Shivashataka 2
Śivaśataka 2
- Language
- Sanskrit
2.p1
śivaśatakam
2.p2
mūlapāṭhaḥ
2.p3
vitatavividhasampradāyaśākha - vyatikaraveṣṭitamūrtaye namo'stu| bahutarajagadaṇḍabījapūraprasavaphalegrahipādapāya tubhyam
2.p4
na dharaṇisalilānalā na vāyurna khamata eva na khāni nāpi varṣma | na samayakakubhau na cinna cittaṃ puruṣapurandara! pūruṣastavāsmi
2.p5
avirataparivṛttadaṇḍakāṣṭhākulamatulavyativartamānavegam | bhramayasi jagadaṇḍagolamālākalaśakalāpakulāla! kālacakram
2.p6
bhuvanapuṭakuṭīrahaṭṭayantrabhramaṇasahadhruvatarkutaḥ krameṇa | sṛjasi samayasūtramatra māyāmayapaṭavānavidhānatantuvāyaḥ || nigamavanavanaspate ! prasūṣe kati jagadaṇḍamayānyudumbarāṇi | dadhati bahalajantujālamantaḥ punarapi tāni layaṃ tvayi prayānti || bahutarajagadaṇḍabhārabharturnahi mahimānamahaṃ tavā'vayāmi | maśaka iva śalāṭugarbhajanmā viṭapabṛhattvamudumbaradrumasya || praviśati mama cittaveśma sarvendriyavikalaḥ śrutiśiṣyamāṇavartmā | vidhigṛhatilabindujālabarhī galitavapuḥ prapitāmahaḥ prajānām || vigalitavapuṣaṃ vikāravārtārahitamanindriyamakriyaṃ purāṇam | tvamasi taditi cetanāviśeṣaṃ nijapitaraṃ nigamāḥ prabodhayanti || jagadidamupadīpayatyavidyātimiraripau tvayi na svamapyavaimi| pratapati tapanātape tapattau bhajati yadāndhyamasāvulūkalokaḥ
2.p7
viṣamanigamakānanāntaśākhātatiṣu nilīya parānnirikṣamāṇaḥ| pariṇatividasajjagatkapitthagrasanakape! sucirānnirūpito'si
2.p8
sakalamapi mayā svakarmabījaṃ tvayi vṛṣavāha! samarpayāmbabhūve| tava mama ca na cetphalaṃ prasūte kathamadhunā'pyahameva doṣabhūmiḥ
2.p9
naṭa iva vaśago bhavāmi yāsāmahamapahastitasarvabhūtapūrvaḥ| prakṛticaritanāṭyasūtradhāra ! bhramayasi māmiyatīṣu bhūmikāsu || bhavadabhirucitāsu me kriyāsu vyavaharato'nudinaṃ hitāhitāsu| janananidhanabandhamocaneṣu prabhurasi bhūtapate! tavā'smi dāsaḥ
2.p10
bhavadabhimatameva sevamāno hitamahitaṃ ca tathā vṛthā'smi baddhaḥ| tadapi katamamāśraye śaraṇyaṃ bata paravānitaraḥ patistvameva
2.p11
varamupahasanīyavarṇako'yaṃ vividhavikāraviḍambitasvarūpaḥ| tadapi kṛtakahāsamātrahetorvarama nivāraya niḥsaho'smi māyām
2.p12
kva jagati katamāhni kasya hetorahamiha baddha iti tvameva vettha| svamapi yadi na cetaye na ca tvāṃ mama karuṇāmaya! tatra ko'parādhaḥ|| aviditagatinā pramādanidrāmuṣitamatiḥ kitava! tvayā'smi baddhaḥ| kathamapi mama dṛṣṭivartmavartī bhava pathataskarabandhane prabhuḥ syāḥ
2.p13
bahuvidhabhavabhūmikābhirābhirnaṭayasi nātha! yathā tathā naṭāmi| kṛpaṇa! gamayitā bhavānavidyājavanikayā'ntaritaḥkiyantyahāni
2.p14
vapasi vigatabhogabhāgya! dūrā - nmayi vṛṣavāha! tavāhama urvarāsmi| svapadamupadadhāsi yatra tasmin bhavati kaḍaṅkara eva karmabījam
2.p15
prabhavati mataye padaprabandho na tava niratyaya! nityacetanasya| na bhajasi karuṇāmataḥ purāre! mama kṛpaṇaiḥ paridevitaprapañcaiḥ|| sarasamapi varaṃ na bhoktumīhe hara! mama śambalasañcayaṃ gṛhāṇa| upadiśa kataraddhi dūrayātrāśramaśamanaṃ bhavavartmano'vasānam|| mama bhavapathikasya karmabhogyaṃ pralayaniśi tvamavekṣathāḥ śayāloḥ| tvayi sakalamakiñcano bubhūṣuḥ praharakavetanametadarpayāmi|| śrutijanaka ! raṭatyasau kumārī tava duhitā bahiretya neti neti| vyavahita! nikaṭasthite'pi tasmāttvayi milite'pi mamātitheḥ kva bhogaḥ|| aparimitavibhāgabhūmirekastvamasi tato jagadaṇḍabindurāsīt| iti bhuvanabharaikadhurya! jāne daśa kakubho gaṇitakrameṇa siddhāḥ|| kathaya ka iti digviparyaye'pi prabhavati gantumataḥ kva saṃsareyam | bhava ! bhavapathikasya ko'pyapūrvastvamahamiti prasṛto mama pramohaḥ
2.p16
mayi paramavibhau viśuddhasattve yadiha śarīratadātmatāmadhāsīḥ | nigamapuruṣa ! tatpratikriyāyai tvayi nidadhāmi samastavastubhedam
2.p17
nibiḍajaḍatadātmatāpramohaṃ vimalayati tvadabhedavibhramo mām | prakṛtimupanayanti vāridhānīṃ katakarajāṃsi rajo'ntarāpakarṣāt
2.p18
puri puri viharāmahe bhramantaḥ purahara ! paśyasi bhogavañcito'smān | kimiti na viharema nāthavanto vayamitare tvamanātha eka eva || svapiṣi na parakarmasu prasaktaḥ paramupabhojayatastava kva bhogaḥ | paracaritamavaiṣi nirnimeṣaḥ prakṛtidaridra ! na ko'pi paśyati tvām
2.p19
prakṛticaṭula ! sūkṣmabhūtaśeṣe prakṛtivikāranikocabhāji kāle | avirataparivṛttikhedakhinne svapiti jane pratibudhyase tvamekaḥ
2.p20
pralayadahanadagdhaśeṣapīluprakaraśiloñchapavitravṛttirādau | ghaṭayasi bhuvanāni teṣu jīvaprakṛticalaiḥ paramāṇubhiḥ śarīram
2.p21
janaśaraṇa ! śarīriṇāṃ pravṛttaiḥ karaṇagaṇairupalabhyacetanānām | katicana janurantarānubhūtiprasṛmaravāsanayā smṛtīḥ prasūṣe || atiśayitavibuddhavatpurāṇaḥ smarati munirnigamaṃ hiraṇyagarbhaḥ| gaganapavanasannipātakartā kathayasi vā karaṇānapekṣa eva
2.p22
atha kṛtakakalevaradvayena vyavaharatā ca nideśadāyinā ca | avagamitapadapravṛttimādau kavayasi lokahitāya sampradāyam
2.p23
hitavidhikapaṭātnisargamūḍhaprakṛtirasāvahitānnivartanīyaḥ | iti viṣamatame'pi saṃvidhāne gaṇayatu kastava nātha! kauśalāni
2.p24
bhavatu vidhirapūrvakāryatattvāśayahitasādhanatābhidhāsu kaścit| tadapi muṣitadoṣamantarā tvāṃ na bhavitumarhati codanā pramāṇam || prabhavati paramāpta ! yo durantādapasara ṇāya hite pravartanāya | saha carati caturbhirarthavādairnigamakave ! sa tavaiva sūktasāraḥ
2.p25
ajinamusalavediyūpaśamyādṛṣadupalasmyahaviḥkapālaśūrpaiḥ | atha guruyajamānagātṛhotṛprabhṛtibhiradhvarakarmasu tvamijyaḥ
2.p26
vikirati parito ghanāvalīva śrutiramṛtāni tavāśayādudasya | vilayamayamupaiti cittasamudra ! tvayi jagato nigamasya citrapravāhaḥ
2.p27
abhisarati paraṃ paraṃ purāre ! viṣayamanekamapāsya pūrvapūrvam | varuṇanilayamāpageva yāvad bhajati bhavantamasau na cittavṛttiḥ || guṇagaṇamapanīya cittakūpe mama nigamaiḥ sahasā nipātito'si| amṛtakalaśa! tiṣṭha tiṣṭha manye punarapi jīvanamuddhariṣyase naḥ
2.p28
prathamasamayasaṅgamāya naitajjagadupajīvati kevalaṃ bhavantam| bhavatu satatasantamanrtarā tvāṃ kathamanidamprathamā'pi vastusattā
2.p29
pravahapavanavegaghaṭṭito'pi skhalati na yajjagadaṇḍapiṇḍabhāraḥ| laghurutulanātulāprakāṇḍa! draḍhimaguṇaḥ sa bhavadguṇatrayasya
2.p30
tvamakhilajagadīśa! ṣaḍbhiraṅgairupacitavedamajījanaḥ ṣaḍaṅgam| kathaya kathamasāvupaitvasattāṃ satatasato bhavataḥ svataḥ prapañcaḥ|| viśakalitamanuvrajannricitya sthapatiriva tvamajīghaṭaḥ prapañcam | vibhurasi na ca yujyase vikāraistvayi samavaitu kathaṃ sa bhūtasargaḥ || na jagadidamahetuto na śūnyādavadhimatāṃ kathamudbhavo'stvakasmāt | prakṛtiriyamadharmadharmarūpā puruṣaguṇaḥ kathamārabheta viśvam || svaparaparicayāndhyahetumetaṃ śiva ! bhavadāvaraṇīyamandhakāram | śamayati jagadaṇḍabinduvṛndāmbuda ! bhavadekapadā vivekavidyut || smarasi kathamananyadeva ! vṛttāṃ prabhavakathāvidhurāṃ nijāmavasthām | punarapi na cirājjanārdana ! tvāṃ na paricariṣyati cetano dvitīyaḥ || nimiṣaparicito hare! samūlaṃ harasi viśeṣaguṇavrajaṃ parasya| prathayasi khalatāmimāmapūrvāṃ kathayasi yadviguṇatvamātmano'pi
2.p31
alamavagalitendriyapravṛttestava jarataḥ puruṣasya jāgareṇa| ayamahamadhunā prabudhyamānaḥ puruṣavikārakarīṃ nihanmi māyām
2.p32
asakṛdanaṭadasmitā naṭī me nihitapadā maśake mataṅgaje ca| dhruvamupari tavādhirokṣyatīyaṃ bhava! mahato'pi mahānaṇoraṇīyān
2.p33
vilayamupajagāma cedakhaṇḍa - stvayi jaraṭho jagadaṇḍagulmapiṇḍaḥ| kṣapayasi tadapi kṣapāmanidraḥ katibhirasau hi bubhūṣati prarohaiḥ || vikirati paradṛṣṭivañcanāya tvadupari viṣṭapasarpapānavidyā | tadapi nimiṣamātranirgato'pi praviśati bhūtagaṇo bhavantameva || asakṛduparamadbhiraṅkabhedairnaṭagaṇaniṣkramaṇādviviktaraṅgaḥ | aviditamukhasandhirāmukhānto nigamakavestava nāṭakaprabandhaḥ || bhramayasi jagatastvameva saṃjñāparicayasaṃskṛtirūpavedanābhiḥ | sadasadatadapoḍhavastucintākṛtiriti kalpayase vivekavedyam || tvamamṛtaviṣayapraveśabhūmau bhavasi dṛśaḥ pathi yasya sa dvitīyam | jagati na paripaśyatīti jihmā smarahara ! dṛṣṭiviṣādhikā gatiste || druhiṇabhavanapadmabījamālāmaṇiparivartanatatparātmanaste | grasitumakhilameva jantujātaṃ vijanayato viditā viḍālavṛttiḥ || aparimitakṛternirāśrayasya bhramarahitasya nirastaceṣṭitasya | dṛṣadudaradarīṣu dardurāṇāṃ ghaṭanapaṭostava kīdṛśaṃ śarīram || bhuvanabhavanabhāsanapradīpa ! nyapatadasau tvayi cetanāpataṅgī | kṣaṇamadhikamadīpyata jvalantī punarajahātprathamāmapi svasattām | dhruvamiyamapavargarātrisandhyā bhavati yatastvayi nirbharo'nurāgaḥ | rucimaya ! caramo'yamañjaliste nanu nacirādbhavitā bhavānadṛśyaḥ || yadapi tava vaśe mamendriyāṇi śrutiviṣayāvadhivartamānadṛṣṭeḥ| mukhamasi jagatastathāpi nātha! śrutimukureṇa vinā na veditāse| matidhanamitare sudīrghanidrāpravaṇadhiyastvayi nikṣipantyatantre| upaharaṇasusañcito na jātu vyayamupagacchati cetanānidhiste|| kvacidapi viṣame tvayā viyujya sthitimavāpya cirasya saṃsarāmi| bhavagirisaridasmi citsamudra! svamapi jahāmi tadā labhe yadi tvām|| bhagavati niyate vidūrayātrāsahacari! saṃsaraṇādhvano'yamantaḥ| jarati! virama niḥsahāsi saṃvinnagaramataḥ paramadvayopabhogyam|| vilikhatu kathamakṣarāṇi bhāle sa vidhiradṛṣṭapadārthalekhadakṣaḥ | mama hi militamakṣapādapādapraṇipatanena lalāṭasīmni cakṣuḥ || uḍuni mayi rave! prakāśaleśaṃ vyavadhivaśādaparīkṣito nyadhāsīḥ | tamapaharasi sannikarṣametya tvadupari tarhi nijaṃ vapustyajāmi || bhavapathapathiko'smi vāṭapāṭaच्चर! मिलितोऽसि वि Draughting text properly: ccara! milito'si viluṇṭhya sampado me | ahamapi bhavadantaraṃ praviśya dhruvamacireṇa harāmi te vibhūtīḥ || śrutirasi puruṣārthasannibaddhastava caraṇe prathame viraumi vatsaḥ | amaragavi! sa dogdhi kasya hetoramṛtamabhoktari pūrtibhāji bhāṇḍe || śiva! tava mama cāntarālabhūmau vividhavidhāṃ vyavadhāṃ vyadhādvidhātā| tadapi hi pihito'hameva bhittirbhavati vṛtiḥ sadanasya nājirasya
2.p34
avadhirupararāma bhūrvibhaktā prabhavasi gūḍhamatirna māṃ prahartum | tadahamahamikāhṛdekaśeṣāvadhiradhunā dhruvamāvayorṭimardaḥ
2.p35
na dharaśirupari prayāti nā'dhaḥ patati na ca plavate na bambhramīti | na ca divi vasati svaśaktiyogādapi tu bhavānacalāsthiratvahetuḥ
2.p36
aviṣamacaturasraṣaḍtribhāgāṃ na sṛjasi kandukanistalāṃ na sūṣe | ghaṭayasi pṛthivīmimāṃ svacakrabhramaṇakulāla ! viśāladarpaṇābhām || purahara! paradṛṣṭidoṣaśāntyai kati jagadaṇḍakagaṇḍakānbibharṣi | tvadupari paripātayanti dṛṣṭiṃ vijahati sarvamakiñcanā bhavanti
2.p37
parapuramabhiviśya sarvalokaṃ bhramayasi sarvadineṣu bhūtavargaḥ | bhavapitṛvanavāṭabodhivṛkṣa! pralayaniśāsu nilīya sevate tvām
2.p38
grahagṛhasarasīruhasya rāhubhramaravimardasahārkakarṇikasya | bhramaṇamidamabhivyanakti līlāṃ tava ghaṭitāṃ dhruvanālaghaṭṭanāya
2.p39
sakalaguṇagaṇo mamorṇanābhervilayamupaiti vitāyate ca bhūyaḥ | paṭujanajaḍatāpahāraheto! kṣaṇamapi na kṣamase kṣayaṃ guṇānām || na khalu vighaṭitāḥ punarghaṭante na ca ghaṭitāḥ sthirasaṅgatāṃ śrayante | pipatiṣumavaśaṃ rujanti vaṃśyāstaṭatarumāpa ivāpagāgaṇasya || vigataviparilopadṛṣṭi paśyan vaśayasi yāṃ puruṣaprakāṇḍa ! māyām | prakṛticapalayā tayā vikārairbahuvidhavarṇikayā vaśīkṛto'smi || prakṛticapalapīlubījavarge dalati khagolakuśūlaviprakīrṇam | aghaṭitamitaretareṇa kalpakṣayarajanau samacīkalastvamekaḥ || svapuṭapaṭalamabhyajīryadāśā vṛtiradalanniravādravipradīpaḥ | pralayamavanivāstvagāttathāpi kva jagadagāragṛhastha ! niśyavātsīḥ || prasarati viṣayeṣu yeṣu rāgaḥ pariṇamate virateṣu teṣu śokaḥ| tvayi rucirucitā nitāntakānte guṇaparipākaśucāmagocaro'si
2.p40
pratigṛhamatithirgṛhītadaṇḍo dhṛtajagadaṇḍakamaṇḍaluprakāṇḍaḥ| bhuvanavahana ! pātramātraśeṣaṃ satṛṇamidaṃ jagadatti kālabhikṣuḥ
2.p41
prasabhaniviśamānakālasarpapratihatanirgamane svagolanīḍe| bahuvidhagatayo viviktajāyāsutajananītanavaḥ khagā bhramanti
2.p42
abhilaṣitamathānucintitaṃ yo hṛdayaguhāśayitaḥ śṛṇotyakarṇaḥ| tamimamavacanaṃ ca vāgminaṃ ca prabhavati mantrayituṃ trayī bhujaṅgam || paripibati payo bhavādhvanīnastanayakarājananīpayodharācca| vyapagatamadhunā tadāśayā'pi prasabhavaśādayamāśayaḥ śuśoṣa
2.p43
stanakalaśamukhena vā jananyāstanayakarāṅgulimadhyakulyayā ca| capala! piba payāṃsi yāvadāyurarbhavati na cetasi cetanāsamudraḥ
2.p44
vidhivaśamilito bhavādhvayātrāṃ harasi jagattilapeṣatailiko'si| na tava paśupate! vidanti pāśaṃ pihitadṛśaḥ paśavaḥ paribhramanti||87
2.p45
mayi phalakadhiyā tvayā kiyatyaḥ pratikṛtayo likhitāstathā viluptāḥ| virama bata nisarganirmalasya pramṛja rajo mama paśya darpaṇo'smi|| kṣitibilāpatitaṃ jarāyupeśīsthagitamathāṇḍasamudgake nigūḍham| avivṛtamapi dhātusañcayaṃ te bhava! bhavatā hṛtavigraho harāmi
2.p46
parimitasukhadaṃ kaṣāyapākaṃ virasataraṃ viṣayāntaraṃ vihāya| niravadhimadhure same samantāttvayi puruṣottama! viśramo'stu vācām
2.p47
apagatapadapāṭavo'pi garbhādupaniṣadāmadhunotthitaḥ prabandhaḥ| janayatu tava kautukaṃ kalena pratipadaviskhalitena jalpitena
2.p48
prakṛtimalinamṛkṣalakṣalikṣācayacitamambaracīvaraṃ vasānam| prakaṭitabṛhadaṇḍamatrapaṃ tvāṃ puruṣamudīkṣya hasāmi collasāmi || vyaramadavasaraḥ sa yatra karmaprakaramakārṣamamartyalehyalobhāt | na punarapi pibāmi somapātrāmṛtadadhi rāhuviḍālapītaśeṣam || svayamayamavaleḍhi hoturrājyaṃ tadanu tamāśayate sudhāmbubindūn | ajani tu jananīpayastṛṣārtikṣayamavamuñcati yājyamijyavargaḥ || bhramayasi navadhā khamaṇḍalāni draḍhayasi saptapuṭāni bhūtadhātryāḥ | upadiśasi ca ṣaḍgatīrgrahāṇāṃ dhruvamasi taddhruvayorapi dhruvastvam || guṇamapi tava nirguṇatvapakṣe gamayati doṣakulākulaḥ prabandhaḥ | malinayati navendusundarāṇi sphaṭikaśilāśakalāni kācasaṅgaḥ || kimapi niviśate prakāśarāśau tvayi yamuneva ravau vidhāvivāṅkaḥ| asitatanucaturbhujasvarūpaṃ yadavatarā hṛdayaṃ haranti rāmāḥ
2.p49
idamaparapuraṃ tadeva yasminnasakṛdaharniragātriṃśi praviśya | vigalitavaraṇādbahirvihīnāt kathamadhunā sadanādito niriyām
2.p50
yadabhilapasi pudgalānajīvāsravavaranirjarajīvabandhamokṣān | nayasi ca yadanāvṛtānvihaṅgaprakṛtimattastadupāsyase jinendraḥ
2.p51
prakṛtiriyamanaśvarasvarūpā sṛjati mahāntamasau yato vikāram | avikṛtamapi paśyataḥ sataste saha ramate hyanayā sakhā tvadīyaḥ || yadi mama sahasā tavābhisārātkulagurubhirnigamairnivāritā'sau | svayamabhisara tarhi vācamenāṃ parapuruṣaṃ nigamo na paśyati tvām
2.p52
mama vacanajalāni karṇaśuktau tava patitāni gatāni mauktikatvam | viguṇavilulitāni lājabuddhyā rasayatu kuṇḍalakuṇḍaliprakāṇḍam
2.p53
apaṭubhirabhidhitsitārthabuddhāvanabhigatānapi bodhayadbhirarthān | puramathana! parāhatairamībhiḥ kathaya kadā vihasiṣyasi pralāpaiḥ
2.p54
na tava puri śilādaputravetra - pratatiniruddhatayā labhe praveśam | śivasahacari! gauri! gopurebhyo bahirupaviśya vasāmi naumi ca tvām || na dahati sagarānvayaṃ na pādāt prabhavati nā'pyalikādudeti cakṣuḥ| na ca kimapi śṛṇoti netravargo mama kathamastu tava stave'dhikāraḥ
Linked texts (3)
- Śivaśataka — Gokulanātha 1590, Sanskrit
- Amṛtodaya — Gokulanātha, Sanskrit
- Amṛtodaya (Gokulanātha Upādhyāya) — Gokulanātha Upādhyāya 1650, Sanskrit