Pramāṇa · Search · About · API

Samkshiptaramayana 6

Saṃkṣiptarāmāyaṇa 6

Language
Sanskrit

Contents

6.1

tvatprāṇāṃ tvanmanāskāṃ tava hi bhujabakapratyayādrakṣamāṇāṃ
kṣāmakṣāmāṅkayaṣṭiṃ niśicarapatinā kliṣyamānāṃ duruktaiḥ
rakṣaḥstrīvādhyamānāṃ tanupariharaṇe'pyudyatāṃ mudgayā te
pratyāśvastāṃ kathaṃcidagruva dayitāmīpsa bhārapratīkṣām 40
śrutvā priyāṃpriyataraṃ caritaṃ priyāyā
daṇḍaikasādhyamavagatya ripuṃ ca ruṣṭaḥ
ṣāḍguṇyavidraghupatirvijigīṣamāṇaḥ
saṃpūrṇaśaktirabhivirnayituṃ pratasthe

6.2

āruhya vāyusutamanyamapyavācyāṃ
vahnīḥ kakutpatanayāvaṭavīramīsa
āsādya sindhumapaśāntajanāṃ niveśya
senāṃ ca tatra vasatataḥ sma kapīśvareṇa

6.3

jñātvā dvitīyamiva sāgaramamburāśeḥ
pāre plavaṅgamabalaṃ kṛtasaṃniveśam
dikpāladarpanikaṣāyitavikramo'pi
rakṣaḥpatirbhayadavaina bhṛśaṃ didīpe

6.4

āmantrya so'tha sacivāṃścakitaḥ prahastamukhyānithaḥ samanumānamidaṃ babhāṣe
rājāvaropya sacive svadhuramudāste
nyāyānmadastu yudhite'sya hi bhāgabhedaḥ

6.5

tasmānna me'ririmarasya bhavatsu cintā
mantraṃ tathāpi viṣaye kurutāmanindyam
na syādyathā paribhavo'tra śatānarebhyaḥ
kṣudro'pyariḥ sadṛśatastanupekṣaṇīyaḥ

6.6

pratyabruvaṃstamapi te yadimīstavāpi
kailāsamuddhṛtavato jagatāṃ vijetuḥ
ko vābhayo'stvapi na tasya manuṣyakīṭādṛṣṭyā'dṛpūrvavaśayā tava vismayo naḥ

6.7

yaccāpi markaṭaviceṣṭitamatra tantu
notprekṣyamasmadanaleḍanamūlakatvāt
tasmānniyujya tava śatrunibarhaṇo'smān
svairaṃ ramasva (maṇiveśmasu tanveti

6.8

durmantritaṃ tadahitaṃ hitavākyabuddhisaṃvādi rākṣasapatāvunumodamāne
ānvīkṣakīkṛtamatirnayavidvitaiṣī
bhrātā vibhīṣaṇa idaṃ samudāijahāra

6.9

nārhantyamī akuśalāstava mantragoṣṭhīṃ
kuryānna vāpi matimāngurulāghavajñaḥ
kiṃ vā bhavellaghutaraṃ paradāracauryātkiṃ vā svadāraparirakṣaṇato garīyaḥ

6.10

śūraḥ svayaṃ nṛpasutaḥ samayaṃ vidhāya
sānuplavaḥ samidhiroddhumupaiti laṅkām
sthātuṃ tvayā samayabhedakṛte na śakyaṃ
pratyarpyatāṃ janakajā samavehi maitram

6.11

itthaṃ nivedya kupitena tadāgrajena
niṣkāsito'mbudhimatitya tato'pare'hni
ākrandati sma savidheḥ sa diviṣṭha uccairāpannabandhumamayaṃ raghupravīram

6.12

ākarṇya tatkaruṇavepikamārtamapsu
śaṅkākule'pi mativikramavānkapīndre
paryagrahītsvajanabahiṣkṛto'yaṃ sa
noccehadāṃ svaparadhīḥ śaraṇaṃ prapanne

6.13

laṅkādhipatyamadhigatya tataḥ kanīyān
rakṣodhipo ripubalaṃ vihitaṃ nimedya
ārādhanāya varuṇasya tarītumarkhi
rāmaśca darbhaśayanīmamakalpayatsaḥ

6.14

tatra trirātramadhipe pratipāsya bāṇaistamberamādararuṣā kṣubhitaṃ payodhim
abhyājagāma varuṇaḥ śaraṇaṃ śaraṇyaṃ
daṇḍo hi sādhakatamaḥ stimitānrinetum

6.15

tasminprasādya kupitaṃ gamane'pyupāyamuktvā pracetasi gate'tha kapirnalākhyaḥ
setuṃ babandha jaladhau plavagopanītaiḥ
pāriplavairvarabalena nagairviśālam

6.16

tadvartmanādbhutatamena vibhuḥ samudraṃ
tīrtvā suvelakaṭake bahupānabhojye
senāṃ niveśya mahatīṃ sa yathopatoṣamāsāṃbabhūva diviṣadraṇagītakīrtiḥ

6.17

jijñāsayā parabalasya daśāsyamuktauvādāya vānararatuṃ śibire carantau
māyāraṇau niśicarau sacivairnigṛhya
rāmāntikaṃ sa tu vibhīṣaṇa ānināya

6.18

tāvāśarau kapikulairbhṛśamarthyamānāvunmucya darśitabalau vibhunā vimuktau
svasvāmino dhuri śaśaṃsaturānṛśaṃsyaṃ
rāmasya duḥsahataraṃ kapivikramaṃ ca

6.19

cārau parastavaparau śukasāraṇau tau
nirbhartsya rākṣatapatistvavaruhya saudhāt
māyāvināṃ prathamamādiśati sma vidyuñjihvaṃ śaṭhaśchalayituṃ janakendraputrīm

6.20

so'pīnduvaktramaruṇāntakaṭākṣamīṣaccūḍāmaṇipravaraśobhiśikhākalāpam
māyī vilūnamiva rāmaśiraḥ pradarśya
devīmamūmūhadananyagatiṃ bhṛśārtām

6.21

śokāplutā saramayā hitayāptasakhyā
māyeyamāśarakṛtetyupapādayantyā
sā jānakī svayamabhūdapanītatāpā
vṛṣṭyā yathā vasumatī mihirābhitaptā

6.22

mātāmahaḥ palabhujāṃ hitakṛnmanīṣī
taṃ mālyavān rahasi rāvaṇamāha vṛddhaḥ
yaḥ saṃdhivigrahavidhiṃ vidhivadvidhitte
śāsti svayaṃ vasumatīṃ sa mahendradharmā

6.23

kemau narau kva kapayaḥ kva punaḥ purīyaṃ
dagdhaikamarkaṭakaṇena suto hataste
bhrātā ca te'tibalavānparapakṣasevī
kṣiptāḥ śilāśca haribhirjaladhau plavante

6.24

manye tadadya niyatistvayi tāta vāmā
nālaṃ surairapi balādativartituṃ sā
nārī paratrahṛdayā ca na puṣkalo'rtho
vidrāvya tāṃ sukhaya vatsa cirāyurasmān

6.25

vṛddhapralāpa iti tanmatimapyapāsya
laṅkeśvaraḥ puri caturṣvapi gopureṣu
rakṣāṃ vidhāya mahatā balavadbhrakeṇa
prāñjāgarītkaluṣitā baline'bhiyogāt

6.26

vyūḍhāṃ suvelakaṭake pṛtanāṃ pradhānairguptāṃ dṛḍhaṃ vidadhatā kapipuṅgavena
rāmo'dhiruhya śikharaṃ ripurājadhānīmaikṣiṣṭa cākṣuṣamahodayarājadhānīm

6.27

udvīkṣya gopuragataṃ kapirāḍ daśāsyaṃ
diṣṭyāsi dhūrta mama dṛkpatha ātatāyin
āḥ pātakiṃstava pinaṣmyadhuneti cetaḥsaṃpātavānapatadasya śiraḥsvamarṣāt

6.28

anyonyaghaṭṭanavikarṣaṇamuṣṭiyuddhaprotkṣepabhañjanacapeṭātalaprahāraiḥ
bhūmau nipātya sahasāṅghriprahārakau tau
dvandvaṃ vitenaturabhau kapirākṣasendrau

6.29

taṃ rāmavadhyamavadhārya sa vañcayitvā
pratyāgataḥ kapivaro vimunānuśiṣṭaḥ
naitatsamañjasamitaśca tathā na kāryaṃ
mitra tvayā na kimapi tvadṛte mameti

6.30

jijñāsunā ripumataṃ raghunāyakena
mukto'tha vālinayaḥ pravilaṅghya sālam
āsādya rāvaṇamakāryaniviṣṭabuddhiṃ
prājño gambhīramavadaddhitamapriyaṃ ca

6.31

cīrṇaṃ tapaścirataraṃ caritāśca dharmā
vidyāḥ kṛtā adhigataṃ mahadīśvaratvam
nīcāśayo nikhilamekapade nihaṃsi
kleśāva kevalamamīṣu pariśramaste

6.32

manye'numokṣyasa imāṃ raghurājapatnīṃ
siṃhīmalarka iva vetsi vayasyamāṃsat
tāmarpayāśu tava mūrdhasu kaṅkapatrī
śyāmā'ṅkakārmukaharitannipatenna yāvat

6.33

agnirdahedgurujanābhimukhaṃ sā tu
pratīpamevopadiśanruṣitasya tasya
yodhānsvavigrahaparāni ninyāya devaṃ
vaivasvataṃ pitṛpatiṃ ca matiṃ pitṛvyam

6.34

saṃgrāmapramadajuṣāmathobhayeṣāṃ
saṃnāhodghaṭamaṭakotthitapramāthāḥ
svacchandaṃ paṭupaṭahaḥ haristu muktān
haryakṣānapi ṛtu jodhayāṃścabhūvuḥ

6.35

ādhūnvatpaṭarathaketudaṇḍadambhādāhūtāḥ samarabhuvā karairiva svaiḥ
ātaṅkādbhutabhayakautukaprabodairātenurdivi nibiḍasthitiṃ nilimpāḥ

6.36

kṣundānāḥ kharanakhadantakuntamuṣṭiprāsādipraharaṇabhinnamūladeśān
prākārān giritarubhiśca mūṃṣayanto
durgāṇi praviviśurojasā kapindrāḥ

6.37

kṣoṇībhrānkṣipata rathānbhajaka paddhīnvaśvānāṃ praharata hastinastvamaṃ piṃṣṭa
yodhāṃśca kṣapayata vānarapravīrāḥ
svacchandaṃ niśicaravāhinīṃ vyalampan

6.38

bhagnaṃ svaṃ balamakhilaṃ prahastanunnaṃ
vijñāya prakupita indrajinmiśīthe
āsārairdrutataramāśaraiḥ śaraughānmātene kapikulamākulaṃ sanīkam

6.39

utpāṭya kṣitiruhamuddhataṃ karābhyāṃ
vikramyānilagatiraṅgadaḥ prasahya
pradhvastapradhiyugakūbarākṣayugmaṃ
saṃkṣuṇṇaṃ vyatanuta śātravaṃ rathāṅgam

6.40

ujjhitvā rathamatha māyayā vilīno
megheṣu prathitabalaḥ sa meghanādaḥ
kīśaughaṃ bhuvi niśitena sāyakānāṃ
nāmātrairdaśarathanandanauvyalambhīt

6.41

tau baddhau bhujagaśarairdṛḍhaṃ viceṣṭau
niḥsaṃjñau bhuvi patitau yadā tadeham
trailokyaṃ vyathitamapetasattvamāsītkṣetrajñavyapagamane mṛdhaiva caityam

6.42

saṃtrastā raṇabhuvametya tatra sītā
saṃdṛṣṭvāśarapatitautapuṣpakeṇa
tau dṛṣṭvā svayamapi durmanāyamānā
mohābdhāvahaha muhurmuhurmamajja

6.43

sauvarṇācalaruciraprabhaḥ suparṇastadhyātma tridaśarathadhvajo'hiśatruḥ
vistārasthagitadigantapakṣavātavyādhūtāhirasanabandha āvirāsīt

6.44

pāṇibhyāṃ vapuṣi parāmṛśañśivābhyāṃ
saṃrūḍhavraṇasudṛḍhāṅgakau vidhāya
āśvāsya priyavacanairnarendraputrau
tārkṣyo'gātpunarapi nityamaṅgalātmā

6.45

vidhvaste viṣadharaśastrajoṣasarge
vaidehyā aśubhamucā śucā sahaiva
uttasthuḥ punarapi vānarāḥ prahartuṃ
śatrūṇāṃ hṛdayavikampanerninādaiḥ

6.46

saṃmarde dinakaraputrayodhavaryaiḥ
saṃcūrṇīkṛtatanavo niśāṭavīrāḥ
sūryasya pratikṛtikāmyayeva bimbaṃ
bhindrānā divamatha sahasraśaḥ prayātāḥ

6.47

dhūmrākṣaṃ kapibhirakampanaprahastau
dvāḥsthāṃstānyadhi nihatānsavajradaṃṣṭrān
ākarṇya kṣubhitamatiḥ svayaṃ mahatyā
vāhinyā saṃmaramavāpa rākṣasendraḥ

6.48

āgacchandaśavadanaḥ svavaktrasaṃkhyāsaṃgharṣādiva pidadheddiśo daśāstraiḥ
manthānācala iva sāgaraṃ kapīnāṃ
saṃkṣubdho balamativihvalaṃ vyatāsīt

6.49

sugrīvāṅgadanalanīlamukhyavīrān
kṛtvāsau niśitaśaraiḥ svatūṇabhūtān
saṃghaṭṭe dṛḍhataramuṣṭirakṣaśatruṃ
saṃrabdho vyatanuta cūrṇamānamaṅgaiḥ

6.50

saumitriṃ nijaśitaśaktivedhamūḍhaṃ
moḍhuṃ dhṛtagirirapyasau śaśāka
tāṃ viśvaṃbharabharadhāraṇe'pyasībūdbhogāṃ svāṃ prakṛtimupeyivāṃsamantaḥ

6.51

āśvasya śvasanasutena vajrakalpaṃ
muṣṭiṃ vai viracayatā hataḥ stamāgne
strotobhī rudhiramasṛktasārvabhaumaḥ
sindūradravamiva dhātumānavarṣīt

6.52

asvasthaṃ svayamapanīya janyabhūmerāptānāṃ dhuramatha lakṣmaṇaṃ hanūmān
ucchāghaṃ sapadi vidhāya taṃ yuyutso
rāmasya drutataramantikaṃ babhāja

6.53

so'pyevaṃ taralaprimarykīśayūthanāthaṃ
viśrāntaṃ punarabhiyāntamāhavāya
saṃkruddhaḥ pavanasutaṃ rathaṃ visanvastejasvī pratiyuyudhe ripuṃ tarasvī

6.54

tau dṛṣṭvā dṛḍhatarakārmukau kṛtāstrau
sāmarṣī śaranikarānmithaḥ kirantau
ākrandakṣamabhujavikramau trilokyā
dvaidhoḍhaṃ hṛdayamabhūddevekṣakāṇām

6.55

astrāṇi pratirathasaṃhitāni sadyaḥ
pratyastraiḥ samupaśamayya lāghavena
vidhyantau svayamarimantarāntarā tāvanyonyādbhutatamamāhavaṃ vyadhattām

6.56

nārācairatha rathasūtavāhatūṇīcāporaśchadamakuṭānyarervibhindan
aikṣvāko nijabhujaśeṣamāttagandhaṃ
mandākṣavyatikaravihvalākṣamūce

6.57

mā bhaiṣīrniśicara viklavaṃ viśastraṃ
no hanyāṃ yadyapi bhavādṛgāśu vadhyaḥ
śvastvāyānnupakaraṇaiḥ punaḥ samagro
draṣṭāsi tvadaribalaṃ yuyutsase cet

6.58

sāvajñaṃ balavadarātinaivamuktvā
nirmukto mṛgapatineva gandhahastī
rakṣorāḍ bhavanagato durantacintāsaṃtākravyathitamanā na śarma leme

6.59

saṃdaṃśārpitamiva rāmakāmabāṇavyālolāntaramamumanuvṛttamāyāḥ
prāgagryaṃ śamayatu deva kumbhakarṇo
bādhaṃ sā caramupasthitā svayaṃ tvām

6.60

matvā taddhitamanujaṃ mahāndhakāre
nidrākhye patitamabodhayadbhaṭaiḥ saḥ
uhuddhaḥ sa ca nitarāmanarthamūle
kāmākhye daśamukhamagrajaṃ hitoktyā

6.61

prakramya prasabhamavīkṣya cānubandhaṃ
paścādyo vimṛśati tatphale prasakte
mandātmā svakṛtamavāpya jīvanāśaṃ
naśyetai sapadi sa karkaṭīva garbhāt

6.62

śīlasthāṃ paragṛhiṇīṃ harannakāmāṃ
svāyattaṃ hitamanujaṃ priyaṃ nirasyan
tvannāśaṃ balamupahārayaṃśca mṛtyoḥ
prājñastvaṃ kimiti na buddhayase'panītim

6.63

na śreyaḥ kathamapi pāradārikāṇāmityatra tvamiha nidarśanāya mā bhūḥ
uktvaivaṃ kupitamavekṣya rākṣasendraṃ
sarvaṃ te hatamiti janyamāviveśa

6.64

tenaike yudhi nihatāśca pādaghātaṃ
niṣpiṣṭāḥ katicana tatra cūrṇapeṣam
saṃbhagnāḥ kvacidapare mṛṇālabhaṅgaṃ
śeṣāścāpyapagamitāstataḥ kapīndrāḥ

6.65

dhāvanto diśi diśi tatra vīkṣya śailān
bhītāste mṛśamiva kumbhakarṇabuddhayā
vyāvṛttāḥ punarapi taṃ vilokya sākṣāddolāsthā iva kapayaściraṃ viceluḥ

6.66

tairbhūyo'ṅgadavacasodyatā girīndrāḥ
saṃghaṣṭaṃ tadurasi vajrasāra etya
cūrṇatvaṃ sapadi gatā balādhikena
vyāvṛṇvan kila sahayudhvano vipaścit

6.67

ācchidya grahaṇagate gate svanāsāṃ
sugrīve raghupatinā ciraṃ sa yuddhvā
tāṃ nidrāmatidayitāṃ sudīrghadīrghāṃ
durbodhāṃ punarayati sma kumbhakarṇaḥ

6.68

tadvijñāya vyathitamanaso rākṣasendrasya putrā
vīryotsiktāḥ samarasaraṇiṃ prāpya devāntakādyāḥ
catvāraste pavanajamukhaiḥ sthāmamakṣayya nītā
bhrātṛsnehādiva virahitāṃ pañcatāmanvayeyuḥ

6.69

āśvāsyārtaṃ pitaramanalaṃ tarpayitvābhicāre
līno meghe kapiparivṛḍhāñśātayanbāṇavarṣaiḥ
brahmāstreṇa trijagadagadaṃkāravīryau vihiṃsan
kākutsthau ca svapuramagamaddṛṣṭadhīrmeghanādaḥ

6.70

oṣadhyadrau pavanajahṛte vānarāṇāṃ hatānāṃ
nājīvatko'pyatha palabhujāṃ tatra naiko'pi jīvan
te yatkṣiptāḥ sapadi jaladhau ye hatā yātudhānā
mādhyāyāstā hyapi matimatāṃ dhīrudarkāmurūpā

6.71

svasthaiḥ paścānniśi kapibhaṭairulkayoddīpya laṅkāṃ
nīteṣvaddhā pitṛpatipuraṃ ṣaṭsu kumbhādikeṣu
rāmaścakre yudhi kharasutaṃ tatsamīpoṣayātaṃ
vidvānko vānyathayati pitāputraviśleṣaduḥkham

6.72

bhūyaśchanne vyathayati ripau lakṣamaṇo'tha trilokīṃ
nīrakṣaskāṃ kalayitumanā rāghaveṇa nyaṣedhi
ityekasminnaghini bahavo 'nāgaso naiva vandhyā
jātau kiṃ dharmeṇavimuṣaṇa samjate saṅgamānām

6.73

so'pakrānto dhuri hanumato māyayā darśayitvā
mūrdhni cchinnāmiva janakajāṃ mohayitvā ca sarvān
prakramyeṣṭiṃ jagadaghakarīṃ tāṃ pitṛvyoparuddhāṃ
muktvā yoddhuṃ raṇabhruvamagādindrajillakṣmaṇena

6.74

śastrāśāstriprathamattumulai saṃprahāre'tha tasmistāvasyantau niśitaniśitairāśugairrāśu nunnaiḥ
dṛṣṭvā dṛṣṭvā divi diviṣadaḥ svātmano'bhūtapūrvaṃ
cāpānāyai caturavayave menire'bhyāsalābham

6.75

mantrairanyaiḥ śamayitumariṃ lakṣmaṇo'śaknuvansamū
prāyuṅktāstraṃ saha raghupaternāmamantreṇa raṃhi
tasyaivābhūcchatamakharipurnāmamātrāvaśeṣo
mantro'yaṃ hi śrutiśatamahāmantrarāṭsārvabhaumaḥ

6.76

tādṛkputravyasanakaluṣaṃ vihvala rākṣasendraṃ
krodhāveśājjanakatanmayāṃ tanvidārya jighāṃsum
sarvārthināṃ varamapargamo nātha labdhapraṇāśādityuktyā taṃ prakṛtimanayatsatya mantrī supārśvaḥ

6.77

sarvaṃ maulaṃ balamupaharannāhavāyāvaśeṣairgehe gehe bilapanabharai rākṣasīnāṃ vitunnaḥ
rakṣorājo yudhi ripumadāmakṣatāmvīkṣya ruṣṭaḥ
kīśādhīśānatanuta śarasāravarṣī bhṛśārtān

6.78

śaktyā viddhaṃ niśicarapatistritayāpannamūrccha
saumitriṃ drāgamilatanayo mārutenopadeśāt
ānīyādriṃ punarapi nidhiṃ siddhadivyauṣadhīnāṃ
svasthaṃ cakre balamapi mudodarkitadvānaraugham

6.79

sāhāyyārthaṃ tridaśapatinā preṣite mātalīye
pūrṇe sarvairanupakaraṇairdīpyamāne śatāṅge
rāmaṃ dṛṣṭvā samaradayitaṃ kaṅkaṭāmuktadehaṃ
devāḥ sākṣādamṛtakalahe daityaśatroradhīyuḥ

6.80

tāvārūḍhau rathamatirathau maṇḍalāni bhramantau
īrṣyāghauro'pyatiśayitayā śikṣayā doṣamukto'reḥ
dhanyaṃmanyau bahumatarahau hāraputrapraśaṃsau
tātenāte raṇamanupamaṃ rāghavo rāvaṇaśca

6.81

nāvādyāyustaraṇimaṇibhirvidruto vahnirāsīccakrabhraṣṭabhramamupagato nītakajjyaśca mṛtyuḥ
viṣṭabdho'bhūdvidhiravamṛśanviṣṭapasya pratiṣṭhāṃ
sarvaṃ trastaṃ sacajani tayoḥ saṃprahāre pravṛddhe

6.82

śastrāghāte taralitamatirvāhino'nyatra yantrā
labdhaśvaso yadapasaraṇaṃ kāritaṃ me tvamādya
anyāyyaṃ vai taditi tamabhiśiṣya netātunītaḥ
kruddho'pyasto viklavamahimībhūya evānuyāyīt

6.83

tatrāgastyaḥ samaraśirasi bhrāntisakterapagūḍhaṃ
dṛṣṭvā rāmaṃ punarapi yudhe satvaraṃ tāpinandam
abhyetyāsmai savitṛhṛdayaṃ siddhimaṃ sadya eva
śrutvā gītaṃ vidhivadakhilastvāvataṃ divyamantram

6.84

tadbhāvena jvalitavapuṣaṃ digvirāme ca rāmaṃ
hotrāmātratridaśaparipadvyāpannaṃ rāvaṇaṃ ca
tau saṃrabdhau cakitacakitaṃ vīkṣya kīśāḥ palāśaśaḥ
sarve'pyāsanyakitamanaso dehamātreṇa śeṣāḥ

6.85

yadyacchinnaṃ daśamukhaśiraḥ saṃgare dṛṣṭavīryairbāṇaistattatsadṛśamaparaṃ tatkṣaṇena prarūḍham
evaṃ caikottaraśatamadhaḥ pātayitvā śirāṃsi
śrānto nāntaṃ yadayamagamadrāghavo nāpyupāyam

6.86

sūtenātho nipuṇamatinā smārito brāhmamastraṃ
gṛddheścāpe samadhita vibhuḥ prāgagastyena dattam
vāje vāyurvasati ca phale yasya bhāsvatkṛśānu
ryadvai pūrvaṃ bhuvanaguruṇā nirmitaṃ vāsavārtham

6.87

tatsaṃdhāne vyacaladacalā sāṭavī sācalā ca
jyotiścakraṃ saha vasatibhirdhiṣṇyapānāmaphālīt
vārāṃ rāśiḥ kathitasalilo vāhinībhirvyaśuṣyaddhūmoṣmabhyāṃ bitatamacirādastamāgātsamastam

6.88

uddhūṣyoccairaśanisadṛśaṃ tadvisṛṣṭaṃ mahāstraṃ
dyāmābhūmī aviralatayā vyāpya vegena gatvā
āśāsāne suramunigaṇe svasti monmattagebhyo
vakṣaḥ śatroradayamabhidatpāpasaṃkalpaduṣṭam

6.89

bhittvā cāsminpraviśati punaḥ svīyatūṇīnivāsaṃ
muktārāve tribhuvanaripau vīraśayyāṃ prapanne
dhīrodāttaḥ kimapi sumahatkarma kṛtvā surāṇāṃ
reje dhanvī samiti vinayaśrīsakho vīrarāmaḥ

6.90

cakre divyā raghupatipurvāsitaṃ puṣpavṛṣṭiḥ
kīrtistasya tvakhilabhuvanaṃ vāsitaṃ pāvitaṃ ca
āśīstasminkṛtini marutāṃ mauliratnārya matāsīddhaisajyantā vitaratitarāmāśiṣo yatprasādaḥ

6.92

śāntaṃ śayyāmatha śaramayīṃ prāpitaṃ vīkṣya śūraṃ
bhrātṛsnehādvacalapadaṃnujo rāvaṇasyākulākṣaḥ
manye bhrātarvidhiratitarāṃ sarvato vai balīyānkaḥ śraddadhyāttava gatimimāṃ śauryarāśe'nyathā cet 91
dhāturrvaśyo dhanadasahajaḥ śāsitā devatānāṃ
laṅkādhyakṣaḥ śrutiṣu kuśalastāpasañcāsi dhīman
tādṛktvaṃ cetsvayamagaṇayangṛdhruranyasya dārānvaivādanyaṃ kamiha bhuvane kiṃ nu vopālabheya

6.93

sa hyeko naḥ sahaja sahajasnehavānkumbhakarṇo
yannātyākṣīdahamiva jhaṭityutpathasthe bhavantam
nāpyadrākṣīdvipadamapade kāritāṃ vā tavemāṃ
dhikkāmātmaṃbharimapajayaṃ duḥkhamūlaṃ kulasya

6.94

ākurvvevaṃ bahu sa vibhunāśvāsito maiva śocyā
vīraśreṣṭhā iti tadamu tatsaṃkriyāṃ yācamānaḥ
lebhe'nujñāṃ na khalu maraṇādūrdhvamapyāsti vairaṃ
kurvantyeṣṭiṃ niśicarapateragrajasyeti tasmāt

6.95

jyeṣṭhā bharturvivitanidhanā rākṣasendrasya bhāryyā
strīṇāṃ saṃghaiḥ saha raṇamahīmetya mandodarīti
bhinnoraskaṃ bhuvi tatabhujaṃ taṃ samāśliṣya gāḍhaṃ
duḥkhotkaṇtvātkṛpaṇakaruṇaṃ vīrapatnī vyalāpīt

6.96

śeṣe vaśyāṃ śriyamapi kathaṃ māmivopekṣamāṇaḥ
kiṃ na tyājyaṃ vyavasitamiti pratyanīkaṃ gato'si
yaddruputrīṃ kṣitipadapitāṃ kāṅkṣitāmapyavindannādācchiṣṭaḥ pralayamaśaniṃ tatprasūṃ tatpriyāṃ ca

6.97

yatprāṇeśo rajatagiribhṛdyatsutaḥ śakrajetā
yatsaundarya bhuvanatilakaṃ puṣpakaṃ yadvimānaḥ
sā cedevaṃ gatimupagatā sarvaśocyāprakāśātucchairanyaiḥ kimiha vibhavairyena muhyanti mugdhāḥ

6.98

dharme sthitvā vṛttirapi varaṃ nānyathā sarvasiddhirnaivaṃvādī tava hitatamaḥ sā tu dakṣā svasraikā
yasyā nītiḥ sapadi phalitā madyaśeṣeṇa yadvrā
heturviprā miṣati viṣame mādṛśānte durante

6.100

na tvaṃ dakṣo yadasi sakalaṃ sainyamunmūlya kṣattraivīraślāghyāṃ vrajasi padavīṃ nyastakṛcchraikasādhyām
nahyekāhaṃ hatapatisutā sarvanāśaṃ prapannā
hā hā dhiktvāṃ kimiha katave hā priyetyāpa mūrcchām 99
āśvāsyemāṃ tadanu nidhinaṃ ca saṃskṛtya vahnau
laṅkārājye vibhuṣakamatau lakṣmaṇenābhiṣiktaḥ
āponmitraiḥ saha parijanai rākṣasendraḥ kanīyān
savyastyā maurvibharatamadakṣṇi satyasaṃgaṃ sutajñaḥ

6.104

śuddhāṃ devīṃ nirabhirahitāṃ darśamautsukyapūrṇā
rakṣaḥstrībhirdahṛtanuguhāssopacāraṃ praṇītām
saṃvartodyaddahanasadṛśo nirdidhakṣantrivākṣṇā
vedaivaikarṇakaḥ sadasi mahati vyāvacakṣe'tirūkṣam 101
nārthaḥ kaścijjanakatanaye vidyate me bhavatyā
gṛhṇīyātkaḥ paragṛhagatāṃ kāmadagdho'pi bhāryām
yatastvadṛṣṭāmipuparibhavocchittaye na tvadarthaṃ
bhadraṃ rāmastvayi tu vimukho yāhi yatrābhilāṣaḥ 102
śrutvā sā cāśrutacaramidaṃ bhartṛvākyaṃ virūpaṃ
prasvinnāṅgī mukulitamukhī sāśrudṛgruddhakaṇṭhā
saṃstabhyāntaḥ kathamapi śucaṃ prāha kiṃ nāryaputro
jānīte māṃ svapadamatilāṃ sarvabhāvena śuddhām 103
gātrasparśaḥ prasamaharaṇe rākṣasendrasya yo'bhūttatropāyaṃ kalakatu jano durbalaḥ kiṃ nu vāyam
ityuktvā sā svapatihṛdayaṃ vīkṣya vahrau viśodhya
svaṃ cāritraṃ prathayitumanāḥ prāviśaddhavyavāham

6.106

tatrāyātā vidhiharamukhā astuvannirmarāstaṃ
prādurhetuṃ yamakhilajagajjanmabhaṅkasthitīnām
sa tvaṃ viṣṇurdaśarathasuto bhūbharadhvaṃsaye'bhūḥ
sītā lakṣmīrna vahasi śubhāṃ kiṃ nvavidvāniveti 105
pātivratyajvalitavapuṣaṃ tāṃ samarpyatha tasmai
ityūce'gnistava dayitayā sarvathūk saṃprathito'smi
pitrāśliṣṭo harihayavarātsarvamujjīvya sainyaṃ
sītārāmaḥ svapuramalagaiḥ puṣpakeṇa pratasthe

6.107

gacchan rāmaḥ samarapadavīṃ sāgaraṃ setubandhaṃ
kiṣkindhādīnapi ca viṣayāndarśayitvā priyāyai
bhāradvājāśramapadgato yāhyayodhyāṃ hanūman
pūrṇaḥ kālo vyathitamanujaṃ jīvayetyādideśa

6.108

bhrātṛbhaktyā vratakṛśatanuścīravāsā jaṭālī
vāraṃ vāraṃ manasi bharataścintayaṃstāddināni
pratyāsanne'hani hanumatā śrāvite tasya vṛtte
brahmānandādayamavikalāṃ saṃpadaṃ saṃprapede

6.109

bhūyaḥ śrutvā vimitacaritaṃ vistareṇātihṛṣṭaḥ
sarvaṃ bhṛtyairakhili nagaraṃ kārayitvotsavāḍhyam
sotkaṇṭhābhiḥ prakṛtibhirayaṃ jyeṣṭhasaṃdarśanārthī
nandigrāmādabhimukhamagādatha rāmasya panthāḥ

6.111

autsukyādanimeṣaphullanayane prodyanmukṣāmbhoruhe
kṛtsne prāñjalisūrdhni nāgarajane sālokakolāhale
rāmaḥ puṣpakato'varuhya bharataṃ śāliṅgaya lebhe mudaṃ
yāṃ nākhyāḥ kalayā punarjagatṛkajñālāmodbhavāsītsamā 110
anyonyaṃ ca yathopacāramakhileṣvabhyarciteṣu kramādyāne vaiśravaṇasya vāsabhavanaṃ prasthāpite puṣpake
ārādiṣṭarabhājamāryamasaṃketatvā prasādyādarātkaikeyītanayo nyavedayadidaṃ sarveṣu śuśrūṣupu

6.114

mātā me'graja pūjitā tava girā gurvī dhurorvyā bhṛśaṃ
bhugnagrīvamimaṃ na paśyasi janaṃ nyāsaṃ pratīcchādhunā
no cettvajjanane pituśca vibhrataṃ vyarthaḥ prayāso bhavedityukastava pūrayāmyabhimataṃ vatseti rāmo'bravīt 112
saṃśodyātha jaṭā mahārhavasano rājopabarhojjvalaḥ
prāpya svaṃ nagaraṃ mahotsakayutaṃ saṃsevyamāno'nujaiḥ
ikṣvākupramukhairmahendrasadṛśaiodhyāsitaṃ rājabhiḥ
pratyuptaṃ maṇikāñcanādibhiralaṃcakre sa siṃhāsanam 113
tīrthaiḥ puṇyatamairvalīmukhahṛtaiḥ sarvauṣadhīnāṃ rasaiḥ
saṃpṛktaiśca suvarṇakumbhabharitairmantrottamaiḥ saṃskṛtaiḥ
ṛtvigbhirbhagavānsametya sacivaiścānyairvasiṣṭho muniḥ
śrīrāmaṃ sahasītayāsanagataṃ rājye'bhyaṣiñcadvibhum

6.115

dṛṣṭvā ratnakirīṭaśobhitamukhaṃ śvetātapatrādikairaiśvaryā cāmilanītarūpatirudhiraṃ taṃ kaikayasyātmajā
devyālaṃkṛtavāmapārśvamadhiyaṃ dedīpyamānaṃ śriyā
cakṣuṣmattvaphalaṃ samagramadhunā labdhaṃ prajā menire

6.117

gandharvā muditā jaguḥ prananṛtuḥ svarvāranārījanāḥ
siddhāḥ sādhyagaṇāḥ samaṃ mukhaśyāmāpūtahlātodakam !
asvapnā vavṛṣuḥ sumani paramā bhaktyarthayastastuvurlokānandakare śiṣācchidyatame rāmābhiṣekotsave 116
sugrīve ca vibhīṣaṇe ca vividhaiḥsāntvya niyukttayorvāteṣvapyupacārapūrvamitareṣvabhyāgateṣu kramāt
śrīrāmaḥ svasamācaranmahitānyācārasaṃjñāparānsarvyānarthati sma bhūpaniyamo dharmapratiṣṭhālakaḥ

6.118

ādityānvipravṛddhāṃviduṣaḥ prātaḥ śuciḥ sevate
madhyāhne sacivaiḥ sametya kurute samyak prajānāṃ hitam
vaidehīkucakumpasaṃghamaśarīrabhaṃ niśārasvīhṛte
sarvatraiva hi dharmameva manute mūḍhaṃ phalaṃ ca prabhuḥ

6.119

na vyādhirna jarābhayaṃ na prahitaṃ prākālamṛtyaurbhayaṃ
na vyālīyamayaṃ na cetijabhayaṃ na kṣutpipāsābhayam
nānyasmācca bhayaṃ babhūva mahataḥ kṣudrācca vā mānavataḥ
sarvaṃ nirbhayameva nityamuditaṃ rāme jagannāyake

6.121

na svairī bhuvanatraye'pi ca kutaḥ syātsvairiṇīnāṃ kathā
na steno na ca kūṭavāṅga ca śaṭho nānnāhitāgniījanaḥ
niṣkāmā abhavaṃstvadharmaniratāḥ sarve ca varṇāśramāḥ
pātivratyaparāḥ striyaśca subhagāḥ sītāyaśaḥkāmukāḥ
kāle varṣati vāsavaḥ kratubhujo nityaṃ havirbhāgino
bhūmiḥ sarvasamṛddhimāgdvijavarā brāhmayā śriyā bhāsvarāḥ
gāvaḥ kāmadughā nṛpā nayaṃparā ratnākaro vāridhiḥ
sarvaṃ vardhitamaṃ babhūva bhuvane rāme jaṃgannāyake

6.121.p1

śāstre dharmaviniścaye vitaraṇe satye kṣamāyāṃ śucau
kāruṇye vinaye naye ca dhanuṣi prāgalbhyagāmbhīryayoḥ
anyasminnapi yatra kutra ca guṇākhyāne hiṃ sarvātmanā
rāmo rāma iti śrutiḥ kṣititale sārvatrikī paprathe 122
krīḍātāḍitatāṭakaiḥ śivadhanurmaṅkā muneḥ śaṃsitā
bhrātre nyāsitapādukaḥ khararipurvālyantakaḥ setukṛt
saṃkhye rāvaṇakumbhakarṇanidhanaproccaṇḍadorvikramo
rāmo dāśarathirjagattrayapatiḥ sītāpattirme gatiḥ 123
līlāmānuṣavigrahe paratare rāmābhidhe śrīpatau
cetovṛttyanuvṛttaye kṛtamidaṃ saṃkṣiptarāmāyaṇam
ācandrārkamiyaṃ kṛtirvijayatāṃ sītāpaterājñayā
tannāmasmaraṇaṃ hi sarvajagatāṃ sadyaḥ paraṃ maṅgalam 124

6.121.p2

iti śrīmuhuṃ subbakaviviracite saṃkṣiptarāmāyaṇe yuddhakāṇḍaḥ