Pramāṇa · Search · About · API

Gangalahari (Gaṅgālaharī)

गङ्गालहरी

Jagannātha's 52 stanzas to the Gaṅgā, according to legend recited as the river rose step by step at Vārāṇasī.

Language
Sanskrit
Date
1640–1670 CE
Author
Jagannātha Paṇḍitarāja
Extent
53 passages, 780 words
Text
complete digital text
Source
sanskritdocuments · sanskritdocuments.org e-text (ITRANS) · sanskritdocuments.org terms: prepared by volunteers for personal study and research; not to be copied or…

Contents

Text

1

samṛddhaṃ saubhāgyaṃ sakalavasudhāyāḥ kimapi tan mahaiśvaryaṃ līlājanitajagataḥ khaṇḍaparaśoḥ |
śrutīnāṃ sarvasvaṃ sukṛtamatha mūrtaṃ sumanasāṃ sudhāsodaryaṃ te salilamaśivaṃ naḥ śamayatu ||

2

daridrāṇāṃ dainyaṃ duritamatha durvāsanahṛdāṃ drutaṃ dūrīkurvan sakṛdapi gato dṛṣṭisaraṇim |
api drāgāvidyādrumadalanadīkṣāgururiha pravāhaste vārāṃ śriyamayamapārāṃ diśatu naḥ ||

3

udañcanmārtaṇḍasphuṭakapaṭaherambajananī-kaṭākṣavyākṣepakṣaṇajanitasaṃkṣobhanivahāḥ |
bhavantu tvaṅganto haraśirasi gaṅgātanubhuva-staraṅgāḥ prottuṅgā duritabhayabhaṅgāya bhavatām ||

4

tavālambādamba sphuradalaghugarveṇa sahasā mayā sarve'vajñāsaraṇimatha nītāḥ suragaṇāḥ |
idānīmaudāsyaṃ bhajasi yadi bhāgīrathi tadā nirādhāro hā rodimi kathaya keṣāmiha puraḥ ||

5

smṛtiṃ yātā puṃsāmakṛtasukṛtānāmapi ca yā haratyantastandrāṃ timiramiva candrāṃśusaraṇiḥ |
iyaṃ sā te mūrtiḥ sakalasurasaṃsevyasalilā mamāntaḥsantāpaṃ trividhamapi pāpaṃ ca haratām ||

6

api prājyaṃ rājyaṃ tṛṇamiva parityajya sahasā viloladvānīraṃ tava janani tīraṃ śritavatām |
sudhātaḥ svādīyassalilabharamātṛpti pibatāṃ janānāmānandaḥ parihasati nirvāṇapadavīm ||

7

prabhāte snātīnāṃ nṛpatiramaṇīnāṃ kucataṭī-gato yāvanmātarmilati tava toyairmṛgamadaḥ |
mṛgāstāvadvaimānikaśatasahasraiḥ parivṛtā viśanti svacchandaṃ vimalavapuṣo nandanavanam ||

8

smṛtaṃ sadyaḥ svāntaṃ viracayati śāntaṃ sakṛdapi pragītaṃ yatpāpaṃ jhaṭiti bhavatāpaṃ ca harati |
idaṃ tadgaṅgeti śravaṇaramaṇīyaṃ khalu padaṃ mama prāṇaprānte vadanakamalāntarvilasatu ||

9

yadantaḥ khelanto bahulatarasantoṣabharitā na kākā nākādhīśvaranagarasākāṅkṣamanasaḥ |
nivāsāllokānāṃ janimaraṇaśokāpaharaṇaṃ tadetatte tīraṃ śramaśamanadhīraṃ bhavatu naḥ ||

10

na yatsākṣādvedairapi galitabhedairavasitaṃ na yasmin jīvānāṃ prasarati manovāgavasaraḥ |
nirākāraṃ nityaṃ nijamahimanirvāsitatamo viśuddhaṃ yattattvaṃ surataṭini tattvaṃ na viṣayaḥ ||

11

mahādānairdhyānairbahuvidhavitānairapi ca yan na labhyaṃ ghorābhiḥ suvimalataporāśibhirapi |
acintyaṃ tadviṣṇoḥ padamakhilasādhāraṇatayā dadānā kenāsi tvamiha tulanīyā kathaya naḥ ||

12

nṛṇāmīkṣāmātrādapi pariharantyā bhavabhayaṃ śivāyāste mūrteḥ ka iha mahimānaṃ nigadatu |
amarṣamlānāyāḥ paramamanurodhaṃ giribhuvo vihāya śrīkaṇṭhaḥ śirasi niyataṃ dhārayati yām ||

13

vinindyānyunmattairapi ca parihāryāṇi patitai-ravācyāni vrātyaiḥ sapulakamapāsyāni piśunaiḥ |
harantī lokānāmanavaratamenāṃsi kiyatāṃ kadāpyaśrāntā tvaṃ jagati punarekā vijayase ||

14

skhalantī svarlokādavanitalaśokāpahṛtaye jaṭājūṭagranthau yadasi vinibaddhā purabhidā |
aye nirlobhānāmapi manasi lobhaṃ janayatāṃ guṇānāmevāyaṃ tava janani doṣaḥ pariṇataḥ ||

15

jaḍānandhān paṅgūn prakṛtibadhirānuktivikalān grahagrastānastākhiladuritanistārasaraṇīn |
nilimpairnirmuktānapi ca nirayāntarnipatato narānamba trātuṃ tvamiha paramaṃ bheṣajamasi ||

16

svabhāvasvacchānāṃ sahajaśiśirāṇāmayamapā-mapāraste mātarjayati mahimā ko'pi jagati |
mudāyaṃ gāyanti dyutalamanavadyadyutibhṛtaḥ samāsādyādyāpi sphuṭapulakasāndrāḥ sagarajāḥ ||

17

kṛtakṣudrainaskānatha jhaṭiti santaptamanasaḥ samuddhartuṃ santi tribhuvanatale tīrthanivahāḥ |
api prāyaścittaprasaraṇapathātītacaritā-nnarānūrīkartuṃ tvamiva janani tvaṃ vijayase ||

18

nidhānaṃ dharmāṇāṃ kimapi ca vidhānaṃ navamudāṃ pradhānaṃ tīrthānāmamalaparidhānaṃ trijagataḥ |
samādhānaṃ buddheratha khalu tirodhānamadhiyāṃ śriyāmādhānaṃ naḥ pariharatu tāpaṃ tava vapuḥ ||

19

puro dhāvaṃ dhāvaṃ draviṇamadirāghūrṇitadṛśāṃ mahīpānāṃ nānātaruṇatarakhedasya niyatam |
mamaivāyaṃ mantuḥ svahitaśatahanturjaḍadhiyo viyogaste mātaryadiha karuṇātaḥ kṣaṇamapi ||

20

marullīlālolallaharilulitāmbhojapaṭalī-skhalatpāṃsuvrātacchuraṇavisaratkauṅkumaruci |
surastrīvakṣojakṣaradagarujambālajaṭilaṃ jalaṃ te jambālaṃ mama jananajālaṃ jarayatu ||

21

samutpattiḥ padmāramaṇapadapadmāmalanakhā-nnivāsaḥ kandarpapratibhaṭajaṭājūṭabhavane |
athā'yaṃ vyāsaṅgo hatapatitanistāraṇavidhau na kasmādutkarṣastava janani jāgartu jagati ||

22

nagebhyo yāntīnāṃ kathaya taṭinīnāṃ katamayā purāṇāṃ saṃhartuḥ suradhuni kapardo'dhiruruhe |
kayā vā śrībhartuḥ padakamalamakṣāli salilai-stulāleśo yasyāṃ tava janani dīyeta kavibhiḥ ||

23

vidhattāṃ niḥśaṅkaṃ niravadhi samādhiṃ vidhiraho sukhaṃ śeṣe śetāṃ hariravirataṃ nṛtyatu haraḥ |
kṛtaṃ prāyaścittairalamatha tapodānayajanaiḥ savitrī kāmānāṃ yadi jagati jāgarti jananī ||

24

anāthaḥ snehārdrāṃ vigalitagatiḥ puṇyagatidāṃ patan viśvoddhartrīṃ gadavigalitaḥ siddhabhiṣajam |
sudhāsindhuṃ tṛṣṇākulitahṛdayo mātaramayaṃ śiśuḥ samprāptastvāmahamiha vidadhyāḥ samucitam ||

25

vilīno vai vaivasvatanagarakolāhalabharo gatā dūtā dūraṃ kvacidapi paretān mṛgayitum |
vimānānāṃ vrāto vidalayati vīthirdiviṣadāṃ kathā te kalyāṇī yadavadhi mahīmaṇḍalamagāt ||

26

sphuratkāmakrodhaprabalatarasañjātajaṭila-jvarajvālājālajvalitavapuṣāṃ naḥ pratidinam |
harantāṃ santāpaṃ kamapi marudullāsalahari-cchaṭācañcatpāthaḥkaṇasaraṇayo divyasaritaḥ ||

27

idaṃ hi brahmāṇḍaṃ sakalabhuvanābhogabhavanaṃ taraṅgairyasyāntarluṭhati paritastindukamiva |
sa eṣa śrīkaṇṭhapravitatajaṭājūṭajaṭilo jalānāṃ saṅghātastava janani tāpaṃ haratu naḥ ||

28

trapante tīrthāni tvaritamiha yasyoddhṛtividhau karaṃ karṇe kurvantyapi kila kapāliprabhṛtayaḥ |
imaṃ tvaṃ māmamba tvamiyamanukampārdrahṛdaye punānā sarveṣāmaghamathanadarpaṃ dalayasi ||

29

śvapākānāṃ vrātairamitavicikitsāvicalitai-rvimuktānāmekaṃ kila sadanamenaḥpariṣadām |
aho māmuddhartuṃ janani ghaṭayantyāḥ parikaraṃ tava ślāghāṃ kartuṃ kathamiva samartho narapaśuḥ ||

30

na ko'pyetāvantaṃ khalu samayamārabhya milito yaduddhārādārādbhavati jagato vismayabharaḥ |
itīmāmīhāṃ te manasi cirakālaṃ sthitavatī-mayaṃ samprāpto'haṃ saphalayitumamba praṇaya naḥ ||

31

śvavṛttivyāsaṅgo niyatamatha mithyāpralapanaṃ kutarkeśvabhyāsaḥ satataparapaiśunyamananam |
api śrāvaṃ śrāvaṃ mama tu punarevaṃ guṇagaṇā-nṛte tvatko nāma kṣaṇamapi nirīkṣeta vadanam ||

32

viśālābhyāmābhyāṃ kimiha nayanābhyāṃ khalu phalaṃ na yābhyāmālīḍhā paramaramaṇīyā tava tanuḥ |
ayaṃ hi nyakkāro janani manujasya śravaṇayo-ryayornāntaryātastava laharilīlākalakalaḥ ||

33

vimānaiḥ svacchandaṃ surapuramayante sukṛtinaḥ patanti drāk pāpā janani narakāntaḥ paravaśāḥ |
vibhāgo'yaṃ tasminnaśubhamayamūrtau janapade na yatra tvaṃ līlādalitamanujāśeṣakaluṣā ||

34

api ghnanto viprānaviratamuśanto gurusatīḥ pibanto maireyaṃ punarapi harantaśca kanakam |
vihāya tvayyante tanumatanudānādhvarajuṣā-muparyamba krīḍantyakhilasurasambhāvitapadāḥ ||

35

alabhyaṃ saurabhyaṃ harati satataṃ yaḥ sumanasāṃ kṣaṇādeva prāṇānapi virahaśastrakṣatahṛdām |
tvadīyānāṃ līlācalitalaharīṇāṃ vyatikarāt punīte so'pi drāgahaha pavamānastribhuvanam ||

36

kiyantaḥ santyeke niyatamihalokārthaghaṭakāḥ pare pūtātmānaḥ kati ca paralokapraṇayinaḥ |
sukhaṃ śete mātastava khalu kṛpātaḥ punarayaṃ jagannāthaḥ śaśvattvayi nihitalokadvayabharaḥ ||

37

bhavatyā hi vrātyādhamapatitapākhaṇḍapariṣat paritrāṇasnehaḥ ślathayitumaśakyaḥ khalu yathā |
mamāpyevaṃ premā duritanivaheṣvamba jagati svabhāvo'yaṃ sarvairapi khalu yato duṣpariharaḥ ||

38

pradoṣāntarnṛtyatpuramathanalīloddhṛtajaṭā-taṭābhogapreṅkhallaharibhujasantānavidhutiḥ |
bilakroḍakrīḍajjalaḍamaruṭaṅkārasubhaga-stirodhattāṃ tāpaṃ tridaśataṭinītāṇḍavavidhiḥ ||

39

sadaiva tvayyevārpitakuśalacintābharamimaṃ yadi tvaṃ māmamba tyajasi samaye'sminsuviṣame |
tadā viśvāso'yaṃ tribhuvanatalādastamayate nirādhārā ceyaṃ bhavati khalu nirvyājakaruṇā ||

40

kapardādullasya praṇayamiladardhāṅgayuvateḥ purāreḥ preṅkhantyo mṛdulatarasīmantasaraṇau |
bhavānyā sāpatnyasphuritanayanaṃ komalarucā kareṇākṣiptāste janani vijayantāṃ laharayaḥ ||

41

prapadyante lokāḥ kati na bhavatīmatrabhavatī-mupādhistatrāyaṃ sphurati yadabhīṣṭaṃ vitarasi |
śape tubhyaṃ mātarmama tu punarātmā suradhuni svabhāvādeva tvayyamitamanurāgaṃ vidhṛtavān ||

42

lalāṭe yā lokairiha khalu salīlaṃ tilakitā tamo hantuṃ dhatte taruṇataramārtaṇḍatulanām |
vilumpantī sadyo vidhilikhitadurvarṇasaraṇiṃ tvadīyā sā mṛtsnā mama haratu kṛtsnāmapi śucam ||

43

narān mūḍhāṃstattajjanapadasamāsaktamanaso hasantaḥ sollāsaṃ vikacakusumavrātamiṣataḥ |
punānāḥ saurabhyaiḥ satatamalino nityamalinān sakhāyo naḥ santu tridaśataṭinītīrataravaḥ ||

44

yajantyeke devān kaṭhinatarasevāṃstadapare vitānavyāsaktā yamaniyamaraktāḥ katipaye |
ahaṃ tu tvannāmasmaraṇakṛtakāmastripathage jagajjālaṃ jāne janani tṛṇajālena sadṛśam ||

45

aviśrāntaṃ janmāvadhi sukṛtajanmārjanakṛtāṃ satāṃ śreyaḥ kartuṃ kati na kṛtinaḥ santi vibudhāḥ |
nirastālambānāmakṛtasukṛtānāṃ tu bhavatīṃ vinā'muṣmiṃlloke na paramavaloke hitakaram ||

46

payaḥ pītvā mātastava sapadi yātaḥ sahacarai-rvimūḍhaiḥ saṃrantuṃ kvacidapi na viśrāntimagamam |
idānīmutsaṅge mṛdupavanasañcāraśiśire cirādunnidraṃ māṃ sadayahṛdaye śāyaya ciram ||

47

badhāna drāgeva draḍhimaramaṇīyaṃ parikaraṃ kirīṭe bālenduṃ niyamaya punaḥ pannagagaṇaiḥ |
na kuryāstvaṃ helāmitarajanasādhāraṇatayā jagannāthasyāyaṃ suradhuni samuddhārasamayaḥ ||

48

śaraccandraśvetāṃ śaśiśakalaśvetālamukuṭāṃ karaiḥ kumbhāmbhoje varabhayanirāsau ca dadhatīm |
sudhādhārākārābharaṇavasanāṃ śubhramakara-sthitāṃ tvāṃ ye dhyāyantyudayati na teṣāṃ paribhavaḥ ||

49

darasmitasamullasadvadanakāntipūrāmṛtai-rbhavajvalanabharjitānaniśamūrjayantī narān |
cidekamayacandrikācayacamatkṛtiṃ tanvatī tanotu mama śantanoḥ sapadi śantanoraṅganā ||

50

mantrairmīlitamauṣadhairmukulitaṃ trastaṃ surāṇāṃ gaṇaiḥ srastaṃ sāndrasudhārasairvidalitaṃ gārutmatairgrāvabhiḥ |
vīcikṣālitakāliyāhitapade svarlokakallolini tvaṃ tāpaṃ tirayādhunā mama bhavajvālāvalīḍhātmanaḥ ||

51

dyūte nāgendrakṛttipramathagaṇamaṇiśreṇinandīndumukhyaṃ sarvasvaṃ hārayitvā svamatha purabhidi drāk paṇīkartukāme |
sākūtaṃ haimavatyā mṛdulahasitayā vīkṣitāyāstavāmba vyālolollāsivalgallaharinaṭaghaṭītāṇḍavaṃ naḥ punātu ||

52

vibhūṣitānaṅgaripūttamāṅgā sadyaḥkṛtānekajanārtibhaṅgā |
manoharottuṅgacalattaraṅgā gaṅgā mamāṅgānyamalīkarotu ||

53

imāṃ pīyūṣalaharīṃ jagannāthena nirmitām |
yaḥ paṭhettasya sarvatra jāyante sukhasampadaḥ ||

Commentaries (9)

Part of

See also: more in Hymns to sacred rivers and holy places

Discussed in 8 studies in Pramāṇa (listed on the page).