Pramāṇa · Search · About · API

Ashirvadashataka 2

Āśīrvādaśataka 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

sapāda‌yojanaṃ lakṣaṃ sūryasyopari saṃsthitam || rohiṇīpṛṣṭhamāsthāya
rājā daśarathaḥ purā | babhrāja sa tadā''kāśe dvitīya iva bhāskaraḥ
ākarṇapūrṇacāpe tu saṃhārāstraṃ nyayojayat | saṃhārāstraṃ śanirddaṣṭvā
surāsurabhayaṅkaram || hasitvā tadbhayātsauriridaṃ vacanamabravīt | pauruṣaṃ
tava rājendra paraṃ ripubhayaṅkaram || tuṣṭo'smi tava rājendra tejasā
pauruṣeṇa ca | varaṃ brūhi pradāsyāmi manasā yatkimicchasi
daśaratha uvāca-rohiṇīṃ bhedayitvā tu gantavyaṃ na kadācana | evamastu
śaniḥ prāha varaṃ datvā tu śāśvatam || punarevā'bravīttuṣṭo varaṃ varaya
suvrata | dhyātvā sarasvatīṃ devīṃ gaṇanāṃtha vināyakam || rājā daśarathaḥ
stotraṃ saureridamathābravīt
namaḥ kṛṣṇāya nīlāya śitikaṇṭhanibhāya ca
namaḥ kālāgnirūpāya kṛtāntāya ca vai namaḥ

2.2

namo nirmāṃsadehāya dīrghaśmaśrujaṭāya ca
namo viśālanetrāya śuṣkodara bhayā''kṛte

2.3

namaḥ puṣkalagātrāya sthūlaromṇe ca vai namaḥ
namo dīrghāya śuṣkāya kāladaṃṣṭra namo'stu te

2.4

namaste koṭara rūpāya durnirīkṣyāya vai namaḥ
namo ghorāya raudrāya bhīṣaṇāya karāline

2.5

namaste sarvabhakṣāya valāmukha namo'stu te
sūryaputra namaste'stu bhāskara'bhayadāya ca

2.6

adhodṛṣṭe namaste'stu saṃvartaka namo'stu te
namo mandagate tubhyaṃ nistriṃśāya namo'stu te

2.7

tapasā dagdhadehāya nityaṃ yogaratāya ca
namo nityaṃ kṣudhārtāya atṛptāya ca vai namaḥ

2.8

jñānacakṣurnamastestu kaśyapātmajasūnave
tuṣṭo dadāsi vai rājyaṃ ruṣṭo harasi tatkṣaṇāt

2.9

devāsuramanuṣyāśca siddhavidyādharoraga
tvayā vilokitāḥ sarve nāśaṃ yānti samūlataḥ

2.42

prasādaṃ kuru me deva varārho'hamupāgataḥ | śaniruvāca—
tuṣṭo'haṃ tava rājendra stavenānena suvrata | tvayā proktamidaṃ stotraṃ yaḥ
paṭhiṣyati mānavaḥ || ekakālaṃ dvikālaṃ vā pīḍāmukto bhavet
kṣaṇāt | mṛtyuṃ mṛtyugato dṛṣṭvāṃ janmantyeva caturthake || yaḥ punaḥ
śraddhayā yuktaḥ śucirbhūtvā samāhitaḥ | śamīpatraiḥ samabhyarcya pratimāṃ
lohajāṃ śubhām || māṣaudanaṃ (māṣadānaṃ-iti pāṭhāntaram ) tilairmiśraṃ
dadyāllohaṃ ca dakṣiṇām | kṛṣṇāṃ gāṃ vṛṣabhaṃ vāpi yo vai dadyāddvijātaye | madine tu viśeṣeṇa stotreṇānena pūjayet || pūjayitvā japet
stotraṃ bhūtvā caiva kṛtāñjaliḥ | tasya pīḍāṃ na caivāhaṃ kariṣyāmi
kadācana || gocare janmalagne vā daśāsvantardaśāsu ca | rakṣāmi
satataṃ tacca pīḍāṃ hṛtvā gṛhasya ca
yatpaiśunyena paṅktāvamṛtalavabhujau cakricakrāgrakṛttau
taddoṣādeva roṣādahimakarahimakaragrāhalakṣyeṇa lokān
ambhodyau majjayantau duritajalanidheḥ kṣipramunmajjayantau
trāyetāṃ tulyakālau gatiṣu ghanatamodehakau rāhuketū

2.43

gāṇikyādhikyasampatprabhavamadabharā''rambharambhādisubhrūsambhogojjṛmbhikumbhastanasudṛḍhaparīrambhasambhāvitaśrīḥ
samrāḍekastrilokyāssuciracitaśacīsaukhyasarvasvahāro
netraiḥ sarvairvidadhyātsthiravibhavamihākhaṇḍamākhaṇḍalo vaḥ

2.44

kṣutkṣāmakṣāmasarvatridaśapariṣada dīnavādīnavādaprāptasvarvāsidūtyopanatamakhahavirbhāgavāhaprayāsaḥ
strībhyāṃ svāhāsvadhābhyāṃ nibiḍadṛḍhakucābhogagāḍhopagūḍhaḥ
pāpāraṇyānyaraṇyāśritanijajananaḥ pāvako'yaṃ pradadyāt

2.46

bhīmabhrūbhaṅgabhaṅgīvikaṭaparinaṭattārakādurnirīkṣyavyāttabhrāntropamānā''nanataṭaghaṭitā'rāladaṃṣṭrākarālaḥ
ārūḍhaprauḍhavāhadviṣadavanipatiḥ pāpināmugrarūpaḥ
kāle vaḥ saumyamūrtissa tu bhavatu tadā vāntakopo'ntako vaḥ
daṃṣṭrāvajrāṅkurāgragrathitadṛḍhatarottaptaniṣkāsanodyadyatyastollelihānapracalitarasanāpannago bhīmavaktraḥ
ābibhrāṇaḥ karālaṃ kamapi ca karavāḷaṃ mahābhīmakāyaḥ
kravyādvanyādaśeṣadviṣadupadhividhā''viṣkṛtād duṣkṛtādvaḥ

2.47

phūtkurvatphaṇyadhīśa pratibhayadiṣiṣabvdandurmmocatāhakpāśavyābaddhanānāvṛjinamaya janastomadaṇḍapracaṇḍaḥ
paścārdhaṃ yaśca rakṣatyanupadhi jagatāṃ sarvabījaprarohaprārambhaśrīnidānaṃ sa haratu duritānyappatirdikapatirvaḥ

2.48

ekasmin kvāpi sarasi jalakrīḍāparāyaṇān | teṣāṃ madhye
dadarśātha samādhisthaḥ sa kardamaḥ || svaṃ śiśuṃ śiśumāreṇa nīyamānaṃ
suvihvalam | prasahya na tvodadhaye dṛṣṭavāṃstaṃ samarpitam || kuto jalānāmadhipa śivabhaktasya bālakaḥ | prajāpateḥ kardamasya mahābhāgasya
satvaprāyaḥ parīkṣākalitaphaṇaphaṇi grāmaṇīsatphaṇāli
pracchannasvarṇabhūbhṛcchikhara sarabhasotkṣepadakṣaprayatnaḥ
saptaskandhātmakassansakaladiviṣadāṃ nityamādhārabhūto
dattāṃ vaḥ satvayogaṃ vapuṣi bahurujāduścyavāyuśca vāyuḥ

2.49

pādme sṛṣṭikhaṇḍe adhyāyaḥ—7. diteśchidraṃ pariprepsurabhavatpākaśāsanaḥ | akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ śayānā muktamūrdhajā
tatastadantaraṃ labdhvā praviśyāntaḥ śacīpatiḥ | vajreṇa saptadhā cakre
taṃ garbhaṃ tridaśādhipaḥ || tataḥ saptaiva te jātāḥ kumārāḥ sūryavarcasaḥ
maruto nāma te nāmnā bhavantu śubhabhāginaḥ || kṛtvā marudgaṇaṃ devaissamānamamarādhipaḥ | ditiṃ vimānamāropya sasutāmagamaddivam
śrīveṅkaṭeśamāhātmye adhyāyaḥ—1.
śatānanda uvāca-purā vaikuṇṭhanagare dvāri śeṣaṃ samādiśat
devādidevo bhagavān ramayan ramayā saha || tasmin kāle mahārāja
mārutaḥ prāṇavallabhaḥ | akasmātkāraṇātprāpto bhagavaddarśanāya ca
dvāraṃ nirodhayāmāsa rukmadaṇḍena sarparāṭ | kimarthaṃ ruddhase (rundhase)
mūrkha kāryasya mahatī tvarā || śeṣa uvāca—
kiṃ gariṣṭhavacaḥ proktaṃ jīvanecchā na vidyate | bale jñāne virāge
ca viṣṇubhakto na matsamaḥ || tayorvivādo hyabhavaccheṣavāyvormahātmanoḥ
viṣṇuḥ—kimarthaṃ krośase śeṣa pumān ko'trā''gataḥ paraḥ | śeṣaḥmalayācalavāsena vāyunā'tyantagarviṇā || avācyavacanaṃ coktamanenātyantamāninā | etasminneva kāle tu sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya tam
vāyustuṣṭāva puruṣaṃ purāṇaṃ vedagocaram | viṣṇuḥ—na vāṅmātreṇa
pauruṣyaṃ kriyā kevalamuttamam | atraivottaradigbhāge parvataṃ merunandanam
svakāyarajjunā baddhvā balaṃ te yāvadasti hi | tiṣṭha bhadra mahāyogin
viṣaphūtkārasaṃyutaḥ || hṛṣīkeśavacaḥ śrutvā hṛṣṭapuṣṭāṅgavikramaḥ | svakāyarajjunā baddhvā hyārunandādriṃ mahīpate || tamālokyābhidāyādaḥ parvataṃ
samupāgataḥ | ājñayā vāsudevasya devānāṃ paśyatāmapi || kaniṣṭhāṅ‌guli saṃsparśāt parvato bhogisaṃyuta | sahasramardhalakṣaṃ ca dakṣiṇābhimukhā yayau
meru. —trāyatāṃ trāyatāṃ svāmin putraṃ bālaṃ mahābala | evamukto meruṇātha vāyustvaritamānasaḥ || śeṣeṇa giriputreṇa svarṇamukhyāstaṭottare | sthāpayāmāsa rājendra girirājaṃ sapannagam | rājan śeṣanimittena śeṣācalamimaṃ viduḥ
viṣṇubrahmādidevā'sulabha puraharapremamitratvasampatsamprāptiprāpta tādṛṅnavanidhi vibhavā'dhīśatāyājarājaḥ
yaḥ kailāse girīndre bhajati paśupate rnityasāmantabhāvaṃ
sa śrīmān santataṃ vo vitaratu vibhavā nakṣarānyakṣarājaḥ

2.50

śrīśivapurāṇe rudrasaṃhitāyāṃ sṛṣṭikhaṇḍe adhyāyaḥ 19—pādme
kalpe mama purā brahmaṇo mānasātsutāt | pulastyādviśravājjajñe tasya
vaiśravaṇassutaḥ| teneyamalakā bhuktā purī viśvakṛtā kṛtā | ārādhya
tryambakaṃ devamatyugratapasā purā || saṃsthāpya śāmbhavaṃ liṅgaṃ sadbhāvakusumārcitam | tāvattatāpa sa tapastvagasthipariśoṣitam || yāvadbabhūva
tadvarṣma varṣāṇāmayutaṃ śatam | tatassaha viśālākṣyā devo viśveśvaraḥ
svayam || alakāpatimālokya prasannenāntarātmanā | uvāca varado'smīti tadācakṣāvalakāpate || unmīlya nayane yāvatsa paśyati
tapodhanaḥ | puro dadarśa śrīkaṇṭhaṃ candracūḍamumāpatim || tattejaḥ paribhūtākṣitejāḥ sammīlya locane | uvāca devadeveśaṃ manorathapathātigam || nijāṅghridarśane deva dṛksāmarthyaṃ prayaccha me| dadau darśanasāmarthyaṃ spṛṣṭvā pāṇitalena tam || prasārya nayane pūrvamumāmeva vyalokayat | aho rūpamaho prema saubhāgyaṃ śrīraho bhṛśam || ityavādīdasau putro muhurmuhuratīva hi | tāvatpusphoṭa tannetraṃ vāmaṃ vāmāvilokanāt || īśa uvāca—
nidhīnāmatha nāthaḥ tvaṃ guhyakānāṃ bhaveśvaraḥ| mayā sakhyaṃ ca te
nityaṃ vatsyāmi ca tavāntike || alakāṃ nikaṣā mitra tava prītivivṛddhaye | iti datvā varānīśaḥ punarāha śivāṃ śivaḥ || prasādaṃ
kuru deveśi tapasvinyaṅkaje'tra vai | devyuvāca—
vatsa te nirmalā bhaktirbhave bhavatu sarvadā | bhavai kapiṅgo netreṇa
vāmena sphuṭitena ha || kubero bhava nāmnā tvaṃ mama rūperṣyā suta
graiveyakṣudraghaṇṭānivahaghaṇaghaṇātkāri kaṇṭhopakaṇṭhaprakrīḍacchākarendra trikaghaṭitakuthā''cchanna pṛṣṭhādhirūḍhaḥ
sārthaṃ devyā'mbayā'rdhaṃ vapuṣi ca gatayā saṃsaranhaṃsavarṇaḥ
sambhedī tvaṃhasāṃ vo vasatu manasi sotsāhamīśānadevaḥ

2.51

āśāpūrtiṃ daśā''śā vidadhatu bhavatāṃ yatra vṛtrārimukhyāssatrāśeśā vasanto haridadhipatayaḥ pānti lokānaśeṣān
abhramvādyāḥ kariṇyo nijapatibhiribhairyānti yatra vyavāyaṃ
śuddhodanvajjale vā vyavadhidharaṇabhṛddaṇḍaśailāntare vā

2.52

soḍhuṃ dhāmākṣamatvātparidhṛta baḍavārūpasaṃjñānudhāvatkarkībhūtārkatejaḥ pracayabharita tannāsikāgarbhajātau
sarvasvarvāsivaidyau sakalapumupamā''tmīyarūpā vajasraṃ
dasrau vaḥ śrīnidānaṃ vapuṣi vitaratāṃ sphāramārogyabhāgyam

2.53

pāyādviṣṇo dvitīyaṃ pada mativimalā yatra nirṇejanāmbubhrāntiṃ dhatte dyugaṅgā dinakaraśaśinau yasya gulphāyamānau
santānībhūya bhūyaḥ prasṛta iha guṇo yasya vīcītaraṅganyāyenānīyamānaḥ praviśati marutā prāṇināṃ karṇavīthīm

2.54

kratvaṅgatvaṅgadaśvavyapagamakṛtaruṭ sāgaroddaṇḍabāhādaṇḍotkhātākhilakṣmātala vivara samākrāntasaṃvardhitā''tmā
śrīdevyā janmabhūmirvasanamatha bhuvaḥ kṣmādharāṇāṃ śaraṇyaḥ
puṇyāgaṇyaprabhāvo jaladhi rakhiladigvyāpano vaḥ punātu

2.55

śrīmadrāmāyaṇe bālakāṇḍe sargaḥ 11. sopādhyāyavacaḥ śrutvā
tasminsadasi pārthivaḥ | ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi vākyametaduvāca ha || gatiṃ
putrā na paśyāmi rakṣasāṃ puruṣarṣabhāḥ | tadgacchata vicinvadhvaṃ putrakā
bhadramastu vaḥ || sargaḥ - 12. yojanāyāmavistāramekaiko dharaṇītalam | bibhiduḥ puruṣavyāghra vajrasparśasamairbhujaiḥ || sargaḥ - 18.
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ | ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi
rasātalamabhidravan || tatastenāprameyeṇa kapilena mahātmanā
bhasmarāśīkṛtāḥ sarve kākutstha sagarātmajāḥ
sargaḥ - 43. saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīratharathaṃ tadā | prāyādrāgaṅgasaṅgabhāgyāt trijagadadhipateḥ puṇyatoyā vahantī
gaṅgā'gaṃ gāhamānā janaduritavanīviṣva gaṅgāratulyā
vegaṃ gādhetarāmbhassvanitarataṭinīpūragaṃ gāḍha māptā
svargaṃ gādhāśate'dyā vitaratu samaye saubhagaṃ gāyatāṃ vaḥ

2.56

āmandasyandamānā'lasapavanalasattīravānīra kuñjakroḍakrīḍadyaśodāsutapadakamalanyāsadhanyopakaṇṭhā
kṣoṇīveṇīyamānā jalacaravilasannīlaveṇīmanojñā
kālindī sā milindīmilita kuvalayairakṣatā rakṣatādvaḥ

2.57

yogiśreṣṭhaṃ vasiṣṭhaṃ drutamupataṭamākraṣṭukāmasya pūrairviśvāmitrasya netradyutibhiriva ruṣā raktimā''saktimāptā
tacchāpasyeva bhīterasitasitasaridvāri madhye nilīnā
sindhuśreṣṭhā sarasva tyaghatatidalanī sā puna rvaḥ punātu

2.58

kṛtaṃ kunadi tvayā | tasmādraktapravāhaste jalajo'yaṃ bhaviṣyati
evamuktvā karāttoyaṃ saptavārā'bhimantritam || cikṣepātha jale tasyāḥ
krodhasaṃrakta locanaḥ | tataśca tatkṣaṇājjātaṃ tattoyaṃ rudhiraṃ dvijāḥ
sārasvataṃ supuṇyaṃ ca yadāsīcchaṅkhasannibham | adhyāyaḥ 173kasya cittvatha kālasya vasiṣṭho munisattamaḥ | arbudasthaḥ tathā
prokto dīnayā duḥkhayuktayā || tavārthāya mune śaptā viśvāmitreṇa
kopataḥ | tasmātkuru prasādaṃ me yathā syātsaṭilaṃ punaḥ
pravāhe mama viprendra prayāti rudhiraṃ kṣayam | vasiṣṭha uvāca—
tathā bhadre kariṣyāmi yathā syātsalilaṃ punaḥ | pravāhe tava
niryāti sarvaṃ raktaṃ parikṣayam || evamuktvā saviparṣiravatīrya dharātale
gataḥ plakṣataruṃ yasmādavatīrṇā sarasvatī || vāruṇena tu mantreṇa vīkṣayanvasudhātulam | tato nirbhidya vasudhāṃ bhūri toyaṃ vinirgatam
randhradvayena viprendrā locanābhyāṃ nirīkṣaṇāt | ekasya salilaṃ kṣipraṃ
yatra jātā sarasvatī || plakṣamūle tatastasya vegenāpahṛtaṃ balāt
dvitīyastu pravāho ya ssambhramāttasya nirgataḥ | sā ca sā bhramatī nāma
nadī jātā dharātale
bhaktyudrekaprahṛṣyattaṭanikaṭa naṭadbhāṇapūjāvasānavyākīrṇasthāṇuliṅgaprakaranipatanasphāyadoṅkārakuṇḍā
baddhā sā paścimābdhau taṭabhuvi japatāṃ tatkṣaṇātsiddhidātrī
dhanyā śītāṃśukanyā prabhavatu samaye śarmadā narmadā vaḥ

2.59

bhaktyudreketyādi || narmadā revā vaḥ yuṣmabhyaṃ samaye ucitakāle śarmadā
sukhadā bhavatu
kāśīkhaṇḍe uttarārdhe adhyāyaḥ 74. revātīre samaikṣiṣṭa tīrthaṃ
vāmarakaṇṭakam | mahadāyatanaṃ puṇyamoṅkārasyāpi tatra vai || skānde
māheśvarakhaṇḍe adhyāyaḥ 3. nārada uvāca — vicaran medinīṃ sarvāṃ
prāptohamāśramaṃ bhṛgoḥ | yatra revānadī puṇyā saptakalpasmarā varā
yathā sā piṅgalā nāḍī dehamadhye vyavasthitā| iyaṃ brahmāṇḍapiṇḍasya
sthāne tasmin prakīrtitā || skānde āvantyakhaṇḍāntargata revākhaṇḍe
adhyāyaḥ - 20. pradīptaṃ sarvatodikṣu dahyate tripuraṃ param | evaṃ
dṛṣṭvā tato bāṇo dahyamāna uvāca ha || varaṃ śaṅkarapādau ca śaraṇaṃ
yāmi mūḍhadhīḥ | ātmanā tu kṛtaṃ pāpamātmanaiva hi bhujyate
ahaṃ punaḥ samastaiśca dahyāmi saha sādhubhiḥ | evamuktvā śivaṃ liṅgaṃ
kṛtvā tanmastakopari || nirjagāma gṛhācchīghraṃ pāvakenāvakuṇṭhitaḥ
haraṃ gadgadayā vācā stuvanvai śaraṇaṃ yayau || tvatkopāyalanirrdagdho yadi
vadhyo'smi śaṅkara | tvatprasādānmahādeva mā me liṅgaṃ praṇaśyatu
īśvara uvāca— na bhetavyaṃ na bhetavya madyaprabhṛti dānava | sauvarṇe
bhavane tiṣṭha mana pārśve'thavā punaḥ || tṛtīyaṃ rakṣitaṃ tasya puraṃ devena
śambhunā | jvālāmālākulaṃ cānyatpatitaṃ dharaṇītale || ekaṃ tu
patitaṃ tatra śrīśaile khaṇḍamuttamam | dvitīyaṃ patitaṃ rājan śaile
hyamarakaṇṭake || manasā'pi smaredyastu bhaktyā hyamarakaṇṭakam | cāndrāyaṇādhikaṃ puṇyaṃ sa labhennātra saṃśaya. || adhyāyaḥ—56.
bhānumatyākhyarājaputrikācarite—tyaktvā gaṅgāṃ tadā rājñī gatā
kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām | prāptā sā sacivaiḥ sārdhaṃ yatra revā mahācañcadvācālavīcīnicayaparica yodañcadānandasāndrasvacchandakrīḍadacchacchadagaṇa madhurā''lāpamedasvipūrā
ambhodheḥ saṅgamāśāṃ bhṛśamiva dadhatī saptadhāklṛptadhāmā
godā godāvarī sā bhavatu bhavabhayacchedi nīcchāvaśā dvaḥ

2.60

phullatkalhāranīlotpalakamalavanīkālanirbhinnagarbha
prodañcaccañcarīkīnicayarucibhara sthāpitā'nvarthanāmā
pātre nityārpitaśrī rbahutarasukṛtaiḥ śāntasiṣṇāsutṛṣṇā
kṛṣṇā puṣṇātu kāmā naviratamapi vo rājahaṃsāvataṃsā

2.61

nityaṃ hāridrabhūridravakṛtanibiḍodvartanā''narttanoccairniśśvolībhūta colīkaṭhina kucataṭā''ghaṭṭanotkarṇitā yā
śṛṅgārottuṅgaraṅgaprabhuvaramabhito vaijayantīva bhāntī
dhanyā sahyādrikanyā viracayatu śubhaṃ sarvadā sarvadā vaḥ

2.62

śrī śivapurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyām—adhyāyaḥ - 12. sahyādrijā mahāpuṇyā kāverīti mahānadī | tattīrāḥ svargadāścaiva
brahmaviṣṇupadapradāḥ || śivalokapradāḥ śaivāstathā'bhīṣṭaphalapradāḥ
aiśvaryoddaṇḍapāṇḍya smayaharaṇakṛte bhakṣitā'nnakṣamābhṛt
kṣutkṣāmakṣāmakukṣiprabalajanitatṛṭkṣobhakumbhodarasya
sphārodanyānnivṛttyai daravivṛtajaṭājūṭataḥ śambhumuktāṃ
bhūyādbhūtyai pravṛttā parimadhuramiyaṃ vegavatyāpagā vaḥ

2.63

śivapurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāmadhyāyaḥ 12. tāmraparṇī vegavatī
brahmalokaphalaprade| tayostīre hi santyeva puṇyakṣetrāṇyanekakaḥ|| hālāsyamāhātmye adhyāyaḥ 11. bhartāramupasaṅgamyā'tha suvinītā sumadhyamā| vācā madhurayā prāha devī devaṃ taṭātakā| (mīnākṣī)
munīndrādyāśca te sarve bhuktvedānīṃ gatā mudā| annaṃ bahuvidhaṃ pakvaṃ
svāmin kebhyaḥ pradīyate|| kṣaṇāttadannamakhilaṃ vaigandhyaṃ hi samāvahet
taṭātakāvacaḥ śrutvā śaṅkaraḥ somasundaraḥ|| kuṇḍodaraṃ samālokya
dahanaṃ tasya caudaram| sadyaḥ saṃvardhayāmāsa baḍabānalasannibham
bhaktarāśimaśeṣaṃ ca bhakṣayāmāsa tatkṣaṇāt| sarvāṇi sadyaḥ sañjagdhvā
kiñcitṛptiṃ ca nā''yayau|| taṭākānāṃ ca vāpīnāṃ kūpādīnāṃ ca
śambaram| pītvā'pi bhūyastṛṣito vāri vārīti śaṅkaram
bhūtaḥ samprārthayāmāsa bhūteśaṃ sundareśvaram| svakapardasthitāṃ gaṅgāṃ pavitrāṃ
pāpahāriṇīm|| evaṃ prāha maheśāno devadevastriyambakaḥ| mahāpravāharūpeṇa madīye mathurāpure|| samāgaccha mahāvegātsadyastvaṃ lokapāvani| iti devavacaḥ śrutvā gaṅgādevī saridvarā|| mahāpravāhavegābhyāṃ kūrudhanī dṛśyate sma sā| iti nadyā vegavatyāḥ samutpattiḥ
prakīrtitā|| tatraiva saṅgṛhītaitadbhāvaḥ prārthanāślokaḥ—bhuktvā
tadannamakhilaṃ kabalai śvaturbhiḥ kuṇḍodare sapadi tatra pipāsa yā''rte
āhūyate sma varavegavatīpravāho yenaiva dāhaśamanāya śivaḥ sa
bo'vyāt
svīyaṃ haiyaṅgavīnadravamiva salilotpīḍamāśūdvahantī
rodhorohodyaduccakṣitiruhapaṭalī niṣpatatpuṣpatāmrā
rājño rājño manojñā sakalajalapateḥ santatagrāmasīmā''
sannā ṣaṇṇāmapi drāgdalayatu paṭutāṃ tāmarī tāmarīṇām

2.64

pāyādvastāmraparṇī kalibhayarahitā dakṣiṇā sā nadīnāṃ
lopāmudrā'dhinātha triṣavaṇavihita pratyahasnānapūtā
jāyante hanta yasyāḥ kila jalanidhinā saṅgame puṇyavele
sadvṛttā eva muktāḥ śrutiparicayino nirmalā bharmalābhāt

2.65

merurbhāsvannameru ssa bhavatu bhavatāṃ kalpakalyāṇadāyī
tuṅgaiḥ sadratnaśṛṅgairanupahati jagadratnadīpāyamānaḥ
vibhrāmya nyannitambe'mbaramaṇi rabhito'pyandhakāreṇa sākaṃ
dīvyanmāṇikyanīlotpalaghaṭitavalaccakraśaṅkāṃ karoti

2.66

pāyādvo mandarā'gastaṭanikaṭagaladvairikā'mandarāgaḥ
prasthairyo ratnapūrṇairuparacita mahārghopahāraḥ śivāya
dṛpyaddaityāmarendra pravalabhujabalā''kṛṣṭa nirghṛṣṭapiṣṭabhrāmyaddūgaṇḍopalaiyoṃ'śrutakaṭhapateścaṇḍakaṇḍūtiśāntim

2.67

śreyo bhūyo vidadhyātprathita mahimavā nauṣadhiprasthanāthaḥ
śailānāṃ sārvabhauma ssa jagati himavān janmabhūhaimavatyāḥ
paryante yasya daryantara gṛhagatarāgā'ndhagandharvanārīsaṅgītai stutyadoyaṃ satatamapi yaśaḥ prāyaśaḥ khyāyate ca

2.68

pratyāsanna prabhinna tridaśapati karigrāmaṇīvapralīlā
dantā'grotkṣipta sānukṣitiviṣamataṭa praskhaladbhānucakraḥ
nāthaṃ pāthojinīnāṃ kṣaṇamiva ca śiroratna muccai rdadhānaḥ
śrīmān pūrvācalendro manasi ciradhṛtānandhakārān dhunotu

2.69

antarmagnā'rdha bimbā 'mbaramaṇikadanāmandamandehabṛnda
dhvaṃse vajrāyamāṇā'ñjalipuṭa salilairunmukhairvīkṣyamāṇaḥ
ābibhrāṇaḥ pratīcīniṭilaghaṭita gorocanā bindumarkaṃ
so'yaṃ vo'staṃ samastaṃ gamayatu duritastomamastācalendraḥ

2.70

vaidehī lobhanecchāracitagirisaritkandarāvṛkṣarājī
sampadvyāvarṇana śrīraghupaticaraṇa nyāsadhanya pradeśaḥ
pāyādvaścitrakūṭaḥ kutukijanakadatta baisāṅkurāgragrāsopāsannahaṃsī samudāya kalitā''nandamandākinīkaḥ

2.71

śrīrāmaḥ-ekānte paśya bhagavan āśramasthānamuttamam
ramate yatra vaidehī sukhārhā janakātmajā || bharadvājaḥ-daśakrośa itastāta giriyesminnivatsyasi | maharṣi sevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥsukhadarśanaḥ
dīrghakāloṣita stasmin girau girivanapriyaḥ | vaidehyāḥ priyamākāṃkṣan
svaṃ ca cittaṃ vilobhayan || atha dāśarathiścitraṃ citrakūṭamadarśayat
bhāryāmamarasaṅkāśaḥ śacīmiva purandaraḥ || na rājyādbhraṃśanaṃ devi na
suhṛdbhirvinābhavaḥ mano me bādhate dṛṣṭvā ramaṇīyamimaṃ girim || paśyemama
macalaṃ bhadre nānādvijagaṇāyutam | śikharaiḥ khamivodviddhairdhātumadbhirvibhūṣitam kecidrajatasaṅkāśāḥ keci tkṣatajasannibhāḥ | paśya
durgā jīvopahāra prakṛtanarapaśuprasrutā'srapravāha
plīhaklomā''ntramālāpariṇataghanajambālasambādhabhūmiḥ
tuṅgā'nekasvaśṛṅga pratihatagatika vyomasañcāriloko
vindhyaḥ pāyādavandhya pratighakalaśajā''deśamūrdhāvataṃsaḥ

2.72

lokeśīmekavīrāṃ dhṛtavinayabhayaṃ sevituṃ prāptavadbhirnistandrai rnirjarendrairanudinamapi yaḥ sāndrita svīyapādaḥ
dattātreyasya viṣṇorapi ca bhagavato nityamāvāsabhūtaḥ
sahya ssa hyadbhūtaśrīḥ kṣitibhṛdavatu va śrolarakṣāsadakṣaḥ

2.73

homārthaṃ kumbhayoneḥ pratidinamupayātedhmavāhādiśiṣyacchinna śrīkhaṇḍakhaṇḍaprasṛta parimalākrānta dik‌cakravālaḥ
tāto vātārbhakāṇā mavatu sa malayo vāmanā'vāmanodyacchuṇḍādaṇḍāvanamrutruṭitabahujaraccandane nandano vaḥ

2.74

saptākūpāra kheyā''valayita dharaṇī maṇḍalī dhūrvahāṇāṃ
sarvakṣoṇībhṛtāṃ yaḥ kalayati paritaścitravapraprakāram
yasminnārakṣarītyā bhramati dinakaraḥ siddhagandharvavādyaiḥ
śailendraścakravālassa kila vitanutāṃ cakravartīṃ śriyaṃ vaḥ

2.75

devībhāgavate skaṃ - 8 adhyāyaḥ 14. tataḥ purastādacalo
lokāloketi nāmakaḥ | antarāle ca lokālokayoryaḥ parikalpitaḥ
sūryādīnāṃ
dhruvāntānāṃ raśmayo yadvaśādiha | arvācīnāśca trīn lokānātanvānāḥ
kadāpi hi || parācīnatvabhājo hi na bhavanti ca nārada | tāvadunnamanā''yāmaḥ parvatendro mahodayaḥ || etāvān lokavinyāso'yaṃ saṃsthāmānalakṣaṇaiḥ | kavibhissa tu pañcāśatkoṭibhirgaṇitasya ca || bhūgolasya caturthāṃśo lokālokācalo mune
ye cānye svarṇakūṭatrikakudavanibhṛnmālyavatpāriyātrāḥ
praṣṭhāḥ śreṣṭhā girīṇāṃ satatavasatayassiddhavidyādharāṇām
te'mī cāmīkarā'dreḥ sadṛśaguṇagaṇāḥ pāvanāḥ pāpajālaṃ
dūrīkurvantu sarvaṃ tuhinamiva hi vaḥ patyurahnāṃ mayūkhāḥ

2.76

dikpālā''dyastrajālaṃ nikhilamapi balādbhakṣayitvā kṣaṇena
prauddaṇḍo yasya daṇḍo balinamapi tadā'daṇḍayadgādhisūnum
pītā paitāmahāstronnatirapi tapasā yena tātādhikena
śreṣṭho'yaṃ tāpasānābhavatu sa bhavato yoganiṣṭho vasiṣṭhaḥ

2.77

yo'dṛśayantī sugarbhe kṛtanivasati rabhyastaniḥśeṣavidyo
yassatyāṃ satyavatyāṃ tanayamajanayalloka nirvyāja bandhum
cakre yaśca smṛtīrduṣkalimalahataye vaiṣṇavaṃ satpurāṇaṃ
rakṣoyajñasya yaṣṭā sa ca munitilako vyāsatāto'vatādvaḥ

2.78

parāsussan yatastena vasiṣṭhassthāpito muniḥ | garbhasthena tato
loke parāśara iti smṛtaḥ || mahābhārate ādi parvaṇi caitrarathaparvaṇi
adhyāyaḥ 76. kalmāṣapāda uvāca-śaktiṃ nāma mahābhāgaṃ vasiṣṭhakulavardhanam | apagaccha patho'smākamityevaṃ pārthivo'bravīt || amuñcantantu panthānaṃ tamṛrṣi nṛpasattamaḥ | jaghāna kaśayā mohāttadā rākṣasavanmunim || ta śaśāpa nṛpaśreṣṭhaṃ vāsiṣṭhaḥ krodhamūrcchitaḥ | haṃsi rākṣasavadyasmāt puruṣādo bhaviṣyasi || tataḥ sa nṛpati śreṣṭho rakṣasā'pahṛtendriyaḥ | śaktiṃ taṃ bhakṣayāmāsa vyāghraḥ paśumivepsitam || sa tān
śaktyavarān putrānvasiṣṭhasma mahātmanaḥ | bhakṣayāmāsa saṅkruddhaḥ siṃhaḥ
kṣudramṛgāniva || cakre cātmavināśāya buddhiṃ sa munisattamaḥ | (vasiṣṭhaḥ)
martuṃ na śakyamityuktvā punarevāśramaṃ yayau || atha śuśrāva saṅgaṃtyā
vedādhyayananisvanam | anuvrajati konveṣa māmityevātha sā'bravīt
adṛśyantyahamityeva sā snuṣā pratyabhāṣata | śakterbhāryā mahābhāgā
tapoyuktā tapasvinī || vasiṣṭha uvāca—putri kasyaiṣa sāṅgasya vedādhyayananisvanaḥ | purā sāṅgasya vedasya śakteriva mayā śrutaḥ
adṛśyantyuvāca—ayaṃ kukṣau samutpannaḥ śaktergarbhassutasya te | samā
dvādaśa tasyeha vedānabhyasyato mune || evamuktastayā hṛṣṭo vasiṣṭhaḥ
śreṣṭhabhāgṛṣiḥ | asti santānamityuktvā mṛtyāḥ pārtha nyavartata
śakteḥ kulavaraṃ rājan dvitīyamiva śaktinam || parāsu ssan yatastena
vasiṣṭhaḥ sthāpito muniḥ | garbhasthena tato loke parāśara iti smṛtaḥ
rākṣasa satreṇa śākteyotha parāśaraḥ tato vṛddhāṃśca bālāṃśca rākṣasānsa
mahāmuniḥ | dadāha vitate yajñe śaktervadhamanusmaran
maitreyaḥ paripapraccha praṇipatyā'bhivādya ca || tvatto hi vedādhyayanamadhītama
khilaṃ guro | yanmayaṃ ca jagadbrahman yataścaitaccarācaram || līnamāsīdyathā tanna layameṣyati yatra ca | śrotumicchāmyahaṃ sarvaṃ tvatto vāsiṣṭhanandana
śrīparāśara uvāca—tataśca prāha bhagavān vasiṣṭho me pitāmahaḥ | pulastyena yaduktaṃ te sarvametadbhaviṣyati || iti pūrvaṃ vasiṣṭhena
pulastyena ca dhīmatā | yaduktaṃ tatsmṛtiṃ yāti tvatpraśnādakhilaṃ mama
so'haṃ vadāmyaśeṣaṃ te maitreya paripṛcchate | purāṇasaṃhitāṃ samyak tāṃ
nibodha yathātatham || viṣṇoḥ sakāśādudbhūtaṃ jagattatraiva ca sthitam
sthitisaṃyamakatrtāsau jagato'sya jagacca saḥ
ekībhūtāviśeṣagrahavividhavacovedarāśe rvivektā
vyatyasta prākpurāṇa pravacanacaturaḥ keśavāṃ śāvatāraḥ
ānetā svargatānāmapi punaravaniṃ strīkṛte kauravāṇāṃ
pārāśaryo'vatādvaḥ praṇayanakuśalaḥ pañcamasyāgamasya

2.79

tasyāṃ kāma|turo'bhavat | vyavāyacakitā sā tu punaḥ provāca taṃ
munim || sagarbhā syāṃ tadā svāmin kā gatirmebhavediti | parācara
uvāca—
sārkaṃ sendraṃ sacandraṃ tribhuvanamaparaṃ nirmimāaina yena
trastā devāssamastāssamajaniṣata yaccāṭukāktaktivādāḥ
nirvoḍhuṃ yaḥ pratijñāṃ samajani ca hariścandracandrasya rāhuḥ
viśvāmitro'pi mitrībhavatu ca bhavatāṃ viśvamitrāyamāṇaḥ

2.82.1

mārkaṇḍeyapurāṇe saptamādhyāyaḥ—hariścandra uvāca—dātavyaṃ
vipramukhyebhyaḥ ye cānye kṛśavṛttayaḥ | viśvāmitra uvāca—yadi rājā
bhavān samyagrājadharmamavekṣate | nirveṣṭukāmo vipro'haṃ dīyatāmiṣṭadakṣiṇā || hariścandraḥ—ucyatāṃ bhagavanyatte dātavyamaviśaṅkitam
dattamityeva tadviddhi yaccāpi syātsudurlabham || viśvāmitraḥ – prayaccha
prathamaṃ tāvaddakṣiṇāṃ rājasūyake | hariścandraḥ — brahmaṃstāmapi dāsyāmi
dakṣiṇāṃ bhavato'smyaham || kriyatāṃ dvijaśārdūla yastaveṣṭaḥ pratigrahaḥ
viśvāmitraḥ—sasāgarāṃ gharāmetāṃ sabhūbhṛdgrāmapattanām || bahunā'tra
kimuktena sarvametatpradīyatām | hariścandro mahārājastathetyāha kṛtāñjaliḥ || viśvāmitraḥ—yatra me viṣaye svāmyaṃ tasmānniṣkrāntumarhasi
hariścandraḥ=hariścandro mahābhāgo rājā gantuṃ pracakrame | viśvāmitraḥ—
kva yāsyasyasītyadatvā me dakṣiṇāṃ rājasūyake | hariścandraḥ bhagavan—
sāmprataṃ nāsti dāsye kālakrameṇa te || māsena tava viprarṣe pradāsye
dakṣiṇādhanam | adhyāyaḥ - 4 sa gatvā vasudhāpālo divyāṃ vārāṇasīṃ
purīm || purīpraveśe dadṛśe viśvāmitramupasthitam | viśvāmitraḥ—
pūrṇassa māso rājarṣe dīyatāṃ mama dakṣiṇā | atha vṛddho
dvijaḥ kaścidāgatyā''ha narādhipam || samarpayasva me dāsīmahaṃ kretā
dhanapradaḥ | gṛhyatāṃ vittametatte dīyatāṃ bālako mama || viśvāmitrastataḥ prāpto nṛpaṃ vittamayācata | tasmai samarpayāmāsa hariścandro'pi
taddhanam || viśvāmitraḥ —kṣatrabandho mamemāṃ tvaṃ sadṛśīṃ yajñadakṣiṇām
saurvāgnīnsāntarīpānsaśikharinikarrāntācyutāṃ śrāntato yaḥ
sindhūnsvalpāmbubindūniva karakamale'dhatta tejomahimnā

2.82.2

jetā vātāpināmnaḥ svayamamurapate rvindhyasaṃstambhakārī
kleśāmbhodhiṃ samastaṃ sa bata pibatu vastāpasaḥ kumbhajanmā
vatsaivaṃ tiṣṭha tāvattvaṃ yāvadāgamyate mayā || malayā'calamāsādya tatrāśramaparo'bhavat || bhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi adhyāyaḥ 96.
lomaśaḥ—ilvalo nāma daiteya āsītkauravanandana | maṇipuryāṃ puri
purā vātāpistasya cānujaḥ || meṣarūpī ca vātāpiḥ kāmarūpyabhavat
kṣaṇāt | saṃskṛtya bhojayati tato vipraṃ jighāṃsati || evaṃ sa brāhmaṇānrājan bhojayitvā punaḥ punaḥ | hiṃsayāmāsa daiteyaḥ sa mahāduṣṭacetanaḥ || agastyaścāpi bhagavān sa tasmin kāla evatu | agastyo'yācata kāṃścitu prājño rājño mahaddhanam | rājāna ūcuḥ—
ayaṃ vai dānavo brahma nnilvalo vasumānbhuvi | tamabhikramya
sarve'dya vayaṃ yācāmahe vasu || teṣāṃ tadāsīducitamilvalasyaiva bhakṣaṇam | teṣāṃ tato'suraśreṣṭhastvatithyamakarottadā || susaṃskṛtena kauravya
bhrātrā vātāpinā tadā | agastya eva kṛtsnaṃ tu vātāpiṃ bubhuje
tataḥ || bhuktavatyasuro'hvānamakarottasya celvalaḥ | taṃ prahasyābravīdrājannagastyo munisattamaḥ || kuto niṣkramituṃ śakto mayā jagdhastu
so'suraḥ || adhyāyaḥ 104. agastyaḥ kimarthamabhiyātāḥ stha varaṃ
mattaḥ kimicchatha | evamuktā statastena devatā munimabruvan || evaṃ
tvayecchāmaḥ kṛta hi kārya mahārṇavaṃ pīyamānaṃ mahātman | tato vadhiṣyāmaḥ sahānubandhānkāleya saṃjñān suravidviṣastān || adhyāyaḥ 105.
maitrāvaruṇiḥ—
ahaṃ lokahitārthaṃ vai pibāmi varuṇālam | bhavadbhiryadanuṣṭheyaṃ
tacchīghraṃ saṃvidhīyatāt || etāvaduktvā vacanaṃ maitrāvaruṇiracyutaḥ

2.82.3

samudramapibatkruddhassarvalokasya paśyataḥ || nāgarakhaṇḍe adhyāyaḥ - 35.
devāūcuḥ—kāleyā iti daiteyā hataśeṣāḥ suraiḥ kṛtāḥ | te samudraṃ
samāśritya nighnanti śubhakālikāḥ || tasmātteṣāṃ vadhārthāya tvaṃ
śoṣaya mahārṇavam | agastyaḥ—ahaṃ saṃvatsarasyānte śoṣayiṣyāmi
sāgaram || tataḥ sarvāṇi pīṭhāni yāni santi mahītale | tāni
tatrā''nayāmāsa mantraśaktyā mahāmuniḥ aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ teṣu
sampūjya bhaktitaḥ | yoginīnāṃ ca vṛndāmi kanyakānāṃ viśeṣataḥ
tataḥ saṃvatsarasyānte prasannāstasya devatāḥ | agastyaḥ—
yadi devi prasannā me tadā''syaṃ viśa satvaram | yena saṃśoṣayāmyāśu samudraṃ devi vāgyataḥ || sā tatheti pratijñāya praviṣṭā satvaraṃ
mukhe | saṃśoṣiṇī mahāvidyā tasyarṣerbhāvitātmanaḥ | atha gatvā samudrāntaṃ stūyamāno divālasyaiḥ || evamuktvā muniḥ so'tha matsyakacchapa
saṅkulam | helayā prapapau kṛtsnaṃ grāhaiḥ kīrṇaṃ mahārṇavam
kupyatkālā build-look prabhava bhayabharā''liṅgitasthāṇuliṅga
prādurbhūteśadattābhaya samupanamannitya tāruṇyayogaḥ
mārkaṇḍeyaścirāyurvitaratu bhavatāṃ brahmaghasrā'vasānaprārabdhaikārṇavā'mbhaḥ kavalita bhuvanā'nalpa kalpāntasākṣī
āhuścirāyuṣamṛrṣi mṛkaṇḍutanayaṃ janāḥ | yaḥ kalpānte'pyurvaritaḥ
(avaśiṣṭaḥ) yena grastamidaṃ jagat || sa vā asmatkulotpannaḥ kalpe'smin bhārgavarṣabhaḥ | eka evārṇave bhrāmyandadarśa puruṣaṃ kila
vaṭapatrapuṭe tokaṃ śayānaṃ tvekamadbhutam | śrī sūta uvāca—
adhyāyaḥ 10.

2.82.4

ityabhyarthito'bhiṣṭutaśca muninā sūktayā girā | tamāha bhagavān śarvaḥ śarvāṇyā cābhinanditaḥ || śrī bhagavānuvāca--kāmassarvo maharṣe yoṃ bhaktimāṃ stvamadhokṣaje | ākalpaṃ te yaśaḥ puṇya
majarāmaratā tathā || jñānaṃ traikālikaṃ brahman vijñānaṃ ca viraktimat
brahmavarcasvino bhūyātpurāṇā''cāryyatā'stute || sūta uvāca--evaṃ
varān sa munaye datvā'gāt tryakṣa īśvaraḥ
mārīcaḥ kaśyapo'vyāddittidnuvinatākadruvadityādyapatyaprāyairyobhūrbhuvaḥ svastribhuvana bhavanai bhūri saṃsārabhāraḥ
anyonyaspardhamāna tridaśaparivṛḍhaprauḍhadaityādhirājaprakrāntā''krandadūrīkaraṇa samasamādhānadattāvadhānaḥ

2.83

hastyaśvaṃ vaḥ pulastyaḥ prathayatu vitataṃ yastyajannityakarma
krūrakravyādadhīśavyasana parihatiprāpta sarvā'nunītiḥ
bhaktyudrekopapanna praguṇaguṇagaṇaprahvayakṣendralakṣmīvīkṣā saṃvardhamānapratidinahṛdayā''nanda sandohasāndraḥ

2.84

rākṣasāṃstrāsayāmāsa kārtavīryārjunastadā | rāvaṇaṃ gṛhya nagaraṃ
praviveśa suhṛdvṛtaḥ || sargaḥ - 33. rāvaṇagrahaṇaṃ tattu vāyugrahaṇasannibham | tataḥ pulastyaḥ śuśrāva kathitaṃ divi daivataiḥ || tataḥ putrakṛtasnehātkampamāno mahādhṛtiḥ | māhiṣmatīpatiṃ draṣṭumājagāma mahānṛṣiḥ || taṃ dharme'bhiṣu putreṣu śivaṃ pṛṣṭvā ca pārthivam | pulastyovāca
rājānaṃ hehayānāṃ tathā'rjunam || madvārakyādyācyamāno'dya muñca vatsa
daśānanam | sa taṃ pramucya tridaśārimarjunaḥ prapūjya divyābharaṇa
sragambaraiḥ | ahiṃsakaṃ sakhyamupetya sāgnikaṃ praṇamya taṃ brahmasutaṃ gṛhaṃ
yayau || bhārate ādiparvaṇi caitrarathaparvaṇi adhyāyaḥ 181. īje ca
sa mahātejāḥ sarvavedavidāṃ varaḥ | ṛṣī rākṣasasatreṇa śākteyo'tha
parāśaraḥ || tato vṛddhāṃśca bālāṃśca rākṣasān sa mahāmuniḥ | dadāha
vitate yajñe śaktervadhamanusmaran || pulastyastu vadhātteṣāṃ rakṣasāṃ
bharatarṣabha | uvācedaṃ vacaḥ pārtha parāśaramarindamam || kaccittātapavighnaṃ te kaccinnandasi putraka | ajānatāmadoṣāṇāṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ
vadhāt || prajocchedamimaṃ mahyaṃ na hi kartuṃ tvamarhasi | naiṣa tāta
dvijātīnāṃ dharmo dṛṣṭastapasvinām || evamuktaḥ pulastyena vasiṣṭhena ca
dhīmatā | tadā samāpayāmāsa satraṃ śākto mahāmuniḥ
miṣṭānnaṃ pratyahaṃ vo vitaratu sa bharadvājayogī maheccho
vallīrvṛkṣāṃśca nārīnarayitumahaha khyātatejaḥprabhāvaḥ
kaikeyīsūnusenāpratipuruṣacatussaptapañcāṣṭadivyaśyāmā'nekopacāra prathitanirupamā''tithyasatkārakārī

2.85

śrīmadrāmāyaṇe ayodhyākāṇḍe sargaḥ 91. kṛtabuddhiṃ nivāsāya
tatraiva sa munistadā | bharataṃ kaikayīputramātithyena nyamantrayat || senāyāstu tavaitasyāḥ kartumicchāmi bhojanam | mama prītiryathārūpā
tvamarho manujarṣabha || agniśālāṃ praviśyātha pītvā'paḥ parimṛjya ca
ātithyasya kriyāhetorviśvakarmāṇa māhvayat || prāksrotasaśca yā nadyaḥ
pratyaksrotasa eva ca | pṛthivyāmantarikṣe ca samāyāntvadya sarvaśaḥ
anyāḥ sravantu maireyaṃ surāmanyāssuniṣṭhitām | aparāścodakaṃ śītamikṣukāṇḍarasopamam || āhvaye devagandharvān viśvāvasuhahāhuhūn
tathaivāpsaraso devīrgandharvīścāpi sarvaśaḥ || tenaiva ca muhūrtena divyābharaṇabhūṣitāḥ | ājagmurviṃśatisāhasrā brahmaṇā prahitāḥ striyaḥ
yāni mālyāni deveṣu yāni caitrarathe vane | prayāge tānyadṛśyanta
bharadvājasya tejasā || bilvā mārdaṅgikā āsan śamyāgrāhā vibhīāyāntī satyalokādavanitala midampūūrvapādapracārā
vāgdevī puṇyatīrthe'ṅkuritakuśalave yatra viśrāntimāptā
so'yaṃ rāmāvatārādbhutacaritakathānāṭikāsūtradhāraḥ
śrīmān valmīkajanmā diśatu kṛtajagatsauhitīṃ sāhitīṃ vaḥ

2.86

pāyādvaḥ śaunakā''ryaḥ prathitapṛthuyaśā naimiśāraṇyavāsī
sacchātro bahvṛcānāṃ guru ratitapasā toṣita śrīnaṭeśaḥ
prakhyāto hautrabhāgaprakaraṇagahana prakriyānaikabhaṅgī
sāṅgopāṅga prapañcāvagamasulabhasatsūktisūtrapraṇetā

2.87

medhāṃ bodhāyano vo vitaratu sahitaḥ ṣaṣṭisāhasraśiṣyairyasyāpastamba evādhikaśatayajuṣāṃ pārago mukhyaśiṣyaḥ
sūtraṃ prāyukta naikakramavidhinipuṇā'dhvaryunānāprayogavyaktijñānopayuktasphuṭamṛdugahanaprauḍhasandarbhagarbham

2.88

devarṣirnārado'vyātkaradhṛtamahatī parvānistandratantrī
nirvyājodittvara śrīhariharaguṇasatkarmanāmaprakarṣaḥ
ye cānye mānyarūpī divi bhuvi sanakapraṣṭhadevarṣisaṅghāḥ
sarve te kurvatāṃ vaḥ paramagatikṛte jñānamajñānaśūnyam

2.89

śāstrāṇāṃ ye ca sūtrapraṇayanapaṭavo ye ca saptarṣibhedāḥ
ye cānye vālakhilyāḥ śamada‌manidhayo ye prasiddhāḥ purāṇe
lokānāṃ pāvanāste prathitasucaritā bhūrbhuvaḥ svarnivāsā
devabrahmarṣisaṅghāḥ śiva manavarataṃ kurvatāṃ sarvadā vaḥ

2.90

śākhābhedairanekairdvijakula kalitodghoṣavadbhiḥ sametāḥ
kṛcchrā''rohāvarohā vitatabahujaṭāḥ kāṇḍavargairupaitāḥ
vistīrṇāḥ kiñca nānāsavaphalasahitāssevitāssatpathasthaiścatvāro vaḥ kriyāsurnigamaviṭapino hanta santāpaśāntim

2.91

nityaṃ saṃvardhitā''tmā'vitatha bahukathāpuṇya śaivālinībhiḥ
sthānaṃ gītāsudhāyāḥ kṣitisuranivahaissādarairmathyamānaḥ
madhye viṣṇuṃ dadhānastribhuvananilayaṃ parvasu prāptasampat
sarvaṃ vo bhāratāmbhonidhirayamaparaḥ pāpajālaṃ punīyāt

2.92

nanvādyairmānavānāṃ nirupadhi hitamāvedayadbhirmunīndraiḥ
manvādyaiḥ sampraṇītā smṛtiriha nikhilā'pyāgamārthaikavākyā
avyagrā''kṛṣyamāṇapracalarathapuraścakramārgānudhāvatpaścāccakrāgrarītiḥ pariṇamayatu vo dharmabuddhiṃ viśuddhām

2.93

prāyaḥ pāpiṣṭhabuddhyā nijanijamata saṃsthāpanāyeśa viṣṇo
rhantotkarṣāpakarṣagrahabhṛtamanasāṃ dūrato niṣphalāni
sarvatraivāvirodhānyadhimahi nahinindādbhutaṃyannyāyabhājāmanyāsuḥ setihāsāgamamanudivasaṃ vaḥ purāṇāni kāmam

2.94

vālmīkervaktrapadmādupagatajanana ssarvavikhyātakīrtirhaṃsaiḥ satpakṣapātaiścaramatanubhṛtaḥ kāṇḍasampatsametaḥ
puṇyaślokapratīto vidalitaśatapatrā'dhirūḍhā'kṣaraśrīḥ
kuryādrāmāyaṇākhyo vidhirayamapara ssantatāṃ santatiṃ vaḥ

2.95

yadbījaṃ janmabīja pracayadahanakṛ dyasya sāro nipīto
drāṅmātuḥ stanyapānaṃ pariharati nṛṇāṃ yacca naivāgamāntāt
prabhraśyatyanvahaṃ yatprathita śukamukhā''svādanātsārabhūtaṃ
syādāmodāya tadbhāgavataphalamidaṃ nityamatyadbhutaṃ vaḥ

2.96

mīmāṃse dve satarkaṃ phaṇipatiphaṇitaṃ yogasāṃkhyau ca śāstrāṇyāmnāyāṅgāni śeṣāṇyapi ca jagati ye'nye ca vāṇīvilāsāḥ
sarve te kurvatāṃ vaḥ sakalaviṣayadhīgharṣaśāṇāyamānā
nityaṃ buddhervikāsaṃ bhuvi nikhilajagattattvavijñānahetoḥ

2.97

sṛṣṭisthityantakarmasvajaharigiriśā yena nityaṃ niyuktā
jyotiścakrāṇyaśeṣā ṇyaviratamapi yo bhrāmayatyāttavegam
durvārasvapravāhaḥ prabalanijabalaḥ pūrvapūrvāpahantā
kālo niṣpakṣapāto bhavatu bahujagadbhakṣako rakṣako vaḥ

2.98

sāketaḥ ketanāgragrathitavitatasatketu cīnāṃśukodyadvātavrātāpanīta śramabharaviharanmugdhasiddhāṅganaughaḥ
srotasvinyā sarayvā priyasuvanitayevā''dareṇā'nukūlaṃ
nityaṃ gāḍhopagūḍhaḥ kalayatu sa hitaṃ śreyasā bhūyasā vaḥ

2.99

mokṣadvārā'raraṃvo vighaṭayatu purīdvāravatyadbhutaśrīryatratya strījanānāṃ jalavihṛtividhau dīrghikā paścimābdhiḥ
yāṃ nityaṃ brahmacārī yadukulatilakaḥ ṣoḍaśastrīsahasrakrīḍāsantuṣṭacetā navanavavibhavai pāvayāmāsa devaḥ

2.101

kṣetrāṇāmuttamānāmapi yadupamayā kāpi loke praśastirdehatyāgena muktikraya mabhilaṣatāṃ yādbhutā paṇyavīthī
sākṣādviśveśvarasya tribhuvanamahitā yā purī rājadhānī
seyaṃ kāśī sakāśī bhavatu śubhakarī bhuktaye muktaye vaḥ
bhūmiṣṭhāpi nayā'tra bhūstridivaso'pyuccairadhasthāpi yā| yā baddhā
bhuvi muktidā syuramṛtaṃ yasyāṃ mṛtā jantavaḥ | yā nityaṃ trijagatpavitrataṭinītīre suraiḥ sevyate | sā kāśī tripurāriājanagarī pāyādapāyājjagat
prāyaścitteṣvadhānāmadhikali kaṭhineṣvalpasāmarthyabhājāṃ
niryatnaṃ mānavānāmaghatatidalane yo laghīyānupāyaḥ
dūrādālokamātrādapahatsakala brahmahatyo jagatyāṃ
kṛcchrātsantārayedvaḥ sapadi duritanistārahetussa setuḥ

2.102

kāruṇyena svayaṃ yo vṛṣaśikharipate stuṅkamāruhya śṛṅgaṃ
kleśāsubbhorāśimajjannikhilatanubhṛtāmuddhatau baddhabuddhiḥ
pratyakṣībhūya sākṣātprathayati bhuvi yo devalolā vilāsān
so'yaṃ santrāyatāṃ vaḥ parihṛtavinamatsaṅkaṭo veṅkaṭeśaḥ

2.103

nūtnaiḥ pratnaiśca ratnai ruci matirucirāṃ bibhratī hanta kāñci
tkāñcī kāñcīva bhūme ranupamavaradā yacchatāṃ vāñchitaṃ vaḥ
kāmākṣī yatra kampāsaritamanusara tyaprakampā'nukampā
sampatsampāditaśrīsukhitapurajanā nitya mekāmranāthā

2.104

skānde māheśvarakhaṇḍe aruṇācalamāhātmye adhyāyo 3, 4.
kadācidrahasi prītā nijājñāvaśavartinam | ramaṇaṃ jānatī mugdhā
paścādabhyetya sādaram || karābhyāṃ kamalābhābhyāṃ triṇetrāṇi jagadguroḥ | pidadhe līlayā śambhoḥ kimetaditi kautukāt || candrādityābhirūpeṇa pihiteṣvakṣiṣu kramāt | andhakāro'bhavattatra cirakālaṃ
bhayaṅkaraḥ || nimiṣārdhena devasya jagmurvatsarakoṭayaḥ | tamasā pūritaṃ
viśvamapāreṇa samantataḥ || tapasā labdhasphūrtīnāṃ vicāraḥ samapadyata
devī vinodarūpeṇa pidhatte purahaddṛśaḥ || na yajñāḥ sampravartante na
pūjyante surā bhuvi | nityāste sūrayo bhaktyā śambhumānamya tuṣṭuvuḥ
virama praṇayā''rabdhā damuṣmāllokasaṃśayāt | iti teṣāṃ vacaḥ
śrutvā bhaktānāṃ siddhiśālinām || visṛjā'kṣīṇi gaurīti karuṇāmūrtirabravīt | avicārakṛtān mugdhe bhuvanakṣayakāraṇāt || ayuktamiha
paśyāmi jaganmātustavaiva hi | iti śambhorvacaḥ śrutvā dharmalopabhayā''kulā || kiṃ kariṣyāmi tacchāntyai ityapṛcchacca taṃ priyā
manmūrtestava keyaṃ vā prāyaścittirihocyate || tasmāllokānurūpaṃ te
prāyaścittirihocyate | svāminā nā'nupālyeta yadi tyājyo'nujīvibhiḥ || na tvāṃ vihāya śakto'smi kṣaṇamapyāsituṃ kvacit
ahameva tapassarvaṃ kariṣyāmyātmasaṃsthitaḥ || karmabhūmerūstvamādhikyahetave
dharmamamācara | asti kāñcīpurī khyātā sarvabhūtisamanvitā || yatra
klṛptaṃ tapaḥ kiñcidanantaphalamucyate | tatra kampeti vikhyātā
mahāpātakanāśinī || yatra sthitānāṃ martyānāṃ kampante pāpakoṭayaḥ
tatra cūtadrumaścaiko rājate nityapallavaḥ || tatra japtaṃ hutaṃ datta manantaphaladaṃ bhavet
ahaṃ ca niṣkalo bhūtvā tava mānasapaṅkaje || sannidhāsyāmi
mābhūstvaṃ devi madvirahā''kulā | ityuktvā devadevena devī kampāntikaṃ yayau || tapaḥ kartuṃ sakhīyuktā vismayā''krāntalocanā
jajāpa niyamopetā śivapañcākṣaraṃ param || kṛtvā ca saikataṃ liṅgaṃ
pūjayāmāsa sādaram | atha devaḥ śivaḥ sākṣāt saṃśoṣayitumambikām || kampānadyāḥ pravāheṇa mahatā paryaveṣṭayat | acintayacca sā
devī pūjāvighnasamākulā || liṅganāśe vimoktavyassaddbhaktaiḥ prāṇasaṅgrahaḥ | āliṅgya sudṛḍhaṃ dorbhyāṃ metalliṅgamanākulam || ahaṃ
vatsyāmi yātā''śu sakhyo yūyaṃ vidūrataḥ | ityuktvā saikataṃ liṅgaṃ
gāḍhamāliṅgya sāmbikā || na mumoca pravāheṇa veṣṭyamānāpi vegataḥ
stanacūcukanirmagna mudrādarśitalāñchanam || mahāliṅgaṃ svasaṃyuktaṃ praṇanāma tadā''darāt | atha tāmabravītkāpi daivī vāgaśarīriṇī
tvayā'rjitamidaṃ liṅgaṃ saikata sthiravaibhavam | bhaviṣyati mahābhāge varadaṃ
surapūjitam || liṅgaṃ caitannamaskṛtya kṛtārthāssantu mānavāḥ | iti
vācaṃ samākarṇya niṣkalāt kathitāṃ śivāt || tatheti sahasā devī
gantuṃ samupacakrame | avādīdambikā''lokya snehapūrgena cakṣuṣā
sarvakāmapradānena kāmākṣīti kāmataḥ | māṃ praṇamyājra madbhaktā
labhantāṃ vāñchitaṃ param || bindusarovaramḥ- brahmapurāṇe
adhyāyaḥ 41. liṅgakoṭisamāyuktaṃ vāraṇāsīsamaṃ
śubham | ekāmraketi vikhyātaṃ tīrthāṣṭakasamanvitam || pṛthvivyāṃ yāni tīrthāni saritaśca sarāṃsi ca | puṣkariṇyastaḍākāni
āśīrvādaśatakam
bāpyaḥ kūpāśca sāgarāḥ || tebhyaḥ pūrvaṃ samāhṛtya jalabindūn pṛthakpṛthak | sarvalokahitārthāya rudraḥ sarvasuraiḥ saha || tīrthaṃ bindusaro
nāma tasmin kṣetre dvijottamāḥ | cakāra ṛṣibhissārdhaṃ tena bindusaraḥ smṛtam || aṣṭamyāṃ bahule pakṣe mārgaśīrṣe dvijottamāḥ | yastatra
yātrāṃ kurute viṣuve vijitendriyaḥ || vidhivadvindusarasi snātvā
śraddhāsamanvitaḥ | tilodakena vidhinā nāmagotra vidhānavit
snātvaivaṃ vidhivattatra so'śvamedhaphalaṃ labhet | catuṣpathe śmaśāne vā
yatra kutra ca tiṣṭhati || sampūjya vidhivalliṅgaṃ devadevamumāpatim
sarvapāpavinirmuktaḥ śivalokaṃ vrajennaraḥ || ekāāmrake śivakṣetre vāraṇāsīsame śubhe | snānaṃ karoti yastatra mokṣaṃ sa labhate dhruvam
pāyādvaḥ puṇḍarīkaṃ śubhakanaka sabhākarṇikaṃ vyāghrapādavyālendra praṣṭhayogibhramara parivṛtaṃ śaivagaṅgāmarandam
yasminnākāśamadhya bhramaṇa dhṛtarucerbhāsvato lokabandho
rdevasya prauḍhapādaiḥ samudayati mahānnityamāmodayogaḥ

2.105

puruṣākṛteḥ || mūrdhni śrīparvataḥ proktaḥ phāle kedāraparvataḥ | śivasyāsya
mahāsthānaṃ kailāsaśikharāhvayam || smṛtā vārāṇasī śeṣa bhrūmadhye puṇyavāhinī | kucasthāne kurukṣetraṃ prayāgo nābhisaṃjñitaḥ
cidambarantu hṛnmadhyamādhāraḥ kamalālasaḥ | tanmadhye vipule
viśve vimale brahmasannibhe || asti liṅgaṃ mahacchreṣṭha śrīmūlāsthānanāmakam | taṭākamasti tatrāgryaṃ śivagaṅgābhidhānakam || tasya dakṣiṇabhāge tu nātidūre prabhāvinau | ambarāruyā sabhā kācidasti sarvaśubhāśrayā || abhaṅguramahaṃ tasyāṃ karomyānandatāṇḍavam | cidambaramiti khyātā tasmātsā sarvavanditā || patañjalirbhūtvā śeṣaḥ—
ratnākareṇa satataṃ ratnapuṣpaiśca mauktikaiḥ | arcyamānopakaṇṭhaṃ
tadvīcīhastairmanoharaiḥ || sarvasiddhikaraṃ śrīmatpuṇyaṃ tillavanaṃ yayau
vyāghrapādaṃ muniṃ tatra tapasyantaṃ vyalokayat || vyāghrapādaṃ prati patañjali ḥ—paramaṃ bhārate varṣe bhūmerhṛdayapaṅkajam | sthānaṃ tillavanāntasthamasti sāgarapārśvataḥ || tatra mādhyandinassākṣānmattāṇḍavadidṛkṣayā
vyāghrapāda iti khyātastapaścarati duṣkaram || tava tatrāpi tasyāhaṃ
darśayiṣyāmi tāṇḍavam | nirgatya pūrṇajñānena sākaṃ tena mahātmanā
tatrā''sveti samādiśya śaṅkaro māṃ vyasarjayat | patañjaliṃ prati
vyāghrapādaḥ—atrirnāma mahātejāḥ purā divyastapodhanaḥ | anasūyā
ca tatpatnī putraṃ tvāṃ prāptumicchayā || kamalā'kṣamajaṃ viṣṇuṃ dvāvapūjayatāṃ ciram | tatpatnyāḥ snānaśuddhāyā dṛṣṭo'bhūstvaṃ karāñjalau
mūlādhāraḥ pṛthivyā jagati paśupate rjanmabhūrutsavānāṃ
pāyāllakṣmīpurī vo valayitaparikhā''kārapūrvāmburāśiḥ
yatsaundaryā'bhilāṣāt tridaśapatigṛhaṃ hanta santyajya tādṛgdevānāmādideva ssakutukamavanīmāgatastyāgarājaḥ

2.105.p1

hasyakhaṇḍe devakāṇḍe adhyāyaḥ- 7. samāpya pūjāmindro'pi prasthito
bhūbhujā saha | (bhūbhujā--mucukundena)
prāpya bhojanaśālāṃ svāṃ kāmadhenumacintayat || bhojayitvā
tayā dattamannaṃ divyaṃ payoyutam| dāpayitvā vibhūṣāśca vastrāṇyapi mahībhuje
papracchabhūyo bhūyo'tha vānchitaṃvada he nṛpa| iti premṇā sureśāno mucukundaṃ
mahīsurāḥ || tacchrūtvā sa mahīpālassantoṣeṇa yutastadā | papraccha
sāmbamīśānaṃ tvayā me śakra pūjitam || tamenaṃ parameśānaṃ pūjāyeṣyāmi
bhaktimān | niśamyainat sureśo'pi vicāreṇa mahīyasā || prāha
vācamasuṃ vīkṣya na madīyo maheśvaraḥ | viṣṇunā ''rādhito devaḥ satyamuktaṃ mayā nṛpapa ||........gatvā'haṃ matpuraṃ ramyaṃ tadā''rabhya maheśvaram | umayā sahitaṃ deva mabhyāśaguhamavyayam || arcayāmyamumīśāna
mananyamanasā nṛpa | tadvātuṃ mādhavasyainamaprāpyā'numatiṃ parām || na
śakyate nṛpaśreṣṭha viṣṇoramitatejasaḥ | iti tasya vacaḥ śrutvā mucukundo mahānṛpaḥ || viṣṇorabhyāśamāpyā'yamuktvaitadakhilaṃ vacaḥ
prāptā'nujñassamāgatya surāṇāmadhipa punaḥ|| viṣṇoranujñā samprāptā mayā
devavarā'dhunā | tadvātumarhati bhavān parameśaṃ sureśvara || ityuktinasya
saṃśrutya vicāreṇa mahīyasā | vimanā dātumīśānaṃ somāskandaṃ dvijo
ttamāḥ || tvaṣṭrāśu nirmitānanyān ṣaḍasya sadṛśān varān | prādāt
krameṇa deveśo vigrahān bhūmije tadā || vilokya tānatha jñātā
kapaṭaṃ ca śatakratoḥ | tataḥ prādātsureśo'sya taṃ devaṃ parayā mudā
gṛhītvā'tha mahādevaṃ mucukundo nṛpottamaḥ | kamalālayamāgatya sthalānāmuttamottamam || pratiṣṭhāya vidhānena cakre pūjotsavā''dibhiḥ
mahopacāraṃ devasya somāskandasya bhaktimān || tatsamīpapureṣvanyānvigrahān ṣaḍapi dvijāḥ | apūjayanmahātmā'yamavanīśo dvijottamāḥ
pāyānmadhyārjunaṃ vaḥ sakṛdapi bhajatāṃ mokṣadaṃ śrīnaṭeśatyāgeśasvāmināthasthalamatimahitaṃ yasya śeṣaṃ vadanti
māndhātūryatra tiṣṭhañchriyamativipulāṃ kṣetravarye kaveḥ śrī
vāñchānāthasya cā'dāt phalamapi sakalaṃ śrī mahāliṅgamūrtiḥ
adhyāyaḥ—1. eteṣu puṇyasthāneṣu madhyārjunamanuttamam
yatra praveśamātreṇa mahāpāpaiḥ pramucyate || ayatnāt prāpyate'bhīṣṭaṃ
puṃsāṃ yanmanasepsitam | mumukṣūṇāṃ ca mokṣaśrī sta trā''ste śivadhāmani || adhyāyaḥ 57. māndhātuścapitā pūrvamaputro munibhi paraiḥ
jātvaśvamedhikaṃ śambhoścakārā'tha pradakṣiṇam || madhyārjunaśasānnidhye
putrīyātputrakāraṇāt | cacāra vidhivadrājā vratenā'naśanena saḥ
paritastasya vai rājño dvijāḥ śayanamācaran | ghaṭānsaṃsthāpayanpūrvaṃ
tanma ye pu trayaṃ ghaṭam || sthāpitaṃ dvijasaṅghaiśca prabhāte dātumudyataiḥ
etasya nṛpavaryasya tatpānena suto bhavet || etasminnantare rājā kṣuttṛḍbhyāṃ paripīḍitaḥ | nidrāgateṣu sarveṣu dvijeṣu nṛpasattamaḥ || śayanādutthito bhūtvā putrīyaṃ madhyamaṃ ghaṭam | samādāya ca niśśeṣaṃ pītaṃ
rājñā tadā dvijāḥ || sadyo garbho babhūvā'tha yuvanāśvasya bhūpateḥ
sphoṭayitvā tadudaraṃ māndhātā sa hyayoninajaḥ || yajñe dṛṣṭvā tamāścaryaṃ
devāssendrapurogamāḥ | sādhu sādhviti samprocurmāndhātetyavadansurāḥ
īśvarāṃśasamudbhūto māndhātā ca na saṃśayaḥ | tato rājā svamudaraṃ
sphuṭitaṃ sambhramā''turaḥ || dṛṣṭvā daivaṃ mahāliṅgaṃ prārthayāmāsa khinnadhīḥ
mahāśvamedhikaṃ śambhoḥ pradakṣiṇamathākarot || vasiṣṭhasyopadeśena tato'sau
virujo'bhavat | tasmānmahāśvamedhākhyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
adhyāyaḥ 62. svasya dakṣiṇabhāgaṃ tu bhavānyāḥ śaṅkaro dadau
tadā prabhṛti tatkṣetre dakṣiṇāṅgī babhūva sā || adhyāyaḥ 58.
ye'bhi[dru]tya mahābhāga palāyanaparān ripūn ghnanti | te

Linked texts (4)