Gangalahari (Gaṅgālaharī)
गङ्गालहरी
Jagannātha's 52 stanzas to the Gaṅgā, according to legend recited as the river rose step by step at Vārāṇasī.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 1640–1670 CE
- Author
- Jagannātha Paṇḍitarāja
- Extent
- 53 passages, 780 words
- Text
- complete digital text
- Source
- sanskritdocuments · sanskritdocuments.org e-text (ITRANS) · sanskritdocuments.org terms: prepared by volunteers for personal study and research; not to be copied or…
Contents
Text
1
samṛddhaṃ saubhāgyaṃ sakalavasudhāyāḥ kimapi tan mahaiśvaryaṃ līlājanitajagataḥ khaṇḍaparaśoḥ |
śrutīnāṃ sarvasvaṃ sukṛtamatha mūrtaṃ sumanasāṃ sudhāsodaryaṃ te salilamaśivaṃ naḥ śamayatu ||
2
daridrāṇāṃ dainyaṃ duritamatha durvāsanahṛdāṃ drutaṃ dūrīkurvan sakṛdapi gato dṛṣṭisaraṇim |
api drāgāvidyādrumadalanadīkṣāgururiha pravāhaste vārāṃ śriyamayamapārāṃ diśatu naḥ ||
3
udañcanmārtaṇḍasphuṭakapaṭaherambajananī-kaṭākṣavyākṣepakṣaṇajanitasaṃkṣobhanivahāḥ |
bhavantu tvaṅganto haraśirasi gaṅgātanubhuva-staraṅgāḥ prottuṅgā duritabhayabhaṅgāya bhavatām ||
4
tavālambādamba sphuradalaghugarveṇa sahasā mayā sarve'vajñāsaraṇimatha nītāḥ suragaṇāḥ |
idānīmaudāsyaṃ bhajasi yadi bhāgīrathi tadā nirādhāro hā rodimi kathaya keṣāmiha puraḥ ||
5
smṛtiṃ yātā puṃsāmakṛtasukṛtānāmapi ca yā haratyantastandrāṃ timiramiva candrāṃśusaraṇiḥ |
iyaṃ sā te mūrtiḥ sakalasurasaṃsevyasalilā mamāntaḥsantāpaṃ trividhamapi pāpaṃ ca haratām ||
6
api prājyaṃ rājyaṃ tṛṇamiva parityajya sahasā viloladvānīraṃ tava janani tīraṃ śritavatām |
sudhātaḥ svādīyassalilabharamātṛpti pibatāṃ janānāmānandaḥ parihasati nirvāṇapadavīm ||
7
prabhāte snātīnāṃ nṛpatiramaṇīnāṃ kucataṭī-gato yāvanmātarmilati tava toyairmṛgamadaḥ |
mṛgāstāvadvaimānikaśatasahasraiḥ parivṛtā viśanti svacchandaṃ vimalavapuṣo nandanavanam ||
8
smṛtaṃ sadyaḥ svāntaṃ viracayati śāntaṃ sakṛdapi pragītaṃ yatpāpaṃ jhaṭiti bhavatāpaṃ ca harati |
idaṃ tadgaṅgeti śravaṇaramaṇīyaṃ khalu padaṃ mama prāṇaprānte vadanakamalāntarvilasatu ||
9
yadantaḥ khelanto bahulatarasantoṣabharitā na kākā nākādhīśvaranagarasākāṅkṣamanasaḥ |
nivāsāllokānāṃ janimaraṇaśokāpaharaṇaṃ tadetatte tīraṃ śramaśamanadhīraṃ bhavatu naḥ ||
10
na yatsākṣādvedairapi galitabhedairavasitaṃ na yasmin jīvānāṃ prasarati manovāgavasaraḥ |
nirākāraṃ nityaṃ nijamahimanirvāsitatamo viśuddhaṃ yattattvaṃ surataṭini tattvaṃ na viṣayaḥ ||
11
mahādānairdhyānairbahuvidhavitānairapi ca yan na labhyaṃ ghorābhiḥ suvimalataporāśibhirapi |
acintyaṃ tadviṣṇoḥ padamakhilasādhāraṇatayā dadānā kenāsi tvamiha tulanīyā kathaya naḥ ||
12
nṛṇāmīkṣāmātrādapi pariharantyā bhavabhayaṃ śivāyāste mūrteḥ ka iha mahimānaṃ nigadatu |
amarṣamlānāyāḥ paramamanurodhaṃ giribhuvo vihāya śrīkaṇṭhaḥ śirasi niyataṃ dhārayati yām ||
13
vinindyānyunmattairapi ca parihāryāṇi patitai-ravācyāni vrātyaiḥ sapulakamapāsyāni piśunaiḥ |
harantī lokānāmanavaratamenāṃsi kiyatāṃ kadāpyaśrāntā tvaṃ jagati punarekā vijayase ||
14
skhalantī svarlokādavanitalaśokāpahṛtaye jaṭājūṭagranthau yadasi vinibaddhā purabhidā |
aye nirlobhānāmapi manasi lobhaṃ janayatāṃ guṇānāmevāyaṃ tava janani doṣaḥ pariṇataḥ ||
15
jaḍānandhān paṅgūn prakṛtibadhirānuktivikalān grahagrastānastākhiladuritanistārasaraṇīn |
nilimpairnirmuktānapi ca nirayāntarnipatato narānamba trātuṃ tvamiha paramaṃ bheṣajamasi ||
16
svabhāvasvacchānāṃ sahajaśiśirāṇāmayamapā-mapāraste mātarjayati mahimā ko'pi jagati |
mudāyaṃ gāyanti dyutalamanavadyadyutibhṛtaḥ samāsādyādyāpi sphuṭapulakasāndrāḥ sagarajāḥ ||
17
kṛtakṣudrainaskānatha jhaṭiti santaptamanasaḥ samuddhartuṃ santi tribhuvanatale tīrthanivahāḥ |
api prāyaścittaprasaraṇapathātītacaritā-nnarānūrīkartuṃ tvamiva janani tvaṃ vijayase ||
18
nidhānaṃ dharmāṇāṃ kimapi ca vidhānaṃ navamudāṃ pradhānaṃ tīrthānāmamalaparidhānaṃ trijagataḥ |
samādhānaṃ buddheratha khalu tirodhānamadhiyāṃ śriyāmādhānaṃ naḥ pariharatu tāpaṃ tava vapuḥ ||
19
puro dhāvaṃ dhāvaṃ draviṇamadirāghūrṇitadṛśāṃ mahīpānāṃ nānātaruṇatarakhedasya niyatam |
mamaivāyaṃ mantuḥ svahitaśatahanturjaḍadhiyo viyogaste mātaryadiha karuṇātaḥ kṣaṇamapi ||
20
marullīlālolallaharilulitāmbhojapaṭalī-skhalatpāṃsuvrātacchuraṇavisaratkauṅkumaruci |
surastrīvakṣojakṣaradagarujambālajaṭilaṃ jalaṃ te jambālaṃ mama jananajālaṃ jarayatu ||
21
samutpattiḥ padmāramaṇapadapadmāmalanakhā-nnivāsaḥ kandarpapratibhaṭajaṭājūṭabhavane |
athā'yaṃ vyāsaṅgo hatapatitanistāraṇavidhau na kasmādutkarṣastava janani jāgartu jagati ||
22
nagebhyo yāntīnāṃ kathaya taṭinīnāṃ katamayā purāṇāṃ saṃhartuḥ suradhuni kapardo'dhiruruhe |
kayā vā śrībhartuḥ padakamalamakṣāli salilai-stulāleśo yasyāṃ tava janani dīyeta kavibhiḥ ||
23
vidhattāṃ niḥśaṅkaṃ niravadhi samādhiṃ vidhiraho sukhaṃ śeṣe śetāṃ hariravirataṃ nṛtyatu haraḥ |
kṛtaṃ prāyaścittairalamatha tapodānayajanaiḥ savitrī kāmānāṃ yadi jagati jāgarti jananī ||
24
anāthaḥ snehārdrāṃ vigalitagatiḥ puṇyagatidāṃ patan viśvoddhartrīṃ gadavigalitaḥ siddhabhiṣajam |
sudhāsindhuṃ tṛṣṇākulitahṛdayo mātaramayaṃ śiśuḥ samprāptastvāmahamiha vidadhyāḥ samucitam ||
25
vilīno vai vaivasvatanagarakolāhalabharo gatā dūtā dūraṃ kvacidapi paretān mṛgayitum |
vimānānāṃ vrāto vidalayati vīthirdiviṣadāṃ kathā te kalyāṇī yadavadhi mahīmaṇḍalamagāt ||
26
sphuratkāmakrodhaprabalatarasañjātajaṭila-jvarajvālājālajvalitavapuṣāṃ naḥ pratidinam |
harantāṃ santāpaṃ kamapi marudullāsalahari-cchaṭācañcatpāthaḥkaṇasaraṇayo divyasaritaḥ ||
27
idaṃ hi brahmāṇḍaṃ sakalabhuvanābhogabhavanaṃ taraṅgairyasyāntarluṭhati paritastindukamiva |
sa eṣa śrīkaṇṭhapravitatajaṭājūṭajaṭilo jalānāṃ saṅghātastava janani tāpaṃ haratu naḥ ||
28
trapante tīrthāni tvaritamiha yasyoddhṛtividhau karaṃ karṇe kurvantyapi kila kapāliprabhṛtayaḥ |
imaṃ tvaṃ māmamba tvamiyamanukampārdrahṛdaye punānā sarveṣāmaghamathanadarpaṃ dalayasi ||
29
śvapākānāṃ vrātairamitavicikitsāvicalitai-rvimuktānāmekaṃ kila sadanamenaḥpariṣadām |
aho māmuddhartuṃ janani ghaṭayantyāḥ parikaraṃ tava ślāghāṃ kartuṃ kathamiva samartho narapaśuḥ ||
30
na ko'pyetāvantaṃ khalu samayamārabhya milito yaduddhārādārādbhavati jagato vismayabharaḥ |
itīmāmīhāṃ te manasi cirakālaṃ sthitavatī-mayaṃ samprāpto'haṃ saphalayitumamba praṇaya naḥ ||
31
śvavṛttivyāsaṅgo niyatamatha mithyāpralapanaṃ kutarkeśvabhyāsaḥ satataparapaiśunyamananam |
api śrāvaṃ śrāvaṃ mama tu punarevaṃ guṇagaṇā-nṛte tvatko nāma kṣaṇamapi nirīkṣeta vadanam ||
32
viśālābhyāmābhyāṃ kimiha nayanābhyāṃ khalu phalaṃ na yābhyāmālīḍhā paramaramaṇīyā tava tanuḥ |
ayaṃ hi nyakkāro janani manujasya śravaṇayo-ryayornāntaryātastava laharilīlākalakalaḥ ||
33
vimānaiḥ svacchandaṃ surapuramayante sukṛtinaḥ patanti drāk pāpā janani narakāntaḥ paravaśāḥ |
vibhāgo'yaṃ tasminnaśubhamayamūrtau janapade na yatra tvaṃ līlādalitamanujāśeṣakaluṣā ||
34
api ghnanto viprānaviratamuśanto gurusatīḥ pibanto maireyaṃ punarapi harantaśca kanakam |
vihāya tvayyante tanumatanudānādhvarajuṣā-muparyamba krīḍantyakhilasurasambhāvitapadāḥ ||
35
alabhyaṃ saurabhyaṃ harati satataṃ yaḥ sumanasāṃ kṣaṇādeva prāṇānapi virahaśastrakṣatahṛdām |
tvadīyānāṃ līlācalitalaharīṇāṃ vyatikarāt punīte so'pi drāgahaha pavamānastribhuvanam ||
36
kiyantaḥ santyeke niyatamihalokārthaghaṭakāḥ pare pūtātmānaḥ kati ca paralokapraṇayinaḥ |
sukhaṃ śete mātastava khalu kṛpātaḥ punarayaṃ jagannāthaḥ śaśvattvayi nihitalokadvayabharaḥ ||
37
bhavatyā hi vrātyādhamapatitapākhaṇḍapariṣat paritrāṇasnehaḥ ślathayitumaśakyaḥ khalu yathā |
mamāpyevaṃ premā duritanivaheṣvamba jagati svabhāvo'yaṃ sarvairapi khalu yato duṣpariharaḥ ||
38
pradoṣāntarnṛtyatpuramathanalīloddhṛtajaṭā-taṭābhogapreṅkhallaharibhujasantānavidhutiḥ |
bilakroḍakrīḍajjalaḍamaruṭaṅkārasubhaga-stirodhattāṃ tāpaṃ tridaśataṭinītāṇḍavavidhiḥ ||
39
sadaiva tvayyevārpitakuśalacintābharamimaṃ yadi tvaṃ māmamba tyajasi samaye'sminsuviṣame |
tadā viśvāso'yaṃ tribhuvanatalādastamayate nirādhārā ceyaṃ bhavati khalu nirvyājakaruṇā ||
40
kapardādullasya praṇayamiladardhāṅgayuvateḥ purāreḥ preṅkhantyo mṛdulatarasīmantasaraṇau |
bhavānyā sāpatnyasphuritanayanaṃ komalarucā kareṇākṣiptāste janani vijayantāṃ laharayaḥ ||
41
prapadyante lokāḥ kati na bhavatīmatrabhavatī-mupādhistatrāyaṃ sphurati yadabhīṣṭaṃ vitarasi |
śape tubhyaṃ mātarmama tu punarātmā suradhuni svabhāvādeva tvayyamitamanurāgaṃ vidhṛtavān ||
42
lalāṭe yā lokairiha khalu salīlaṃ tilakitā tamo hantuṃ dhatte taruṇataramārtaṇḍatulanām |
vilumpantī sadyo vidhilikhitadurvarṇasaraṇiṃ tvadīyā sā mṛtsnā mama haratu kṛtsnāmapi śucam ||
43
narān mūḍhāṃstattajjanapadasamāsaktamanaso hasantaḥ sollāsaṃ vikacakusumavrātamiṣataḥ |
punānāḥ saurabhyaiḥ satatamalino nityamalinān sakhāyo naḥ santu tridaśataṭinītīrataravaḥ ||
44
yajantyeke devān kaṭhinatarasevāṃstadapare vitānavyāsaktā yamaniyamaraktāḥ katipaye |
ahaṃ tu tvannāmasmaraṇakṛtakāmastripathage jagajjālaṃ jāne janani tṛṇajālena sadṛśam ||
45
aviśrāntaṃ janmāvadhi sukṛtajanmārjanakṛtāṃ satāṃ śreyaḥ kartuṃ kati na kṛtinaḥ santi vibudhāḥ |
nirastālambānāmakṛtasukṛtānāṃ tu bhavatīṃ vinā'muṣmiṃlloke na paramavaloke hitakaram ||
46
payaḥ pītvā mātastava sapadi yātaḥ sahacarai-rvimūḍhaiḥ saṃrantuṃ kvacidapi na viśrāntimagamam |
idānīmutsaṅge mṛdupavanasañcāraśiśire cirādunnidraṃ māṃ sadayahṛdaye śāyaya ciram ||
47
badhāna drāgeva draḍhimaramaṇīyaṃ parikaraṃ kirīṭe bālenduṃ niyamaya punaḥ pannagagaṇaiḥ |
na kuryāstvaṃ helāmitarajanasādhāraṇatayā jagannāthasyāyaṃ suradhuni samuddhārasamayaḥ ||
48
śaraccandraśvetāṃ śaśiśakalaśvetālamukuṭāṃ karaiḥ kumbhāmbhoje varabhayanirāsau ca dadhatīm |
sudhādhārākārābharaṇavasanāṃ śubhramakara-sthitāṃ tvāṃ ye dhyāyantyudayati na teṣāṃ paribhavaḥ ||
49
darasmitasamullasadvadanakāntipūrāmṛtai-rbhavajvalanabharjitānaniśamūrjayantī narān |
cidekamayacandrikācayacamatkṛtiṃ tanvatī tanotu mama śantanoḥ sapadi śantanoraṅganā ||
50
mantrairmīlitamauṣadhairmukulitaṃ trastaṃ surāṇāṃ gaṇaiḥ srastaṃ sāndrasudhārasairvidalitaṃ gārutmatairgrāvabhiḥ |
vīcikṣālitakāliyāhitapade svarlokakallolini tvaṃ tāpaṃ tirayādhunā mama bhavajvālāvalīḍhātmanaḥ ||
51
dyūte nāgendrakṛttipramathagaṇamaṇiśreṇinandīndumukhyaṃ sarvasvaṃ hārayitvā svamatha purabhidi drāk paṇīkartukāme |
sākūtaṃ haimavatyā mṛdulahasitayā vīkṣitāyāstavāmba vyālolollāsivalgallaharinaṭaghaṭītāṇḍavaṃ naḥ punātu ||
52
vibhūṣitānaṅgaripūttamāṅgā sadyaḥkṛtānekajanārtibhaṅgā |
manoharottuṅgacalattaraṅgā gaṅgā mamāṅgānyamalīkarotu ||
53
imāṃ pīyūṣalaharīṃ jagannāthena nirmitām |
yaḥ paṭhettasya sarvatra jāyante sukhasampadaḥ ||
Commentaries (9)
- Gaṅgālaharīṭīkā — Raghunātha Paṇḍita, Marathi, not yet digitised
- Gaṅgālaharīṭīkā — Dalapatirāma, Sanskrit, not yet digitised
- Gaṅgālaharīṭīkā — Sadāśiva, Sanskrit, not yet digitised
- Gaṅgālaharīṭīkā — Nārāyaṇatīrtha, Sanskrit, not yet digitised
- Modinī — Sāmarāja Agnihotrin, Sanskrit, not yet digitised
- Āmodinī — Sāmarāja Agnihotrin, Sanskrit, not yet digitised
- Āmodinī — Sāmarājāgnihotrin, Sanskrit, not yet digitised
- Nirjalayati — Sanskrit, not yet digitised
- Pradīpikā — Sanskrit, not yet digitised
Part of
See also: more in Hymns to sacred rivers and holy places
- Amritalahari (Amṛtalaharī) — Sanskrit; 1674 CE; partly digitised
Discussed in 8 studies in Pramāṇa (listed on the page).