Samkshiptaramayana 5
Saṃkṣiptarāmāyaṇa 5
- Language
- Sanskrit
5.2
stutaivaṃ sarvavānaravaraiśca valipauruṣayuktahari
kurvannaṭṭahāsa kupitanaharivānadattāravāca
vārāhaṃ sūpamāno vapuriva muddṛtapucchaśca bhīmasattvahanūmān
pārāvāraṃ sa reje pralayacaramahāmatsyavatpārayiṣyan 38
iti śrīpuruṣottamakavikiracite saṃkṣiptarāmāyaṇe
kiṣkindhākāṇḍaḥ samāptaḥ
sundarakāṇḍaḥ
tato mahendrātsalilādhiṃ titīrṣuḥ saṃstambhya bāhū caraṇau nipīḍya
udgrakaṇṭho hṛdi ruddhavāyuḥ sa utpapātordhvamudīkṣamāṇaḥ
pracaṇḍavegāhatavṛkṣakhaṇḍaḥ prasāritoccaṇḍabhujaprakāṇḍaḥ
avyāhatasvairagatirjagāma dhanuścyuto rāmaśaro yathau
5.3
āpṛcchaya sāntvena hiraṇyanābhaṃ haraśvo'tivṛddhāṃ surasāmatītya
chāyākṛṣaṃ rātricarīṃ pramathya sukhaṃ yayau dakṣiṇamabdhitīram
5.5
viśanniśākau puradevatāṃ sa vijitya mṛtyoḥ prathamopahāram
candrojjvalāyāṃ niśi tatra tatra bhūtvālpakāyo vicinvaya sītām 4
śuddhāntagā rākṣasarājakāntā dṛṣṭvāpi nidrāvivaśā niśīthe
na vaikṛtaṃ kiṃcidavāpa devyā adarśanāttu vyathito mahatsaḥ
5.6
yadṛcchayāśokavanīṃ praviśya prasārya sarvatra dṛśaṃ tarusthaḥ
dadarśa sītāṃ malinaikavastrāṃ tapasvinīṃ paṅkavidigdhagātrām
5.7
ūṣmāyamāṇaśvasitoparaktāṃ bāṣpāyamāṇākṣiviluptalakṣmīm
mahopavāsāgratakarṣitāṅgīṃ rāmāsthayā kevalamapraṇaṣṭām
5.8
tāmekapalīṃ janakātmajeti prasaktadhīrhetubhirūhamānaḥ
rāmo vinemāmapi jīvatīti suduṣkaraṃ vā idamityamaṃsta
5.9
atrāntare rāvaṇamāpatantaṃ smarāturaṃ saṃvṛtamaṅganābhiḥ
vilokya bhītā kadalīva vāte duḥkhāsikāmāpa videhaputrī
5.10
tasyāḥ samakṣaṃ patidevatāyāḥ sa kṣudrabuddhiḥ pralalāpa pāpaḥ
dṛṣṭraiva kiṃ māṃ mayi sānuśayaṃ bibheṣi śiṣṭeṣvi vilīyase'ṅge
5.12
na te'sti śokāvasaro'dya bhīru sarveśvare mayyapi dāsabhūte
yātaṃ na cāyāsyati yauvanaṃ te snehānuvṛttirvihitā na pratyau
sa tāpasastadvirahāddanānte mṛto hato vā yudhi yātudhānaiḥ
samudramāsādya ca kiṃ karotu prasīda śuṣkādvirivāgnilābham
5.13
priye tyajeyaṃ mama jīvitāntaṃ sarvaṃ tvadarthaṃ yadi manyase tvam
ityādyanāryaṃ pralapantamagre tṛṇaṃ vinikṣipya jagāda sādhvī
5.14
kulaṃ ka śīlaṃ ca vaṃśakulyādarśaṃ na śaṃsase tvaṃ paradāracora
spṛṣṭā'pyasaṅgātsitāmvrataṃ vadhūmadyaiva māmarpaya lokanāthe
5.15
sa hi prapanne śaraṇaṃ śaraṇyaḥ prapatsyati tvayyapi dīnabandhuḥ
tvarasva sevyañcamathāvāptāḥ kule kule te na caranti yāvat
5.16
pathyāvamattarhityaṃ tayuktimenāṃ vaśyāṃ kurudhvaṃ sakalairupāyaiḥ
iti krudhādiśya niśācarīḥ sa yayāvanarthe 'rthamatirniśānte
5.17
tato bhṛśaṃ tarjanabhartsanādyaistāṃ kleśayantī rajanīcaraustāḥ
rakṣaḥkulānarthadamātmadṛṣṭaṃ duḥsvapnamuktvā trijaṭā rurodha
5.18
sā sānvitāpyutkaṭamanyurātmatyāgāya bālā kṛtaniścayātha
dṛṣṭvā nimittāni śubhāni pūrvaṃ siñcāmi kiñcitkṣapitāvatatye
5.19
tasminkṣaṇe kīrtitasūryavaṃśaḥ śanaiḥ śanaiḥ pratyamitāṃ sa devīṃ
praṇamya vṛttaṃ nikhilaṃ nivedya samarpayāmāsa ca rāmamudrām
5.20
tāṃ dṛṣṭarūpāṃ kapiranekadhābhi rāśvastikāṃsvāmiti tarpayitvā
vācaṃ śarīraṃ ca tapodyatajño dvayaṃ ca saṃkocya punarbabhāṣe
5.21
sthāne tvedaṃ raghuvīrapatni kartā priyaṃ te prabhumetya sainyaiḥ
tvaddevyabhijñānamavāpya kiṃcidrāmāntikādya tsarate mano me
5.22
cūḍāmaṇiṃ māpya tato hanūmāndhārādharonugrahavārṣikaṃ ca
devīmanujñāpya trivikramethī vyāghitayārthī kṛtadhīḥ kṛtārthaḥ
5.23
dṛṣṭāya devī na punā sthitostaddṛṣṭādyavaśyaṃ vijigīṣuṣedyam
tattpādanaṃ tarkayutāvamatra manye pramadyakṣabhi vanaṃ tadetat
5.25
evaṃ viniścitya vanaṃ pramādhyāmabhyarha rākṣasarāḍmuktān
nirjambhivān kiṃkarākhyānupradrisenādhipāṃstattanayaṃ ca so'kṣam 24
antarhite śakrajitā prayukta brahmamahāstre vivaśassakathaṃcit
rakṣobhirākṛṣya sa nīyamāno dadarśa taṃ rākṣasarājayauvanam
5.26
daśānanaṃ viṃśatibāhupīnaṃ catuṣpadaṃ sāpalakantinīkam
surāṅganācāmaravījyamānaṃ mahāsanasthaṃ suralokaśatrum
5.27
taṃ tejasā dīptamavekṣya mene na cetsadrūpovadatra mahāvadharmā
ayaṃ sa īṣṭe sasurāsurasya sacakravālasyerganāvo'pi ceti
5.28
so'pi plavaṅgaṃ hutahemavarṇaṃ piṅgekṣaṇaṃ vidrumaraktatalpam
mahāhanuṃ vajratanuṃ pragalbhaṃ dṛṣṭvāśarāṅke nna viśiṣmaye ca
5.29
pṛṣṭaḥ prahastena tato hanūmānakātaraṃ prāha vaco hitaṃ ca
māṃ viddhi dūtaṃ raghunāyakasya vālidviṣo haihayaśatrujetuḥ
5.30
rāmasya mitraṃ kapicakravartī tvāṃ śāsti rakṣo'dhipa sanmukhena
strīcora lopaprasavātyayitvā sthitirjagatyāṃ tava durlabheti
5.31
krudhā vadhāyāpriyavādino'sya samāśataṃ rāvaṇamagrajātam
na kvāpi dūto vadhamarhatīti vibhīṣaṇo dharmamatirnyaṣedhīt
5.32
tato nivṛttaḥ saca vānarāṇāṃ priyaṃ hi pucchaṃ tadayaṃ durātmā
kṛśānunā tatra virūpyatāmityapraviśadgehāṃsi tathā cakāra
5.33
mitrasya putraṃ dahano'pi bāle ratastamagrātaḥ sukhavatpupoṣa
pituḥ sakhāyaṃ pitṛvadvibhūṣāṃ so'pi pravīraḥ sadanaistārṣīt
5.34
tadagnisātkṛtya puraṃ samastaṃ nalaikaveśmaṃ na striyoḥ pramathya
devīmanujñāpya punaśca vīraḥ pratipratiṣṭhāsurudāttakṛtyārthaḥ
5.35
āyāntamākramya divaṃ ca sindhuṃ mahaujasaṃ niṣpranirastamegham
taṃ ratnasānupratimaṃ nirīkṣya prenā ivārka kamalo'bhyanandan
5.14-2
kulaṃ ca śīlaṃ ca vaṃśānubhāvaṃ na saṃsmasi tvaṃ paradāracora
spṛṣṭvā jalaṃ saṃgītāmastaṃkacūmathaiva māmarpaya lokanāthe
5.15-2
sa hi prapanne śaraṇaṃ śaraṇyaḥ prasatsyati tvayyapi dīnabandhuḥ
tvarasva tāvatkuśalāyacāpyaḥ kule kule te na caranti yāvat
5.16-2
pathyāvamaṃktitve tvayi kimeṣāṃ vaśyāṃ kurudhvaṃ sakalairupāyaiḥ
jñāteḥ supādisva niśācarīḥ sa yayāvanarthe'rthamatirniśānte
5.17-2
tato bhṛśaṃ tarjanabhartsanādyaistāṃ kleśayantī rajanīcarīstāḥ
rakṣaḥkulānarthasamāptadṛṣṭaṃ duḥsvapnamuktvā trijaṭā rurodha
5.18-2
sā sānvitāpyutkaṭamanyuraṅgatyāgāya bālā kṛtaniścayātha
dṛṣṭvā nimittāni śubhāni pūrva siddhāni kiṃciddhṛṣitāvatasthe
5.19-2
tasminkṣaṇe kīrtitasūryavaṃśaḥ śanaiḥ śanaiḥ pratyamitāṃ sa devīṃ
praṇamya vṛttaṃ nikhilaṃ nivedya samarpayāmāsa ca rāmamudrām
5.20-2
tāṃ dṛṣṭarūpāṃ kapirājadūtaṃ rāmāntikaṃ tāmiti varṇayitvā
vācaṃ śarīraṃ ca tadādyabakṣo dvayaṃ na saṃkocya punarjagāpe
5.21-2
sthāne tavedaṃ raghuvīrapatni kṛtaṃ priyaṃ te prabhureva sainyaiḥ
tvaddevyabhijñānamavāpya kiṃcidrāmāṃtikāya tvarate mano me
5.22-2
cūḍāmaṇiṃ prāpya tato hanūmānpāramparīyānugrahamādhikaṃ ca
devīmanujñāpya viviktasevī vyācintayatsaṃskṛttadhīḥ kṛtārthaḥ
5.23-2
dṛṣṭādya devī na vṛthā sthitastaddraṣṭyāpyavaśyaṃ vinigīyuvedyam
tatsamadhanaṃ turkaṇavācamatra manye pramathnāmi vanaṃ tadetat
5.37
evaṃ viniścitya vanaṃ pramathyāprayañjatī rākṣasarājamuktān
nijaghnibān kiṃkarajambumālisenādhipāṃstattanayaṃ ca so'kṣam 24
dṛṣṭā mayā rāghavadharmapatnītyudghuṣya garjan hanumatyupete
utplutya cotplutya mudā kapīndrā āsphoṭya pucchaṃ ca muhuścacumbuḥ
saṃprasthitā vartmani rājakīyaṃ vanaṃ hanūmadvacanātpradharṣya
svairaṃ pivanto madhu te prasahyaṃ tadrakṣakānbiṣprakṛtī nijaghnuḥ
5.38
atikrame taiḥ kapite'tha teṣāṃ siddhāryatāṃ so'pyanumāya dhīmān
taireva sarvānapi vānarendra āmāyayāmāsa kapīndridakṣuḥ
5.39
sarvairhanūmān kapiyūthanāthairanudruto 'bhyetya vibhuṃ praṇamya
dṛṣṭā mayā seti nivedya cūḍāmaṇiṃ ca dattvā punarāvabhāṣe