11

āvahāñśirasi bhūṣaṇaṃ muneraṅghrireṇumanujena nirmite
citrakūṭabhuvi parṇamandire sītayā sukhamuvāsa rāghavaḥ

2.12

sārathistu punarāgame vibhorāśayādiva manorathaṃ ratham
saṃnivartya suranimnagāttaṭādārta ācchadayathāpuraṃ puram

2.13

rāmaśūnyarathadarśanātparaṃ pauramunna virarāma kevalam
putraśokadavadagdhacetasaḥ prāṇavāyurakhilo'pi bhūpateḥ

2.14

bhūpavikramakathānurodhanai rāmasadguṇacaritravarṇanaiḥ
kekayādhipasutāvigarhaṇaiḥ pūrapūrvakhilapaurarodanaiḥ

2.15

deśikasya bharataḥ sudhīstu saṃdeśatastadanu mātulānnayāt
muktarāśmituragaḥ sahānujaḥ pūrṇataṃ nijamano'nvadhāvata

2.16

śaṅkitaṃ puramavekṣya pādayorānataṃ bharatamamba me guruḥ
kutra veti pitṛdarśanotsukaṃ tvapriyaṃ priyamivāha kekayī

2.17

tvatkṛte śithilitaṃ nṛpāhataṃ vatsa rāmamakuṭābhiṣecanam
drāvitaśca vanameva rāghavaḥ sītayā vidhṛtavalkalājinaḥ

2.18

tātamātmajaviyogaśokataḥ saṃskuruṣva vidhivanmṛtaṃ tataḥ
pauravṛddhakṛtamaulisecano niḥsapatnamanubhuṅkṣva cāvanim

2.19

ityuparyudhasakhī yadā hi gīrasya karṇamaviśatsvamātutaḥ
sadya eva hṛdayaṃ tadājahāccetanā paramasahāyavedanam

2.20

labdhasaṃjña uru bhartsayanprasūṃ dhigvigarhitamadhikarūkṣayā girā
tadgṛhātsa sahodaraḥ śucā tapyamānahṛdayo viniryayau

2.21

saṃskriyāṃ tu pituraurdhvadaihikīmāhitāgnividhinā vidhāya saḥ
prārthito'tha makuṭāya mantribhiḥ pratyabhāṣata puraḥsaraḥ satām

2.22

dhārayeya makuṭaṃ tadā hyahaṃ daṇḍakāsu na labheya ceddvayam
āśramaṃ tapasituṃ tathā jaṭāsaṃyamāya ca vaṭaśrutaṃ payaḥ

2.23

ityudīrya kṛtinaṃ kṛtodyamaṃ daṇḍakāvaniṣevaṇāya tam
āśiśusthaviramanvagurjanā rāghavākhyamamṛtaṃ pipāsavaḥ

2.24

dhūlibhirnijapadotthitābhirutpāditāmaradhunīkalaṅkayā
senayā sa caturaṅgayābhavanmātṛbhiśca pathikaḥ purodhasā

2.25

rāmameti bharato'bhiṣeṇakaḥ kiṃ dviṣanniti vitarkayangṛhaḥ
śuddhamasya vimṛśaṃstadāśayaṃ taṃ mudā suranadīmatītarat

2.26

ātitheyavidhisatkṛtaṃ bharadvāja āryapadasevyotsukam
tannivāsakathayā vyaśiśramaddīnadīnamatha taṃ munivratam

2.27

taṃ vilokya vijigīṣayodyataṃ lakṣmaṇaṃ vimayati sma rāghavaḥ
vatsa maivamapade padaṃ kṛthā arhatāṃ hi bharato'graṇīriti

2.28

tatra parṇakuṭikāgrasīmani sthaṇḍile'jinasamāvṛte sthitam
cīriṇaṃ jaṭinamāvṛtaṃ mṛgaiḥ sevyamānamanujena ca striyā

2.29

vīkṣya rāmamatadarhadurdarśaṃ durnivārataraśokavegataḥ
matkṛte vyasanamīdṛśaṃ vibhormāṃ vigityanupadaṃ vigarhayan

2.30

prāpya sādhurabhiśastatāmiva svātmanātmani viśanniva hriyā
pādamūlamamavāpya vihvalastvārya heti bharato'patadbhuvi

2.31

taṃ tathā patitamākulaṃ samāśvāsya samyagitarāṃśrva pūjayan
rāghavaḥ pituravetya tāṃ gatiṃ tāta heti vilalāpa duḥkhitaḥ

2.32

vṛttavānativayāśca te pitā naiṣa śocya iti vṛddhabodhitaḥ
lakṣmaṇena saha pāralaukikī ścakrimān raghupatiḥ pituḥ kriyāḥ

2.33

taṃ samāpya vidhimāgataṃ punaḥ saṃpraṇamya padayormuhurmuhuḥ
saṃsādayitukāma ūcivān sāñjalirbharata āryamāryadhīḥ

2.34

ārya sonnatijuṣāṃ satāṃ gaṇaiḥ saṃyutāpi bhṛśabhāsurātmanam
rājani tvayi vanaṃ gate purī śarvarīva na virājatetarām

2.35

lokanātha kimanāthavattvayā nāthavatyapi viṣīdati prajā
tāmavaihi vaha jahīhi vā dhuraṃ sarvathāpi khalu durbahāṃ mayā

2.36

ityakaitavamanoramāmasau bhāratīmatha niśamya bhāratīm
rāghavo muditamānaso'pyupacchandayannijagirā tamabravīt

2.37

vatsa kiṃ pitṛnideśavarttanādanyadasti karaṇīyamuttamam
śrūyate hi vinimiya vārdhakaṃ yo'dadātsvagurave nijaṃ vayaḥ

2.38

tena tātavacanaṃ tadāvayoha pālyamityupadiśan raghūdvahaḥ
pāduke pratimukhāvivātmano nyāsayan sa bharataṃ nyavīvṛttat

2.39

pratyāvṛttaḥ kathamapi tataḥ pāduke so'bhiṣicya
nandigrāme divasagaṇanāttatparo bhrāturāsta
rāmastvadriṃ janaparicayāttāpasānāṃ ca bhāvānmuñcannatrairapi bahumataḥ prāviśaddaṇḍakāyām

2.39.p1

iti śrīmuhusubbakaviviracite saṃkṣiptarāmāyaṇe ayodhyākāṇḍaḥ

3.1

āraṇyakāṇḍaḥ
praviśya rāmo vipinaṃ salakṣmaṇaḥ kṣatatajāmbūnadavarṇayā śriyā
cacāra dhanvī gagane marutsakhaḥ sahendracāpastaḍiteva toyadaḥ

3.2

virādhanāmātha niśācarastayornirudhya mārgaṃ varadānadarpitaḥ
striyaṃ prasahyāpaharan raghūdvahapratāpavahnau śalabhatvamīyivān

3.3

upasthitaṃ śakramapi prayāpayan priyātithiṃ rāghavamarcayanmuniḥ
samakṣamasyaiva tanuṃ tyajandivaṃ surārcito'gāccharabhaṅga ātmavān

3.4

tataḥ sutīkṣṇāśramametya tatra te susatkṛtāstena phalādibhistrayaḥ
sukhena tāṃ nyuṣya niśāṃ paredyavi praṇamya tenānumatāḥ pratasthire

3.5

samudravindhyāvagate gabhīrimonnatī viruddhe api yatra susthite
tamāśramasthaṃ munimetya bhaktito nanāma rāmo nijanāma kīrtayan

3.6

vilokya devāyatanāni vismitaṃ hutāgnirenaṃ vidhivatsamarcayan
dadāvagastyo'mitadīpti vaiṣṇavaṃ dhanuḥ sa tasmai saniṣaṅgasāyakam

3.7

tadāśramātpañcavaṭīṃ dviyojanāṃ tadājñayā dāśarathirvrajanpathi
sametya gṛdhrādhipatiṃ jaṭāyuṣaṃ pituḥ sakhāyaṃ pitṛvanmamāna saḥ

3.8

sahaiva tenaitya vivakṣitaṃ sthalaṃ same pradeśe sahajena nirmitām
sa parṇaśālāṃ sukhamāvasatsamaṃ videhaputryā tridivaṃ yathāmaraḥ

3.9

śaratsu bahvīṣu gatāsu haimane vagāhanāyāpararātra utthitaḥ
godāvarīṃ sa priyayā saha vrajannūce'nujenānugatena rāghavaḥ

3.10

himāgame'smin jaḍavātaduḥsahe duḥsparśatoye bharato bhavāniva
sarvātmanānuvrata āryamāryadhīrdhruvaṃ jalaṃ sāravamadya gāhate

3.12

kiṃ tvasya mātā dayitā pituśca naḥ kathaṃ nvanāryaivamabhūditīrite
na mātaraṃ garhaya taṃ tu toṣṭuhi tvamityaśāttaṃ priyabāndhavo'nujam 11
athāśrame rāmamupasthitāśarī sudurbhagā vai subhageva kāmukī
jihīrṣurāryāṃ vitathe manorathe nirākṛtā vigrayatānujanmanā

3.13

narāśaṃkātatsvasṛvaikṛtaṃ vidan ruṣā janasthānacaro niśācaraḥ
balaṃ samastaṃ tarasābhisārayan kharo raṇāyaabhisasāra rāghavam

3.14

dhvaniṃ dhvajinyā rajanīcareśiturdravantamāśādhvani sādhvasādripum
tadānumāyeva haṭhādavapluto rurodha taṃ rāmaśarāsanadhvaniḥ

3.16

ghnato'pi rakṣāṃsyanayo na hi prabhoryadraktarūpā vividhāstadutthitāḥ
yutāḥ surībhiśca payodhibhiḥ priyāḥ sarvaṃ hitāyaiva mahatsamīhitam 15
balaṃ nirīkṣya svabhujāvaśeṣitaṃ kharastadā roṣakaṣāyitekṣaṇaḥ
śarairabhāṅkṣīdraghunāthakārmukaṃ punastathānyaiśca tanutramacchidat

3.17

rāmo gṛhītvā kavacī śarāsanaṃ saṃ vaiṣṇavaṃ jyāmadhiropayan kṣaṇāt
udghoṣayankuṇḍalayāṃbabhūva tattadā kharasyāpyabhito lipiṃ vidhiḥ

3.18

dṛṣṭvā janasthānamakaṇṭakīkṛtaṃ rakṣaughnamantraṃ yudhi vīrarāghavam
atīva hṛṣṭā vavṛṣustathā surā yathāvacīyeta sumaṃ suradrume

3.20

niśamya vṛttaṃ nikhilaṃ svasurmukhānniśācarāṇāmadhipo'tha rāvaṇaḥ
nijaghnuṣaḥ svānsuhṛdaḥ pratikriyāṃtadīyābhāryāharaṇaṃ sma manyate 19
mārīcamāsādya tadarthamekakastapasyatā tena yathārhamarhitaḥ
niveditābhyāgamahetunā bhṛśaṃ taptena pathyārthamabodhi rāvaṇaḥ

3.21

jijīviṣā cejjananīva jānakī saṃmānanīyā dayitā kharadviṣaḥ
tathānubhūtaṃ hi mayaiva tadbalaṃ bibhemi rephādipadaśruteryathā

3.22

tanmā kṛthā durmatimanyathā punarna tvaṃ na cāhaṃ na ca rakṣasāṃ kulam
ityādikaṃ bījamivoptamūṣare vyarthaṃ vidanhemamṛgo babhūva saḥ

3.23

avetya tasminhariṇe hiraṇmaye priyābhilāṣaṃ raghunāyako yadā
tamanvadhāvīdiṣucāpabhṛttadā svayaṃ ca labdhāvasaraḥ paretararāṭ

3.25

rābhāsrataḥ puṇyajano bhavannayaṃ tvākranda hā jānaki lakṣmaṇeti ca
kusumbho viṣṇuḥpadaṃ magno'pi sannaho jagattyāṃ patitastadābhavat 24
tadārttaśabdākulayārthayerite gate sumitrābhuvi rāghavāntikam
jahāra sītāṃ vijane sa rāvaṇo haṭhājjigīṣorasubhirjaṭāyuṣaḥ

3.26

athānyamākrandamakindatīṃ miyā cokuśyamānāṃ patimātmadaivatam
atarkite śokamahaudadhau plutāmaśokamenāmanayo'nayatsvayam

3.30

salakṣmaṇastvāśramametya rāghavo vilokya śūnyaṃ dayitāṃ tatastataḥ
vicitya vikruśya vilapya cāsakṛnmumoha kutrāpyanavāpya tadgatim 27
sa labdhasaṃjñaḥ sahalakṣmaṇo vane caran jaṭāyordaśayā vraṇe hataḥ
tamuttamāṃ saṃskriyayā gatiṃ nayan kṛtānukārī tadṛṇādamucyata 28
videhaputryā vicicīṣayā punaḥ pratasthuṣoḥ dakṣiṇakānanaṃ tayoḥ
nirudhya mārga niśicaryayomukhī virūpaṇācchūrpaṇakhāsakhīkṛtā 29
bhujau kabandhasya nikṛtya hiṃsakau tadīyadehaṃ praṃdare dahanvibhuḥ
vidhūya śāpaṃ divamārurukṣatā tenopadiṣṭarāṃ padavīmaśiśriyat

3.31

saparyāṃ svīkurvannatha pathi śabaryā viracitāṃ
sasodaryo bhāryāvirahabhṛśaparyākulamatiḥ
atīva svacchāmbhaḥ surabhivanavātaṃ pikaravaiḥ
saraḥ pampāmikhyaṃ virahijanakampāvahamagāt

3.31.p1

itiśrīmuddusubbakaviviracite saṃkṣiptarāmāyaṇe || araṇyakāṇḍaḥ

4.1

kiṣkindhākāṇḍaḥ
sa tāṃ manojñāṃ sarasīṃ vilokya vasantalakṣmyā ca viśeṣaramyām
priyāviyogārtimatipravṛddhāṃ soḍhuṃ naśaktaḥ karuṇaṃ vyalāpīt

4.2

priyāṇi me yāni purā tayāsaṃstānyeva jātānyadhunāpriyāṇi
idaṃ saroratnamime vanāntā ayaṃ ca kālaḥ kva gatāsi sīte

4.4

nirviṣṭavāṃllakṣmaṇa mādhavo'yaṃ dhruvaṃ kaṇehatya vanālikāntām
kuto'nyathāsyā nakharākṣatāni mamāpi tatsyādyadi sā priyā syāt
na tāpayedanyamiti śrutaṃ te nāstīti manye kalahaṃsa yattvam
priyāṃ tavāliṅgya mamāgrato māṃ tadduḥkhadīnaṃ kaluṣīkaroṣi

4.5

nāhaṃ viṣīdāmi tathā hṛtāṃ tvāmayaṃ tu bāle mama śokahetuḥ
vicintya nityaṃ vayaso'dhruvatvaṃ kālaṃ ca bhogena vinaiva yāntam

4.6

vinaṣṭabandhuṃ vilayonmukhaṃ māṃ vāmaḥ prahṛtyāpi na hanti kāmaḥ
muhurmuhurjānaki jānakīti śaśvatsamāśvāsyata lakṣmaṇena

4.7

tau vīkṣya vāliprahitāvibhāvityātaṅkinā sūryabhuvā nisṛṣṭaḥ
kapirhanūmāniti buddhivittaḥ purastayoraha vahanvaṭutvam

4.8

narṣī purāṇau saśarau na cendropendrau ca bhūsparśipadau yuvāṃ sthaḥ
tapasyayautpattikasaṃpadorvāṃ citrīyate sādhyavimarśi cetaḥ

4.10

śokaṃ mahāntaṃ hṛdi lakṣaye vāṃ bālpena tapyeta hi rūpamīdṛk
sugrīva ākāṅkṣati vānarendaḥ sakhyaṃ bhavadbhyāṃ yadi rocate vām
itthaṃ yathāvatsvakathāṃ nivedya tadākṛtipratyayito hanūmān
saumitriṇākhyātatadīyavṛttaḥ plavaṅgarājā samadīdhapatsrau

4.11

ubhau ca tulyavyasanābhibhūtau tāvṛśyamūke naravānarendrau
vahniṃ purodhāya mitho vyadhattāṃ maitrīṃ pratīkārakṛte kṛtāntām

4.12

devyārpaviddhānyapahārakāle sugrīvalabdhānyadhunārpitāni
dṛṣṭvā'nubhūtābharaṇāni rāme saumitrirāśvāsayadārtarūpam

4.13

vṛtrārisūnoratha durjayatvaṃ mitrasya sūnau kathayatyaśeṣāt
saptaikabāṇena tarūnvibhidya pratyāyayāmāsa raghūdvahastam

4.14

tataḥ pratītaḥstapanasya putraḥ sahaiva tābhyāṃ svapurīmupetya
āhvāsta sa bhrātaramāhavāya jambhārisūnuṃ jagadekavīram

4.15

pradharṣaṇāṃ vālyapi tāmapūrvāmamṛṣyamāṇastarasābhipatya
utsekabhājā yuyudhe'nujena gandhadvipeneva gajendraśatruḥ

4.16

ākāraceṣṭādibhiraikarūpyāsau yudhyamānāvavivicya rāme
nirudyame'dudruvadadrimārkirbalīyasā drāgariṇābhiṣannaḥ

4.18

rāmastvapadhvāntadhiyā vihaste tūṣṇīkamāsīnamadhomukhaṃ tam
vibhāsya tattvoktibhiraṅkayitvā galyā niyoktuṃ prajighāya bhūyaḥ 17
tasyābhiyogātpumarāhataḥ saṃsraṃso'pahārādiva hemamālī
nivartya tārāmapi sāntvayantīmabuddha diṣṭasya balena kaṣṭaḥ

4.19

vakṣasyakasmādviśikhā śareṇa patanpṛthivyāṃ rudhirāktagātraḥ
praśāntatejāḥ plavageśvaro'bhūdambhomukho bhānurivoparaktaḥ

4.20

kṣaṇātsa dadṛśa puruṣaṃ sacāpaṃ mahābhujaṃ sūryasutānuyātam
ayaṃ prahartetyavadhārya samaṃ vanyavidhikṣepa jagādarāghavam

4.21

na nāma te sama sadyaḥ mahīśāṃ matyāṃ sadharmaṇamanantaraṃ ca
sāhyaṃ vyajeṣṭhāḥ syātastvāmiyo rūpeṣu caikaṃ mṛgayārasajñaḥ

4.22

uktā'tha rāmeṇa mayādya daṇḍo bhrātṛdruhaste vihito hitāya
svaryāhyapāpastvamiti vyaraṃsītpāruṣyavādādiva jīvitācca

4.23

āśvāsya tārāmatha vīrapatnīṃ saṃskārya taṃ tajjanuṣāṅgadena
taṃ yauvarājye nyadadhātkapīnāṃ rājye ca sugrīvamamoghasaṃvit

4.24

labdhāspade pratyupakārakāle varṣāntamāśrutya gate vyavasthe
rāmo girau prasravaṇe nyavātsītsahānujastatsamayapratīkṣaḥ

4.26

savidyuto vyomani vārivāhāndṛṣṭvā bhṛśoddīpikāmavahniḥ
cakre' dhīro'pyacalāsthito'pi vimuktakaṇṭho'tha sa roditi sma 25
parjanyaghoṣeṇa tu yanna bhīrurmuhurmuhurmāṃ paripasvaje sā
sa eṣa kālo mama varddhamo'pi mahāpriyasyāliṃgato'dya jātaḥ

4.27

candrānane haṃsagate'mbujākṣi toyātpiśokāsitamandapakṣme
hā hā ajanmā samayo mameya vijīyamāno'pi tavādyadharmaḥ

4.28

evaṃ vilapirapavāhya varṣāḥ kṛcchre vyatīte bahuśo nirāśaḥ
sa lakṣmaṇaṃ preṣayati sma vatsa kapiṃ kṛtaghnaṃ drutamāhareti

4.29

tasminsahāmaviṣe tathaitya purāntikaṃ kiṃcidutsasṛjye
kṣubhyatkapīndraprahitāya tārā saumitrimūce madalolatārā

4.30

tvameva kāmavyasanāni vetsi catvāri vā kaṣṭatamāni teṣu
cirāttadāsādya tava prasādāttatra prasakto na punaḥ pramattaḥ

4.32

sa cādya sarvaiḥ saha yūthanāthaiḥ pratīkṣate tvāmiti sāntvatena
saumitriṇā prāpya vibhuṃ kapīndraḥ sarvādyamasmai svabalasya cakhyau
tasyānumatyā plavagāstadodhe sugrīvasaṃdeśamathāvahantaḥ
āśāntametyāpyanavāpya sītāmāyāṃścavākīgatasainyavegama

4.33

tāṃ dakṣiṇasyāṃ diśi tatra tatra vicitya daivānnibiḍāndhakāre
bile patitvā bhramataḥ kapīndrānsvayaṃ prabhāśvāsya nināya vartma

4.34

tānmartukāmānsamayātipātātprasaṅgavijñātajaṭāyuvṛttaḥ
nirdiśya pāre'mbudhitīvaraṅkāṃ saṃpātirujjīvayati sma gṛdhraḥ

4.35

duṣpārapāraṃ tarituṃ gabhīraṃ magnodyameṣvambunidhiṃ baleṣu
ṛkṣādhipo dhīsacivaścirāyurekāntasaṃsthaṃ hanumantamūce

4.36

kasmādimāmātyayikīṃ daśāṃ naḥ paśyannudāsse jagadekamalla
tvaṃ sūryyabimbaṃ phaladhīrjighṛkṣurvrajāhato'drau nyapatanhanūman

4.37

tvaṃ vāyusūnustatsadṛśaśca kasyānna buddhyase kuṃbhajapītaśeṣam
tatsāgaraṃ goṣpadavallaṅghaya prasāṃśca naḥ trāhi yaśo labhasva

5.2

stutaivaṃ sarvavānaravaraiśca valipauruṣayuktahari
kurvannaṭṭahāsa kupitanaharivānadattāravāca
vārāhaṃ sūpamāno vapuriva muddṛtapucchaśca bhīmasattvahanūmān
pārāvāraṃ sa reje pralayacaramahāmatsyavatpārayiṣyan 38
iti śrīpuruṣottamakavikiracite saṃkṣiptarāmāyaṇe
kiṣkindhākāṇḍaḥ samāptaḥ
sundarakāṇḍaḥ
tato mahendrātsalilādhiṃ titīrṣuḥ saṃstambhya bāhū caraṇau nipīḍya
udgrakaṇṭho hṛdi ruddhavāyuḥ sa utpapātordhvamudīkṣamāṇaḥ
pracaṇḍavegāhatavṛkṣakhaṇḍaḥ prasāritoccaṇḍabhujaprakāṇḍaḥ
avyāhatasvairagatirjagāma dhanuścyuto rāmaśaro yathau

5.3

āpṛcchaya sāntvena hiraṇyanābhaṃ haraśvo'tivṛddhāṃ surasāmatītya
chāyākṛṣaṃ rātricarīṃ pramathya sukhaṃ yayau dakṣiṇamabdhitīram

5.5

viśanniśākau puradevatāṃ sa vijitya mṛtyoḥ prathamopahāram
candrojjvalāyāṃ niśi tatra tatra bhūtvālpakāyo vicinvaya sītām 4
śuddhāntagā rākṣasarājakāntā dṛṣṭvāpi nidrāvivaśā niśīthe
na vaikṛtaṃ kiṃcidavāpa devyā adarśanāttu vyathito mahatsaḥ

5.6

yadṛcchayāśokavanīṃ praviśya prasārya sarvatra dṛśaṃ tarusthaḥ
dadarśa sītāṃ malinaikavastrāṃ tapasvinīṃ paṅkavidigdhagātrām

5.7

ūṣmāyamāṇaśvasitoparaktāṃ bāṣpāyamāṇākṣiviluptalakṣmīm
mahopavāsāgratakarṣitāṅgīṃ rāmāsthayā kevalamapraṇaṣṭām

5.8

tāmekapalīṃ janakātmajeti prasaktadhīrhetubhirūhamānaḥ
rāmo vinemāmapi jīvatīti suduṣkaraṃ vā idamityamaṃsta

5.9

atrāntare rāvaṇamāpatantaṃ smarāturaṃ saṃvṛtamaṅganābhiḥ
vilokya bhītā kadalīva vāte duḥkhāsikāmāpa videhaputrī

5.10

tasyāḥ samakṣaṃ patidevatāyāḥ sa kṣudrabuddhiḥ pralalāpa pāpaḥ
dṛṣṭraiva kiṃ māṃ mayi sānuśayaṃ bibheṣi śiṣṭeṣvi vilīyase'ṅge

5.12

na te'sti śokāvasaro'dya bhīru sarveśvare mayyapi dāsabhūte
yātaṃ na cāyāsyati yauvanaṃ te snehānuvṛttirvihitā na pratyau
sa tāpasastadvirahāddanānte mṛto hato vā yudhi yātudhānaiḥ
samudramāsādya ca kiṃ karotu prasīda śuṣkādvirivāgnilābham

5.13

priye tyajeyaṃ mama jīvitāntaṃ sarvaṃ tvadarthaṃ yadi manyase tvam
ityādyanāryaṃ pralapantamagre tṛṇaṃ vinikṣipya jagāda sādhvī

5.14

kulaṃ ka śīlaṃ ca vaṃśakulyādarśaṃ na śaṃsase tvaṃ paradāracora
spṛṣṭā'pyasaṅgātsitāmvrataṃ vadhūmadyaiva māmarpaya lokanāthe

5.15

sa hi prapanne śaraṇaṃ śaraṇyaḥ prapatsyati tvayyapi dīnabandhuḥ
tvarasva sevyañcamathāvāptāḥ kule kule te na caranti yāvat

5.16

pathyāvamattarhityaṃ tayuktimenāṃ vaśyāṃ kurudhvaṃ sakalairupāyaiḥ
iti krudhādiśya niśācarīḥ sa yayāvanarthe 'rthamatirniśānte

5.17

tato bhṛśaṃ tarjanabhartsanādyaistāṃ kleśayantī rajanīcaraustāḥ
rakṣaḥkulānarthadamātmadṛṣṭaṃ duḥsvapnamuktvā trijaṭā rurodha

5.18

sā sānvitāpyutkaṭamanyurātmatyāgāya bālā kṛtaniścayātha
dṛṣṭvā nimittāni śubhāni pūrvaṃ siñcāmi kiñcitkṣapitāvatatye

5.19

tasminkṣaṇe kīrtitasūryavaṃśaḥ śanaiḥ śanaiḥ pratyamitāṃ sa devīṃ
praṇamya vṛttaṃ nikhilaṃ nivedya samarpayāmāsa ca rāmamudrām

5.20

tāṃ dṛṣṭarūpāṃ kapiranekadhābhi rāśvastikāṃsvāmiti tarpayitvā
vācaṃ śarīraṃ ca tapodyatajño dvayaṃ ca saṃkocya punarbabhāṣe

5.21

sthāne tvedaṃ raghuvīrapatni kartā priyaṃ te prabhumetya sainyaiḥ
tvaddevyabhijñānamavāpya kiṃcidrāmāntikādya tsarate mano me

5.22

cūḍāmaṇiṃ māpya tato hanūmāndhārādharonugrahavārṣikaṃ ca
devīmanujñāpya trivikramethī vyāghitayārthī kṛtadhīḥ kṛtārthaḥ

5.23

dṛṣṭāya devī na punā sthitostaddṛṣṭādyavaśyaṃ vijigīṣuṣedyam
tattpādanaṃ tarkayutāvamatra manye pramadyakṣabhi vanaṃ tadetat

5.25

evaṃ viniścitya vanaṃ pramādhyāmabhyarha rākṣasarāḍmuktān
nirjambhivān kiṃkarākhyānupradrisenādhipāṃstattanayaṃ ca so'kṣam 24
antarhite śakrajitā prayukta brahmamahāstre vivaśassakathaṃcit
rakṣobhirākṛṣya sa nīyamāno dadarśa taṃ rākṣasarājayauvanam

5.26

daśānanaṃ viṃśatibāhupīnaṃ catuṣpadaṃ sāpalakantinīkam
surāṅganācāmaravījyamānaṃ mahāsanasthaṃ suralokaśatrum

5.27

taṃ tejasā dīptamavekṣya mene na cetsadrūpovadatra mahāvadharmā
ayaṃ sa īṣṭe sasurāsurasya sacakravālasyerganāvo'pi ceti

5.28

so'pi plavaṅgaṃ hutahemavarṇaṃ piṅgekṣaṇaṃ vidrumaraktatalpam
mahāhanuṃ vajratanuṃ pragalbhaṃ dṛṣṭvāśarāṅke nna viśiṣmaye ca

5.29

pṛṣṭaḥ prahastena tato hanūmānakātaraṃ prāha vaco hitaṃ ca
māṃ viddhi dūtaṃ raghunāyakasya vālidviṣo haihayaśatrujetuḥ

5.30

rāmasya mitraṃ kapicakravartī tvāṃ śāsti rakṣo'dhipa sanmukhena
strīcora lopaprasavātyayitvā sthitirjagatyāṃ tava durlabheti

5.31

krudhā vadhāyāpriyavādino'sya samāśataṃ rāvaṇamagrajātam
na kvāpi dūto vadhamarhatīti vibhīṣaṇo dharmamatirnyaṣedhīt

5.32

tato nivṛttaḥ saca vānarāṇāṃ priyaṃ hi pucchaṃ tadayaṃ durātmā
kṛśānunā tatra virūpyatāmityapraviśadgehāṃsi tathā cakāra

5.33

mitrasya putraṃ dahano'pi bāle ratastamagrātaḥ sukhavatpupoṣa
pituḥ sakhāyaṃ pitṛvadvibhūṣāṃ so'pi pravīraḥ sadanaistārṣīt

5.34

tadagnisātkṛtya puraṃ samastaṃ nalaikaveśmaṃ na striyoḥ pramathya
devīmanujñāpya punaśca vīraḥ pratipratiṣṭhāsurudāttakṛtyārthaḥ

5.35

āyāntamākramya divaṃ ca sindhuṃ mahaujasaṃ niṣpranirastamegham
taṃ ratnasānupratimaṃ nirīkṣya prenā ivārka kamalo'bhyanandan

5.14-2

kulaṃ ca śīlaṃ ca vaṃśānubhāvaṃ na saṃsmasi tvaṃ paradāracora
spṛṣṭvā jalaṃ saṃgītāmastaṃkacūmathaiva māmarpaya lokanāthe

5.15-2

sa hi prapanne śaraṇaṃ śaraṇyaḥ prasatsyati tvayyapi dīnabandhuḥ
tvarasva tāvatkuśalāyacāpyaḥ kule kule te na caranti yāvat

5.16-2

pathyāvamaṃktitve tvayi kimeṣāṃ vaśyāṃ kurudhvaṃ sakalairupāyaiḥ
jñāteḥ supādisva niśācarīḥ sa yayāvanarthe'rthamatirniśānte

5.17-2

tato bhṛśaṃ tarjanabhartsanādyaistāṃ kleśayantī rajanīcarīstāḥ
rakṣaḥkulānarthasamāptadṛṣṭaṃ duḥsvapnamuktvā trijaṭā rurodha

5.18-2

sā sānvitāpyutkaṭamanyuraṅgatyāgāya bālā kṛtaniścayātha
dṛṣṭvā nimittāni śubhāni pūrva siddhāni kiṃciddhṛṣitāvatasthe

5.19-2

tasminkṣaṇe kīrtitasūryavaṃśaḥ śanaiḥ śanaiḥ pratyamitāṃ sa devīṃ
praṇamya vṛttaṃ nikhilaṃ nivedya samarpayāmāsa ca rāmamudrām

5.20-2

tāṃ dṛṣṭarūpāṃ kapirājadūtaṃ rāmāntikaṃ tāmiti varṇayitvā
vācaṃ śarīraṃ ca tadādyabakṣo dvayaṃ na saṃkocya punarjagāpe

5.21-2

sthāne tavedaṃ raghuvīrapatni kṛtaṃ priyaṃ te prabhureva sainyaiḥ
tvaddevyabhijñānamavāpya kiṃcidrāmāṃtikāya tvarate mano me

5.22-2

cūḍāmaṇiṃ prāpya tato hanūmānpāramparīyānugrahamādhikaṃ ca
devīmanujñāpya viviktasevī vyācintayatsaṃskṛttadhīḥ kṛtārthaḥ

5.23-2

dṛṣṭādya devī na vṛthā sthitastaddraṣṭyāpyavaśyaṃ vinigīyuvedyam
tatsamadhanaṃ turkaṇavācamatra manye pramathnāmi vanaṃ tadetat

5.37

evaṃ viniścitya vanaṃ pramathyāprayañjatī rākṣasarājamuktān
nijaghnibān kiṃkarajambumālisenādhipāṃstattanayaṃ ca so'kṣam 24
dṛṣṭā mayā rāghavadharmapatnītyudghuṣya garjan hanumatyupete
utplutya cotplutya mudā kapīndrā āsphoṭya pucchaṃ ca muhuścacumbuḥ
saṃprasthitā vartmani rājakīyaṃ vanaṃ hanūmadvacanātpradharṣya
svairaṃ pivanto madhu te prasahyaṃ tadrakṣakānbiṣprakṛtī nijaghnuḥ

5.38

atikrame taiḥ kapite'tha teṣāṃ siddhāryatāṃ so'pyanumāya dhīmān
taireva sarvānapi vānarendra āmāyayāmāsa kapīndridakṣuḥ

5.39

sarvairhanūmān kapiyūthanāthairanudruto 'bhyetya vibhuṃ praṇamya
dṛṣṭā mayā seti nivedya cūḍāmaṇiṃ ca dattvā punarāvabhāṣe

6.1

tvatprāṇāṃ tvanmanāskāṃ tava hi bhujabakapratyayādrakṣamāṇāṃ
kṣāmakṣāmāṅkayaṣṭiṃ niśicarapatinā kliṣyamānāṃ duruktaiḥ
rakṣaḥstrīvādhyamānāṃ tanupariharaṇe'pyudyatāṃ mudgayā te
pratyāśvastāṃ kathaṃcidagruva dayitāmīpsa bhārapratīkṣām 40
śrutvā priyāṃpriyataraṃ caritaṃ priyāyā
daṇḍaikasādhyamavagatya ripuṃ ca ruṣṭaḥ
ṣāḍguṇyavidraghupatirvijigīṣamāṇaḥ
saṃpūrṇaśaktirabhivirnayituṃ pratasthe

6.2

āruhya vāyusutamanyamapyavācyāṃ
vahnīḥ kakutpatanayāvaṭavīramīsa
āsādya sindhumapaśāntajanāṃ niveśya
senāṃ ca tatra vasatataḥ sma kapīśvareṇa

6.3

jñātvā dvitīyamiva sāgaramamburāśeḥ
pāre plavaṅgamabalaṃ kṛtasaṃniveśam
dikpāladarpanikaṣāyitavikramo'pi
rakṣaḥpatirbhayadavaina bhṛśaṃ didīpe

6.4

āmantrya so'tha sacivāṃścakitaḥ prahastamukhyānithaḥ samanumānamidaṃ babhāṣe
rājāvaropya sacive svadhuramudāste
nyāyānmadastu yudhite'sya hi bhāgabhedaḥ

6.5

tasmānna me'ririmarasya bhavatsu cintā
mantraṃ tathāpi viṣaye kurutāmanindyam
na syādyathā paribhavo'tra śatānarebhyaḥ
kṣudro'pyariḥ sadṛśatastanupekṣaṇīyaḥ

6.6

pratyabruvaṃstamapi te yadimīstavāpi
kailāsamuddhṛtavato jagatāṃ vijetuḥ
ko vābhayo'stvapi na tasya manuṣyakīṭādṛṣṭyā'dṛpūrvavaśayā tava vismayo naḥ

6.7

yaccāpi markaṭaviceṣṭitamatra tantu
notprekṣyamasmadanaleḍanamūlakatvāt
tasmānniyujya tava śatrunibarhaṇo'smān
svairaṃ ramasva (maṇiveśmasu tanveti

6.8

durmantritaṃ tadahitaṃ hitavākyabuddhisaṃvādi rākṣasapatāvunumodamāne
ānvīkṣakīkṛtamatirnayavidvitaiṣī
bhrātā vibhīṣaṇa idaṃ samudāijahāra

First 200 of 312 passages. Read on

See also: more in Verse epitomes and versifications