Samkshiptaramayana 2
Saṃkṣiptarāmāyaṇa 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.39 — 1 part
2.1
gaccha mātulakule svabāndhavānprīṇayanvasa virotsukāniti
ājñayā pituruktasodarastajjagāma bharato mahāmatiḥ
2.2
ekadā sa cakame jarannṛpo durmaraṃ ciradhṛtaṃ bhuvo bharam
ātmaje laghayituṃ damojjvale sarvasaṃvananasadguṇākare
2.3
tadvibhedayitukāmayeritā kekayī hitagireva kubjayā
ityaśiśravat nṛbhuje varo dehi me yudhi purā pratiśrutau
2.4
tatra śāstu bharato vasundharāmeka evamaparo varastu me
rāma āśritamunivrato vane saṃcaratviti samāścaturdaśa
2.5
vajrapātaparuṣaṃ niśamya tatsatyavāñśravaṇadāraṇaṃ vacaḥ
kṛttamūla iva bhūruhastadā rāma heti nipapāta bhūpatiḥ
2.6
nirdayatvamupadarśya yāvatīrujjagāra ruśatīḥ sa yoṣiti
sāpi bhūbhṛji nirūpya durmatistāvatīratha mṛṣārthavāditām
2.7
rāghavāya pitaraṃ śucāturaṃ vīkṣya śaṅkitadhiye tvatadvide
baddhakautukakarāya pṛcchate tannidānamapabhīruvāca sā
2.8
tvaṃ tapasya vipine tavānujaḥ pālayatvavanimanya śocane
hetureṣa iti māturādade śāsanena saha so'pi valkalam
2.9
ruddhayāpi racitānuyātrayā sītayeva saha pauracetasā
āruroha sa sumantrayantritaṃ syandanaṃ raghupatiḥ salakṣmaṇaḥ
2.10
bhillabhūpadupanītanausamuttīrṇanirjarataraṅgiṇījalaḥ
saṃcacāra sa sadārasodaro navyakalpitajaṭastapovane
2.11
āvahāñśirasi bhūṣaṇaṃ muneraṅghrireṇumanujena nirmite
citrakūṭabhuvi parṇamandire sītayā sukhamuvāsa rāghavaḥ
2.12
sārathistu punarāgame vibhorāśayādiva manorathaṃ ratham
saṃnivartya suranimnagāttaṭādārta ācchadayathāpuraṃ puram
2.13
rāmaśūnyarathadarśanātparaṃ pauramunna virarāma kevalam
putraśokadavadagdhacetasaḥ prāṇavāyurakhilo'pi bhūpateḥ
2.14
bhūpavikramakathānurodhanai rāmasadguṇacaritravarṇanaiḥ
kekayādhipasutāvigarhaṇaiḥ pūrapūrvakhilapaurarodanaiḥ
2.15
deśikasya bharataḥ sudhīstu saṃdeśatastadanu mātulānnayāt
muktarāśmituragaḥ sahānujaḥ pūrṇataṃ nijamano'nvadhāvata
2.16
śaṅkitaṃ puramavekṣya pādayorānataṃ bharatamamba me guruḥ
kutra veti pitṛdarśanotsukaṃ tvapriyaṃ priyamivāha kekayī
2.17
tvatkṛte śithilitaṃ nṛpāhataṃ vatsa rāmamakuṭābhiṣecanam
drāvitaśca vanameva rāghavaḥ sītayā vidhṛtavalkalājinaḥ
2.18
tātamātmajaviyogaśokataḥ saṃskuruṣva vidhivanmṛtaṃ tataḥ
pauravṛddhakṛtamaulisecano niḥsapatnamanubhuṅkṣva cāvanim
2.19
ityuparyudhasakhī yadā hi gīrasya karṇamaviśatsvamātutaḥ
sadya eva hṛdayaṃ tadājahāccetanā paramasahāyavedanam
2.20
labdhasaṃjña uru bhartsayanprasūṃ dhigvigarhitamadhikarūkṣayā girā
tadgṛhātsa sahodaraḥ śucā tapyamānahṛdayo viniryayau
2.21
saṃskriyāṃ tu pituraurdhvadaihikīmāhitāgnividhinā vidhāya saḥ
prārthito'tha makuṭāya mantribhiḥ pratyabhāṣata puraḥsaraḥ satām
2.22
dhārayeya makuṭaṃ tadā hyahaṃ daṇḍakāsu na labheya ceddvayam
āśramaṃ tapasituṃ tathā jaṭāsaṃyamāya ca vaṭaśrutaṃ payaḥ
2.23
ityudīrya kṛtinaṃ kṛtodyamaṃ daṇḍakāvaniṣevaṇāya tam
āśiśusthaviramanvagurjanā rāghavākhyamamṛtaṃ pipāsavaḥ
2.24
dhūlibhirnijapadotthitābhirutpāditāmaradhunīkalaṅkayā
senayā sa caturaṅgayābhavanmātṛbhiśca pathikaḥ purodhasā
2.25
rāmameti bharato'bhiṣeṇakaḥ kiṃ dviṣanniti vitarkayangṛhaḥ
śuddhamasya vimṛśaṃstadāśayaṃ taṃ mudā suranadīmatītarat
2.26
ātitheyavidhisatkṛtaṃ bharadvāja āryapadasevyotsukam
tannivāsakathayā vyaśiśramaddīnadīnamatha taṃ munivratam
2.27
taṃ vilokya vijigīṣayodyataṃ lakṣmaṇaṃ vimayati sma rāghavaḥ
vatsa maivamapade padaṃ kṛthā arhatāṃ hi bharato'graṇīriti
2.28
tatra parṇakuṭikāgrasīmani sthaṇḍile'jinasamāvṛte sthitam
cīriṇaṃ jaṭinamāvṛtaṃ mṛgaiḥ sevyamānamanujena ca striyā
2.29
vīkṣya rāmamatadarhadurdarśaṃ durnivārataraśokavegataḥ
matkṛte vyasanamīdṛśaṃ vibhormāṃ vigityanupadaṃ vigarhayan
2.30
prāpya sādhurabhiśastatāmiva svātmanātmani viśanniva hriyā
pādamūlamamavāpya vihvalastvārya heti bharato'patadbhuvi
2.31
taṃ tathā patitamākulaṃ samāśvāsya samyagitarāṃśrva pūjayan
rāghavaḥ pituravetya tāṃ gatiṃ tāta heti vilalāpa duḥkhitaḥ
2.32
vṛttavānativayāśca te pitā naiṣa śocya iti vṛddhabodhitaḥ
lakṣmaṇena saha pāralaukikī ścakrimān raghupatiḥ pituḥ kriyāḥ
2.33
taṃ samāpya vidhimāgataṃ punaḥ saṃpraṇamya padayormuhurmuhuḥ
saṃsādayitukāma ūcivān sāñjalirbharata āryamāryadhīḥ
2.34
ārya sonnatijuṣāṃ satāṃ gaṇaiḥ saṃyutāpi bhṛśabhāsurātmanam
rājani tvayi vanaṃ gate purī śarvarīva na virājatetarām
2.35
lokanātha kimanāthavattvayā nāthavatyapi viṣīdati prajā
tāmavaihi vaha jahīhi vā dhuraṃ sarvathāpi khalu durbahāṃ mayā
2.36
ityakaitavamanoramāmasau bhāratīmatha niśamya bhāratīm
rāghavo muditamānaso'pyupacchandayannijagirā tamabravīt
2.37
vatsa kiṃ pitṛnideśavarttanādanyadasti karaṇīyamuttamam
śrūyate hi vinimiya vārdhakaṃ yo'dadātsvagurave nijaṃ vayaḥ
2.38
tena tātavacanaṃ tadāvayoha pālyamityupadiśan raghūdvahaḥ
pāduke pratimukhāvivātmano nyāsayan sa bharataṃ nyavīvṛttat
2.39
pratyāvṛttaḥ kathamapi tataḥ pāduke so'bhiṣicya
nandigrāme divasagaṇanāttatparo bhrāturāsta
rāmastvadriṃ janaparicayāttāpasānāṃ ca bhāvānmuñcannatrairapi bahumataḥ prāviśaddaṇḍakāyām
2.39.p1
iti śrīmuhusubbakaviviracite saṃkṣiptarāmāyaṇe ayodhyākāṇḍaḥ