Pramāṇa · Search · About · API

Shivashataka (Śivaśataka)

शिवशतक

Language
Sanskrit
Author
Gokulanātha Maithila Mahāmahopādhyāya
Extent
156 passages, 2,211 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · शिवशतकम्; ed. Ramakant Pandey; Lokapriya Sāhitya Granthamālā; Rashtriya Sanskrit Sansthan; 2010 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.p28

vitatavividhasampradāyaśākha - vyatikaraveṣṭitamūrtaye namo'stu | bahutarajagadaṇḍabījapūraprasavaphalegrahipādapāya tubhyam

1.p29

na dharaṇisalilānalā na vāyurna khamata eva na khāni nāpi varṣma | na samayakakubhau na citra cittaṃ puruṣapurandara! pūruṣastavāsmi

1.p30

avirataparivṛttadaṇḍakāṣṭhākulamatulavyativartamānavegam| bhramayasi jagadaṇḍagolamālākalaśakalāpakulāla ! kālacakram

1.p31

bhuvanapuṭakuṭīrahaṭṭayantrabhramaṇasahadhruvatarkutaḥ krameṇa| sṛjasi samayasūtramatra māyāmayapaṭavānavidhānatantuvāyaḥ

1.p32

nigamavanavanaspate! prasūṣe kati jagadaṇḍamayānyudumbarāṇi| dadhati bahalajantujālamantaḥ punarapi tāni layaṃ tvayi prayānti

1.p33

bahutarajagadaṇḍabhārabharturnahi mahimānamahaṃ tavā'vayāmi| maśaka iva śalāṭugarbhajanmā viṭapabṛhattvamudumbaradrumasya

1.p34

praviśati mama cittaveśma sarvendriyavikalaḥ śrutiśiṣyamāṇavarmā| vidhigṛhatilabindujālabarhī galitavapuḥ prapitāmahaḥ prajānām

1.p35

brahmāṇḍabindutilajālavaho vihīnaḥ sarvendriyavikalakarmaśarīrabandhaḥ hṛdveśma me praviśati śrutideśitena mārgeṇa ko'pi jagatīprapitāmaho'sau || iti pāṭhaḥ

1.p36

vigalitavapuṣaṃ vikāravārtārahitamanindriyamakriyaṃ purāṇam| tvamasi taditi cetanāvaśeṣaṃ nijapitaraṃ nigamāḥ prabodhayanti

1.p37

jagadidamupadīyatyavidyātimiraripau tvayi na svamapyavaimi| pratapati tapanātape tapattau bhajati yadāndhyamasāvulūkalokaḥ

1.p38

viṣamanigamakānanāntaśākhātatiṣu nilīya parānnirikṣamāṇaḥ| pariṇatividalajjagatakapitthagrasanakape! sucirānnirūpito'si

1.p39

sakalamapi mayā svakarmabījaṃ tvayi vṛṣavāha! samarpayāmbabhūve| tava mama ca na cetphalaṃ prasūte kathamadhunā'pyahameva doṣabhūmiḥ

1.p40

naṭa iva vaśago bhavāmi yāsāmahapahastitasarvabhūtapūrvaḥ | prakṛticaritanāṭyasūtradhāra ! bhramayasi māmiyatīṣu bhūmikāsu

1.p41

bhavadabhirucitāsu me kriyāsu vyavaharato'nudinaṃ hitāhitāsu | janananidhanabandhamocaneṣu prabhurasi bhūtapate ! tavā'smi dāsaḥ

1.p42

bhavadabhimatameva sevamāno hitamahitaṃ ca tathā vṛthā'smi baddhaḥ| tadapi katamamāśraye śaraṇyaṃ bata paravānitaraḥ patistvameva

1.p43

varamupahasanīyavarṇako'yaṃ vividhavikāraviḍambitasvarūpaḥ | tadapi kṛtakahāsamātrahetorvarama nivāraya niḥsaho'smi māyām

1.p44

kva jagati katamāhni kasya hetorahamiha baddha iti tvameva vettha| svamapi yadi na cetaye na ca tvāṃ mama karuṇāmaya! tatra ko'parādhaḥ

1.p45

aviditagatinā pramādanidrā - muṣitamatiḥ kitava! tvayā'smi baddhaḥ| kathamapi mama dṛṣṭivartmavartī bhava pathataskarabandhane prabhuḥ syāḥ || bahuvidhabhavabhūmikābhirābhirnaṭayasi nātha! yathā tathā naṭāmi| kṛpaṇa! gamayitā bhavānavidyājavanikayā'ntaritaḥkiyantyahāni

1.p46

vapasi vigatabhogabhāgya! dūrā - nmayi vṛṣavāha! tavāhama urvarāsmi| svapadamupadadhāsi yatra tasmin bhavati kaḍaṅgara eva karmabījam

1.p47

prabhavati mataye padaprabandho na tava niratyaya ! nityacetanasya | na bhajasi karuṇāmataḥ purāre! mama kṛpaṇaiḥ paridevitaprapañcaiḥ

1.p48

sarasamapi varaṃ na bhoktumīhe hara ! mama śambalasañcayaṃ gṛhāṇa | upadiśa kataraddhi dūrayātrāśramaśamanaṃ bhavavartmano'vasānam || mama bhavapathikasya karmabhogyaṃ pralayaniśi tvamavekṣathāḥ śayāloḥ| tvayi sakalamakiñcano bubhūṣuḥ praharakavetanametadarpayāmi

1.p49

śrutijanaka ! raṭatyasau kumārī tava duhitā bahiretya neti neti| vyavahita ! nikaṭasthite'pi tasmāttvayi milite'pi mamātitheḥ kva bhogaḥ

1.p50

aparimitavibhāgabhūmirekastvamasi tato jagadaṇḍabindurāsīt| iti bhuvanabharaikadhurya! jāne daśa kakubho gaṇitakrameṇa siddhāḥ

1.p51

kathaya ka iti digviparyaye'pi prabhavati gantumataḥ kva saṃsareyam | bhava ! bhavapathikasya ko'pyapūrvastvamahamiti prasṛto mama pramohaḥ

1.p52

mayi paramavibhau viśuddhasattve yadiha śarīratadātmatāmadhāsīḥ| nigamapuruṣa! tatpratikriyāyai tvayi nidadhāmi samastavastvabhedam

1.p53

nibiḍajaḍatadātmatāpramohaṃ vimalayati tvadabhedavibhramo mām| prakṛtimupanayanti vāridhānīṃ katakarajāṃsi rajo'ntarāpakarṣāt

1.p54

puri puri viharāmahe bhramantaḥ purahara! paśyasi bhogavañcito'smān| kimiti na viharema nāthavanto vayamitare tvamanātha eka eva

1.p55

svapiṣi na parakarmasu prasaktaḥ paramupabhojayatastava kva bhogaḥ| paracaritamavaiṣi nirnimeṣaḥ prakṛtidaridra! na ko'pi paśyati tvām

1.p56

prakṛticaṭula! sūkṣmabhūtaśeṣe prakṛtivikāranikocabhāji kāle| avirataparivṛttikhedakhinne svapiti jane pratibudhyase tvamekaḥ

1.p57

pralayadahanadagdhaśeṣapīluprakaraśiloñchapavitravṛttirādau| ghaṭayasi bhuvanāni teṣu jīvaprakṛticalaiḥ paramāṇubhiḥ śarīram

1.p58

janaśaraṇa! śarīriṇāṃ pravṛttaiḥ karaṇagaṇairupalabhyacetanānām | katicana janurantarānubhūtiprasṛmaravāsanayā smṛtīḥ prasūṣe

1.p59

atiśayitavibuddhavatpurāṇaḥ smarati munirnigamaṃ hiraṇyagarbhaḥ | gaganapavanasannipātakartā kathayasi vā karaṇānapekṣa eva

1.p60

atha kṛtakakalevaradvayena vyavaharatā ca nideśadāyinā ca| avagamitapadapravṛttimādau kavayasi lokahitāya sampradāyam

1.p61

hitavidhikapaṭānnisargamūḍhaprakṛtirasāvahitānnivartanīyaḥ| iti viṣamatame'pi saṃvidhāne gaṇayatu kastava nātha! kauśalāni

1.p62

bhavatu vidhirapūrvakāryatattvāśayahitasādhanatābhidhāsu kaścit| tadapi muṣitadoṣamantarā tvāṃ na bhavitumarhati codanā pramāṇam

1.p63

prabhavati paramāpta! yo durantādapasaraṇāya hite pravartanāya| saha carati caturbhirarthavādairnigamakave! sa tavaiva sūktasāraḥ

1.p64

ajinamusalavediyūpaśamyādṛṣadupalasphyahaviḥkapālaśūrpaiḥ| atha guruyajamānagātṛhotṛprabhṛtibhiradhvarakarmasu tvamijyaḥ

1.p65

vikirati parito ghanāvalīva śrutiramṛtāni tavāśayādudasya| vilayamayamupaiti citsamudra! tvayi jagato nigamasya citpravāhaḥ

1.p66

abhisarati paraṃ paraṃ purāre ! viṣayamanekamapāsya pūrvapūrvam| varuṇanilayamāpageva yāvad bhajati bhavantamasau na cittavṛttiḥ

1.p67

guṇagaṇamapanīya cittakūpe mama nigamaiḥ sahasā nipātito'si | amṛtakalaśa ! tiṣṭha tiṣṭha manye punarapi jīvanamuddhariṣyase naḥ

1.p68

prathamasamayasaṅgamāya naitajjagadupajīvati kevalaṃ bhavantam | bhavatu satatasantamantarā tvāṃ kathamanidamaprathamā'pi vastusattā

1.p69

pravahapavanavegaghaṭṭito'pi skhalati na yajjagadaṇḍapiṇḍabhāraḥ| laghugurutulanātulāprakāṇḍa! draḍhimaguṇaḥ sa bhavadguṇatrayasya

1.p70

tvamakhilajagadīśa! ṣaḍbhiraṅgairupacitavedamajījanaḥ ṣaḍaṅgam| kathaya kathamasāvupaitvasattāṃ satatasato bhavataḥ svataḥ prapañcaḥ

1.p71

viśakalitamanuvrajannricitya sthapatiriva tvamajīghaṭaḥ prapañcam| vibhurasi na ca yujyase vikāraistvayi samavaitu kathaṃ sa bhūtasargaḥ

1.p72

na jagadidamahetuto na śūnyādavadhimatāṃ kathamudbhavo'stvakasmāt| prakṛtiriyamadharmadharmarūpā puruṣaguṇaḥ kathamārabheta viśvam

1.p73

śikhinaścitrayetko vā kokilān kaḥ prakūjayet | svabhāvavyatirekeṇa vidyate nātra kāraṇam

1.p74

svaparaparicayāndhyahetumetaṃ śiva! bhavadāvaraṇīyamandhakāram| śamayati jagadaṇḍabinduvṛndāmbuda! bhavadekapadā vivekavidyut

1.p75

smarasi kathamananyadeva! vṛttāṃ prabhavakathāvidhurāṃ nijāmavasthām| punarapi na cirājjanārdana! tvāṃ na paricariṣyati cetano dvitīyaḥ

1.p76

nimiṣaparicito hare! samūlaṃ harasi viśeṣaguṇavrajaṃ parasya| prathayasi khalatāmimāmapūrvāṃ kathayasi yadviguṇatvamātmano'pi

1.p77

alamavagalitendriyapravṛttestava jarataḥ puruṣasya jāgareṇa| ayamahamadhunā prabudhyamānaḥ puruṣavikārakarīṃ nihanmi māyām

1.p78

asakṛdanaṭadasmitā naṭī me nihitapadā maśake mataṅgaje ca| dhruvamupari tavādhirokṣyatīyaṃ bhava! mahato'pi mahānaṇoraṇīyān

1.p79

vilayamupajagāma cedakhaṇḍa - stvayi jaraṭho jagadaṇḍagulmapiṇḍaḥ| kṣapayasi tadapi kṣapāmanidraḥ katibhirasau hi bubhūṣati prarohaiḥ

1.p80

vikirati paradṛṣṭivañcanāya tvadupari viṣṭapasarṣapānavidyā | tadapi nimiṣamātranirgato'pi praviśati bhūtagaṇo bhavantameva

1.p81

asakṛduparamadbhiraṅkabhedairnaṭagaṇaniṣkramaṇādviviktaraṅgaḥ| aviditamukhasandhirāmukhānto nigamakavestava nāṭakaprabandhaḥ

1.p82

bhramayasi jagatastvameva saṃjñāparicayasaṃskṛtirūpavedanābhiḥ| sadasadatadapoḍhavastucintākṛtiriti kalpayase vivekavedyam

1.p83

tvamamṛtaviṣayapraveśabhūmau bhavasi dṛśaḥ pathi yasya sa dvitīyam| jagati na paripaśyatīti jihmā smarahara! dṛṣṭiviṣādhikā gatiste

1.p84

druhiṇabhavanapadmabījamālāmaṇiparivartanatatparātmanaste| grasitumakhilameva jantujātaṃ vijanayato viditā viḍālavṛttiḥ

1.p85

aparimitakṛternirāśrayasya bhramarahitasya nirastaceṣṭitasya | dṛṣadodaradarīṣu dardurāṇāṃ ghaṭanapaṭostava kīdṛśaṃ śarīram

1.p86

bhuvanabhavanabhāsanapradīpa ! nyapatadasau tvayi cetanāpataṅgī | kṣaṇamadhikamadīpyata jvalantī punarajahātprathamāmapi svasattām

1.p87

dhruvamiyamapavargarātrisandhyā bhavati yatastvayi nirbharo'nurāgaḥ| rucimaya ! caramo'yamañjaliste nanu nacirād bhavitā bhavānadṛśyaḥ

1.p88

yadapi tava vaśe mamendriyāṇi śrutiviṣayāvadhivartamānadṛṣṭeḥ | mukhamasi jagatastathāpi nātha ! śrutimukureṇa vinā na veditāse

1.p89

tava vaśe (santi)| (tvaṃ) jagataḥ mukham asi tathāpi śrutimukureṇa vinā na veditāse

1.p90

matidhanamitare sudīrghanidrāpravaṇadhiyastvayi nikṣipantyatantre| upaharaṇasusañcito na jātu vyayamupagacchati cetanānidhiste

1.p91

kvacidapi viṣame tvayā viyujya sthitimanavāpya cirasya saṃsarāmi| bhavagirisaridasmi citsamudra! svamapi jahāmi tadā labhe yadi tvām

1.p92

bhagavati niyate vidūrayātrāsahacari! saṃsaraṇādhvano'yamantaḥ| jarati! virama niḥsahāsi saṃvinnagaramataḥ paramadvayopabhogyam

1.p93

vilikhatu kathamakṣarāṇi bhāle sa vidhiradṛṣṭapadārthalekhadakṣaḥ| mama hi militamakṣapādapādapraṇipatanena lalāṭasīmni cakṣuḥ

1.p94

uḍuni mayi rave! prakāśaleśaṃ vyavadhivaśādaparīkṣito nyadhāsīḥ| tamapaharasi sannikarṣametya tvadupari tarhi nijaṃ vapustyajāmi|| bhavapathapathiko'smi vāṭapāṭaccara ! milito'si viluṇṭhya sampado me| ahamapi bhavadantaraṃ praviśya dhruvamacireṇa harāmi te vibhūtīḥ

1.p95

śrutirasi puruṣārthasannibaddhastava caraṇe prathame viraumi vatsaḥ | amaragavi ! sa dogdhi kasya hetoramṛtamabhoktari pūrtibhāji bhāṇḍe || janani tava pumarthā eva pādāḥ prathante prathamacaraṇabaddho nirbharaṃ raumi vatsaḥ| caramacaraṇamūlaprasrutāṃ stanyadhārāmamaragavi! kadā te muktabandhaḥ pibeyam

1.p96

śiva! tava mama cāntarālabhūmau vividhavidhāṃ vyavadhāṃ vyadhādvidhātā| tadapi hi pihito'hameva bhittirbhavati vṛtiḥ sadanasya nājirasya

1.p97

avadhirupararāma bhūrvibhaktā prabhavasi gūḍhamatirna māṃ prahartum| tadahamahamikāhṛdekaśeṣāvadhiradhunā dhruvamāvayoravimardaḥ || na dharaṇirupari prayāti nā'dhaḥ patati na ca plavate na bambhramīti| na ca divi vasati svaśaktiyogādapi tu bhavānacalāsthiratvahetuḥ

1.p98

aviṣamacaturasraṣaḍbhāgāṃ na sṛjasi kandukanistalāṃ na sūṣe| ghaṭayasi pṛthivīmimāṃ svacakrabhramaṇakulāla ! viśāladarpaṇābhām

1.p99

purahara! paradṛṣṭidoṣaśāntyai kati jagadaṇḍakagaṇḍakānbibharṣi| tvadupari paripātayanti dṛṣṭiṃ vijahati sarvamakiñcanā bhavanti

1.p100

parapuramabhiviśya sarvalokaṃ bhramayasi sarvadineṣu bhūtavargaḥ | bhavapitṛvanavāṭabodhivṛkṣa! pralayaniśāsu nilīya sevate tvām

1.p101

grahagṛhasarasīruhasya rāhubhramaravimardasahārkakarṇikasya | bhramaṇamidamabhivyanakti līlāṃ tava ghaṭitāṃ dhruvanālaghaṭṭanāya

1.p102

sakalaguṇagaṇo mamorṇanābhervilayamupaiti vitāyate ca bhūyaḥ| paṭujanajaḍatāpahāraheto! kṣaṇamapi na kṣamase kṣayaṃ guṇānām

1.p103

na khalu vighaṭitāḥ punarghaṭanānte na ca ghaṭitāḥ sthirasaṅgatāṃ śrayante | nipatiṣumavaśaṃ rujanti vaṃś‍yāstaṭatarumāpa ivāpagāgaṇasya

1.p104

vigataviparilopadṛṣṭi paśyan vaśayasi yāṃ puruṣaprakāṇḍa ! māyām| prakṛticapalayā tayā vikārairbahuvidhavarṇikayā vaśīkṛto'smi

1.p105

prakṛticapalapīlubījavarge dalati khagolakuśūlaviprakīrṇam| aghaṭitamitaretareṇa kalpakṣayarajanau samacīkalastvamekaḥ

1.p106

svapuṭapaṭalamabhyajīryadāśā vṛtiradalanniravādravipradīpaḥ| pralayamavanivāstvagāttathāpi kva jagadagāragṛhastha! niśyavātsīḥ

1.p107

prasarati viṣayeṣu yeṣu rāgaḥ pariṇamate virateṣu teṣu śokaḥ| tvayi rucirucitā nitāntakānte guṇaparipākaśucāmagocaro'si

1.p108

pratigṛhamatithirgṛhītadaṇḍo dhṛtajagadaṇḍakamaṇḍaluprakāṇḍaḥ| bhuvanavahana! pātramātraśeṣaṃ satṛṇamidaṃ jagadatti kālabhikṣuḥ

1.p109

prasabhaniviśamānakālasarpapratihatanirgamane svagolanīḍe | bahuvidhagatayo viviktajāyāsutajananītanavaḥ khagā bhramanti

1.p110

abhilaṣitamathānucintitaṃ yo hṛdayaguhāśayitaḥ śṛṇotyakarṇaḥ| tamimamavacanaṃ ca vāgminaṃ ca prabhavati mantrayituṃ trayī bhujaṅgam

1.p111

paripibati payo bhavādhvanīnastanayakarājananīpayodharācca| vyapagatamadhunā tadāśayā'pi prasabhavaśādayamāśayaḥ śuśoṣa

1.p112

stanakalaśamukhena vā jananyāstanayakarāṅgulimadhyakulyayā ca| capala! piba payāṃsi yāvadāyurbhavati na cetasi cetanāsamudraḥ

1.p113

vidhivaśamilito bhavādhvayātrāṃ harasi jagattilapeṣatailiko'si| na tava paśupate! vidanti pāśaṃ pihitadṛśaḥ paśavaḥ paribhramanti ||87|| mayi phalakadhiyā tvayā kiyatyaḥ pratikṛtayo likhitāstathā viluptāḥ| virama bata nisarganirmalasya pramṛja rajo mama paśya darpaṇo'smi

1.p114

kṣitibilāpatitaṃ jarāyupeśīsthagitamathāṇḍasamudrake nigūḍham| avivṛtamapi dhātusañcayaṃ te bhava! bhavatā hṛtavigraho harāmi|| parimitasukhadaṃ kaṣāyapākaṃ virasataraṃ viṣayāntaraṃ vihāya| niravadhimadhure same samantāttvayi puruṣottama ! viśramo'stu vācām

1.p115

apagatapadapāṭavo'pi garbhādupaniṣadāmadhunotthitaḥ prabandhaḥ| janayatu tava kautukaṃ kalena pratipadaviskhalitena jalpitena

1.p116

prakṛtimalinamṛkṣalakṣalikṣācayacitamambaracīvaraṃ vasānam| prakaṭitabṛhadaṇḍamatrapaṃ tvāṃ puruṣamudīkṣya hasāmi collasāmi

1.p117

vyaramadavasaraḥ sa yatra karmaprakaramakārṣamamartyalehyalobhāt| na punarapi pibāmi somapātrāmṛtadadhi rāhuviḍālapītaśeṣam

1.p118

svayamayamavaleḍhi hoturājyaṃ tadanu tamāśayate sudhāmbubindūn | ajani tu jananīpayastṛṣārttikṣayamavamuñcati yājyamijyavargaḥ

1.p119

bhramayasi navadhā khamaṇḍalāni draḍhayasi saptapuṭāni bhūtadhātryāḥ | upadiśasi ca ṣaḍgatīrgrahāṇāṃ dhruvamasi tad‌dhruvayorapi dhruvastvam || guṇamapi tava nirguṇatvapakṣe gamayati doṣakulākulaḥ prabandhaḥ| malinayati navendusundarāṇi sphaṭikaśilāśakalāni kācasaṅgaḥ

1.p120

kimapi niviśate prakāśarāśau tvayi yamuneva ravau vidhāvivāṅkaḥ | asitatanucaturbhujasvarūpaṃ yadavatarā hṛdayaṃ haranti rāmāḥ

1.p121

idamaparapuraṃ tadeva yasminnasakṛdaharnirgānnniśi praviśya| vigalitavaraṇādbahirvihīnāt kathamadhunā sadanādito nirīyām

1.p122

yadabhilapasi pudgalānajīvāsravavaranirjarajīvabandhamokṣān| nayasi ca yadanāvṛtānrvihaṅgaprakṛtimatarastadupāsyase jinendraḥ

1.p123

prakṛtiriyamanaśvarasvarūpā sṛjati mahāntamasau yato vikāram| avikṛtamapi paśyataḥ sataste saha ramate hyanayā sakhā tvadīyaḥ

1.p124

yadi mama sahasā tavābhisārātkulagurubhirnigamairnivāritā'sau| svayamabhisara tarhi vācamenāṃ parapuruṣaṃ nigamo na paśyati tvām

1.p125

mama vacanajalāni karṇaśuktau tava patitāni gatāni mauktikatvam | viguṇavilulitāni lājabuddhyā rasayatu kuṇḍalakuṇḍaliprakāṇḍam

1.p126

apaṭubhirabhidhitsitārthabuddhyāvanabhigatānapi bodhayadbhirarthān| puramathana! parāhatairamībhiḥ kathaya kadā vihasiṣyasi pralāpaiḥ

1.p127

na tava puri śilādaputravetra - pratatiniruddhatayā labhe praveśam| śivasahacari! gauri! gopurebhyo bahirupaviśya vasāmi naumi ca tvām

1.p128

na dahati sagarānvayaṃ na pādāt prabhavati nā'pyalikādudeti cakṣuḥ| na ca kimapi śṛṇoti netravargo mama kathamastu tava stave'dhikāraḥ

1.p129

iti mahāmahopādhyāyaśrīgokulanāthaviracitaṃ śivaśatakam

2.p1

śivaśatakam

2.p2

mūlapāṭhaḥ

2.p3

vitatavividhasampradāyaśākha - vyatikaraveṣṭitamūrtaye namo'stu| bahutarajagadaṇḍabījapūraprasavaphalegrahipādapāya tubhyam

2.p4

na dharaṇisalilānalā na vāyurna khamata eva na khāni nāpi varṣma | na samayakakubhau na cinna cittaṃ puruṣapurandara! pūruṣastavāsmi

2.p5

avirataparivṛttadaṇḍakāṣṭhākulamatulavyativartamānavegam | bhramayasi jagadaṇḍagolamālākalaśakalāpakulāla! kālacakram

2.p6

bhuvanapuṭakuṭīrahaṭṭayantrabhramaṇasahadhruvatarkutaḥ krameṇa | sṛjasi samayasūtramatra māyāmayapaṭavānavidhānatantuvāyaḥ || nigamavanavanaspate ! prasūṣe kati jagadaṇḍamayānyudumbarāṇi | dadhati bahalajantujālamantaḥ punarapi tāni layaṃ tvayi prayānti || bahutarajagadaṇḍabhārabharturnahi mahimānamahaṃ tavā'vayāmi | maśaka iva śalāṭugarbhajanmā viṭapabṛhattvamudumbaradrumasya || praviśati mama cittaveśma sarvendriyavikalaḥ śrutiśiṣyamāṇavartmā | vidhigṛhatilabindujālabarhī galitavapuḥ prapitāmahaḥ prajānām || vigalitavapuṣaṃ vikāravārtārahitamanindriyamakriyaṃ purāṇam | tvamasi taditi cetanāviśeṣaṃ nijapitaraṃ nigamāḥ prabodhayanti || jagadidamupadīpayatyavidyātimiraripau tvayi na svamapyavaimi| pratapati tapanātape tapattau bhajati yadāndhyamasāvulūkalokaḥ

2.p7

viṣamanigamakānanāntaśākhātatiṣu nilīya parānnirikṣamāṇaḥ| pariṇatividasajjagatkapitthagrasanakape! sucirānnirūpito'si

2.p8

sakalamapi mayā svakarmabījaṃ tvayi vṛṣavāha! samarpayāmbabhūve| tava mama ca na cetphalaṃ prasūte kathamadhunā'pyahameva doṣabhūmiḥ

2.p9

naṭa iva vaśago bhavāmi yāsāmahamapahastitasarvabhūtapūrvaḥ| prakṛticaritanāṭyasūtradhāra ! bhramayasi māmiyatīṣu bhūmikāsu || bhavadabhirucitāsu me kriyāsu vyavaharato'nudinaṃ hitāhitāsu| janananidhanabandhamocaneṣu prabhurasi bhūtapate! tavā'smi dāsaḥ

2.p10

bhavadabhimatameva sevamāno hitamahitaṃ ca tathā vṛthā'smi baddhaḥ| tadapi katamamāśraye śaraṇyaṃ bata paravānitaraḥ patistvameva

2.p11

varamupahasanīyavarṇako'yaṃ vividhavikāraviḍambitasvarūpaḥ| tadapi kṛtakahāsamātrahetorvarama nivāraya niḥsaho'smi māyām

2.p12

kva jagati katamāhni kasya hetorahamiha baddha iti tvameva vettha| svamapi yadi na cetaye na ca tvāṃ mama karuṇāmaya! tatra ko'parādhaḥ|| aviditagatinā pramādanidrāmuṣitamatiḥ kitava! tvayā'smi baddhaḥ| kathamapi mama dṛṣṭivartmavartī bhava pathataskarabandhane prabhuḥ syāḥ

2.p13

bahuvidhabhavabhūmikābhirābhirnaṭayasi nātha! yathā tathā naṭāmi| kṛpaṇa! gamayitā bhavānavidyājavanikayā'ntaritaḥkiyantyahāni

2.p14

vapasi vigatabhogabhāgya! dūrā - nmayi vṛṣavāha! tavāhama urvarāsmi| svapadamupadadhāsi yatra tasmin bhavati kaḍaṅkara eva karmabījam

2.p15

prabhavati mataye padaprabandho na tava niratyaya! nityacetanasya| na bhajasi karuṇāmataḥ purāre! mama kṛpaṇaiḥ paridevitaprapañcaiḥ|| sarasamapi varaṃ na bhoktumīhe hara! mama śambalasañcayaṃ gṛhāṇa| upadiśa kataraddhi dūrayātrāśramaśamanaṃ bhavavartmano'vasānam|| mama bhavapathikasya karmabhogyaṃ pralayaniśi tvamavekṣathāḥ śayāloḥ| tvayi sakalamakiñcano bubhūṣuḥ praharakavetanametadarpayāmi|| śrutijanaka ! raṭatyasau kumārī tava duhitā bahiretya neti neti| vyavahita! nikaṭasthite'pi tasmāttvayi milite'pi mamātitheḥ kva bhogaḥ|| aparimitavibhāgabhūmirekastvamasi tato jagadaṇḍabindurāsīt| iti bhuvanabharaikadhurya! jāne daśa kakubho gaṇitakrameṇa siddhāḥ|| kathaya ka iti digviparyaye'pi prabhavati gantumataḥ kva saṃsareyam | bhava ! bhavapathikasya ko'pyapūrvastvamahamiti prasṛto mama pramohaḥ

2.p16

mayi paramavibhau viśuddhasattve yadiha śarīratadātmatāmadhāsīḥ | nigamapuruṣa ! tatpratikriyāyai tvayi nidadhāmi samastavastubhedam

2.p17

nibiḍajaḍatadātmatāpramohaṃ vimalayati tvadabhedavibhramo mām | prakṛtimupanayanti vāridhānīṃ katakarajāṃsi rajo'ntarāpakarṣāt

2.p18

puri puri viharāmahe bhramantaḥ purahara ! paśyasi bhogavañcito'smān | kimiti na viharema nāthavanto vayamitare tvamanātha eka eva || svapiṣi na parakarmasu prasaktaḥ paramupabhojayatastava kva bhogaḥ | paracaritamavaiṣi nirnimeṣaḥ prakṛtidaridra ! na ko'pi paśyati tvām

2.p19

prakṛticaṭula ! sūkṣmabhūtaśeṣe prakṛtivikāranikocabhāji kāle | avirataparivṛttikhedakhinne svapiti jane pratibudhyase tvamekaḥ

2.p20

pralayadahanadagdhaśeṣapīluprakaraśiloñchapavitravṛttirādau | ghaṭayasi bhuvanāni teṣu jīvaprakṛticalaiḥ paramāṇubhiḥ śarīram

2.p21

janaśaraṇa ! śarīriṇāṃ pravṛttaiḥ karaṇagaṇairupalabhyacetanānām | katicana janurantarānubhūtiprasṛmaravāsanayā smṛtīḥ prasūṣe || atiśayitavibuddhavatpurāṇaḥ smarati munirnigamaṃ hiraṇyagarbhaḥ| gaganapavanasannipātakartā kathayasi vā karaṇānapekṣa eva

2.p22

atha kṛtakakalevaradvayena vyavaharatā ca nideśadāyinā ca | avagamitapadapravṛttimādau kavayasi lokahitāya sampradāyam

2.p23

hitavidhikapaṭātnisargamūḍhaprakṛtirasāvahitānnivartanīyaḥ | iti viṣamatame'pi saṃvidhāne gaṇayatu kastava nātha! kauśalāni

2.p24

bhavatu vidhirapūrvakāryatattvāśayahitasādhanatābhidhāsu kaścit| tadapi muṣitadoṣamantarā tvāṃ na bhavitumarhati codanā pramāṇam || prabhavati paramāpta ! yo durantādapasara ṇāya hite pravartanāya | saha carati caturbhirarthavādairnigamakave ! sa tavaiva sūktasāraḥ

2.p25

ajinamusalavediyūpaśamyādṛṣadupalasmyahaviḥkapālaśūrpaiḥ | atha guruyajamānagātṛhotṛprabhṛtibhiradhvarakarmasu tvamijyaḥ

2.p26

vikirati parito ghanāvalīva śrutiramṛtāni tavāśayādudasya | vilayamayamupaiti cittasamudra ! tvayi jagato nigamasya citrapravāhaḥ

2.p27

abhisarati paraṃ paraṃ purāre ! viṣayamanekamapāsya pūrvapūrvam | varuṇanilayamāpageva yāvad bhajati bhavantamasau na cittavṛttiḥ || guṇagaṇamapanīya cittakūpe mama nigamaiḥ sahasā nipātito'si| amṛtakalaśa! tiṣṭha tiṣṭha manye punarapi jīvanamuddhariṣyase naḥ

2.p28

prathamasamayasaṅgamāya naitajjagadupajīvati kevalaṃ bhavantam| bhavatu satatasantamanrtarā tvāṃ kathamanidamprathamā'pi vastusattā

2.p29

pravahapavanavegaghaṭṭito'pi skhalati na yajjagadaṇḍapiṇḍabhāraḥ| laghurutulanātulāprakāṇḍa! draḍhimaguṇaḥ sa bhavadguṇatrayasya

2.p30

tvamakhilajagadīśa! ṣaḍbhiraṅgairupacitavedamajījanaḥ ṣaḍaṅgam| kathaya kathamasāvupaitvasattāṃ satatasato bhavataḥ svataḥ prapañcaḥ|| viśakalitamanuvrajannricitya sthapatiriva tvamajīghaṭaḥ prapañcam | vibhurasi na ca yujyase vikāraistvayi samavaitu kathaṃ sa bhūtasargaḥ || na jagadidamahetuto na śūnyādavadhimatāṃ kathamudbhavo'stvakasmāt | prakṛtiriyamadharmadharmarūpā puruṣaguṇaḥ kathamārabheta viśvam || svaparaparicayāndhyahetumetaṃ śiva ! bhavadāvaraṇīyamandhakāram | śamayati jagadaṇḍabinduvṛndāmbuda ! bhavadekapadā vivekavidyut || smarasi kathamananyadeva ! vṛttāṃ prabhavakathāvidhurāṃ nijāmavasthām | punarapi na cirājjanārdana ! tvāṃ na paricariṣyati cetano dvitīyaḥ || nimiṣaparicito hare! samūlaṃ harasi viśeṣaguṇavrajaṃ parasya| prathayasi khalatāmimāmapūrvāṃ kathayasi yadviguṇatvamātmano'pi

2.p31

alamavagalitendriyapravṛttestava jarataḥ puruṣasya jāgareṇa| ayamahamadhunā prabudhyamānaḥ puruṣavikārakarīṃ nihanmi māyām

2.p32

asakṛdanaṭadasmitā naṭī me nihitapadā maśake mataṅgaje ca| dhruvamupari tavādhirokṣyatīyaṃ bhava! mahato'pi mahānaṇoraṇīyān

2.p33

vilayamupajagāma cedakhaṇḍa - stvayi jaraṭho jagadaṇḍagulmapiṇḍaḥ| kṣapayasi tadapi kṣapāmanidraḥ katibhirasau hi bubhūṣati prarohaiḥ || vikirati paradṛṣṭivañcanāya tvadupari viṣṭapasarpapānavidyā | tadapi nimiṣamātranirgato'pi praviśati bhūtagaṇo bhavantameva || asakṛduparamadbhiraṅkabhedairnaṭagaṇaniṣkramaṇādviviktaraṅgaḥ | aviditamukhasandhirāmukhānto nigamakavestava nāṭakaprabandhaḥ || bhramayasi jagatastvameva saṃjñāparicayasaṃskṛtirūpavedanābhiḥ | sadasadatadapoḍhavastucintākṛtiriti kalpayase vivekavedyam || tvamamṛtaviṣayapraveśabhūmau bhavasi dṛśaḥ pathi yasya sa dvitīyam | jagati na paripaśyatīti jihmā smarahara ! dṛṣṭiviṣādhikā gatiste || druhiṇabhavanapadmabījamālāmaṇiparivartanatatparātmanaste | grasitumakhilameva jantujātaṃ vijanayato viditā viḍālavṛttiḥ || aparimitakṛternirāśrayasya bhramarahitasya nirastaceṣṭitasya | dṛṣadudaradarīṣu dardurāṇāṃ ghaṭanapaṭostava kīdṛśaṃ śarīram || bhuvanabhavanabhāsanapradīpa ! nyapatadasau tvayi cetanāpataṅgī | kṣaṇamadhikamadīpyata jvalantī punarajahātprathamāmapi svasattām | dhruvamiyamapavargarātrisandhyā bhavati yatastvayi nirbharo'nurāgaḥ | rucimaya ! caramo'yamañjaliste nanu nacirādbhavitā bhavānadṛśyaḥ || yadapi tava vaśe mamendriyāṇi śrutiviṣayāvadhivartamānadṛṣṭeḥ| mukhamasi jagatastathāpi nātha! śrutimukureṇa vinā na veditāse| matidhanamitare sudīrghanidrāpravaṇadhiyastvayi nikṣipantyatantre| upaharaṇasusañcito na jātu vyayamupagacchati cetanānidhiste|| kvacidapi viṣame tvayā viyujya sthitimavāpya cirasya saṃsarāmi| bhavagirisaridasmi citsamudra! svamapi jahāmi tadā labhe yadi tvām|| bhagavati niyate vidūrayātrāsahacari! saṃsaraṇādhvano'yamantaḥ| jarati! virama niḥsahāsi saṃvinnagaramataḥ paramadvayopabhogyam|| vilikhatu kathamakṣarāṇi bhāle sa vidhiradṛṣṭapadārthalekhadakṣaḥ | mama hi militamakṣapādapādapraṇipatanena lalāṭasīmni cakṣuḥ || uḍuni mayi rave! prakāśaleśaṃ vyavadhivaśādaparīkṣito nyadhāsīḥ | tamapaharasi sannikarṣametya tvadupari tarhi nijaṃ vapustyajāmi || bhavapathapathiko'smi vāṭapāṭaच्चर! मिलितोऽसि वि Draughting text properly: ccara! milito'si viluṇṭhya sampado me | ahamapi bhavadantaraṃ praviśya dhruvamacireṇa harāmi te vibhūtīḥ || śrutirasi puruṣārthasannibaddhastava caraṇe prathame viraumi vatsaḥ | amaragavi! sa dogdhi kasya hetoramṛtamabhoktari pūrtibhāji bhāṇḍe || śiva! tava mama cāntarālabhūmau vividhavidhāṃ vyavadhāṃ vyadhādvidhātā| tadapi hi pihito'hameva bhittirbhavati vṛtiḥ sadanasya nājirasya

2.p34

avadhirupararāma bhūrvibhaktā prabhavasi gūḍhamatirna māṃ prahartum | tadahamahamikāhṛdekaśeṣāvadhiradhunā dhruvamāvayorṭimardaḥ

2.p35

na dharaśirupari prayāti nā'dhaḥ patati na ca plavate na bambhramīti | na ca divi vasati svaśaktiyogādapi tu bhavānacalāsthiratvahetuḥ

2.p36

aviṣamacaturasraṣaḍtribhāgāṃ na sṛjasi kandukanistalāṃ na sūṣe | ghaṭayasi pṛthivīmimāṃ svacakrabhramaṇakulāla ! viśāladarpaṇābhām || purahara! paradṛṣṭidoṣaśāntyai kati jagadaṇḍakagaṇḍakānbibharṣi | tvadupari paripātayanti dṛṣṭiṃ vijahati sarvamakiñcanā bhavanti

2.p37

parapuramabhiviśya sarvalokaṃ bhramayasi sarvadineṣu bhūtavargaḥ | bhavapitṛvanavāṭabodhivṛkṣa! pralayaniśāsu nilīya sevate tvām

2.p38

grahagṛhasarasīruhasya rāhubhramaravimardasahārkakarṇikasya | bhramaṇamidamabhivyanakti līlāṃ tava ghaṭitāṃ dhruvanālaghaṭṭanāya

2.p39

sakalaguṇagaṇo mamorṇanābhervilayamupaiti vitāyate ca bhūyaḥ | paṭujanajaḍatāpahāraheto! kṣaṇamapi na kṣamase kṣayaṃ guṇānām || na khalu vighaṭitāḥ punarghaṭante na ca ghaṭitāḥ sthirasaṅgatāṃ śrayante | pipatiṣumavaśaṃ rujanti vaṃśyāstaṭatarumāpa ivāpagāgaṇasya || vigataviparilopadṛṣṭi paśyan vaśayasi yāṃ puruṣaprakāṇḍa ! māyām | prakṛticapalayā tayā vikārairbahuvidhavarṇikayā vaśīkṛto'smi || prakṛticapalapīlubījavarge dalati khagolakuśūlaviprakīrṇam | aghaṭitamitaretareṇa kalpakṣayarajanau samacīkalastvamekaḥ || svapuṭapaṭalamabhyajīryadāśā vṛtiradalanniravādravipradīpaḥ | pralayamavanivāstvagāttathāpi kva jagadagāragṛhastha ! niśyavātsīḥ || prasarati viṣayeṣu yeṣu rāgaḥ pariṇamate virateṣu teṣu śokaḥ| tvayi rucirucitā nitāntakānte guṇaparipākaśucāmagocaro'si

2.p40

pratigṛhamatithirgṛhītadaṇḍo dhṛtajagadaṇḍakamaṇḍaluprakāṇḍaḥ| bhuvanavahana ! pātramātraśeṣaṃ satṛṇamidaṃ jagadatti kālabhikṣuḥ

2.p41

prasabhaniviśamānakālasarpapratihatanirgamane svagolanīḍe| bahuvidhagatayo viviktajāyāsutajananītanavaḥ khagā bhramanti

2.p42

abhilaṣitamathānucintitaṃ yo hṛdayaguhāśayitaḥ śṛṇotyakarṇaḥ| tamimamavacanaṃ ca vāgminaṃ ca prabhavati mantrayituṃ trayī bhujaṅgam || paripibati payo bhavādhvanīnastanayakarājananīpayodharācca| vyapagatamadhunā tadāśayā'pi prasabhavaśādayamāśayaḥ śuśoṣa

2.p43

stanakalaśamukhena vā jananyāstanayakarāṅgulimadhyakulyayā ca| capala! piba payāṃsi yāvadāyurarbhavati na cetasi cetanāsamudraḥ

2.p44

vidhivaśamilito bhavādhvayātrāṃ harasi jagattilapeṣatailiko'si| na tava paśupate! vidanti pāśaṃ pihitadṛśaḥ paśavaḥ paribhramanti||87

2.p45

mayi phalakadhiyā tvayā kiyatyaḥ pratikṛtayo likhitāstathā viluptāḥ| virama bata nisarganirmalasya pramṛja rajo mama paśya darpaṇo'smi|| kṣitibilāpatitaṃ jarāyupeśīsthagitamathāṇḍasamudgake nigūḍham| avivṛtamapi dhātusañcayaṃ te bhava! bhavatā hṛtavigraho harāmi

2.p46

parimitasukhadaṃ kaṣāyapākaṃ virasataraṃ viṣayāntaraṃ vihāya| niravadhimadhure same samantāttvayi puruṣottama! viśramo'stu vācām

2.p47

apagatapadapāṭavo'pi garbhādupaniṣadāmadhunotthitaḥ prabandhaḥ| janayatu tava kautukaṃ kalena pratipadaviskhalitena jalpitena

2.p48

prakṛtimalinamṛkṣalakṣalikṣācayacitamambaracīvaraṃ vasānam| prakaṭitabṛhadaṇḍamatrapaṃ tvāṃ puruṣamudīkṣya hasāmi collasāmi || vyaramadavasaraḥ sa yatra karmaprakaramakārṣamamartyalehyalobhāt | na punarapi pibāmi somapātrāmṛtadadhi rāhuviḍālapītaśeṣam || svayamayamavaleḍhi hoturrājyaṃ tadanu tamāśayate sudhāmbubindūn | ajani tu jananīpayastṛṣārtikṣayamavamuñcati yājyamijyavargaḥ || bhramayasi navadhā khamaṇḍalāni draḍhayasi saptapuṭāni bhūtadhātryāḥ | upadiśasi ca ṣaḍgatīrgrahāṇāṃ dhruvamasi taddhruvayorapi dhruvastvam || guṇamapi tava nirguṇatvapakṣe gamayati doṣakulākulaḥ prabandhaḥ | malinayati navendusundarāṇi sphaṭikaśilāśakalāni kācasaṅgaḥ || kimapi niviśate prakāśarāśau tvayi yamuneva ravau vidhāvivāṅkaḥ| asitatanucaturbhujasvarūpaṃ yadavatarā hṛdayaṃ haranti rāmāḥ

2.p49

idamaparapuraṃ tadeva yasminnasakṛdaharniragātriṃśi praviśya | vigalitavaraṇādbahirvihīnāt kathamadhunā sadanādito niriyām

2.p50

yadabhilapasi pudgalānajīvāsravavaranirjarajīvabandhamokṣān | nayasi ca yadanāvṛtānvihaṅgaprakṛtimattastadupāsyase jinendraḥ

2.p51

prakṛtiriyamanaśvarasvarūpā sṛjati mahāntamasau yato vikāram | avikṛtamapi paśyataḥ sataste saha ramate hyanayā sakhā tvadīyaḥ || yadi mama sahasā tavābhisārātkulagurubhirnigamairnivāritā'sau | svayamabhisara tarhi vācamenāṃ parapuruṣaṃ nigamo na paśyati tvām

2.p52

mama vacanajalāni karṇaśuktau tava patitāni gatāni mauktikatvam | viguṇavilulitāni lājabuddhyā rasayatu kuṇḍalakuṇḍaliprakāṇḍam

2.p53

apaṭubhirabhidhitsitārthabuddhāvanabhigatānapi bodhayadbhirarthān | puramathana! parāhatairamībhiḥ kathaya kadā vihasiṣyasi pralāpaiḥ

2.p54

na tava puri śilādaputravetra - pratatiniruddhatayā labhe praveśam | śivasahacari! gauri! gopurebhyo bahirupaviśya vasāmi naumi ca tvām || na dahati sagarānvayaṃ na pādāt prabhavati nā'pyalikādudeti cakṣuḥ| na ca kimapi śṛṇoti netravargo mama kathamastu tava stave'dhikāraḥ

Contains

Part of

See also: more in Hymns as court poetry